ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI THỊ HUYỀN

HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP
DƯỚI GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI THỊ HUYỀN

HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP
DƯỚI GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI
Ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 8.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÔN NGỮ, VĂN HÓA VÀ VĂN HỌC VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: TS. Trần Thị Nhung

THÁI NGUYÊN - 2018


8. Bố cục luận văn ........................................................................................... 11
Chương 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.................................. 12

1.1. Khái quát về phê bình sinh thái................................................................ 12
1.1.1. Khái niệm phê bình sinh thái ................................................................ 12
1.1.2. Sự hình thành và phát triển của phê bình sinh thái ............................... 15
1.2. Thẩm mĩ sinh thái, thẩm mĩ phi sinh thái, chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái....... 20
1.2.1. Thẩm mĩ sinh thái và thẩm mĩ phi sinh thái .......................................... 20
1.2.2. Chủ nghĩa chỉnh thể sinh thái............................................................... 23
1.3. Quan hệ thiên nhiên - con người theo quan điểm Phật giáo, Nho giáo
và Đạo giáo...................................................................................................... 24

1.3.1. Phật giáo................................................................................................ 24
1.3.2. Nho giáo ................................................................................................ 26
1.3.3. Đạo giáo ................................................................................................ 28

1.3.4. Khái quát về tập thơ HĐQÂTT ............................................................. 29
Tiểu kết............................................................................................................ 30
ii


Chương 2. HỆ SINH THÁI TRONG HỒNG ĐỨC QUỐC ÂM THI TẬP.. 31

2.2. Hệ động vật .............................................................................................. 38
2.3. Nhịp thiên nhiên....................................................................................... 43
2.3.1. Nhịp bốn mùa ........................................................................................ 43
2.3.2. Nhịp tháng năm ..................................................................................... 49
2.3.3. Nhịp ngày - đêm .................................................................................... 52
Tiểu kết............................................................................................................ 55

ĐHSP

:

Đại học Sư phạm

iii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Môi trường sinh thái là một trong những vấn đề liên quan mật thiết
đến sự sống trên toàn cầu, trong đó có sự tồn vong của bản thân mỗi chúng ta.

Nhận thức được nguy cơ sinh thái xảy ra ngày càng trầm trọng, nhân loại đã
có những giải pháp và cách thức khác nhau để góp phần “giải trừ nguy cơ
sinh thái”. Đề tài này được thực hiện chính là góp thêm tiếng nói nhỏ bé vào

mối quan tâm chung mang tính nhân loại ấy.
1.2. Phê bình sinh thái ra đời từ thập niên 90 của thế kỉ XX, là một trong
những bộ phận quan trọng của trào lưu tư tưởng sinh thái. Bên cạnh triết học
sinh thái, luân lí học sinh thái, chủ nghĩa nhân văn sinh thái, văn học sinh
thái... phê bình sinh thái đã ra đời “Không ch mang đ n s tươi m i cho l nh
v c nghiên c u phê b nh m đây c n l khuynh hư ng c s m nh đ c th v i
l ch s môi trư ng nhân lo i. Thông qua văn h c đ tra v n văn h a, phê
phán văn h a, t m hi u nguyên nhân d n đ n nguy cơ sinh thái; thay đ i cách
ng x c a con ngư i v i t nhiên đ ng th i kh ng đ nh vai tr c a ngôn ng
trong vi c h nh th nh di n ngôn v văn minh sinh thái....”[36]. Với sứ mệnh
đặc thù như vậy, phê bình sinh thái đã lan tỏa rộng rãi trên toàn thế giới. Luận
văn vận dụng lí luận phê bình sinh thái vào nghiên cứu HĐQÂTT hy vọng sẽ

biên, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998); Tuy n tập Thơ nôm Lê Thánh Tông v
Hội Tao Đ n (Kiều Văn tuyển chọn, giới thiệu NXB Đồng Nai - 2000); Lược
khảo l ch s văn h c Vi t Nam (Từ khởi th y đ n th kỷ XX) (Bùi Đức Tịnh,
NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, năm 20 05); Lê Thánh Tông v tác
gia và tác phẩm (Hà Minh Đức chủ biên, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2007); Trên
h nh tr nh văn h c trung đ i Vi t Nam (Nguyễn Phạm Hùng chủ biên, NXB
Đại học quốc gia Hà Nội, 2008); Giáo tr nh văn h c trung đ i Vi t Nam (Lã

Nhâm Thìn chủ biên, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2015).
Các đề tài, luận văn, luận án: H ng Đ c quốc âm thi tập trong ti n
tr nh thơ Nôm Đư ng luật th i trung đ i Vi t Nam (Luận án Tiến sĩ, Trần
Văn Dũng, Hà Nội, 2006); Nghiên c u thơ Nôm Lê Thánh Tông trong H ng
Đ c quốc âm thi tập (Luận án Tiến sĩ, Trần Thị Giáng Hoa, Hà Nội, 2013);

Tìm hi u giá tr c a phần phong cảnh môn trong H ng Đ c quốc âm thi tập
(Luận văn tốt nghiệp đại học, Phạm Mai Hương); Phương di n nội dung
trong tập thơ H ng Đ c quốc âm thi tập (Luận văn tốt nghiệp đại học,
Nguyễn Thị Nga, 2014)...
2


Các bài báo: H ng Đ c quốc âm thi tập một tác phẩm l n c a văn h c
ti ng Vi t th kỷ XV (Bùi Duy Tân, Tạp chí văn học số 4 - 1983); Giá tr bi u
đ t ngh thuật c a ngôn ng đ i sống trong H ng Đ c quốc âm thi tập (Trần
Quang Dũng, Tạp chí Khoa học ĐHSP TP HCM, số 23 năm 2010); Thơ đ

v nh thiên nhiên trong H ng Đ c quốc âm thi tập (Trần Quang Dũng, Tạp chí
Khoa học ĐHSP TP HCM, số 55 năm 2014)...
Có thể thấy, HĐQÂTT tuy không phải là tập thơ đỉnh cao của văn học
trung đại, nhưng nó có những đặc sắc riêng và đã được không ít nhà nghiên

Quốc âm th i H ng Đ c được mở rộng v nhi u m t, phong phú v đ tài,
sinh động v

h nh tượng, uy n chuy n v

l i văn”[7, tr28]. Bùi Văn

Nguyên trong cuốn sách này cũng cho rằng: “H ng Đ c quốc âm thi tập
cũng nêu lên được nhi u nét truy n thống tốt đẹp trong tinh thần d ng
nư c và gi nư c c a t tiên ta, cũng như v s v ng b n và s c vươn lên

c a n n văn hi n Vi t Nam”[7, tr67]. Tuy nhiên hai tác gi ả này mới chỉ nói
một cách chung chung về tập thơ chứ chưa chỉ ra phân tích cụ thể về sự gò
bó, khuôn sáo cũng như phong phú về mặt hình thức của tập thơ.

Luận án HĐQÂTT trong ti n tr nh thơ Nôm Đư ng luật th i trung đ i
Vi t Nam của tác giả Trần Văn Dũng đã có những nhận xét về nội dung của
tập thơ một cách ngắn gọn và đầy đủ như sau: “H thống đ tài ch đ c a
HĐQÂTT khá phong phú v đa d ng, hư ng t i nhi u bình di n c a hi n th c
đ i sống n a sau th k XV, từ cuộc sống cung đ nh cho đ n cảnh sống nơi

thôn quê, từ hình ảnh c a minh quân lương tư ng cho đ n h ng ngư, ti u,
canh, mục”[6, tr10]. Về nghệ thuật, tác giá cũng có những nhận xét xác đáng
về việc các thi sĩ Tao Đàn sử dụng tỉ lệ cao lớp từ láy trong HĐQÂTT. Đây
được xem là sáng tạo bất ngờ của các tác giả trong hội Tao Đàn cùng với việc
“sáng t o một h thống h nh tượng ngh thuật bắt ngu n tr c ti p từ cuộc

sống đầy đ dân dã góp phần t o đ cho bư c phát tri n m i trong ngh
thuật sáng t o h nh tượng c a các tác giả thơ Nôm trong giai đo n khác
nhau”[6, tr16]. Luận án đã nghiên cứu một cách khá đầy đủ, tỉ mỉ và chi tiết

[11,tr650]
Nguyễn Phạm Hùng trong Trên h nh tr nh văn h c trung đ i Vi t Nam
nhận định HĐQÂTT là tập thơ:“mang không khí l c quan, sáng s a, kh ng
đ nh ca ngợi ch độ”[15, tr436]. Ông cũng cho rằng : “Tập thơ l k t quả c a

cuộc sinh ho t ngh thuật cung đ nh mang tính công dân đầy trang tr ng,
nghiêm tr ng”. Về nội dung, HĐQÂTT“ca tụng vương tri u, thuy t lí, giáo lí
nho gia, ngâm v nh thù t c trư c cuộc sống thanh bình c a non nư c kì thú,
các nhân vật l ch s và nh ng phẩm vật c a cuộc sống bình d xung quanh
(…) v i s kh ng đ nh vương quy n trong ni m tin và l c quan cao độ”[15,

tr436]. Về nghệ thuật tác giả phân tích tập thơ với các đặc điểm: tính khuôn
sáo và sự phá vỡ khuôn sáo; yếu tố hài hước, chất tự sự trong thơ vịnh sử;
chất trữ tình đam mê và trang trọng; ngôn ngữ diễn đạt đậm đà tính dân tộc;
câu thơ lục ngôn. Nguyễn Phạm Hùng đã trình bày khá công phu và tỉ mỉ về

nghệ thuật của tập thơ. Đặc biệt tác giả còn so sánh tập thơ với Quốc Âm thi
tập (Nguyễn Trãi) và B ch Vân Quốc ng thi tập (Nguyễn Bỉnh Khiêm) làm
nổi bật được sự độc đáo và khác biệt của HĐQÂTT.
5


Trong công trình nghiên cứu Thơ Nôm Đư ng luật, tác giả Lã Nhâm
Thìn nhận định: “H ng Đ c Quốc Âm thi tập v n ti p tục nội dung dân tộc đã
có từ Quốc Âm thi tập, nhưng xu hư ng xã hội hóa trong nội dung phản ánh
đã th hi n khá rõ nét.” [28, tr41]“Đôi khi mộc m c, ch t phác, ngộ ngh nh
nhưng đậm đ phong v dân tộc” [28,tr42]. Tác giả có đề cập đến việc khai
thác đề tài, hình tượng, thể loại có liên quan đến tinh thần dân tộc như: việc

sử dụng nhuần nhuyễn thể loại thất ngôn xen lục ngôn, việc sử dụng thành

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full