Sở giáo dục và Đào tạo ……………
Trường THPT ………………

N
À
M
CHUYÊN ĐỀ LUYỆN THI THPT QUỐC GIA
Môn: Ngữ Văn
Tên chuyên đề:

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài thơ
"Sóng" của Xuân Quỳnh
Tác giả:
Họ và tên: ………………..
Giáo viên tổ Văn - GDCD
Trường ……………………………..
…………………………


MỤC LỤC
Trang
A. PHẦN MỞ ĐẦU............................................................................3
I. Lý do chọn chuyên đề :..........................................................3
II. Cấu trúc đặc trưng của chuyên đề: 3 phần..........................3
III. Đối tượng học sinh ôn luyện:...............................................3
IV. Hệ thống kiến thức sử dụng trong chuyên đề :...................3
V. Dự kiến số tiết bồi dưỡng, ôn luyện: 8 tiết...........................4
VI. Khái quát chung về bài Sóng của Xuân Quỳnh:..................4
VII. Xây dựng ma trận cho chuyên đề......................................4
B. PHẦN NỘI DUNG.........................................................................5
B1. Hệ thống câu hỏi và các đề minh họa cụ thể cho ma trận

Phần kết: Kết quả triển khai chuyên đề (C1)
Kết thúc và đề nghị (C2)
III. Đối tượng học sinh ôn luyện:
- Học sinh lớp 12.
IV. Hệ thống kiến thức sử dụng trong chuyên đề :
- Kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa; hệ thống các câu hỏi, các bài tập
nâng cao, các đề thi đại học, THPT Quốc gia những năm gần đây.


V. Dự kiến số tiết bồi dưỡng, ôn luyện: 8 tiết.
VI. Khái quát chung về bài Sóng của Xuân Quỳnh:
1. Về tác giả:
- Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ viết nhiều và viết hay về tình yêu. Thơ
tình yêu của Xuân Quỳnh lấy cảm hứng từ trái tim của người phụ nữ khao khát,
đắm say, trăn trở và da diết với khát vọng hạnh phúc đời thường.
- Nhân chuyến đi thực tế ở bãi biển Diêm Điền, đứng trước biển,
ngắm những con sóng, nhà thơ sáng tác bài Sóng để nói hộ nỗi lòng của người phụ
nữ đang yêu.
2. Về nội dung:
- Tình yêu soi vào sóng để tự nhận thức và bộc lộ những nỗi niềm
cảm xúc như: nỗi nhớ, sự chung thủy, lòng trăn trở và niềm tin yêu mãnh liệt. Cuối
bài thơ, Xuân Quỳnh muốn hóa thân vào sóng để sống cho tình yêu bất tử.
- Sóng thể hiện vẻ đẹp tâm hồn vừa truyền thống vừa hiện đại của
người phụ nữ đang yêu :
+ Vẻ đẹp truyền thống: nhớ nhung, thủy chung , gắn bó, hy
sinh.hết mình cho tình yêu.
+ Vẻ đẹp hiện đại: táo bạo, mạnh mẽ, kiên cường và bản lĩnh
trong tình yêu .
3. Về nghệ thuật
- Thể thơ năm chữ thể hiện âm hưởng dạt dào của những con sóng.

- Nhận diện
biện pháp tu từ
và kiểu văn
bản.
1
0,5
5%

- Tác dụng của
- Viết 1 đoạn
biện pháp tu từ
văn cảm nhận
- Ý nghĩa cơ bản về 1 khổ thơ
của đoạn thơ
1
1,0
10%

II. Làm văn - Nhận biết - Hiểu được vấn
1. Nghị luận kiểu đề nghị đề cần nghị luận
xã hội
luận xã hội.
thông qua bài
“Sóng”của Xuân
Quỳnh
Số câu:
Số điểm:
Tỷ lệ:

0,5

hệ thống luận
điểm, luận cứ.

Số câu:
Số điểm:
Tỷ lệ:

0,5
5%

0,5
5%

Tổng số câu
Tổng số điểm
Tỷ lệ

1
1,5
15%

1
2,5
25 %

3
3,0
30%

1

B1. Hệ thống câu hỏi và các đề minh họa cụ thể cho ma trận của chuyên đề:
I. Phần đọc hiểu: (3,0 điểm)
Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:


“Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể”
(Sóng – Xuân Quỳnh, Ngữ văn 12 tập một, trang 155)
Câu 1. (0,5 điểm)
Anh/chị hãy xác định kiểu văn bản và các biện pháp tu từ chính trong
đoạn thơ?
Câu 2. (1,0 điểm)
Anh/chị hãy nêu tác dụng của các biện pháp tu từ và khái quát ý nghĩa
của đoạn thơ?
Câu 3. (1,5 điểm)
Viết một đoạn văn từ 15 - 20 dòng nêu cảm nhận của anh/chị về đoạn thơ
trên?
II. Phần làm văn (7,0 điểm):
Câu 1. Nghị luận xã hội (3,0 điểm):
Từ hình tượng sóng trong bài thơ cùng tên của Xuân Quỳnh, anh/chị hãy
viết một bài văn khoảng 600 từ trình bày suy nghĩ về tình yêu của giới trẻ trong
thời đại ngày nay.
Câu 2. Nghị luận văn học (4,0 điểm):
Đề bài: Cảm nhận về đoạn thơ:

"Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ

II.Phần làm văn

Câu 1 Nghị luận xã hội (3,0 điểm)
1. Mở bài: Nêu được vấn đề cần nghị luận (0,5 điểm )
2. Thân bài:
2.1 Khái quát hình tượng sóng trong bài Sóng của Xuân Quỳnh
(0,5 điểm )
- Hình tượng sóng được Xuân Quỳnh thể hiện với những trạng thái
đối lập, với nỗi nhớ bờ thao thức ngày đêm; với khát vọng vươn ra biển lớn.
- Xuân Quỳnh mượn hình tượng sóng để nói về những nhận thức, suy
tư, cảm xúc, khát vọng trong lòng người phụ nữ đang yêu.
- Sóng luôn song hành với em để bộc lộ cảm xúc, nỗi nhớ, niềm tin và
khát vọng của người phụ nữ trong tình yêu.
2.2 Suy nghĩ về tình yêu của giới trẻ hiện nay (1,5 điểm )


a. Thực trạng tình yêu của giới trẻ trong xã hội hiện nay:
- Giới trẻ hiện nay được quyền chủ động trong tình yêu và họ
đã phá vỡ những luật lệ khắt khe của tình yêu thời phong kiến.
- Họ không chấp nhận những sắp đặt, những giới hạn chật hẹp
trong tình yêu, dám bộc lộ tình cảm một cách táo bạo và mãnh liệt hết mình.
- Tình yêu ở tuổi học đường hiện nay xuất hiện tương đối nhiều
đặc biệt là học sinh khối 12. Các em thường suy nghĩ về tình yêu rất bồng bột và
cảm tính.
b. Nguyên nhân:
- Xã hội ngày càng tiến bộ và cha mẹ để cho con cái tự quyết
định việc yêu đương và hôn nhân.
- Xã hội ngày càng “thoáng” hơn trong việc thể hiện tình yêu
trong sách báo, trong phim ảnh và các phương tiện thông tin đại chúng.
- Xã hội, gia đình và nhà trường chưa có biện pháp giáo dục

4,0

1

Mở bài : Giới thiệu về tác giả, tác phẩm vị trí đoạn trích và xác 0,5
định vấn đề nghị luận
- Xuân Quỳnh là một trong những gương mặt nổi bật của thế hệ
nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ. Sóng là bài
thơ tiêu biểu cho hồn thơ Xuân Quỳnh: luôn trăn trở khát khao được
yêu thương gắn bó.
- Đoạn trích nằm ở phần giữa bài thơ. ở đoạn thơ này hai hình
tượng sóng và em luôn tồn tại đan cài, khắc họa rõ nét nỗi nhớ, sự thủy
chung tha thiết của người con gái đang yêu. Mỗi trạng thái tâm hồn
của người phụ nữ đều có thể tìm thấy sự tương đồng với một đặc điểm
của sóng.

2

Thân bài

2.1 Cảm nhận về nội dung:

3,0
1,0


a. 6 câu đầu: Nỗi nhớ
- Sóng nhớ bờ bao trùm không gian, thời gian: lòng sâu - mặt
nước, ngày – đêm , với trạng thái nhớ không ngủ được
- Mượn hình tượng sóng để nói lên nỗi nhớ vẫn chưa đủ, chưa


0,5

- Từ những nhận thức, cảm xúc, niềm khát khao của sóng, Xuân
Quỳnh trực tiếp giãi bày nỗi nhớ, tình yêu, lòng chung thủy của người
phụ nữ Việt Nam .
- Thông qua đoạn thơ, tác giả thể hiện vẻ đẹp truyền thống và hiện
đại của người phụ nữ Việt Nam trong tình yêu: rất táo bạo, mạnh mẽ và
cũng rất nhân hậu, thủy chung.
3

Kết luận : Khái quát chung về vấn đề nghị luận và liên hệ thực tế

0,5

Lưu ý:Trên đây là những ý cơ bản, học sinh có thể có cách cảm nhận và trình
bày khác nhau song phải đảm bảo được những ý cơ bản đó. Giám khảo linh
hoạt khi cho điểm.


B2. Một số đề luyện tập ngoài ma trận của chuyên đề

1. Đề số 1: Về bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh có ý kiến cho rằng: "Bài thơ
thể hiện những quan niệm mới mẻ, hiện đại của Xuân Quỳnh về tình yêu". Lại có ý
kiến khác cho rằng: "Bài thơ thể hiện quan niệm về tình yêu mang tính truyền
thống"
Anh /chị hãy bình luận ý kiến trên.

Hướng dẫn giải đề


- Nghệ thuật
+ Bài thơ có âm hưởng vừa dạt dào sôi nổi vừa êm dịu, lắng
sâu. Kết cấu song trùng hai hình tượng sóng và em giúp người phụ nữ
biểu hiện vẻ đẹp tâm hồn và những quan niệm về tình yêu vừa mới
mẻ, hiện đại, vừa sâu sắc mang tính truyền thống.
+ Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, cách ngắt nhịp linh hoạt, nghệ
thuật so sánh, nhân hóa, ẩn dụ được sử dụng sáng tạo, tài hoa.
* Bình luật hai ý kiến

1,0

- Cả hai ý kiến đều đúng. Bài thơ Sóng thể hiện rất rõ nhưng quan
niệm mang tính mới mẻ, hiện đại, thậm chí táo bạo, chân thực, nồng 0,5
nàn, đắm say, mãnh liệt của Xuân Quỳnh về tình yêu. Nhưng mặt
khác, quan niệm về tình yêu của Xuân Quỳnh có gốc rễ sâu xa trong
tâm thức dân tộc. Vì thế thơ Xuân Quỳnh nói chung và bài thơ Sóng
tạo được sự đồng điệu tâm hồn của nhiều thế hệ độc giả.

0,5

- Hai ý kiến không đối lập mà bổ sung cho nhau, giúp người đọc
cảm nhận ở cả bề mặt lẫn chiều sâu và có những phát hiện thú vị trong
cảm quan nghệ thuật.
3

Kết luận : Khái quát chung về vấn đề nghị luận và liên hệ thực tế

0,5



yêu đã biến những miền đất xa lạ trở thành thân thiết như quê hương 5
ta, hóa thành máu thịt tâm hồn ta. Triết lí được rút ra từ tình cảm, cảm


xúc chân thành nên không khô khan mà tự nhiên, dung dị.
b. Nghệ thuật:
- Việc sử dụng phép so sánh mới lại, lối diễn đạt trùng điệp cùng
thế giới hình ảnh thơ phong phú, đa dạng, giàu giá trị biểu cảm lấy ra
từ thiên nhiên và thực tế đời sống giúp thể hiện sâu sắc nỗi nhớ, vẻ đẹp
và mối quan hệ gắn bó khăng khít của anh và em trong tình yêu lứa
đôi.
- Đậm chất triết lí, suy tưởng mà không khô khan vì được rút ra từ
tình cảm, cảm xúc chân thành.
2.2. Về đoạn thơ trong bài thơ Sóng

1,25

a. Nội dung:
- Cặp hình tượng song hành sóng - em bổ sung, đắp đổi cho nhau 0,5
đã diễn tả sâu sắc nỗi nhớ trong tình yêu của người con gái. ở bốn câu
đầu, nỗi nhớ của em được diễn tả qua hình tượng sóng nhớ bờ nhưng
dường như chưa đủ nên đến 2 câu cuối, nỗi nhớ, tình cảm của em một
lần nữa được diễn tả trực tiếp. Đó là một nỗi nhớ mãnh liệt, thường
trực, bao trùm lên cả không gian, thời gian, không chỉ tồn tại trong ý 0,5
thức mà còn lên lỏi cả vào tiềm thức, đi vào trong những giấc mơ.
- Qua hình tượng sóng và em, Xuân Quỳnh đã nói lên một cách
chân thành, không giấu giếm khát vọng tình yêu sôi nổi, mãnh liệt, táo 0,2
bạo chủ động nhưng cũng không kém phần thủy chung của người phụ 5
nữ. Đây là một tình yêu vừa truyền thống vừa hiện đại, hiếm thấy
trong văn học Việt Nam trước đó.

cặp hình tượng thơ đẹp sóng và em đắp đổi, bổ sung cho nhau, lời thơ
hồn nhiên, sôi nổi nhưng vô cùng da diết, chất chứa khát vọng, mang
hơi thở của cuộc sống đời thường…
3

Kết luận : Khái quát chung về vấn đề nghị luận và liên hệ thực tế

0,5

Lưu ý:
- Trên đây là những ý cơ bản, học sinh có thể có cách cảm nhận và trình


bày khác nhau song phải đảm bảo được những ý cơ bản đó. Giám khảo
linh hoạt chấm điểm.
-

Lưu ý những bài có chất văn và có cách cảm nhận sáng tạo.

3. Đề số 3: Bàn về đặc điểm cái tôi trong bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh, có
ý kiến cho rằng: “Đó là cái tôi có khát vọng sống, khát vọng yêu chân thành mãnh
liệt.” Lại có ý kiến khẳng định: “Bài thơ đã thể hiện một cái tôi nhạy cảm, day dứt
về giới hạn của tình yêu và sự hữu hạn của kiếp người.”
Từ cảm nhận về cái tôi trong bài thơ, anh/ chị hãy bình luận những ý kiến
trên.

Hướng dẫn giải đề:

Cảm nhận về cái tôi trong bài thơ Sóng (Xuân Quỳnh) và bình 4,0
luận hai ý kiến.

mong muốn, khát khao trong cuộc sống và tình yêu được đẩy lên đến
cao độ, nồng nàn.
- Cái tôi nhạy cảm, day dứt về giới hạn của tình yêu và sự hữu hạn
của kiếp người: là cái tôi tinh tế trong cảm nhận, giàu trăn trở suy tư
khi nhận ra sự ngắn ngủi của tình yêu và sự mong manh của đời người.
2.2 Cảm nhận về cái tôi trong bài Sóng và bình luận hai ý kiến
a. Cảm nhận về cái tôi trong bài Sóng

2,5
1,5

- Cái tôi có khát vọng sống, khát vọng yêu chân thành mãnh
liệt (0,75 điểm)
+ Cái tôi khát vọng được sống đúng với cá tính của mình, được 0,2
thấu hiểu và được yêu thương nên đã dấn thân vào hành trình gian 5
truân tìm kiếm hạnh phúc. Cái tôi còn khát vọng khám phá bản chất,
nguồn gốc của tình yêu, để rồi nhận ra rằng tình yêu là bí ẩn, thiêng
liêng và không thể nào lí giải.
+ Cái tôi mang nỗi nhớ nồng nàn da diết, nỗi nhớ ấy vượt qua 0,2
mọi khoảng cách không gian, mọi giới hạn thời gian, không chỉ tồn tại 5
trong ý thức mà còn len lỏi cả vào trong tiềm thức, xâm nhập cả vào


những giấc mơ.

0,2

+ Cái tôi khát vọng và tin tưởng tình yêu chung thủy sẽ vượt 5
qua những biến động của cuộc sống, những thăng trầm của cuộc đời
để đến được bến bờ hạnh phúc.



sống, khát vọng yêu, ý kiến thứ hai khẳng định sự nhạy cảm, nỗi day 0,5
dứt của cái tôi về giới hạn tình yêu và sự hữu hạn của kiếp người.
- Hai ý kiến tuy khác nhau nhưng không đối lập mà bổ sung cho
nhau, hợp thành sự nhìn nhận toàn diện về cái tôi của thi sĩ; giúp người 0,5
đọc có cái nhìn sâu sắc và thấu đáo hơn về vẻ đẹp của tâm hồn người
phụ nữ trong tình yêu.
3

Kết luận : Khái quát chung về vấn đề nghị luận và liên hệ thực tế

0,5

4. Đề số 4: Sức hấp dẫn từ bài Sóng của Xuân Quỳnh

Hướng dẫn giải đề
Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng phải đảm bảo
những ý cơ bản sau:
Sức hấp dẫn từ bài Sóng của Xuân Quỳnh
1

4,0

Mở bài : vài nét về tác giả, tác phẩm và xác định vấn đề nghị luận 0,5
- Xuân Quỳnh là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ 0,25
các nhà thơ trẻ thời chống Mĩ. Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của
một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên tươi tắn vừa chân
thành, đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng về hạnh phúc đời 0,25
thường.

thời gian, không chỉ tồn tại trong ý thức mà len lỏi vào cả trong tiềm
thức, xâm nhập cả vào trong giấc mơ (Ôi con sóng nhớ bờ/ Ngày
đêm không ngủ được/Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức).
Xuân Quỳnh đã nói lên thật chân thành, táo bạo khát vọng tình yêu

0,25


sôi nổi, mãnh liệt của mình. Khẳng định tình yêu chung thủy sắt son:
Dẫu xuôi về phương Bắc/Dẫu ngược về phương Nam/Nơi nào em
cũng nghĩ/Hướng về anh một phương.
- Niềm tin mãnh liệt: yêu thương tha thiết cháy bỏng nhưng cũng 0,25
tỉnh táo nhận thức dự cảm những trắc trở, thử thách trong tình yêu,
đồng thời cũng tin tưởng vào sức mạnh tình yêu sẽ giúp người phụ
nữ vượt qua thử thách để đến với bến bờ hạnh phúc. (Con nào chẳng
tới bờ/Dầu muôn vời cách trở).
- Khát vọng tình yêu bất diệt: ý thức được sự hữu hạn của đời
người, Xuân Quỳnh ao ước được tan mình, hòa mình vào đại dương

0,25

để tình yêu trường tồn cùng đại dương bao la (Làm sao được tan ra/
Thành trăm con sóng nhỏ/Giữa biển lớn tình yêu/Để ngàn năm còn
vỗ).

2.2. Về nghệ thuật

1,0

- Âm điệu của bài thơ (được tạo nên bởi thể thơ năm chữ và 0,25