NGUYỄN THỊ HIỀN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

***

NGUYỄN THỊ HIỀN

LÍ LUẬN VÀ PP DẠY HỌC BỘ MÔN HÓA HỌC *** KHÓA HỌC: 2015 - 2017

THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH LỚP 10
NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ HIỀN

THIẾT KẾ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC
CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH LỚP 10
NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
Mã số: 60 14 01 11

Học viên

Nguyễn Thị Hiền


DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu viết tắt

Viết đầy đủ

1

BGH

Ban Giám hiệu

2

CĐTH

Chuyên đề tích hợp

3

CNTT

Công nghệ thông tin


Giáo viên

10

HS

Học sinh

11

KT

Kiểm tra

12

NL

Năng lực

13

NLTH

Năng lực tự học

14

Nxb


Phương trình phản ứng

21

PPTH

Phương pháp tự học

22

SGK

Sách giáo khoa

23

TH

Tự học

24

THPT

25

TS

Thực nghiệm sư phạm
Phó giáo sư, tiến sĩ

1.3.3. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh ........ 18
1.3.4. Các năng lực đặc thù môn Hoá học ................................................... 19
1.3.5. Đánh giá năng lực của học sinh ......................................................... 19


1.4. Năng lực tự học ........................................................................................ 20
1.4.1. Năng lực tự học của học sinh trung học phổ thông ...........................
20
1.4.2. Cấu trúc và biểu hiện năng lực tự học của học sinh THPT ............... 20
1.4.3. Quy trình phát triển năng lực tự học trong dạy học...........................
21
1.4.4. Ý nghĩa của sự tự học và phát triển năng lực tự học cho HS ............ 23
1.4.5. Đánh giá năng lực tự học ................................................................... 23
1.5. Thực trạng dạy học tích hợp phát triển năng lực tự học cho học sinh .....
24
1.5.1. Mục đích điều tra ............................................................................... 24
1.5.2. Đối tượng điều tra .............................................................................. 24
1.5.3. Kết quả điều tra.................................................................................. 24
CHƯƠNG 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY
HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH (Hóa học 10 THPT) ........................................................................... 30
2.1. Mục tiêu, cấu trúc chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10 – THPT ...... 30
2.1.1. Mục tiêu chương Oxi – Lưu huỳnh – hóa học 10 – THPT ............... 30
2.1.2. Cấu trúc nội dung chương Oxi –Lưu huỳnh – hóa học 10 – THPT........
31
2.1.3. Những điểm chú ý về nội dung và phương pháp dạy học trong
chương Oxi – Lưu huỳnh............................................................................ 31
2.2. Nguyên tắc lựa chọn chủ đề dạy học tích hợp trong hoá học phần Oxi Lưu huỳnh lớp 10 THPT nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh........ 32
2.3. Quy trình thiết kế chủ đề dạy học tích hợp trong hóa học phần Oxi - Lưu
huỳnh lớp 10 THPT nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh ............... 33
2.4. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tự học cho học sinh THPT....... 34


1.4

Bảng kết quả điều tra về việc tự học của học sinh

25

2.1

Các tiêu chí và mức độ đánh giá NLTH

34

2.2

Bảng kiểm quan sát đánh giá NLTH của HS (dành cho GV)

38

2.3

Các nội dung liên quan đến chủ đề “ Oxi - ozon với cuộc
sống”. trong chương trình, SGK hiện hành

2.4

Các nội dung liên quan đến chủ đề "hợp chất của lưu huỳnh
và mưa axit" trong chương trình, SGK hiện hành

44


3.6

Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm
tra số 2

3.7

Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng của các bài kiểm tra

3.8

Kết quả đánh giá của GV về sự tiến bộ của HS trong quá
trình nâng cao năng lực tự học

75
76
77
81


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình

Nội dung

Trang

1.1



Đồ thị biểu diễn mức độ nhận thức của HS trường THPT

70

Tùng Thiện
3.2

Đồ thị biểu diễn mức độ nhận thức của HS trường THPT

71

Xuân Khanh
3.3

Đồ thị biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 1

74

3.4

Đồ thị biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 2

75

3.5

Đường lũy tích biểu diễn kết quả bài kiểm tra số 1

76

2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Tích hợp là một trong những quan điểm chủ đạo để phát triển chương
trình giáo dục của hầu hết các nước trên thế giới từ tiểu học đến THPT. Chương
trình giáo dục theo tư tưởng tích hợp bắt đầu được đề cao ở Mỹ và các nước
châu Âu những năm 50 - 60, ở châu Á ở những năm 70 và ở Việt Nam từ những
năm 80 của thế kỉ XX. Có thể nói, tích hợp đã trở thành xu thế phát triển giáo dục
trên thế giới trong nhiều thập kỉ qua.
Ở Việt Nam, từ những năm 1987, môn "Tìm hiểu Tự nhiên và Xã hội" được
xây dựng trên quan điểm tích hợp và được thực hiện trong dạy học ở trường


tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5. Đến năm 2000, quan điểm dạy học tích hợp đã chính
thức


được thể hiện trong chương trình và sách giáo khoa cũng như các hoạt động dạy
học ở tiểu học. Nhưng đến cấp THCS và THPT, DHTH chỉ được sử dụng dưới
dạng lồng ghép vào một số môn học. Do vậy, DHTH không phát huy được hết
những ưu điểm của nó. Với chương trình đổi mới Giáo dục dự kiến thực hiện
năm 2018, DHTH sẽ được áp dụng cho cả cấp tiểu học, THCS và cấp THPT. Vì vậy,
DHTH đang được tiến hành nghiên cứu kĩ cả về lí thuyết lẫn thực nghiệm. Xu
hướng DHTH ở Việt Nam nhằm mục tiêu rút gọn thời lượng trình bày tri thức của
nhiều môn học và chú trọng tập dượt cho HS cách vận dụng tổng hợp các tri thức
vào thực tiễn. Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải
huy động tri thức của nhiều môn học, do đó dạy từng môn học riêng sẽ đem lại
những tri thức hàn lâm có hệ thống nhưng khó vận dụng vào thực tiễn.
Có thể điểm qua một vài nghiên cứu về DHTH ở Việt Nam như sau:
Theo tác giả Trần Bá Hoành, việc DHTH ở các trường phổ thông không chỉ
liên quan với việc thiết kế nội dung chương trình mà còn đòi hỏi sự thay đổi đồng
bộ về cách thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy và học, thay đổi cách

cứu DHTH và việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo
dục Việt Nam, cụ thể là bộ môn Hóa học [27].
Bên cạnh đó, việc hình thành và phát triển NLTH cho HS là một yếu tố quan
trọng ảnh hưởng đến việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tự học cũng là một phương
thức học tập có hiệu quả và song song với sự đổi mới của nền giáo dục của các
nước trên thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng. Hiện nay, tại Việt Nam đã
có một số đề tài luận văn thạc sĩ nghiên cứu về dạy học nâng cao NLTH, tự nghiên
cứu cho HS như:
Phạm Thị Thủy, Luận văn: “Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong
dạy học phần dẫn xuất hiđrocacbon hóa học lớp 11 nâng cao”. Luận văn này đã xây
dựng được hệ thống lí thuyết va bài tập phần dẫn xuất halogen giúp HS phát
huy năng lực tự học tích cực [38].
Bùi Thị Bưởi, Luận văn: “Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập
hóa học vô cơ lớp 12 nâng cao để phát triển năng lực tự học cho học sinh”. Với hệ
thống câu hỏi chia theo 4 cấp độ theo chuẩn kiến thức kĩ năng, luận văn giúp HS


lớp 12 có thể phát huy khả năng tự học, tự nghiên cứu nhằm ôn tập tốt cho kì
thi
THPT Quốc gia [14].
Vũ Mạnh Dũng [18], Luận văn: “Phát triển năng lực tự học của học sinh
trong dạy học chương Sự điện li – Hóa học 11 Trung học phổ thông (chương trình
cơ bản)”. Luận văn phát huy tốt năng lực tự học, năng lực quan sát và vận dụng
kiến thức vào đời sống cho HS lớp 11 THPT.
Các công trình nghiên cứu khoa học trong những năm gần đây là bằng
chứng cho sự quan tâm đặc biệt của ngành giáo dục đối với việc vận dụng PPDH
tích hợp nhằm phát triển năng lực. Với vai trò là một giáo viên dạy bộ môn
Hóa học ở trường phổ thông, tôi rất mong muốn việc học tập và nghiên cứu của
mình sẽ góp một phần nhỏ vào quá trình dạy học với đề tài:“Thiết kế một số chủ
đề dạy học tích hợp trong dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh lớp 10 nhằm phát

7. Phạm vi nghiên cứu
- Chương: Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10.
- Tại trường THPT Tùng Thiện - Sơn Tây - Hà Nội và trường THPT Xuân
Khanh - Sơn Tây - Hà Nội.
- Thời gian thực hiện từ tháng 10/2016 đến tháng 10/2017.
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu cơ sở lí luận như: Các công trình nghiên cứu, sách, báo, tạp chí
chuyên ngành về phương pháp dạy học hóa học, kĩ thuật dạy học, các năng lực của
học sinh như NL tự học, NLHT, NL giải quyết vấn đề... Các kiến thức liên quan đến
chương Oxi - Lưu huỳnh.
8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tễn
- Phương pháp phỏng vấn, xin ý kiến chuyên gia.
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm có đối chứng.
8.3. Phương pháp thống kê toán học
Phương pháp thống kê toán học để đánh giá độ tin cậy, độ giá trị của các
số liệu thu thập được.


9. Những đóng góp của đề tài
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về năng lực tự học và dạy học tích hợp
nhằm nâng cao chất lượng học tập.
- Thiết kế tiêu chí và bộ công cụ đánh giá sự phát triển NLTH cho HS.
- Thiết kế và sử dụng một số kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học
hóa học chương Oxi – Lưu huỳnh lớp 10.
10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luận
văn gồm 3 chương :
Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề phát triển năng lực tự học cho

thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục,
đào tạo; coi trọng quản lý chất lượng.
Chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình
định hướng NL với 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL PP, NL xã hội, NL cá thể
phù hợp với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO (theo tài liệu tập huấn năm 2014 của
bộ GD-ĐT về đổi mới PPDH và KT đánh giá) [10].


Các thành phần năng lực

Các trụ cột giáo dục của UNESO

Năng lực chuyên môn

Học để biết

Năng lực phương pháp

Học để làm

Năng lực xã hội

Học để cùng chung sống

Năng lực cá thể

Học để tự khẳng định

Hình 1.1. Sơ đồ so sánh các thành phần của năng lực cần hình thành cho HS
THPT với các trụ cột giáo dục của UNESCO


đuổi

năng)

Kế hoạch Kết nối với lợi ích và sự quan tâm của

Xuất phát từ một tình

dạy học

huống có liên quan tới nội

học sinh, của cộng đồng.

dung của một môn học.
Tổ

chức

Xuất phát từ vấn đề cần giải quyết hoặc Hoạt động học được cấu


dạy học

một dự án cần thực hiện, việc tự trúc
chủ
tiến

chặt

việc
năng phần lớn thông qua
trí tuệ cũng như tình cảm (đánh giá,
các thao tác tư duy như
phân tích, phê phán, sáng tạo, làm việc
nhớ lại, tái tạo, sắp xếp.
nhóm). Hoạt động học dẫn đến việc tích
hợp các kiến thức đã tiếp nhận.

1.2.3. Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực trong DHTH
1.2.3.1. Dạy học dự án
Theo [17 ], “DHDA là một PPDH, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ
phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành tạo ra các sản phẩm
có thể giới thiệu được. Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao
từ việc xác định mục tiêu, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án và đánh giá kết
quả thực hiện”.
DHDA thường được tiến hành theo các nhóm nhỏ trong đó mỗi thành viên
đều có những nhiệm vụ riêng. Trong DHDA, vai trò của GV chỉ là người hướng
dẫn, tư vấn chứ không phải là người chỉ đạo và quản lí công việc của HS.
DHDA có ba đặc điểm cốt lõi là: Định hướng học sinh, định hướng thực tiễn
và định hướng sản phẩm. Đây là hình thức dạy học điển hình của dạy học định
hướng hành động. DHDA có 5 giai đoạn chính bao gồm:
Giai đoạn 1: Xác định mục tiêu của dự án
Giai đoạn 2: Thiết kế dự án


Giai đoạn 3: Tiến hành dạy học theo dự án
Giai đoạn 4: Trình bày sản phẩm
Giai đoạn 5: Đánh giá dự án
1.2.3.2. Phương pháp dạy học Webquest