BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KIỀU QUANG BÌNH

QUẢN LÝ SINH HOẠT CHUYÊN MÔN
THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN YÊN PHONG,
TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KIỀU QUANG BÌNH

QUẢN LÝ SINH HOẠT CHUYÊN MÔN
THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN YÊN PHONG,
TỈNH BẮC NINH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO
DỤC
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS Bùi Văn Quân

trung thực không trùng với kết quả của các tác giả khác.
Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn
này đã được tôi cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được ghi
rõ nguồn gốc.
Tôi xin cam đoan những điều trên đây là đúng sự thật.
Hà Nội, ngày 17 tháng 12 năm 2016
Học viên

Kiều Quang Bình


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU..............................................................................

1

1. Lí do chọn đề tài......................................................................

1

2. Mục đích nghiên cứu ......................................................

2

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.........................................

3

4. Giả thiết khoa học....................................................................


1.3 Khái quát về mô hình SHCM theo hướng NCBH ở trường THPT

16

1.4 Những ND cơ bản của QL SHCM theo hướng NCBH ở trường THPT

24

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng QL SHCM theo hướng NCBH ở trường THPT

35
37

Kết luận chương 1
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SHCM THEO HƯƠNG NCBH

38

Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN YÊN PHONG
2.1 Vài nét về tình hình KT-XH của huyện Yên Phong tính Bắc Ninh

38

2.2 Khái quát về các trường THPT huyện Yên Phong TỈNH Bác Ninh

39

2.3 Thực trạng đội ngũ giáo viên của các trường THPT huyện Yên Phong



92

Kết luận chương 3

95

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

96

TÀI LIỆU THAM KHẢO

100

PHỤ LỤC

103


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
St

Chữ viết tắt

Nghĩa đầy đủ

1

ANCT


Giáo dục quốc phòng

7

GDTrH

Giáo dục trung học

8

HĐND

Hội đồng nhân dân

9

KHKT

Khoa học kỹ thuật

10

NCBH

Nghiên cứu bài học

11

NQ


Sinh hoạt chuyên môn

17

TCM

Tổ chuyên môn

18

TDTT

Thể dục thể thao

19

THPT

Trung học phổ thông

20

TS

Tổng số

21

TTCM

sức quan trọng, cấp bách. Để làm được công việc này đòi hỏi sự chuyển động
của toàn bộ hệ thống đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và tự bồi dưỡng
giáo viên. Trong các nội dung đó, việc tự bồi dưỡng chuyên môn của giáo
viên tại trường là việc làm hết sức quan trọng, nó đảm bảo cho giáo viên
hoàn thành nhiệm vụ tại trường, nâng cao chuyên môn cho giáo viên và giảm
thiểu tối đa chi phí.
Dạy học là một hoạt động đặc thù trong nhà trường, giữ vị trí trung
tâm trong các hoạt động của nhà trường. Chất lượng dạy và học quyết định
uy tín của nhà trường. Dạy học được thực hiện ở cấp độ hoạt động thông
qua hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh.
Các hoạt động này là những hoạt động nền tảng của hoạt động chuyên môn
ở trường học. Hoạt động chuyên môn lại được triển khai thực tiễn tại các
tổ chuyên môn. Do đó, hoạt động của tổ chuyên môn, trong đó có hoạt
động sinh hoạt chuyên môn của các tổ chuyên môn có ý nghĩa rất quan trọng
trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Vì vậy, quản lý
hoạt động của tổ


chuyên môn, quản lý hoạt động sinh hoạt chuyên môn (sau đây gọi là
sinh hoạt chuyên môn) là yêu cầu tất yếu và là một trong những nội dung
quản lý quan trọng trong quản lý trường học.
Hoạt động chuyên môn ở trường THPT được triển khai thông qua các
tổ chuyên môn trong nhà trường. Vì thế, chất lượng, hiệu quả của hoạt
động chuyên môn của trường THPT phụ thuộc vào chất lượng, hiệu quả hoạt
động của các tổ chuyên môn. Diễn đạt một cách hình ảnh, tổ chuyên môn
trong nhà trường THPT là cánh tay nối dài của Hiệu trưởng trường THPT.
Điều đáng chú ý là, ở trường THPT, tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên
môn có tính đặc thù riêng do yêu cầu thực hiện phân hóa chương trình
giáo dục của bậc học này. Vì thế quản lý hoạt động tổ chuyên môn và quản
lý sinh hoạt chuyên môn ở trường THPT cũng có những khác biệt cần được

4. Giả thuyết khoa học
Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học và quản lý hoạt
sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các Trường THPT
huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh đã đạt được những kết quả nhất định, tuy
nhiên chưa đáp ứng được với yêu cầu theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào
tạo. Nếu Nhà trường xây dựng và triển khai đồng bộ các biện pháp theo
hướng: nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về SHCM theo NCBH; Xây
dựng kế hoạch SHCM theo NCBH phù hợp với tiến trình dạy học môn học;
Nâng cao chất lượng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên; đảm bảo các điều
kiện cho SHCM theo NCBH; tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá và tạo
động lực cho giáo viên thực hiện SHCM theo NCBH thì hoạt động sinh hoạt
chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở các Trường THPT huyện Yên
Phong tỉnh Bắc Ninh sẽ được thực hiện tốt.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống, khái quát hóa những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động
tổ chuyên môn, về nghiên cứu bài học để xây dựng khung lý thuyết
nghiên cứu quản lý sinh hoạt chuyên môn của các tổ chuyên môn ở trường
THPT.


5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng sinh hoạt chuyên môn theo hướng
phân tích bài học và quản lý sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu
bài học ở các Trường THPT huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý sinh hoạt chuyên môn
theo hướng phân tích bài học ở các Trường THPT huyện Yên Phong tỉnh Bắc
Ninh trong những năm tiếp theo.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
Biện pháp quản lý được nghiên cứu đề xuất là các biện pháp quản lý
của Ban Giám hiệu và Tổ trưởng tổ chuyên môn.
Các số liệu nghiên cứu được giới hạn từ năm học 2013-2014 đến nay.


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THEO NGHIÊN
CỨU BÀI HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học có nguồn gốc từ những
nghiên cứu tm kiếm các mô hình phát triển nghề nghiệp liên tục cho
giáo viên. Kết quả của các nghiên cứu về vấn đề này xác định sinh hoạt
chuyên môn theo nghiên cứu bài học là một mô hình bồi dưỡng chuyên môn
cho giáo viên thông qua nghiên cứu thực tiễn quá trình dạy học của chính họ
ở nhà trường; trong đó tập trung vào quan sát, phân tích việc họ của học
sinh trong mỗi bài học, từ đó giúp giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, nhận ra các
vấn đề khó khăn, hiểu rõ các nguyên nhân, học hỏi, tích lũy và hình thành
những năng lực, phẩm chất chuyên môn nhằm đảm bảo cơ hội học tập thực
sự có ý nghĩa cho từng học sinh ở từng bài học.
Về phương diện thuật ngữ, thuật ngữ nghiên cứu bài học có nguồn
gốc trong lịch sử phát triển giáo dục Nhật Bản, với ý nghĩa như một biện
pháp để nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên thông qua nghiên cứu,
cải tến từng bài học cụ thể (Meiji, 1868 – 1992). Giai đoạn tếp theo, nghiên
cứu bài học được xác định là một mô hình phát triển nghề nghiệp của giáo
viên được sử dụng rộng rãi trong các trường học ở Nhật Bản. Mô hình này đã
được giới thiệu ở nhiều quốc gia khác nhau và nhận dược sự ủng hộ nhiệt
tình, Hiện nay, nhiều nước trên thế giới cũng áp dụng mô hình này như
Mỹ, Đức, Úc, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan...
Khi đề cập đến sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, tác giả
Darling – Hammond (1998) nêu “sự phát triển chuyên môn kết nối với việc
học của HS và đổi mới chương trình phải được lồng sâu vào trong đời sống
hằng ngày của trường học”. Khi nghiên cứu về mối quan hệ giữa các tổ





trưởng trường phổ thông có thể chỉ đạo và quản lý tốt các hoạt động của tổ
chuyên môn. Một số công trình nghiên cứu công phu của các tác giả như Hồ
Ngọc Đại, Hà Sỹ Hồ, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Hữu Châu… đã chỉ rõ các vấn đề
tổng quan về công tác quản lý hoạt động chuyên môn.
Bên cạnh các tài liệu nghiên cứu về mặt lý luận, chúng ta còn gặp các
công trình biên soạn tài liệu tập huấn công tác TTCM các trường trung học cơ
sở, trung học phổ thông của nhóm các tác giả Hoàng Đức Minh, Trần Thị
Minh Hằng, Nguyễn Thị Minh Phương, Nguyễn Thị Tuyết Hạnh…Trong các tài
liệu này, tác giả đã đưa ra khá đầy đủ, rõ ràng nội dung, biện pháp mang tính
thực tiễn giúp ích rất nhiều cho công tác quản lý các TTCM của người CBQL.
Trong khuôn khổ Dự án Tăng cường bồi dưỡng giáo viên theo cụm và
quản lý nhà trường tại Việt Nam của Cơ quan hợp tác Quốc tế Nhật Bản
(JICA), Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh cũng
đã đề cập rất sâu đến việc quản lý của Hiệu trưởng đối với các hoạt động của
tổ chuyên môn trong nhà trường, trong đó có trường THPT. Năm 2014
Bộ GD&ĐT đã phát hành bộ tài liệu Hướng dẫn sinh hoạt tổ chuyên môn theo
định hướng nghiên cứu bài học trang bị cho CBQL và giáo viên các kỹ năng
cơ bản, cần thiết trong sinh hoạt chuyên môn để đảm bảo cho hoạt động
sinh hoạt chuyên môn trong trường phổ thông mang lại hiệu quả thiết thực.
Bộ tài liệu này đã được triển khai đến tất cả các trường phổ thông trên toàn
quốc.
Nhìn chung, các tác giả khi nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên
môn đã nêu rõ các vấn đề về nội dung, biện pháp, cách thức thực hiện công
việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn. Song các nghiên cứu chỉ đề cập
các vấn đề chung cho các trường phổ thông, chưa đề cập đến nội dung, biện
pháp, cách thức thực hiện quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT.
Do đó


môn (hoặc khối) để giáo viên trao đổi, học tập, bồi dưỡng và thực hiện các
nhiệm vụ chuyên


môn nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên cũng như chất lượng
dạy học của nhà trường.
Mặc dù khái niệm sinh hoạt chuyên môn được hiểu ở những phương
diện khác nhau, nhưng một số vấn đề cốt lõi về sinh hoạt chuyên môn đều
được các tác giả thống nhất:
- Về đặc điểm: sinh hoạt chuyên môn là hoạt động thường xuyên ở
trường học và là một trong những hình thức bồi dưỡng chuyên môn,
nghiệp vụ và năng lực sư phạm cho giáo viên, giúp giáo viên chủ động lựa
chọn nội dung, hình thức và phương pháp dạy học cho phù hợp với từng đối
tượng học sinh của lớp/trường.
- Về vai trò: sinh hoạt chuyên môn là hoạt động không thể thiếu được
trong hoạt động của nhà trường. Thông qua hoạt động chuyên môn, giáo
viên được trao đổi chuyên môn với đồng nghiệp và khơi gợi các ý tưởng cho
thiết kế, thi công bài dạy góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà
trường.
Hiện nay, sinh hoạt chuyên môn ở trường THPT được thực hiện theo
nhiều hình thức khác nhau. Có thể kể đến một số hình thức như:
+ Sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề của tổ/nhóm chuyên môn:
Với hình thức này, sinh hoạt chuyên môn bao gồm việc triển khai học
tập các văn bản chỉ đạo về chuyên môn của cấp trên, tập huấn phương pháp
dạy học và thường do Ban giám hiệu triển khai. Ngoài ra, hình thức này còn
bao gồm cả việc tổ chức trao đổi, thảo luận, học tập các nội dung cụ thể gắn
với nhiệm vụ năm học và đặc điểm tnh hình cũng như điều kiện thực tế của
mỗi nhà trường như: nâng cao chất lượng hiệu quả công tác chủ nhiệm
lớp, kinh nghiệm dạy một dạng bài, kiểu bài nào đó, kinh nghiệm bồi dưỡng
học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém... Những nội dung này thường được

ngẫm và chia sẻ về thực tế việc học của học sinh trong bài học đó để tìm
hiểu học sinh học như thế nào ? giáo viên cần phải làm gì để học sinh học tập
thực sự và có hiệu quả?


Theo các nghiên cứu trên thế giới, NCBH có ba triết lý cơ bản:


(1) Đảm bảo cơ hội học tập cho mọi em học sinh;
(2) Đảm bảo cơ hội phát triển chuyên môn cho mọi giáo viên;
(3) Đảm bảo cơ hội cho nhiều phụ huynh học sinh tham gia vào quá
trình học tập của học sinh.
Hiệp hội NCBH thế giới (WALS) chỉ ra một số giá trị của NCBH là: (i)
NCBH kéo giáo viên- những người đang làm việc đơn lẻ- trở lại làm việc
cùng nhau; (ii) NCBH là viên gạch đầu tiên cho xây dựng tình đồng nghiệp,
phát triển trường học như một “cộng đồng học tập”; (iii) NCBH chuyển giáo
viên thường làm những việc đã quen và cho rằng nó đang tốt sang xem xét
lại thực tế và điều chỉnh, thay đổi; (iv) giáo viên không thể thay đổi người
khác hoặc quá khứ nhưng có thể thay đổi được bản thân và tầm nhìn ở hiện
tại, tương lai nhờ NCBH.
Từ quan niệm về nghiên cứu bài học nêu trên, khái niệm sinh
hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học được biểu đạt khá đa dạng. Trong
khuôn khổ nghiên cứu đề tài luận văn, tác giả lựa chọn khái niệm sinh hoạt
chuyên môn theo nghiên cứu bài học của tác giả Vũ Thị Sơn.
Theo tác giả Vũ Thị Sơn, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học
như một hình thức linh hoạt chuyên môn lấy nghiên cứu, cải tiến thực
tiễn làm phương tiện để tạo ra môi trường cho các giáo viên học tập từ chính
quá trình cùng quan sát, phân tích và suy ngẫm về những cái diễn ra trong
những giờ học thực.
Như vậy, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học là hoạt