VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG THỊ KIM NGÂN

BẢO ĐẢM QUYỀN TỐ CÁO CỦA CÔNG DÂN
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 9.38.01.02

LUẬN ÁN TIỄN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Bùi Thị Đào
2. TS. Đặng Thị Thu Huyền

HÀ NỘI – 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng. Những kết luận khoa học
của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Nghiên cứu sinh

Đặng Thị Kim Ngân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU.................................................................................................................. 1

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ......................147
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................ 148
Phụ lục 1................................................................................................................ 159


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BĐQTC
CHXHCN
GQTC
LPCTN
LTC
MTTQ
QH
QTC
UBND

Bảo đảm quyền tố cáo
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Giải quyết tố cáo
Luật phòng, chống tham nhũng
Luật Tố cáo
Mặt trận Tổ quốc
Quốc hội
Quyền tố cáo
Uỷ ban nhân dân


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hiến pháp năm 2013 của nước ta quy định tại Điều 14: "Ở nước CHXHCN

2.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về bảo đảm
quyền tố cáo của công dân theo pháp luật; đánh giá thực trạng; từ đó đề xuất các giải pháp
nhằm tăng cường bảo đảm quyền tố cáo của công dân ở Việt Nam hiện nay.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên, luận án có nhiệm vụ:
Thứ nhất, nghiên cứu tình hình tổng quan để hệ thống hóa, phân tích, đánh
giá các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, trên cơ sở đó xác định những
kết quả nghiên cứu mà luận án sẽ kế thừa và chỉ ra những vấn đề mà các công trình
khoa học chưa giải quyết, luận án cần tiếp tục nghiên cứu.
Thứ hai, làm rõ khái niệm, chủ thể và giới hạn của quyền tố cáo; phân tích
khái niệm, vai trò, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến bảo đảm quyền tố cáo của
công dân theo pháp luật.
Thứ ba, nghiên cứu, đánh giá sự hình thành, phát triển, thực trạng bảo đảm
quyền tố cáo theo pháp luật và thực tiễn thực hiện bảo đảm quyền tố cáo của công
dân ở Việt Nam.
Thứ tư, nghiên cứu, đề xuất các quan điểm và giải pháp để tăng cường bảo
đảm quyền tố cáo của công dân ở Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu BĐQTC của công dân theo pháp luật ở góc độ
lý luận, các quan điểm, quan niệm về BĐQTC của công dân; cơ sở pháp lý và thực
tiễn thực hiện pháp luật về BĐQTC của công dân ở nước ta hiện nay.
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận án chủ yếu tập trung nghiên cứu việc bảo đảm quyền tố cáo của công dân được quy
định trong hệ thống pháp luật, cụ thể là:
Về nội dung: Bảo đảm quyền tố cáo của công dân có thể được nghiên cứu với nhiều khía
cạnh khác nhau như bảo đảm kinh tế, bảo đảm chính trị, bảo đảm xã hội, .... Tuy nhiên,
luận án tập trung nghiên cứu, phân tích các bảo đảm quyền tố cáo được quy định trong hệ
thống pháp luật, đặc biệt là những bảo đảm được quy định trong Luật Tố cáo năm 2011,

được sử dụng như sau:
Chương 1: Chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê, phương pháp phân tích
và tổng hợp. Từ việc hệ thống hóa, tổng hợp các công trình nghiên cứu khoa học
trong nước và nước ngoài về những vấn đề có liên quan đến nội dung luận án, tác


giả đã phân tích những nội dung cơ bản trong các công trình nghiên cứu đó và đưa
ra đánh


giá cụ thể về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.
Mục 2.1, Mục 2.2, Mục 2.3 Chương 2: Sử dụng phương pháp hệ thống, phương pháp
thống kê, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích và tổng hợp để đưa ra khái niệm,
chủ thể và giới hạn của quyền tố cáo; khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo đảm quyền tố
cáo của công dân; nội dung của BĐQTC của công dân; các yếu tố ảnh hưởng đến
BĐQTC của công dân.
Mục 3.1 Chương 3: Chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử cụ thể, phương
pháp thống kê, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp so sánh để làm rõ
quá trình hình thành và phát triển của BĐQTC của công dân theo pháp luật Việt
Nam qua các giai đoạn lịch sử.
Mục 3.2 và Mục 3.3 Chương 3: Sử dụng phương pháp thống kê, phương pháp phân tích
và tổng hợp, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh để làm rõ thực trạng BĐQTC
của công dân ở Việt Nam hiện nay.
Mục 3.4 Chương 3: Chủ yếu sử dụng phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, tổng
hợp để đánh giá về thực trạng BĐQTC của công dân ở nước ta.
Mục 4.1 và 4.2 Chương 4: Sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp hệ
thống, phương pháp lịch sử, phương pháp dự báo khoa học để làm rõ quan điểm của
Đảng và Nhà nước về hoàn thiện BĐQTC của công dân và đề xuất các giải pháp tăng
cường BĐQTC của công dân ở nước ta.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc đào tạo cao học, nghiên
cứu sinh chuyên ngành luật ở các trường đại học, học viện.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận án được kết
cấu thành bốn chương như sau:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Chương 2: Những vấn đề lý luận về bảo đảm quyền tố cáo của công dân theo pháp luật
Chương 3: Thực trạng bảo đảm quyền tố cáo của công dân theo pháp luật Việt Nam hiện
nay
Chương 4: Quan điểm, giải pháp tăng cường bảo đảm quyền tố cáo của công dân ở Việt
Nam hiện nay.


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài liên quan đến đề tài
1.1.1 Các nghiên cứu về lý luận bảo đảm quyền tố cáo của công dân
Lý luận về quyền con người, quyền công dân đã được nhiều công trình nghiên cứu đề cập
đến ở các quy mô khác nhau, tuy nhiên lý luận về BĐQTC của công dân theo pháp luật ít
được các học giả phân tích sâu mà mới chỉ xem xét ở các khía cạnh khác nhau của
BĐQTC như vấn đề GQTC, bảo vệ người tố cáo, hoàn thiện pháp luật tố cáo. Để minh
chứng cho điều này, có thể kể đến một số công trình liên quan đến luận án như sau:
Nhóm công trình trong nước nghiên cứu lý luận về bảo đảm quyền con
người, quyền công dân
Quyền con người nói chung, quyền tố cáo của công dân nói riêng là giá trị của nhân loại,
phản ánh bản chất mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân, các quyền này gắn liền với
lịch sử hình thành và phát triển của chế độ dân chủ. Việc bảo đảm các quyền con người,
quyền công dân, trong đó có quyền tố cáo là nguyên tắc hiến định trong đa số Hiến pháp
của các quốc gia. Ở Việt Nam, việc bảo đảm thực hiện các quyền con người, quyền công
dân, trong đó có quyền tố cáo là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, được thể hiện

2010, 2011 do GS. Võ Khánh Vinh chủ biên [110], [111], [113]. Đây là kết quả
nghiên cứu chuyên sâu cả lý luận và thực tiễn về quyền con người, cũng như cơ chế
bảo đảm, bảo vệ quyền con người theo các chuẩn mực quốc tế, quốc gia và thực tiễn
ở Việt Nam. Điểm mới trong các cuốn sách là cách tiếp cận khi nghiên cứu về
quyền con người mà trước đây chưa được đề cập đến như nghiên cứu quyền con
người theo hướng tiếp cận đa ngành, liên ngành; nghiên cứu quyền con người bằng
phương pháp tiếp cận dựa trên quyền; nghiên cứu quyền con người trong mối quan
hệ với chính trị, kinh tế, xã hội, đạo đức, tôn giáo; nghiên cứu về quyền con người
trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh toàn
cầu hóa…
Cuốn sách “Chế định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân ở một số nước
trên thế giới” của Vũ Kiều Oanh, NXB. Khoa học xã hội, năm 2012 [56]. Từ lý


luận về chế định quyền và nghĩa vụ của công dân, tác giả đã trình bày chế định
quyền và


nghĩa vụ cơ bản của công dân ở một số nước trên thế giới, đưa ra nhận xét tổng quan và
đề xuất việc hoàn thiện chế định này ở Việt Nam. Tác giả chọn một số quốc gia điển hình
có tính đến các yếu tố về chế độ chính trị, vị trí địa lý, mức độ phát triển, tôn giáo, yếu tố
đặc trưng…. để người đọc thấy được sự khác biệt về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công
dân ở nhiều nước trên thế giới. Cuốn sách đã giúp người đọc có cái nhìn mang tính so
sánh về quyền công dân nói chung và QTC nói riêng ở một số nước trên thế giới, là tư
liệu tham khảo hữu ích khi xây dựng giải pháp về BĐQTC của công dân trong pháp luật
Việt Nam.
Cuốn sách "Cơ chế bảo đảm và bảo vệ quyền con người" do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ
biên, NXB. Khoa học và xã hội xuất bản năm 2011 là công trình đầu tiên nghiên cứu về
cơ chế bảo đảm, bảo vệ quyền con người [112]. Cuốn sách là tập hợp nhiều bài viết của
các tác giả có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực quyền con người. Các tác giả đã nghiên

người, quyền công dân với những góc độ tiếp cận khác nhau, nhưng đều có sự thống nhất
về khái niệm, đặc điểm và những phương thức bảo đảm quyền con người, quyền công
dân. Các kết quả nghiên cứu của những công trình trên đây có giá trị tham khảo cho tác
giả luận án trong việc xác định đúng định hướng nội dung nghiên cứu của luận án khi mà
các văn bản hiến định và pháp định ở nước ta đều khẳng định QTC là quyền cơ bản của
công dân.
Nhóm công trình trong nước nghiên cứu liên quan đến lý luận về bảo đảm
quyền tố cáo của công dân
Hiến pháp của các quốc gia nói chung và của Việt Nam nói riêng, khi quy định các quyền
của công dân đều đi cùng với những bảo đảm của Nhà nước để công dân thực hiện được
các quyền đó. Quyền tố cáo được coi là một quyền bảo vệ quyền, nghĩa là công dân thực
hiện quyền này để bảo vệ các quyền khác của mình. Có nhiều công trình nghiên cứu đề
cập đến việc BĐQTC của công dân theo pháp luật ở những khía cạnh khác nhau, cụ thể
như sau:
Cuốn sách “Pháp luật về khiếu nại và tố cáo” của tác giả Phạm Hồng Thái chủ biên,
NXB. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2003 [63]. Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu
về lý luận tố cáo, quyền tố cáo và giải quyết tố cáo, đồng thời cuốn sách cũng làm rõ sự
khác biệt trong khái niệm về tố cáo và quyền tố cáo; tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm
của Đảng ta về quyền tố cáo của công dân. Từ việc nghiên cứu những vấn đề lý luận và
thực tiễn về tố cáo, nhóm tác giả đã đánh giá thực trạng công tác GQTC ở nước ta, kiến
nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả về công tác GQTC.
Cuốn sách “Khiếu nại, tố cáo hành chính và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành


chính ở Việt Nam hiện nay” của Viện Khoa học Thanh tra, do tác giả Lê Tiến Hào và
Nguyễn Quốc Hiệp đồng chủ biên, NXB. Chính trị - Hành chính, năm 2012 [33] nghiên
cứu những vấn đề cơ bản về tố cáo hành chính và GQTC hành chính như: quan niệm về
tố cáo hành chính, đặc điểm, vai trò của công tác GQTC hành chính. Các tác giả cũng đề
cập đến những quy định pháp luật về tố cáo hành chính và GQTC hành chính ở nước ta ở
giai đoạn từ năm 1998 đến 2011. Cuốn sách được viết bởi những người trực tiếp tham

người tố cáo. Tác giả cũng dự liệu những được mất cơ bản liên quan đến tố cáo.
Tài liệu nghiên cứu “Whistleblowing: an effective tool in the fight against corruption” –
Tố cáo: một công cụ hiệu quả chống tham nhũng do Tổ chức minh bạch quốc tế tiến
hành vào tháng 1 năm 2010, đăng trên www. http:// transparency.org [128]. Trên cơ sở
phân tích khái niệm về tố cáo, vai trò của tố cáo trong đấu tranh chống tham nhũng,
người viết cho thấy sự cần thiết phải có pháp luật phù hợp về tố cáo cũng như các cơ chế
hành động hiệu quả sau tố cáo trong các tổ chức công và tư. Tài liệu nghiên cứu đã thể
hiện quan điểm của Tổ chức minh bạch quốc tế về tố cáo và bảo vệ người tố cáo.
Tài liệu nghiên cứu “International Principles For Whistleblower
Legislation: Best Practices for Laws to Protect Whistleblowers and Support
Whistleblowing in The Public Interest” - Các nguyên tắc quốc tế đối với pháp luật
về người tố cáo: thực tiễn tốt về pháp luật nhằm bảo vệ người tố cáo và khuyến
khích tố cáo vì lợi ích chung
- do Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) xuất bản năm 2013 [131]. Tài liệu được hoàn thiện
bởi các chuyên gia về tố cáo, quan chức chính phủ, giới học thuật, các tổ chức phi chính
phủ của nhiều quốc gia, nó có tác dụng lớn đối với việc nghiên cứu để soạn thảo các dự
luật mới và hoàn thiện các dự luật đang có về tố cáo ở các quốc gia. Tổ chức Minh bạch
Quốc tế đưa ra những nguyên tắc để bảo đảm cho những người tố cáo được bảo vệ, các
nguyên tắc được đưa ra trên cơ sở xem xét đến pháp luật hiện hành, cách áp dụng chúng
trong thực tế.
Tài liệu hội thảo “Dénonciations et dénonciateurs de la corruption
Chevaliers blancs, pamphlétaires et promoteurs de la transparence à l’époque
contemporaine”- Tố cáo và người tố cáo tham nhũng, hiệp sĩ, người đả kích và
người khởi xướng minh bạch thời kì hiện đại - Dự án do Cơ quan nghiên cứu quốc
gia Pháp (ANR) tài trợ được tổ chức ngày 17, 18/11/2016 tại Pháp [132]. Tài liệu
nghiên cứu đề cập đến người tố cáo là những người có đóng góp được trông đợi
nhiều, bao gồm các nhà báo và những người làm truyền thông, các hiệp sĩ, người đả
kích, nhà văn tiểu luận, chính trị gia, công chức, thẩm phán và cảnh sát…; cách thức



tập hợp các bài viết của các tác giả về một số vấn đề đặt ra đối với công tác tiếp dân, xử
lý đơn thư, GQTC trong tình hình mới và kinh nghiệm thực tiễn của các ngành, các địa
phương. Nội dung của các bài viết liên quan nhiều đến việc thực hiện các phương thức
BĐQTC của công dân ở những lĩnh vực nhạy cảm như: tố cáo liên quan đến tín ngưỡng,
tôn giáo; tố cáo của đồng bào thiểu số; tố cáo về đất đai ở các ngành, địa phương và tình
trạng tố cáo đông người.


Đề tài khoa học cấp cơ sở “Cơ chế bảo vệ người tố cáo” của Vụ Pháp chế - Thanh tra
Chính phủ, thực hiện năm 2010 [76]. Thông qua việc nghiên cứu cơ chế bảo vệ người tố
cáo, quan điểm của Đảng và Nhà nước về bảo vệ người tố cáo; thực trạng quy định pháp
luật về bảo vệ người tố cáo; thực tiễn công tác bảo vệ người tố cáo của cơ quan nhà nước
có thẩm quyền, đề tài xác định những hạn chế, khó khăn trong việc bảo vệ người tố cáo
hiện nay và đề xuất các biện pháp tăng cường hiệu quả công tác bảo vệ người tố cáo. Có
thể thấy đây là đề tài nghiên cứu khá toàn diện về bảo vệ người tố cáo và là đề tài nghiên
cứu khoa học đầu tiên về vấn đề này. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một đề tài cấp cơ
sở nên nhiều vấn đề liên quan đến bảo vệ người tố cáo chưa thực sự sâu sắc.
Đề tài khoa học cấp bộ “Xử lý các hành vi vi phạm luật khiếu nại, tố cáo những vấn đề lý luận và thực tiễn” của Thanh tra Chính phủ, năm 2011 [77]. Từ
thực tế liên quan đến việc nhiều quyết định GQTC có hiệu lực pháp luật không
được tổ chức thực hiện nghiêm; việc xử lý người có hành vi vi phạm không kịp thời,
thiếu kiên quyết, còn có tình trạng bao che, dung túng; những hành vi vi phạm pháp
luật về tố cáo chưa được mô tả cụ thể; chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe..., đề tài tập
trung nghiên cứu, đánh giá đầy đủ về thực trạng vi phạm và việc xử lý các hành vi
vi phạm pháp luật về tố cáo, trên cơ sở đó đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc
ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về vấn đề này. Đề tài là tài liệu tham khảo
có giá trị với tác giả luận án trong việc nghiên cứu thực trạng thực hiện các quy
định pháp luật về bảo đảm, bảo vệ QTC của công dân ở nước ta hiện nay.
Đề tài khoa học cấp bộ “Trách nhiệm pháp lý của chủ tịch UBND các cấp trong công tác
thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng” của Thanh tra
Chính phủ, năm 2011 [79]. Thông qua việc làm rõ căn cứ xác định trách nhiệm pháp lý,

giả cho rằng hoạt động giám sát GQTC hành chính đóng vai trò là phương thức bảo đảm
pháp chế đối với công tác GQTC, cũng như bảo đảm thực hiện QTC; tăng cường trách
nhiệm của các cơ quan có chức năng giám sát trong công tác GQTC hành chính là một
yêu cầu khách quan, phù hợp với nguyên tắc, yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa. Qua việc phân tích, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và
thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về giám sát công tác GQTC, những kết quả, tồn tại
và nguyên nhân, các tác giả đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện cơ chế giám sát công tác