B TÀIăNGUYÊNăVÀăMÔIăTR
TR

NGă

NG

I H CăTĨIăNGUYểNăVĨăMỌIăTR

NG HÀ N I

LU NăV NăTH CăS
NGHIÊN C U TH C TR NG VÀ BI Nă

NG

DI N TÍCH R NG NG P M N VEN BI N
HUY N TIÊN LÃNG, THÀNH PH

H I PHÒNG

GIAIă O N 2000 - 2015

CHUYÊN NGÀNH: KHOA H C MÔI TR

NGUY NăCỌNGă OĨN

HÀ N I,ăN Mă2019

NG



NG

IăH

NG D N KHOA H C:

H

NG D N 1: PGS.TS. MAI S TU N

H

NG D N 2: PGS.TS. NGUY N TH H NG H NH

HÀ N I,ăN Mă2019


i

L IăCAMă OAN
Tên tôi là: Nguy năCôngă oƠn
Hi nă đang là h c viên cao h c l p CH3A.MT2 - Khoaă Môiă tr
Tr

ngă

i h căTƠiănguyênăvƠăMôiătr

ng,

Tr

ng Hà N i. Qua trang vi tănƠy,ătôiăxinăđ

ng

i h c Tài

c g i l i c mă nă

iăđƣăgiúpăđ tôi trong th i gian v a qua.

cătiên,ătôiăxinăđ

c bày t lòng bi tă năsơuăs c t i PGS.TS Mai S

Tu n và PGS.TS. Nguy n Th H ng H nhă lƠă ng
h

ng t iă Tr

ngă

iă h

ng d n tr c ti p,ă đ nh

ng và t o m i đi u ki n thu n l i cho tôi trong quá trình nghiên c u, th c

hi n và hoàn thành lu năv n.


ngăvƠăcácăthôngătinăv ho t

ng.

Trơnătr ngăc mă năđ ătƠiăắNghiênăc uăxơyăd ngămôăhìnhăd ăbáoăxuăh

ngă

thayăđ iăh ăsinhătháiăr ngăng păm nătrongăb iăc nhăbi năđ iăkhíăh uă ăcácăt nhă
venăbi năB căB ”,ămƣăs ăTNMT.2018.05.06ăđƣăh ătr ăkinhăphíăth căđ a,ăđi uătraă
t iăđ aăph

ng.

Cu i cùng, tôi xin g i l i tri ân sâu s căđ n Quý th yăcôăKhoaăMôiătr
Tr

ngăđ i h căTƠiănguyênăvƠăMôiătr

ng,

ng Hà N iăđƣăt n tình gi ng d y, truy năđ t

nh ng ki n th căđ tôi có th th c hi năđ

c n i dung nghiên c u này.

Tôi xin chân thành c mă n!
H C VIÊN


nhă h

ng c a các ho tă đ ng sinh k t i r ng ng p m n t i huy n Tiên Lãng,

thành ph H i Phòng .......................................................................................................3
3.3. nhăh

ng c aăđi u ki năkhíăt

ng, th yăv năđ n r ng ng p m n .........................4

3.4. Hi n tr ng qu n lý lý r ng ng p m n t i huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng. 4
3.5.ăNguyênănhơnăvƠăđ xu t bi n pháp qu n lý r ng ng p m n ....................................4
CH

NGă1:ăT NG QUAN CÁC V Nă

NGHIÊN C U ........................................5

1.1. T ng quan v r ng ng p m n ...................................................................................5
1.1.1. Phân b r ng ng p m n trên th gi i ....................................................................6
1.1.2. Phân b r ng ng p m n t i Vi t Nam ...................................................................7
1.2.ăSinhăk ăvƠăsinhăk ăb năv ng ...................................................................................10
1.3.ăVaiătròăc aăr ngăng păm n .....................................................................................14
1.3.1. Cung c pămôiătr

ng s ng và th că năchoăcácăloƠiăđ ng v t ..............................14

1.3.2. Làm ch m dòng ch y, gi măđ cao c a sóng khi tri uăc


IăT

NG, PH M VI, TH I GIAN NGHIÊN C UăVÀăPH

NGă

PHÁP NGHIÊN C U ...................................................................................................35
2.1.ă

iăt

ng nghiên c u .............................................................................................35

2.2. Ph m vi nghiên c u ................................................................................................35
2.3. Th i gian nghiên c u ..............................................................................................35
2.4.ăPh

ngăphápănghiênăc u ........................................................................................36

2.4.1.ăPh

ngăphápăthuăth p tài li u ..............................................................................36

2.4.2.ăPh

ngăphápăkh o sát th căđ a ............................................................................36

2.4.3.ăPh



Lãng, thành ph H i Phòng ...........................................................................................52
3.3.1. Sinh k ,ăc ăc u ngành ngh và thu nh p bình quân ............................................52
3.3.2. nhăh

ng c a các ho tăđ ng sinh k đ n r ng ng p m n.................................56

3.4. Hi n tr ng qu n lý r ng ng p m n c a huy n Tiên Lãng ......................................61
3.4.1. Công tác ch đ o,ăđi uăhƠnh,ăbanăhƠnhăcácăv năb n ch đ oăliênăquanăđ n r ng
ng p m n........................................................................................................................61
3.4.2. Vi c phân c p qu n lý r ng ng p m n t i huy n Tiên Lãng ...............................62


v
3.4.3. V quy n khai thác, s d ng ngu n tài nguyên ven bi n t i huy n Tiên Lãng ..64
3.4.4. K ho ch v qu n lý và ph c h i RNM ..............................................................65
3.4.5. Các hình th c qu n lý và b o v RNM t i huy n Tiên Lãng, thành ph H i
Phòng. ............................................................................................................................66
3.4.6. Nh ngăkhóăkh n,ăcònăt n t i trong công tác qu n lý, b o v , khôi ph c RNM ..68
3.5.

xu t bi n pháp qu n lý b o v r ng ng p m n .................................................69

3.5.1.ăT ngăc

ng th ch ,ăchínhăsáchăvƠăn ngăl c qu n lý ..........................................69

3.5.2. Th c hi năđ nh k vi căđánhăgiáăhi n tr ng, giámăsátămôiătr

ngăđ nh k ................71

H

ng d n 2: PGS.TS. Nguy n Th H ng H nh

Tên đ tài: Nghiên c u th c tr ng và bi n đ ng di n tích r ng ng p m n ven
bi n huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng giai đo n 2000 - 2015
Tóm t t lu năv n:
cung c păthôngătinăvƠăc ăs khoa h c cho vi c b o v , qu n lý, phát
tri n r ng ng p m n trong b i c nh bi nă đ i khí h u,ăđ ng th i tìm hi u th c
tr ng bi năđ ng di n tích r ng ng p m n, s

nhăh

ng c a các mô hình sinh k

t i h sinh thái r ng, lu nă v nă Nghiên c u th c tr ng và bi n đ ng di n tích
r ng ng p m n ven bi n huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng giai đo n 2000
– 2015 đƣă đ

c tri n khai th c hi n. K t qu nghiên c u cho th y trong giai

đo n 2000 ậ 2015, di n tích r ng ng p m n t i huy n Tiên Lãng có s giaăt ngă
rõ r t. Bi u hi n c a bi năđ i khí h u,ătìnhăhìnhăbƣoăl ăth tăth
t i r ng, làm di n tích r ng ng p m năch aăphátătri năđ

ng có nhăh

ng

cănh ăk v ng, m t s

B KH

Bi năđ khí h u

Cs

C ng s

IPCC

VI T T T

y ban liên chính ph v bi năđ i khí h u (Intergovernmental
Panel on Climate Change)

IUCN

Liên minh Qu c t B o t n thiên nhiên và Tài nguyên thiên
nhiên
(International Union for Conservation of Nature and Natural
Resources)

HST

H sinh thái

NTTS

Nuôi tr ng th y s n



c tr ng t i ba xã ven bi n theo

cácăgiaiăđo n v a qua ....................................................................................................43
B ngă3.4.ă i u ki năkhíăt

ng t nh H i Phòng t n mă2000ă- 2015 .............................45

B ng 3.5. Th ng kê s c nă bƣoă đ b , nhă h

ng t i Tiên Lãng, H i Phòng t

2000 ậ 2015 ...................................................................................................... 49
B ng 3.6. Tình hình dân s th ngăkêăt

ngă ng v i di nătíchăcácăxƣă ôngăH ng,ăTiênă

H ng,ăVinhăQuang,ăhuy n Tiên Lãng ...........................................................................52
B ngă 3.7.ă C ă c uă cácă l nhă v c ngh nghi p t iă xƣă Tiênă H ng,ă xƣă ôngă H ngă vƠă xƣă
Vinh Quang....................................................................................................................54
B ng 3.8. Thu nh p bình quân t cácăhoatăđ ng sinh k t iăxƣă ông H ng,ăTiênăH ngă
và Vinh Quang ...............................................................................................................56
B ng 3.9. Hi n tr ng sinh k c aăcácănhómăđ iăt

ng nghiên c u ...............................57

B ng 3.10. Di nătíchăđ m nuôi tr ng thu s n t i các xã ven bi n huy n Tiên Lãng ...58
B ng 3.11. K t qu đi u tra nguyên nhân chính nhăh

ng tiêu c căđ n di n tích r ng

2000 - 2015 ....................................................................................................................50
Hìnhă3.7.ăSoăsánhăc ăc u ngành ngh t iăxƣă ôngăH ng,ăTiênăH ng ..........................55
và Vinh Quang ...............................................................................................................55
Hình 3.8. Bi uăđ th hi n k t qu đi u tra nguyên nhân chính có nhăh

ng tiêu c c

đ n di n tích r ng ng p m n .........................................................................................60
Hình 3.9. S v vi ph m v RNM huy năTiênăLƣngăgiaiăđo n 2000 ậ 2015 ................67


1

M
1.ă

tăv năđ
R ng ng p m n là m t lo i r ng

m n hòa v iăn

nh ng c a sông l n ven bi n,ăn iăn

c

c ng t. Khu v c r ng ng p m n là m t h sinh thái quan tr ng

có vai trò r t l n
ng


i. Tuy

cătaăđƣăb suy thoái

m t ph n do l ch s chi n tranh, do s c ép v dân s và kinh t . Tình tr ng khai
thác b a bãi, phá r ng s n xu t nông nghi p, làm ru ng mu i,ă lƠmă đ m nuôi
tôm...ăđƣăd n t i s suy gi m c v di n tích, c u trúc và ch tăl

ng c a r ng

ng p m n.
Tr

c nh ng th c tr ng trên, Chính ph đƣăcóăch tr

ng,ăbanăhƠnhăcácă

b Lu t, Quy tă đ nh,ă Quyă đ nh, h th ngăcácă V nă b n pháp lu t nh m b o v
môiă tr

ng, b o v r ng ng p m n, qu n lý và phát tri n hi u qu ngu n tài

nguyênănƠy.ă

có nh ng thông tin, d li u góp ph n ph c v công vi căđ aăraă

các bi n pháp, chính sách qu n lý phù h păchoăc ăquanănhƠăn

c, s nh n th c


bi n. R ng tr ngăn iăđơyăch y u là tr ng thu n loài trang (Kandelia obovata),
b n chua (Sonneratia caseolaris) ho c tr ng h n giao hai loài trang và b n chua,
r ng phát tri n t t tr i dài d cătheoăđêăqu c gia và ti n ra bi n.
cung c păthôngătinăvƠăc ăs khoa h c cho vi c b o v r ng ng p m n trong
b i c nh bi nă đ i khí h u, đ ng th i tìm hi u th c tr ng bi nă đ ng di n tích
r ng ng p m n, nhăh

ng c a các mô hình sinh k c aăng

iădơnăđ n r ng, t

đóă tìmă raă nh ng gi i pháp b o v r ng phát tri n b n v ng, tôi l a ch n n i
dung nghiên c uă đ tài lu năv n:ă ắNghiên c u th c tr ng và bi n đ ng di n
tích r ng ng p m n ven bi n huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng giai
đo n 2000 - 2015”.ă

tài nghiên c u s đánhăgiáăv vai trò, s bi năđ ng di n

tích r ng qua các th i k , s tácăđ ng qua l i gi a r ng ng p m n v iăng

i dân

ven bi n huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng, t đóăđ xu t các bi n pháp
qu n lý hi u qu .
2.ăM cătiêuănghiênăc uă
-

ánhăgiáăđ

c bi năđ ng di n tích r ng ng p m n t i huy n Tiên Lãng,

3.2.ă nhă h

ngă c aă cácă ho tă đ ngă sinhă k ă t iă r ngă ng pă m nă t iă huy nă

Tiên Lãng,ăthƠnhăph ăH iăPhòng
Thu th p tài li u t i huy n Tiên Lãng, thành ph H iăPhòngăliênăquanăđ n
kinh t - xã h i huy n Tiên Lãng, thành ph Hà N i
- Báo cáo kinh t - xã h i huy n Tiên Lãng, thành ph H i Phòng và các xã
tri n khai th c hi năđi u tra xã h i h c
- Báo cáo di n tích nuôi tr ng th y s n, nông s n, lâm s n c a huy n Tiên
Lƣngăgiaiăđo n t n mă2000ăđ n 2015.
Xây d ng 02 m u phi uăđi u tra, ti năhƠnhăđi u tra xã h i h c v iă02ăđ i
t

ng (Nhà qu n lý c p huy n và c p xã (03 xã) v i t ng s phi u là 40;ă i u

traătrênăđ iăt

ng là các h giaăđìnhăthu c 03 xã v i t ng s phi u là 120). K t

qu đi uătraăxácăđ nh:
- Các ho tă đ ng sinh k c aă ng
m n, m c thu nh păbìnhăquơnăđ uăng

i dân sinh s ng t i khu v c r ng ng p
i qua các n m.

- M căđ hi u bi t, quan tâm c aăng
m n t iăđ aăph


ngăm a,ăcácătr năbƣoăđ n RNM

3.4. Hi nătr ngăqu nălýălýăr ngăng păm năt iăhuy năTiênăLƣng,ăthƠnhăph ă
H iăPhòng.
- Hi n tr ng qu nălỦ,ăph

ngăphápăqu n lý c aăc ăquanăqu nălỦăNhƠăn

c

đ i v i r ng ng p m n huy n Tiên Lãng, thành ph H iăPhòng.ăC ăc u s d ng
đ t t i huy n TiênăLƣngăgiaiăđo năn mă2000ăđ n 2015.
- CácăV năb n do UBND thành ph H i Phòng, S TƠiănguyênăMôiătr
H i Phòng, UBND huy năTiênăLƣng,ăphòngăTƠiănguyênăvƠăMôiătr

ng

ng huy n

TiênăLƣngăđƣăbanăhƠnhătrongăcôngătácăqu n lý, b o v và phát tri n r ng ng p
m n.
- Các thu n l iăvƠăkhóăkh nătrongăcôngătácăqu n lý, b o v r ng ng p m n.
3.5. NguyênănhơnăvƠăđ ăxu tăbi năphápăqu nălý r ngăng păm n
- Xácăđ nh nguyên nhân bi năđ ng di n tích r ng ng p m năgiaiăđo n
2000 ậ 2015.
mƠăng

xu t bi n pháp qu n lý nh m gi i quy t nh ngăkhóăkh năv
iădơnăvƠăc ăquanăqu nălỦăNhƠăn


v kh n ngăthíchănghi.ăPh bi n trong r ng ng p m n là cây ch u m n, h i s n,
chimăn

c,ăchimădiăc ,ăkh , l n r ng, k đƠ,ătr n,ăch n.

R ngăng păm năbaoăg mănhi uălo iăcơyăs ngătrongăcácăvùngăn

că m nă

venăbi nătrongăvùngănhi tăđ iăvƠăc nănhi tăđ i,ăn iănh ngăth căv tăkhácăr tăkhóă
sinhă tr

ng.ă Nh ngă khuă v că nƠyă l ă raă khiăth yă tri uă th pă vƠă ng pă trongă n

că

m năkhiătri uălên.ăV iăcácăđ cătínhăc aămình,ăcơyăng păm năv năcóăth ăs ngăvƠă
sinhătr

ngăt tătrongănh ngăđi uăki năkh cănghi tăđó.ă
R ng ng p m n là m t h sinhătháiăcóăn ngăsu t sinh h căcao,ăđ cătr ngă

vùng bi n nhi tăđ i và c n nhi tăđ i. R ng không ch mang l i l i ích kinh t mà
cònăđóngăvaiătròătoăl n trong vi căđi u hòa khí h u,ăl uăgi và phân h y các ch t
ô nhi m làm s chămôiătr

ng bi n, ch ng gió bão, h n ch xói l , gi phù sa,

t oăđi u ki n m r ngăđ t li n l n ra bi n...Ngoài ra, r ng ng p m n còn có kh
n ngătíchăl yăcacbonătrongăcơy,ătrongăđ t, góp ph n làm gi m khí nhà kính, ng



6

1.1.1.ăPhơnăb ăr ngăng păm nătrênăth ăgi i
Trênă th ă gi i, RNM phơnăb ă ch ă y uă ă vùngă ven bi nă nhi tăđ iă vƠă c nă
nhi tăđ iăhaiăbánăc u,ătrongăkho ngă32ºăB căvƠă38ºăNam,ăd căb ăbi năChơuăPhi,ă
Chơuă

iăD

ng,ăChơuăÁăvƠăChơuăM .ă

N mă 2010ă cácă nhƠă khoaă h că choă bi tă sauă khiă phơnă tíchă d ă li uă t ă H ă
th ngăv ătinhăch pă nhăTráiăđ tă(Landsat)ăc aăNASA, h ă
t iăchi mă12,3%ădi nătíchăb ăm tăTráiăđ tă(t
phơnăb ătrênă123ăn

ngăđ

cătínhăRNM cònăt nă

ngăkho ngă137.760ăkm²)ăvƠă

cătrênăth ăgi i.ăCácăr ngăng păm năphơnăb ătrongăph măviă

r ngă ăcácăvùngăbi nă m.ăV ătríăxaănh tăc aăRNM ăB căbánăc uălƠăv nhăAgabaă
thu că H ngă H iă (30oB)ă vƠă Namă Nh tă B nă (32oB);ă ă Namă bánă c uă lƠă Namă
Autralia (38oN),ăđ oăChathamăvƠăphíaăTơyăNewăZeylandă(44oN) (Walter,1971;
Blasco F., 1984; Molony B. và M. Sheaves., 1995).

7

Hình 1.1 Phân b r ng ng p m n trên th gi i
(Ngu n: Giri, C., Z. Zhu, L.L. Tieszen, A. Singh, S. Gillette and J.A. Kelmelis,
2008) [43]
1.1.2.ăPhơnăb ăr ngăng păm năt iăVi tăNam
Theoă

ă ánă ph că h iă vƠă phátă tri nă r ngă ng pă m nă venă bi nă giaiă đo nă

2008-2015ă c aă B ă Nôngă nghi pă vƠă Phátă tri nă nôngă thônă (đƣă đ

că Th ă t

ngă

Chínhăph ăphêăduy tăt iăCVăs ă405/TTg-KTNăngƠyă16/3/2009),ăvùngăvenăbi nă
n

că taă cóă th ă chiaă lƠmă 5ă vùng.ă T ngă di nă tíchă quyă ho chăchoă m că đíchăphátă

tri năr ngăng păm nălƠă323.712ha.ă
Trongăđóăcóă209.741haăđƣăcóăr ngă(152.131haălƠăr ngătr ngăvƠă57.610haă
lƠăr ngăt ănhiên),ăphơn b ăt iăcácăvùngănh ăsau:ă
Vùngăvenăbi năt nhăQu ngăNinhăvƠăđ ngăb ngăB căB ,ăg mă5ăt nhă(Qu ngă
Ninh,ă H iă Phòng,ă H iă Phòng,ă Namă

nhă vƠă Ninhă Bình):ă 88.340ha.ă Trongă đó,ă

di nătíchăcóăr ngă37.651ha.ăPhơnăb ăch ăy uă ăt nhăQu ngăNinh.ă

m i Ng c đ n m i

S n (H i

Phòng).
B ăbi nă ôngăB călƠăkhuăv căph căt pănh t,ăth ăhi nă ăcácăđ căđi măv ăđ aă
m o,ăth yăv năvƠăkhíăh u;ăcóănh ngăm tăthu năl iăchoăs ăphơnăb ăc aăr ngăng pă
m nă nh ă cóă cácă đ oă cheă ch n,ă nh ngă c ngă cóănh ngă nhơnă t ă h năch ă s ă sinhă
tr

ngăvƠăm căđ ăphongăphúăc aăcácăloƠiăcơyănh :ăl

ngăm aăkhôngăcao,ănhi tă

đ ăth pătrongămùaăđông,ăítăphùăsa. RNM t pătrungă ăcácăvùngăc aăsôngănh ăTiênă
Yên ậ BaăCh ,ăn iăcóăđi uăki năthu n l iăchoăcácăcơyăng păm n.ăKhuăv cănƠyă
g mănh ngăloƠiăch uăm năcao,ăkhôngăcóăcácăloƠiă aăn

căl ăđi năhình,ătr ăcácă

bƣiăl yăn măsơuătrongăn iăđ aănh ăYênăL păvƠăm tăph năphíaăNamăsôngăB chă
ng,ădoăch uă nhăh
bi nă ăđơyănh ăđ

ngăm nhăc aădòngăch y.ă ángăchúăỦălƠănh ngăloƠiăph

c,ăv tădù,ătrangăl iăr tăítăg pă ăr ngăng păm năNamăB .


9

nh ă ăNamăTrungăB nh ăbánăđ oăCamăRanh,ăbánăđ oăQuyăNh nă(nayăr ngă ă
đơy đƣăkhôngăcònădoăb ăpháălƠmăđ mătôm).ăCh ă ăphíaătrongăcácăc aăsông,ăcơyă
ng păm năm căt ănhiên,ăth

ngăphơnăb ăkhôngăđ u,ădoă nhăh

ngăc aăđ aăhìnhă

vƠătácăđ ngăc aăcátăbay.ăNgoƠiăcácăloƠiăcơyăng păm nă ăphíaăB c,ăcóăm tăs ăloƠiă
vơyă ng pă m nă ă phíaă Namă diă c ă đ nă nh ă b nă tr ngă (Sonneratia alba),ă m mă
tr ngă (Avicennia alba),ă v tă khoang (Bruguiera cylindrical),ă cócă đ ă (Lunizera
littorea),ầ
- Khu v c IV: Ven bi n Nam B , t m i V ng Tàu đ n m i N i - Hà Tiên
(Kiên Giang).
i uăki năt ănhiênă ăkhuăv cănƠyăr tăthu năl iăchoăcơyăng păm năphátătri nă
nh ănhi tăđ ăcao,ăl

ngăm aă l n,ăphùăsaămƠuă m ,ăítăkhiăcóăbƣoầăR ngăng pă

m nă ăkhuăv cănƠyăr tăđaăd ng,ăphongăphúăv iăs ăcóăm tăc aăh uăh tăcácăloƠiă
cây ng păm nă ăVi tăNam.ă

uăth ăk ăXXăt iăkhuăv cănƠyăcóăt iătrênă250.000ha

RNM. Tuy nhiên,ăph năl nădi nătíchăRNM t ănhiênă ăkhuăv cănƠyăđƣăb ăpháăh yă
doăchi nătranhăvƠădoăs căépăc aăs ăgiaăt ngădơnăs ăd năđ năvi căkhaiăthácăquáă
m căvƠăpháăRNM nuôiătômăkhôngăcóăk ăho chălƠmăchoăh năm tăn aădi nătíchă
ng păm năc aăkhuăv cănƠyăb ăpháăh y.




7.507

11,3

Namă nh

165.320

3.112

-

3.112

1,7

H iăPhòng

157.079

3.709

-

3.709

2,1

Ninh Bình

1.2.ăSinhăk ăvƠăsinhăk ăb năv ng
Sinhăk ăđ
đ

căxemănh ălƠăt păh păcácăngu năl căvƠăkh ăn ngăconăng

iăcóă

căk tăh păv iănh ngăquy tăđ nhămƠăh ăth căthiănh măđ ăs ngăc ngănh ăđ ă

đ tăđ

căm cătiêuăvƠă

cănguy năc aăh ă(DFID,ă1999)[40].

C ngătheo B Phát tri n Qu c t Anh (DFID) trong Khung phân tích sinh
k b n v ng thì sinh k bao g m các kh n ng,ăcácătƠiăs n (bao g m c ngu n
l c v t ch t và xã h i) và các ho tăđ ng c n thi tăđ ki m s ng. Nói cách khác,
sinh k bao g m toàn b nh ng ho tăđ ng c aăconăng

iăđ đ tăđ

c m c tiêu

d a trên nh ng ngu n l c s nă cóă nh ă cácă ngu n tài nguyên thiên nhiên, các
ngu n v n,ălaoăđ ng,ătrìnhăđ phát tri n c a khoa h c công ngh ầ
Sinh k khôngăđ năthu n ch là v năđ ki m s ng, ki mă năvƠăn iă mà nó
cònăđ c păđ n v năđ ti p c n các quy n s h u, thông tin, k n ngăvƠăcácăm i
quan h . Xét m t cách t ng th , các ho tăđ ng sinh k đ u do m i cá nhân hay

t iăvƠăt

c các ngu n l c trong c hi n

ngălai.

Hình 1.2.ăKhungăsinhăk ăb năv ngă(theoăDFID,ă1999)ă[35]
Theo Nguy năQu căHoƠnă(2018)[6] thìăv iăm tăc ngăđ ngăhayănh ăh nălƠă
m tăh ăgiaăđìnhăđ uăcóă5ălo iăngu năv năt oăthƠnhăm tăng ăgiácănƠyăs ăb ăthayă
đ iăkhiăcóăcácăđi uăki năbênăngoƠiătácăđ ngăvƠo.ăTuyănhiên,ătùyăthu căvƠoăkh ă
n ngă ngăphóăc aăc ngăđ ngăhayăh ăgiaăđìnhătr
kh ă n ngă phátă tri nă sinhă k ă cóă th ă điă theoă h

căcácătácăđ ngăbênăngoƠiămƠă
ngă t tă h nă hayă t iă t ă đi.ă N mă

ngu năv năbaoăg m:ăngu năv nă(tƠiăs n),ăchi năl

că sinhăk ,ăk tăqu ă sinhăk ,ă

cácăquyătrìnhăv ăth ăch ăvƠăchínhăsách,ăng ăc nhăthayăđ iăbênăngoƠi.ăC ăth ,ăcácă
ngu năv nănƠyăđ

căđ nhăngh aănh ăsau:


12

- Ngu n v n hay tài s n sinh k : lƠătoƠnăb ăn ngăl căv tăch tăvƠăphiăv tă
ch tă mƠă conă ng


iăchoăvayă(vƠ cácănhƠăđ uă

t )ăchoăcáăkinhădoanhăđ ămuaăv năth căt ătrangăb ăchoăvi căs năxu tăcácăhƠngă
hóa/d chăv .ăV nătƠi chínhăth
đ

ngădùngăđ ăl uăgi ăc aăc iătƠiăchính,ăđ căbi tălƠă

căs ăd ngăđ ăb tăđ uăho căduyătrìăm tăkinhădoanh.
+ V n t nhiên (Natural capital): lƠăcácăngu nătƠiănguyênănhiênănh ăđ t,ă

n

cầă mƠăconăng

iăcóăđ

căhayăcóăth ăti păc nănh măph căv ăchoăcácăho tă

đ ngăvƠăm cătiêuăsinhăk ăc aăh .ăNgu năv năt ănhiênăth ăhi năkh ăn ngăs ăd ngă
cácă ngu nătƠiănguyênă thiênănhiênă đ ăt oă raă thuă nh pă ph că v ă cho cácă m că tiêuă
sinhăk ăc aăh .ă ơyă cóăth ălƠăkh ăn ngă nhăh
ch tăl

ngăcu căs ngăc aăconăng

ngătr căti păho căgiánăti păđ nă

iăt ăcácăngu nătƠiănguyênăthiênănhiên.ăNgu nă



13

hi nă ăc ăc păc ăs ăc ngăđ ngăhayăc păh ăgiaăđình.ăTrênăgócăđ ăc ngăđ ng,ăđóă
chínhălƠăc ăs ăh ăt ngănh măh ătr ăchoăsinhăk ăc aăc ngăđ ngăhayăcáănhơnăg mă
h ăth ngăđi n,ăđ
th ngăt

ng,ătr

ng,ătr m,ăh ăth ngăc păn

căvƠăv ăsinhămôiătr

ng,ăh ă

iătiêuăvƠăh ăth ngăch .ă ơyălƠăph năv năv tăch tăh ătr ăchoăho tăđ ngă

sinhăk ăphátăhuyăhi uăqu .ă ăgócăđ ăh ăgiaăđình,ăv năv tăch tălƠătrangăthi tăb ă
s năxu tănh ămáyămóc,ăd ngăc ăs năxu t,ănhƠăx

ngăhayăcácătƠiăs nănh măph că

v ănhuăc uăcu căs ngăhƠngăngƠy nh ănhƠăc aăvƠăthi tăb ăsinhăho tăgiaăđình.
+ V n xã h i (Social capital): V năxƣăh iălƠălo iătƠiăs năsinhăk .ăNóăn mă
trongăcácăm iăquanăh ăxƣăh iă(ho căcácăngu năl căxƣăh i)ăch nhăth ămƠăquaăđóă
ng

iădơnăcóăth ăt oăraăc ăh iăvƠăthuăđ


cănh ngăc ăh iăchoăcácăchi năl

căsinhăk ăthôngăquaăquáătrìnhăchuy nă

đ iăc uătrúc.
- K t qu c a sinh k (livelihood outcome) lƠăm cătiêuăhayăk tăqu ăc aăcácă
chi năl
ng

căsinhăk .ăK tăqu ăc aăsinhăk ănhìnăchungălƠăc iăthi năphúcăl iăc aăconă

iănh ngăcóăs ăđaăd ngăv ătr ngătơmăvƠăs ă uătiên.ă óăcóă th ăc iăthi năv ă

m tă v tă ch tă hayă tinhă th nă c aă conă ng

iă nh ă xoáă đói,ă gi mă nghèo,ă t ngă thuă

nh păhayăs ăd ngăb năv ngăvƠăhi uăqu ătƠiănguyênăthiênănhiên.ăCùngătùyătheoă
m cătiêuăc aăsinhăk ămƠăs ănh năm nh cácăthƠnhăph nătrongăsinhăk ăc ngănh ă
nh ngăph

ngăti năđ ăđ tăđ

nh ngăquanăni măkhácănhau.

căm cătiêuăsinhăk ăgi aăcácăt ăch c,ăc ăquanăs ăcóă


14

xu tăcôngănghi păquyămôănh ,ăbuônăbán,ăduăl ch,ădiădơnầ
1.3.ăVaiătròăc aăr ngăng păm nă
1.3.1.ăCungăc pămôiătr

ngăs ngăvƠăth că năchoăcácăloƠiăđ ngăv t

R ng ng p m n cung c pămôiătr

ng s ng và th că năchoănhi u loài, là

ngôi nhà cho nhi u loài sinh v t nh :ănhi u lo i cá, chim, cua, sò huy t, nghêu,
hàu, tôm, c, ong, chu t,ă d iă và kh . R t nhi uă loƠiă chimă diă c ă ph thu c vào
r ng ng p m nănh ăs u, b nông, cò thìa.
R ng ng p m n là khu v c ki mă n,ă n iă sinhă s nă vƠă nuôiă d

ng quan

tr ng c a nhi uăloƠiăcá,ăđ ng v t có v và tôm. Lá và thân cây ng p m n, khi b
phân h y s cung c p nh ng v n ch t h uăc ăv n là ngu n th că năquanătr ng
cho các loài th yăsinh.ăT

ngăt nh ăv y, các loài sinh v t phù du s ngăd

ir

c a các cây ng p m n là ngu n th că năquanătr ng cho nhi u loài cá.
Trongăvòngăđ i c a m t s l n các loài cá, tôm, cuaầăcóăm t ho c nhi u
giaiă đo n b t bu c ph i s ngă trongă cácă vùngă n

c nông, c a sông có RNM.