ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THỊ VIỆT HÀ

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN – 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ THỊ VIỆT HÀ

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ UÔNG BÍ
TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: QUẢN LÍ GIÁO DỤC
Mã số : 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN ĐỨC SƠN


sâu sắc nhất tới PGS.TS. Nguyễn Đức Sơn người đã trực tiếp hướng dẫn khoa
học và tận tình giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và
hoàn thành luận văn.
Do điều kiện về thời gian và năng lực bản thân còn nhiều hạn chế nên
luận văn này còn có những khiếm khuyết, tác giả mong nhận được sự góp ý
chân thành của thầy cô và đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 7 năm 2014
Tác giả

Ngô Thị Việt Hà

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................ iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT................................................................. iv
DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ ...................................................................... v

MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu .................................................................... 3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 3

DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
THÀNH PHỐ UÔNG BÍ TỈNH QUẢNG NINH .......................................... 33
2.1. Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội và sự phát triển giáo dục của
thành phố Uông Bí............................................................................................. 33
2.1.1. Khái quát đặc điểm tình hình kinh tế-xã hội thành phố Uông Bí ........... 33
2.1.2. Một số đặc điểm về giáo dục và đào tạo cấp tiểu học thành phố Uông Bí....
34
2.1.3. Huy động nguồn lực xã hội nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ........... 41
2.2. Thực trạng việc dạy học môn Tiếng Việt trong trường tiểu học................ 42
2.2.1. Thực trạng hoạt động dạy môn Tiếng Việt của giáo viên ....................... 42
2.2.2. Thực trạng hoạt động học môn Tiếng Việt của học sinh ....................... 44
2.3. Thực trạng về quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường
tiểu học thành phố Uông Bí ............................................................................... 47
2.3.1. Nhận thức của hiệu trưởng trường tiểu học về các biện pháp quản lí
hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ................................................................... 47
2.3.2. Thực trạng quản lí xây dựng kế hoạch và thực hiện chương trình dạy
học môn Tiếng Việt ........................................................................................... 48
2.3.3. Thực trạng quản lí công tác soạn bài, chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên .....
50


2.3.4. Thực trạng quản lí giờ lên lớp của giáo viên........................................... 52

iv


2.3.5. Thực trạng quản lí giáo viên tổ chức đổi mới phương pháp dạy học
tích cực môn Tiếng Việt, nâng cao chất lượng giờ dạy..................................... 53
2.3.6. Thực trạng quản lí công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
của học sinh ...................................................................................................... 55

3.2.7. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Tiếng Việt
trong trường tiểu học............................................................................................ 82
3.2.8. Tăng cường đầu tư và phát huy tác dụng của cơ sở vật chất, thiết bị
trong dạy học môn Tiếng Việt ........................................................................... 88
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ................................................................. 89
3.4. Khảo nghiệm về tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất .......
90
3.4.1. Mục đích .................................................................................................. 90
3.4.2. Nội dung và cách tiến hành ..................................................................... 90
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .................................................................................. 94
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 95
1. Kết luận.......................................................................................................... 95
2. Khuyến nghị................................................................................................... 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 99

vi


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GD&ĐT

: Giáo dục và Đào tạo

HĐDH

: Hoạt động dạy học

HS

: Học sinh

Bảng 2.14: Quản lí giờ dạy trên lớp của giáo viên ............................................ 52
Bảng 2.15: Quản lí kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ................ 55
Bảng 2.16: Nội dung quản lí hoạt động học của học sinh................................. 57
Bảng 2.17: Thực trạng quản lí phương tiện, các điều kiện phục vụ hoạt
động giảng dạy .................................................................................. 58
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp quản lí đề xuất (N=44) ...................................................... 91
Sơ đồ 1.1. Quản lí các thành tố của quá trình dạy học ...................................... 11
Biểu đồ 3.1: Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ...................... 92

5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng chính phủ
ban hành Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã nêu rõ quan điểm chỉ
đạo phát triển giáo dục: “...tập trung vào nâng cao chất lượng, đặc biệt chất
lượng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành để một
mặt đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước, đảm bảo an ninh quốc phòng, mặt khác phải chú trọng
thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi người học, những người có năng khiếu
được phát triển tài năng”.
Trong hệ thống giáo dục, giáo dục tiểu học có một vị trí đặc biệt quan
trọng, là bậc học nền tảng, bậc học đào tạo những cơ sở ban đầu và bền vững
cho trẻ tiếp tục học lên bậc học trên, giúp trẻ hình thành những cơ sở ban đầu,
những đường nét cơ bản của nhân cách.
Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề quan tâm
đặc biệt của các nhà trường nói chung và của trường tiểu học nói riêng. Dạy học

Thực tiễn đó đòi hỏi hiệu trưởng các trường tiểu học phải đổi mới công
tác quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục đại trà cũng như chất lượng mũi nhọn.
Như vậy, tăng cường công tác quản lí HĐDH môn Tiếng Việt ở trường tiểu
học đang là một vấn đề hết sức cần thiết hiện nay nhằm đáp ứng nhu cầu phát
triển từng cá nhân học sinh, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lí hoạt
động dạy học môn Tiếng việt ở trường tiểu học trên địa bàn thành phố Uông
Bí tỉnh Quảng Ninh” với mong muốn đóng góp một phần nhỏ trong việc nâng
cao chất lượng dạy học ở các trường tiểu học thành phố Uông Bí.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu lí luận và thực trạng công tác quản lí HĐDH môn Tiếng Việt ở
trường tiểu học của thành phố Uông Bí Quảng Ninh, từ đề xuất một số biện
pháp quản lí HĐDH môn Tiếng Việt của hiệu trưởng ở các trường tiểu học góp
phần
2


nâng cao chất lượng dạy học cấp tiểu học thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh
giai đoạn 2012-2015, định hướng 2020.
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu học – thành phố
Uông Bí.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu học –
thành phố Uông Bí.
4. Giả thuyết khoa học
Việc quản lí HĐDH môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học thành phố
Uông Bí đã có kết quả nhất định nhưng còn nhiều bất cập. Nếu đề xuất được

7.2.2. Phương pháp quan sát: Sử dụng các quan sát để thu thập thông tin về
công
tác quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt của hiệu trưởng trường tiểu
học.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng,
giáo viên các trường....về thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt
ở trường tiểu học làm căn cứ đề xuất những biện pháp quản lí hiệu quả.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
7.2.5. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
7.3. Nhóm phương pháp toán thống kê, xử lí số liệu
Phương pháp này được sử dụng để xử lí các số liệu thu được, từ đó rút ra
các kết luận làm căn cứ đề xuất các biện pháp quản lí hiệu quả.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương
Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở
các trường tiểu học.
Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các
trường tiểu học – thành phố Uông Bí – tỉnh Quảng Ninh.
Chương 3: Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở
trường tiểu học trên địa bàn thành phố Uông Bí- tỉnh Quảng Ninh.
4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN TIẾNG VIỆT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Việc nâng cao chất lượng giáo dục từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm
không chỉ của Việt Nam mà của tất cả các nước trên thế giới, nhằm đào tạo

- Tài liệu tham khảo cho giáo viên và CBQL giáo dục tiểu học về dạy
học và phát huy tính tích cực của học sinh trong môn Toán, Tiếng Việt- Bộ
GD&ĐT [3].
- Giáo trình phương pháp dạy học Tiếng Việt- Lê Phương Nga, Đỗ Xuân
Thảo, Lê Hữu Tỉnh...[18].
Tuy nhiên, những tài liệu này chỉ đề cập đến đặc trưng bộ môn Tiếng
Việt hoặc phương pháp dạy học Tiếng Việt ở bậc tiểu học nói chung.
Gần đây một số luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lí
giáo dục bước đầu cũng đã đề cập đến các biện pháp quản lí hoạt động dạy học
trong các nhà trường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau. Đó là các đề tài
như:
- Biện pháp quản lí hoạt động dạy học tiểu học của Phòng GD&ĐT quận
Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng của tác giả Đặng Minh Hằng (2009).
- Biện pháp quản lí của hiệu trưởng đối với hoạt động dạy học theo
hướng tích cực hóa ở các trường Tiểu học huyện Quế Võ – tỉnh Bắc Ninh của
tác giả Nguyễn Tài Cường (2011).
- Biện pháp quản lí hoạt động giảng dạy ở trường tiểu học huyện Thuận
Thành – tỉnh Bắc Ninh của tác giả Nguyễn Văn Thịnh (2011).
Các đề tài nghiên cứu trên đã tiến hành nghiên cứu thực trạng biện pháp
quản lí hoạt động dạy học của Phòng GD&ĐT hoặc của hiệu trưởng đối với
giáo viên các trường tiểu học bằng những cách tiếp cận khác nhau và đã đề xuất
được một số biện pháp cần thiết, khả thi để nâng cao hiệu quả quản lí. Tuy
nhiên các đề tài này mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu một số biện pháp quản
lí nói chung của cấp học, chưa có đề tài nào đề cập tới các biện pháp quản lí
hoạt động dạy học môn tiếng Việt của hiệu trưởng trường tiểu học. Việc chỉ ra
6


được những biện pháp quản lí hiệu quả hoạt động dạy học môn tiếng Việt của
hiệu trưởng trường tiểu học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt

nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật
của quản lí giáo dục, của sự phát triển tâm lí và thể lực của trẻ em. [14]
+ Theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản lí giáo dục là quản lí trường học,
thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình,
tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lí giáo dục, để tiến tới mục tiêu
đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh. [10]
Những khái niệm trên tuy có cách diễn đạt khác nhau nhưng tựu chung
thì Quản lí giáo dục được hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù
hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lí đến đối tượng quản lí nhằm
đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt tới
mục tiêu đã định.
Trong quản lí giáo dục, chủ thể quản lí chính là bộ máy quản lí các cấp;
đối tượng quản lí là nguồn nhân lực, cơ sở vật chất-kĩ thuật và các hoạt động
thực hiện chức năng của giáo dục và đào tạo.
1.2.2. Quản lí nhà trường
Nhà trường là một thể chế đặc biệt của xã hội, thực hiện các chức năng
kiến tạo kinh nghiệm xã hội cho một nhóm dân cư nhất định của xã hội đó.
Trường học là tế bào cơ sở chủ chốt của tất cả các cấp học trong hệ thống giáo
dục. Do đó, quản lí trường học nhất thiết phải có tính nhà nước và tính xã hội.
Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “ Quản lí trường học là hoạt động của
các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học
sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực
giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường.” [26]
Theo tác giả Trần Kiểm "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo
dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận
hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo
đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh.” [13]

8


9


Hoạt động dạy học là quá trình thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ
bản của quá trình dạy học, đó là hoạt động dạy và hoạt động học. Hai hoạt động
này luôn gắn bó mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, bổ sung cho
nhau, nếu thiếu một trong hai hoạt động thì không có hoạt động dạy học.
1.2.3.2. Quản lí hoạt động dạy học
Quản lí hoạt động dạy học là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lí giáo dục
nói chung và quản lí nhà trường nói riêng.
Quản lí hoạt động dạy học là một trong những công việc quan trọng nhất
trong công tác quản lí nhà trường. Quản lí hoạt động dạy học trong nhà trường
là nội dung, là cách thức mà chủ thể quản lí cần cụ thể hoá để thực hiện các
chức năng quản lí giáo dục và mục tiêu quản lí giáo dục. Trong quá trình dạy
học, các yếu tố mục đích, nội dung, phương pháp, tổ chức, phương tiện dạy
học, luôn vận động và kết hợp chặt chẽ với nhau thông qua hoạt động dạy của
thầy và hoạt động học của trò. Hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò
là hai hoạt động trung tâm của quá trình dạy học, là hai hoạt động có tính chất
khác nhau nhưng thống nhất biện chứng với nhau trong mối quan hệ qua lại
giữa thầy với trò, giữa dạy với học, chúng cùng lúc diễn ra trong những điều
kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật nhất định. Nếu coi quá trình dạy học như một hệ
thống thì trong đó quan hệ dạy của thầy với học của trò thực chất là mối quan
hệ điều khiển. Với tác động sư phạm của nhà giáo, thầy tổ chức điều khiển hoạt
động của trò.
Kết luận có ý nghĩa thực tiễn rút ra từ quá trình dạy học đối với người
quản lí nhà trường là: Hoạt động quản lí chủ yếu tập trung vào hoạt động của
thầy và trực tiếp với thầy, gián tiếp với trò; thông qua hoạt động dạy của thầy
để quản lí hoạt động học của trò. Quản lí chuyên môn trong nhà trường thực
chất là quản lí hoạt động dạy và học, trong đó ta cần quan tâm đến quản lí hoạt
động dạy của thầy, quản lí hoạt động học của trò, quản lí trang thiết bị phục vụ

ĐK: Điều kiện
QL: Quản lí

ĐK

1.3. Hoạt động dạy học môn Tiếng Việt trong trường tiểu học
1.3.1. Khái quát chung về môn Tiếng Việt trong trường tiểu học
1.3.1.1. Mục tiêu môn học
Vấn đề mục tiêu dạy – học tiếng mẹ đẻ là vấn đề đã được bàn cãi nhiều,
kể cả ở những nước mà tiếng mẹ đẻ đã có vị trí xứng đáng trong nhà trường
phổ thông từ rất lâu như Đức, Liên Xô (trước đây). Có xác định được mục tiêu
của việc dạy mới xác định được nội dung cần dạy. Xác định mục tiêu sai thì
dạy học sẽ không có kết quả. Khi bàn về mục tiêu môn học, người ta thường
nêu ba mặt: giáo dưỡng (mặt nhận thức, là xác định những kiến thức, kĩ năng,
kĩ xảo mà môn học trang bị), phát triển (phát triển tư duy) và giáo dục (giáo
dục tư tưởng tình cảm). Ba mặt này gắn bó chặt chẽ với nhau.

11


Trong chương trình phổ thông, trước hết, chương trình Tiếng Việt phải
góp phần thực hiện những mục tiêu chung của giáo dục tiểu học: “giáo dục tiểu
học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng
đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để
học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở”. Tiếp theo, chương trình Tiếng Việt phải
thực hiện mục tiêu của môn học Tiếng Việt. Nói đến mục tiêu đặc thù của môn
học Tiếng Việt, trước đây người ta thường nói đến vấn đề thứ nhất là học để nắm
kiến thức tiếng Việt (cấu tạo tiếng Việt, hệ thống tiếng Việt gồm các kiểu đơn
vị và quan hệ giữa chúng), thứ hai là học để giao tiếp – giao tiếp bằng bản ngữ.
Chương trình Tiếng Việt mới đưa mục tiêu giao tiếp bằng tiếng Việt –

nghe, học nói trên cơ sở vốn tiếng Việt mà các em đã có. Học đọc, học viết có
vị trí đặc biệt quan trọng ở giai đoạn này.
Yêu cầu cơ bản với học sinh ở giai đoạn này là đọc thông thạo và hiểu
đúng một văn bản ngắn, viết rõ ràng, đúng chính tả, nghe chủ động, nói chủ
động, rành mạch. Những bài học ở giai đoạn này chủ yếu là những bài thực
hành đọc, viết, nghe, nói. Tri thức tiếng Việt không được dạy thành bài riêng
mà được rút ra từ những bài thực hành, được học sinh tiếp thu một cách tự
nhiên qua hoạt động thực hành. Những tri thức về âm, chữ cái, tiếng (âm tiết) –
chữ, thanh điệu – dấu ghi thanh đều được học qua những bài dạy chữ. Tri thức
về câu trong hội thoại (câu hỏi – đáp và dấu câu) cũng không được dạy qua bài
lí thuyết mà chúng được hình thành ở học sinh qua việc hình dung cụ thể thế
nào là câu hỏi, câu đáp và dấu biểu thị chúng trong một văn bản có thực. Ở giai
đoạn này việc nắm tri thức của học sinh chỉ yêu cầu dừng ở mức nhận diện và
sử dụng được các đơn vị tiếng Việt, các quy tắc sử dụng tiếng Việt khi tiến
hành hoạt động nghe, nói, đọc, viết.
(2) Ở giai đoạn 2 (lớp 4, 5), nội dung chương trình nhằm phát triển các kĩ
năng đọc, viết, nghe, nói ở một mức cao hơn, hoàn thiện hơn. Trong đó yêu cầu
đọc hiểu và viết một văn bản hoàn chỉnh được đặc biệt coi trọng.


Ở giai đoạn này, học sinh đã bước đầu được cung cấp những khái niệm
cơ bản về một số đơn vị ngôn ngữ và quy tắc sử dụng tiếng Việt làm nền móng
vững chắc cho các kĩ năng tiếng Việt. Bên cạnh những bài học thực hành (như
ở giai đoạn trước), các em còn học những bài về tri thức tiếng Việt (từ vựng,
ngữ pháp, văn bản, phong cách...). Những bài học này không được trình bày
dưới dạng lí thuyết đơn thuần, không phải được tiếp nhận hoàn toàn bằng tư
duy trừu tượng mà chủ yếu vẫn bằng cách nhận diện, phát hiện trên những ngữ
liệu đã được đọc, viết, nghe, nói, từ đó khái quát lên thành những khái niệm sơ
giản, ban đầu.
1.3.1.3. Nội dung môn học