BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU
NẤM LỚN PHỤC VỤ CÔNG TÁC BẢO TỒN
TẠI VƢỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

DƢƠNG THỊ THU TRANG

HÀ NỘI, NĂM 2019


BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU
NẤM LỚN PHỤC VỤ CÔNG TÁC BẢO TỒN
TẠI VƢỜN QUỐC GIA TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC

DƢƠNG THỊ THU TRANG
CHUYÊN NGÀNH

: KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

MÃ SỐ

: 8440301


Mọi nội dung tham khảo đƣợc sử dụng trong luận văn đều đƣợc trích
dẫn và ghi tên tài liệu, tác giả trong mục Tài liệu tham khảo.
Nếu vi phạm những quy định nêu trên, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm
trƣớc pháp luật.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Dƣơng Thị Thu Trang


ii
LỜI CẢM ƠN
Luận văn này là kết quả cố gắng của tôi dƣới sự ch dạy và truyền đạt
kiến thức rất tận tình của các qu thầy cô giảng viên Khoa Môi trƣờng trong
suốt thời gian tôi đƣợc đào tạo tại trƣờng Đại học Tài Nguyên và Môi trƣờng
Hà Nội.
Đ hoàn thành luận văn này, trƣớc tiên tôi xin kính gửi lời cảm ơn s u
sắc nhất đến TS. Lê Thanh Huyền - Giảng viên khoa Môi trƣờng - Trƣờng
Đại học Tài nguyên và Môi trƣờng Hà Nội đ nhiệt tình gi p đ , truyền đạt
những kiến thức, kinh nghiệm đ tôi hoàn thiện luận văn tốt nghiệp của mình.
Bên cạnh đó, tôi xin ch n thành cảm ơn qu thầy cô Khoa Môi trƣờng Trƣờng Đại học Tài Nguyên và Môi Trƣờng Hà Nội, đ tận t m truyền đạt kiến
thức, kinh nghiệm qu báu, đào tạo tôi trong suốt quá trình học tập và khuyến
khích đ tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi xin tr n trọng gửi lời cảm ơn đến ngƣời d n địa phƣơng, các anh,
chị cán bộ quản l tại Ban quản l Vƣờn quốc gia Tam Đảo, t nh Vĩnh Ph c
đ tạo điều kiện cung cấp cho tôi những thông tin, tài liệu, số liệu thực tế liên
quan đến luận văn tốt nghiệp của mình.
Cuối c ng tôi xin cảm ơn gia đình và các anh chị em, bạn b , đồng
nghiệp tại Trung t m Thông tin và Dữ liệu môi trƣờng, Tổng cục Môi trƣờng
đ gi p đ , tạo điều kiện và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và thực

1.2.4. Các phần mềm đƣợc sử dụng đ x y dựng cơ sở dữ liệu.......................12
1.3. Một vài đặc đi m về VQG Tam Đảo.........................................................13
1.3.1. Điều kiện tự nhiên................................................................................. 13
1.3.2. Đặc đi m kinh tế - x hội...................................................................... 19
Chƣơng 2. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
.........................................................................................................................21
2.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu........................................................... 21
2.1.1. Đối tƣợng nghiên cứu........................................................................... 21
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu:..............................................................................21
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu......................................................................... 21
2.2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu về nấm lớn................................................... 21
2.2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu về x y dựng cơ sở dữ liệu.............................23
2.3. Đánh giá độ tin cậy của phƣơng pháp..................................................... 26
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN............................ 27


3.1. Hiện trạng bảo tồn ĐDSH nấm lớn tại VQG Tam Đảo............................27
3.1.1. Đối với ngƣời d n..................................................................................27
3.1.2. Đối tƣợng quản l...................................................................................31
3.2. Quy trình x y dựng cơ sở dữ liệu nấm lớn............................................... 33
3.2.1. Thu thập dữ liệu đầu vào của cơ sở dữ liệu...........................................33
3.2.2. Làm sạch và chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu............................................. 57
3.2.3. X y dựng khung cơ sở dữ liệu nấm....................................................... 59
3.3. Mô tả về cơ sở dữ liệu nấm lớn tại VQG Tam Đảo, t nh Vĩnh Ph c.........62
KẾT LUẬN..................................................................................................... 68
KIẾN NGHỊ.................................................................................................... 69
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................70
PHỤ LỤC........................................................................................................72



DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BĐKH

Biến đổi khí hậu

CSDL

Cơ sở dữ liệu

ĐDSH

Đa dạng sinh học

ĐTQL

Đối tƣợng quản l

GIS

Hệ thống thông tin địa l

VQG

Vƣờn quốc gia


iv

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Bảng danh mục các sản phẩm x y dựng cơ sở dữ liệu....................11

thông tin về hình thái hi n vi).......................................................................... 61
Hình 3.10. Giao diện Layout view.................................................................. 63
Hình 3.11. Giao diện Data view...................................................................... 63
Hình 3.12. Vị trí ph n bố của nấm khi hi n thị trên bản đồ..............................64
Hình 3.13. Giao diện của cơ sở dữ liệu khi thực hiện lệnh truy vấn thông tin
.........................................................................................................................64
Hình 3.14. Bảng thông tin thuộc tính của loài nấm khi thực hiện lệnh truy vấn .65

Hình 3.15. Thƣ mục hình ảnh của loài nấm cần tra cứu.................................66
Hình 3.16. Bản đồ vị trí ph n bố nấm lớn tại VQG Tam Đảo, t nh Vĩnh Ph c
(khoanh v ng khu vực đề xuất ƣu tiên bảo tồn).............................................. 67


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đa dạng sinh học nấm lớn có vai trò quan trọng trong việc duy trì c n
bằng sinh thái và các chu trình tuần hoàn tự nhiên. Tuy nhiên, nguồn tài
nguyên sinh thái này đang có nguy cơ bị suy giảm hay bị mất đi bởi sự gia
tăng các tác động tiêu cực của con ngƣời. Đồng thời, tại các Vƣờn quốc gia
của Việt Nam việc bảo tồn đối với các loài nấm qu hiếm và nhận thức cho
việc bảo tồn ch ng còn hạn chế. Hiện nay, Nhà nƣớc cũng nhƣ cộng đồng rất
quan t m và đƣa ra các chính sách, biện pháp nhằm khắc phục tình trạng suy
giảm tài nguyên sinh vật, tuy nhiên các nghiên cứu về nấm lớn vẫn chƣa đầy
đủ, đồng thời còn mang tính riêng rẽ, chƣa khái quát và tổng hợp. Ở Việt
Nam hiện nay chƣa có bất kỳ nghiên cứu hay đề tài nào đ thực hiện về x y
dựng cơ sở dữ liệu cho loài nấm lớn một cách tổng th .
Nghiên cứu về các loài nấm lớn tại Việt Nam nói riêng và trên Thế giới nói
chung nhằm mục đích bảo tồn cần có một hệ thống số liệu lớn, có tính kế
thừa, đƣợc tổng hợp từ các kết quả nghiên cứu đ đƣợc công nhận. Từ đó, ta

2. Mục tiêu nghiên cứu
- Thiết lập đƣợc cơ sở khoa học và cung cấp phƣơng pháp, quy trình x y
dựng cơ sở dữ liệu nấm lớn tại Vƣờn quốc gia Tam Đảo, t nh Vĩnh Ph c.
- Thiết kế đƣợc mô hình hệ thống cơ sở dữ liệu, tích hợp với bản đồ vị
trí ph n bố phục vụ cho bảo tồn đa dạng sinh học nấm lớn tại Vƣờn quốc gia
Tam Đảo, t nh Vĩnh Ph c.
3. Nội dung nghiên cứu
Nội dung 1: Nghiên cứu Hiện trạng quản l đa dạng sinh học nấm lớn tại
VQG Tam Đảo:
Nội dung 2: Nghiên cứu cơ sở khoa học, các phƣơng pháp và quy trình
x y dựng cơ sở dữ liệu nấm lớn.
Nội dung 3: X y dựng hệ thống cơ sở dữ liệu nấm lớn, tích hợp dữ liệu
về không gian, x y dựng bản đồ ph n bố nấm lớn, từ đó đề xuất khu vực ƣu
tiên bảo tồn


3
Chƣơng 1.
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trong chƣơng này ch ng tôi tổng quan một số khái niệm liên quan đến
nấm lớn và cơ sở dữ liệu, tình hình nghiên cứu về nấm lớn, x y dựng cơ sở dữ
liệu nấm lớn trên thế giới và trong nƣớc; quy trình x y dựng cơ sở dữ liệu và
các phần mềm đƣợc sử dụng đ x y dựng.
1.1. Tổng quan các nghiên cứu về nấm lớn
Trong thời kỳ Pháp thuộc, những nghiên cứu về nấm của Việt Nam nói
chung và nấm lớn nói riêng đƣợc thực hiện đầu tiên từ cuối thế kỷ 19, đầu thế
kỷ 20 bởi các tác giả nƣớc ngoài nhƣ Patouillard N. (1890, 1897, 1907, 1909,
1913, 1915, 1917, 1920, 1923, 1927, 1928), Hariot P. & Patouillard N. (1914),
Heim R. & Maleneon G. (1918)...
Ở miền Bắc Việt Nam, việc nghiên cứu nấm đƣợc bắt đầu vào năm

sách xuất bản chuyên về ph n loại nấm cũng còn rất ít. Vì vậy, những số liệu,
tài liệu liên quan đến nấm còn mang tính chất sơ bộ, riêng rẽ, chƣa đƣợc hệ
thống hóa một cách đầy đủ phục vụ cho mục đích tra cứu, tham khảo hay
quản l .
1.2. Tổng quan về cơ sở dữ liệu
1.2.1. Khái niệm về cơ sở dữ liệu
Cơ sở dữ liệu là tập hợp các dữ liệu có cấu tr c và liên quan với nhau
đƣợc lƣu trữ trên máy tính, đƣợc nhiều ngƣời sử dụng và đƣợc tổ chức theo
một mô hình.
Trong khái niệm này, ch ng ta cần nhấn mạnh, cơ sở dữ liệu là tập hợp
các thông tin có tính chất hệ thống, không phải là các thông tin rời rạc, không
có liên quan với nhau. Các thông tin này phải có cấu tr c và tập hợp các thông


5

tin này phải có khả năng đáp ứng nhu cầu khai thác của nhiều ngƣời sử dụng
một cách đồng thời.
Một ƣu đi m nổi bật của cách tổ chức cơ sở dữ liệu là làm giảm thi u sự
tr ng lặp thông tin và đảm bảo đƣợc tính nhất quán, tính toàn vẹn của dữ liệu.
Một ƣu đi m khác của cơ sở dữ liệu là khả năng chia sẻ thông tin cho nhiều
ngƣời sử dụng khác nhau tiết kiệm đƣợc tài nguyên và tăng hiệu quả khai
thác.
Yêu cầu về dữ liệu:
- Các dữ liệu cần phải tách bạch, rõ ràng theo chủng loại
- Trong mỗi chủng loại, dữ liệu phải nhất quán theo chuẩn đề ra
- Các dữ liệu không đƣợc tr ng lặp, chồng chéo và không thừa hoặc
thiếu thông tin.
Ph n loại cơ sở dữ liệu:
- Cơ sở dữ liệu không gian là cơ sở dữ liệu có chứa trong nó những

và ph n tích kiến thức về sinh học ph n tử, hóa sinh và di truyền học; tạo điều
kiện cho cộng đồng nghiên cứu và sử dụng các cơ sở dữ liệu, phối hợp đ thu
thập thông tin công nghệ sinh học, thực hiện nghiên cứu các
phƣơng pháp tiên tiến xử l thông tin dựa trên máy tính đ ph n tích cấu tr c và
chức năng của các ph n tử quan trọng về mặt sinh học.
Tại Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng từ 2009 đến nay đ có 23
nhiệm vụ x y dựng hệ thống CSDL môi trƣờng, trong đó có 11 CSDL đƣợc
x y dựng với quy mô toàn quốc, bao gồm:
- CSDL về nguồn thải: Tổng điều tra, đánh giá, ph n loại, x y dựng hệ
thống thông tin quốc gia về nguồn thải;
- CSDL đa dạng sinh học quốc gia (NBDS): X y dựng cơ sở dữ liệu về
đa dạng sinh học quốc gia – Jica. Hệ thống NBDS với cấu tr c tiêu chuẩn
quốc tế đƣợc phát tri n, vận hành và duy trì một các hiệu quả tại Bộ Tài
nguyên và Môi trƣờng, Cục Bảo tồn Đa dạng sinh học (nay là Cục Bảo tồn


7

thiên nhiên và đa dạng sinh học, trực thuộc Tổng cục Môi trƣờng. Số liệu cơ
bản liên quan đến các loài động, thực vật, bao gồm tất cả các loài đƣợc ghi
trong Sách Đỏ Việt Nam, đều đƣợc nhập vào hệ thống NBDS.
- Bộ CSDL Quan trắc môi trƣờng: X y dựng hệ thống thông tin đầu
mạng, phục vụ mạng lƣới quan trắc môi trƣờng quốc gia.
- CSDL phục vụ bảo vệ môi trƣờng trong quản l nhập khẩu phế liệu:
Theo dõi tình hình nhập khẩu phế liệu, hoạt động bảo vệ môi trƣờng đối với
các cơ sở nhập khẩu phế liệu đ sản xuất; X y dựng cơ sở dữ liệu đối với phế
liệu nhập khẩu năm 2009-2010.
- CSDL thẩm định môi trƣờng: X y dựng cơ sở dữ liệu thẩm định môi
trƣờng. Hệ thống CSDL hồ sơ thẩm định môi trƣờng của Cục Thẩm định và
đánh giá tác động môi trƣờng, nay là Vụ Thẩm định đánh giá tác động môi

chƣa đƣợc chuẩn hóa.
- Chuẩn bị dữ liệu mẫu.
(1.2) Ph n tích nội dung thông tin dữ liệu
- Xác định danh mục các ĐTQL.
- Xác định chi tiết các thông tin cho từng ĐTQL.
- Xác định chi tiết các quan hệ giữa các ĐTQL.
- Xác định chi tiết các tài liệu quét (tài liệu đính k m) và các tài liệu
dạng giấy cần nhập vào cơ sở dữ liệu từ bàn phím.
- Xác định khung danh mục dữ liệu, siêu dữ liệu sử dụng trong cơ sở dữ
liệu.
- Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến việc x y dựng cơ sở dữ liệu.
- Quy đổi đối tƣợng quản l
(2) Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu
Trƣờng hợp nhiệm vụ, dự án có cả hai nội dung x y dựng CSDL và x y
dựng ứng dụng phần mềm thì các bƣớc “Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu” và
“Nhập dữ liệu mẫu đ ki m tra mô hình cơ sở dữ liệu” ch thực hiện một lần ở
bƣớc này.
- Thiết kế mô hình danh mục dữ liệu, siêu dữ liệu.
- Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu:
+ Thiết kế mô hình cơ sở dữ liệu.
+ Nhập dữ liệu mẫu đ ki m tra mô hình cơ sở dữ liệu.
(3) Tạo lập dữ liệu cho danh mục dữ liệu, siêu dữ liệu


10
- Tạo lập nội dung cho danh mục dữ liệu.
- Tạo lập nội dung cho siêu dữ liệu.
(4) Tạo lập dữ liệu cho cơ sở dữ liệu
(4.1) Chuy n đổi dữ liệu
- Đối với dữ liệu không gian dạng số chƣa đƣợc chuẩn hóa thì việc

- Đối với dữ liệu phi không gian: Hiệu đính nội dung.
- Trình bày hi n thị dữ liệu không gian.
(6) Kiểm tra sản phẩm
- Ki m tra mô hình cơ sở dữ liệu.
- Ki m tra nội dung cơ sở dữ liệu.
+ Ki m tra dữ liệu không gian.
+ Ki m tra dữ liệu phi không gian.
- Ki m tra danh mục dữ liệu, siêu dữ liệu.
(7) Phục vụ nghiệm thu và giao nộp sản phẩm
Bảng 1.1. Bảng danh mục các sản phẩm xây dựng cơ sở dữ liệu
TT

Tên sản phẩm

Tên mẫu
biểu

Dạng lƣu
trữ

1 Báo cáo rà soát, ph n loại và đánh giá các
thông tin dữ liệu

M1.1

Số và giấy

2 Danh mục các ĐTQL và các thông tin chi
tiết


Số

7 Báo cáo thuyết minh mô hình danh mục dữ
liệu, siêu dữ liệu

M2.1

Số và giấy

8 Báo cáo thuyết minh mô hình cơ sở dữ liệu
9 Báo cáo kết quả ki m tra mô hình cơ sở dữ
liệu trên dữ liệu mẫu

M2.2
M2.3

Số và giấy
Số và giấy

10 Cơ sở dữ liệu danh mục dữ liệu, siêu dữ
liệu đ nhập đủ nội dung

Số

11 Báo cáo kết quả thực hiện
12 Báo cáo kết quả thực hiện chuy n đổi dữ
liệu

M3.1
M4.1

M6.3

Số
Số
Số và giấy
Số và giấy
Số và giấy

20 Báo cáo tổng kết nhiệm vụ và hồ sơ nghiệm
thu kèm theo

M7.1

Số và giấy

21 Biên bản bàn giao đ đƣợc xác nhận

M7.2

Số và giấy

1.2.4. Các phần mềm đƣợc sử dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu
Phần mềm Microsoft Access 2007: X y dựng các lớp cơ sở dữ liệu thông
tin thuộc tính của các nhóm nấm lớn tại khu vực nghiên cứu thông qua việc
lập các bảng (Table), tạo giao diện ngƣời d ng và hệ thống bảo mật thông tin.
Phần mềm Microsoft Access 2007 đƣợc sử dụng đ lƣu trữ toàn bộ dữ
liệu chi tiết về từng ô tiêu chuẩn, thành phần loài, ph n loại và các ch số về


13