VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DIÊM KIỆT HOA

DÂN TỘC HOÁ CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC
VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DIÊM KIỆT HOA

DÂN TỘC HOÁ CHỦ NGHĨA MÁC Ở TRUNG QUỐC
VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 92 29 0 02

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS. TS. Nguyễn Tài Đông




tốt bụng, giới thiệu nhiều sách tiếng Việt viết về Trung Quốc cho em, giới
thiệu nhiều thầy giáo và cô giáo cho em.
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến GS. TS. Lê Hữu Nghĩa, GS. TS.
Nguyễn Trọng Chuẩn, GS. TS. Trần Văn Phong, PGS. TS. Nguyễn Viết
Thông, TS. Nguyễn Đình Hòa, 2 thầy phản biện kín và toàn thể các thầy cô
trong khoa Triết, Học Viện của Viện Hàn Lâm.
Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến cán bộ Nguyễn Hoài, Nguyễn
Diệu Linh và các cán bộ đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng
nhƣ tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập
nghiên cứu và cho đến khi thực hiện luận án.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các
bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập,
nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án tiến sĩ một cách hoàn chỉnh.
Nhân đây, tôi xin bảy tỏ lòng biết ơn đến Đại sứ quán Trung Quốc tại
Việt Nam đã ủng hộ cho tôi suốt trong mấy năm qua.
Hà Nội, tháng 10 năm 2018

Diêm Kiệt Hoa


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả
trình bày trong luận án là trung thực. Những kết luận nêu trong luận án chưa
được công bố ở bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào. Tôi xin cam đoan
luận án được tiến hành một cách nghiêm túc và kết quả nghiên cứu của các
nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách trung thực, cẩn trọng, có
nguồn trích dẫn cụ thể trong luận án.


CỤ THỂ CỦA VIỆT NAM ........................................................................... 118
4.1. Chống lại chủ nghĩa giáo điều, duy ý chí............................................... 118


4.2. Thực tiễn là tiêu chuẩn cao nhất để kiểm định chân lý, tất cả xuất phát từ
tình hình đất nƣớc.......................................................................................... 126
4.3. Phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin dựa trên sự kế thừa văn hóa Việt Nam
đậm đà bản sắc dân tộc.................................................................................. 136
4.4. Tiếp thu thành quả văn minh nhân loại, phát triển cùng với thời đại .... 138
TIỂU KẾT CHƢƠNG 4................................................................................ 140
KẾT LUẬN ................................................................................................... 143
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .......................... 146
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 147


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Thứ nhất, những thành tựu mà chủ nghĩa xã hội Trung Quốc đạt đƣợc
trong những năm qua rất đáng ghi nhận, những kinh nghiệm này có thể chia
sẻ cho các nƣớc xã hội chủ nghĩa khác.
Kể từ khi chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc, Đảng cộng sản
Trung Quốc ra đời, Đảng Cộng sản Trung Quốc hƣớng dẫn nhân dân Trung
Quốc kết hợp chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế của Trung Quốc và đặc
điểm thời đại, thành lập nƣớc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, tìm kiếm con
đƣờng đi lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với truyền thống văn hóa và thực tiễn
của nƣớc mình. Quá trình của kết hợp chặt chẽ chủ nghĩa Mác với thực tế cụ
thể của Trung Quốc là quá trình xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa đặc sắc
Trung Quốc. Trong quá trình này, nhất là từ khi cải cách mở cửa, Trung Quốc
đã đặt đƣợc những thành tựu to lớn khiến cả thế giới kinh ngạc, cũng biểu
hiện sức sống mạnh của chủ nghĩa Mác. Vì vậy, Trung Quốc có thể chia sẻ

các giai đoạn lịch sử khác nhau, mặc dù những thách thức và khó khăn xảy ra
ở hai nƣớc Trung Quốc và Việt Nam không giống nhau, song cũng có một số
điểm giống nhau. Điều đáng bàn là, những thử thách và khó khăn to lớn, chƣa
từng đƣợc các nhà kinh điển nhƣ C.Mác, Ph.Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Mao
Trạch Đông, Hồ Chí Minh bàn tới, thậm chí có thể chƣa từng hình dung đến,
do những giới hạn về điều kiện lịch sử của họ quy định. Do vậy, trong điều
kiện lịch sử mới, khi không có bất cứ lý luận có sẵn để có thể đƣợc lựa chọn
và áp dụng, nếu chúng ta chỉ đơn giản tìm tòi từng câu chữ cụ thể của chủ
nghĩa Mác để tìm kiếm chỉ đạo đƣờng lối thì sẽ không đầy đủ, thậm chí việc
làm đó có thể khiến chúng ta bất lực trƣớc hiện thực. Vì thế, làm thế nào để
nắm đƣợc quy luật phát triển của thời đại, quy luật phát triển của phong trào
cộng sản, đẩy mạnh sâu rộng công cuộc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung
Quốc và quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù
2


hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam là vấn đề chung trƣớc mắt của hai
quốc gia.
2. Mục đích và nhiệm vụ của luận án
Về mục đích của luận án
Tổng kết kinh nghiệm và bài học của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung
Quốc, thúc dẩy chủ nghĩa Mác ở hai nƣớc cùng phát triển. Hai nƣớc Trung
Quốc, Việt Nam có bề dày lịch sử lâu đời, mối quan hệ hữu nghị tốt đẹp và
tình hình xã hội khá giống nhau, Thông qua nghiên cứu vấn đề này, có thể
hiểu rõ hơn về nhận thức và cách vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin ở
Trung Quốc, nắm đƣợc đặc điểm riêng và chung của các nƣớc xã hội chủ
nghĩa khi tiến hành dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, tăng cƣờng nghiên cứu dân
tộc hóa chủ nghĩa Mác ở hai nƣớc có thể tìm ra những điểm chung giữa hai
nƣớc, từ đó cùng nhau thúc đẩy, phát triển sự nghiệp chủ nghĩa xã hội ở hai
nƣớc.

nghĩa Mác ở Trung Quốc trên phƣơng diện kinh tế, chính trị, văn hóa và xã
hội.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Về cơ sở lý luận:
Luận án dựa trên cơ sở thế giới quan và phƣơng pháp luận của chủ nghĩa
Mác - Lênin, đặc biệt là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật
lịch sử, cùng với tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, tƣ tƣởng Mao Trạch Đông, quan
điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc, hiến pháp,
pháp luật của nhà nƣớc Việt Nam và Trung Quốc về vấn đề chính trị - xã hội
để định hƣớng cho việc nghiên cứu đề tài.
Về cơ sở thực tiễn:
Luận án dựa trên cơ sở thực tiễn của Trung Quốc và Việt Nam, cơ sở
thực tiễn từ chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc và Việt Nam, đặc biệt
là cải cách mở cửa của Trung Quốc năm 1978 và đổi mới của Việt Nam năm
1986.
4


Về phương pháp nghiên cứu:
Luận án sử dụng phƣơng pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phƣơng pháp lịch sử - lô gích,
phân tích, tổng kết thực tiễn, so sánh, tổng hợp và hệ thống hóa.
Phƣơng pháp phân tích chính là phƣơng pháp chủ yếu nhất của luận án
này. Để có thể tham khảo và nghiên cứu các tài liệu có nội dung liên quan đến
đề tài, tác giả nhận thấy cần phải nghiên cứu tìm hiểu một cách toàn diện
những tài liệu liên quan, vì thế phạm vi tài liệu bao gồm: các trang mạng, tập
san tiếng Trung của Đại Lục, các khu vực nhƣ Đài Loan và Hồng Kong, các
thƣ viện quốc gia ở Đại Lục và khu vực Đài Loan, và các tổng hợp số liệu
trên các trang mạng nƣớc ngoài. Các tài liệu cần phải tìm hiểu đƣợc chia
thành hai loại: Loại thứ nhất, các tài liệu chuyên đề dân tộc hóa chủ nghĩa

mà Việt Nam có thể tham khảo.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan
đến thành tựu lý luận của dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc,
- Về mặt thực tiễn: Tổng kết kinh nghiệm và rút ra bài học dân tộc hóa
chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc.
- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dành cho các nƣớc xã hội chủ
nghĩa khác nhất là Việt Nam tham khảo trong quá trình vận dụng sáng tạo và
phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, danh
mục các công trình nghiên cứu của tác giả liên quan đến luận án, nội dung của
luận án đƣợc kết cấu gồm 4 chƣơng 13 tiết.

6


Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc đã có gần 100 năm lịch sử. Từ
khi chủ nghĩa Mác đƣợc du nhập, nhất là từ cải cách mở cửa đến nay, Trung
Quốc đã đạt đƣợc thành tựu to lớn, khiến cả thế giới kinh ngạc. Đã có rất
nhiều nhà lý luận Trung Quốc và nƣớc ngoài đã nghiên cứu về dân tộc hóa
chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc. Nghiên cứu của giới lý luận Trung Quốc và
nƣớc ngoài về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác cũng đã đạt đƣợc nhiều
thành quả, phần lớn nghiên cứu có thể khái quát thành ba hƣớng chính nhƣ
sau.
1.1. Những công trình tiêu biểu liên quan đến dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
ở Trung Quốc

Trong cuốn “Phương pháp nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác - kỷ niệm tròn 50 năm GS. Trương Tịnh Như giảng dạy và nghiên cứu lý
luận chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả Dƣơng Thế Văn chỉ ra rằng, dân tộc hóa
chủ nghĩa Mác chính là một “hệ thống lý luận” kết hợp chủ nghĩa Mác với
tình hình thực tế ở Trung Quốc, cần phải có những sáng tạo lý luận mới [46, tr.
63].
Trong cuốn “Định vị học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác”
(2002), tác giả Doãn Bảo Vân chỉ ra rằng: cần phải tiến hình xác định vai trò
học thuật của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, cần phải giải quyết những
khác biệt trong vấn đề “dân tộc hóa”, cần phải thay đổi góc nhìn vĩ mô, cần
phải có “độ cao” mới, “độ cao” ở đây chính là “hiện đại hóa”, mà trƣớc khi
tiến hành cải cách mở cửa, vai trò của “dân tộc hóa” đã có sự chênh lệch [47,
tr. 73].
Trong cuốn “Nắm bắt khoa học nội hàm vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2005), tác giả Chu Liên Thuận cho rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
8


Mác có thể chia thành hai loại: một là dân tộc hóa hình thái ý thức, hai là dân
tộc hóa văn hóa ngoại lai, vấn đề dân tộc hóa của hai loại này thống nhất từ
thực tế vĩ đại trong mọi thời kỳ lịch sử của công cuộc cách mạng và cải cách
ở Trung Quốc [43, tr. 26].
GS. Hứa Toàn Hƣng chủ trƣơng phân chia vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác với ý nghĩa thông thƣờng thành dân tộc hóa trên phƣơng diện chính trị
và dân tộc hóa trên phƣơng diện học thuật. Trong cuốn: “Phân biệt phương
diện chính trị và học thuật vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2003), tác giả
chỉ ra rằng: “Vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác mà chúng ta thƣờng hay nhắc
đến, bản chất của nó chính là dân tộc hóa trên phƣơng diện chính trị. Kiểu dân
tộc hóa này chủ yếu giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn trong quá
trình cách mạng và xây dựng đất nƣớc, xem xét những vấn đề đó có hữu ích

Trong cuốn “Từ được chấp nhận về văn hóa đến ăn khớp với thực tiễn:
quá trình thực hiện dân tộc hóa chủ nghĩa Mác” (2002), GS. Lý Hải Vinh cho
rằng, nội hàm thực chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác bao gồm
“lƣỡng hóa”: thứ nhất, kết hợp lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác với đặc thù
văn hóa, đƣờng lối tƣ duy, giá trị và cách thức thực hiện của dân tộc, để từ đó
dân tộc hóa chủ nghĩa Mác (đây chính là nền tảng và tiền đề); thứ hai, vận
dụng lý luận chủ nghĩa Mác để chỉ đạo tình hình thực tế cụ thể xã hội Trung
Quốc, từ đó thao tác hóa, hiện thực hóa chủ nghĩa Mác [82, tr. 2].
Trong cuốn “Quá trình và hình thái của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác” (2002), PGS. Lâm Mặc Bƣu xuất phát từ góc độ chú giải học để tiến
hành giải thích và phân tích theo kiểu mới về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác. Ông chỉ ra rằng, vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là một hiện tƣợng
văn hóa lịch sử có bối cảnh giải thích học. “Dân tộc hóa” chính là các phần tự
tiến bộ Trung Quốc dựa vào tình hình thực tế Trung Quốc nhƣ truyền thống
văn hóa lịch sử, thực tiễn xã hội, tiến hành giải thích, lựa chọn, vận dụng chủ
nghĩa Mác, giải thích cả lý luận lẫn thực tế chủ nghĩa Mác. Ông cho rằng, tiến
hành nghiên cứu vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác nhất thiết phải kết hợp kết
10


cấu, quá trình và hình thái, sau đó tiến hành nghiên cứu tổng thể, thông qua
cách giải thích sáng tạo để nhìn nhận về lịch sử, hiện thực và tƣơng lai của
chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc, từ đó nâng cao ý thức của mọi ngƣời về vấn đề
dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, biến nó trở thành ý thức tự giác lý trí [72, tr. 26].
Ngoài ra, còn có những học giả đã tiến hành nghiên cứu nội hàm thực
chất của vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa Mác từ góc độ lịch sử. Nội hàm thực
chất đó bao gồm 5 phần. Một là, cụ thể hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Hai
là, dân tộc hóa chủ nghĩa Mác ở Trung Quốc; Ba là, quá trình học hỏi kinh
nghiệm cách mạng và lý luận cách mạng của nƣớc Nga; Bốn là, trong một
khoảng thời gian nhất định sắp tới, giải phóng chủ nghĩa Mác khỏi cách giải

Đảng Cộng sản Trung Quốc”; Thứ ba, coi một sự kiện quan trọng nào đó của
Đảng Cộng sản Trung Quốc sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của
Đảng Cộng sản Trung Quốc làm khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa
chủ nghĩa Mác, quan điểm này lấy “Thuyết Đại hội đại biểu lần thứ hai” làm
điển hình. Ngƣời viết gọi chung là “Thuyết sau thành lập Đảng Cộng sản
Trung Quốc”. Ba cách gọi này đã chỉ ra trung tâm tranh luận: rốt cuộc nên coi
khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác là thời điểm trƣớc
khi, cùng lúc hay sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc đƣợc thành lập?
“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc”
“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” đƣợc đƣa ra sớm nhất
vào tháng 5 năm 1941 trong cuốn “Thay đổi cách học của chúng ta” theo
quan điểm trình bày của chủ tịch Mao Trạch Đông, trong bài viết: “30 năm
của Đảng Cộng sản Trung Quốc chính là sự kết hợp của chân lý phổ biến của
chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tế cụ thể 20 năm của cách mạng Trung Quốc”
[86, tr.795 - 796]. Tháng 8 năm 1941, ông Ngải Tƣ Kỳ đã phát biểu quan
điểm giống với quan điểm của chủ tịch Mao Trạch Đông: “Từ khi Đảng Cộng
sản Trung Quốc thành lập, có thể nói chính là khởi đầu của sự kết hợp giữa
chủ nghĩa Mác với tình hình thực tế Trung Quốc” [90, tr. 552].
Đại biểu chính trong giới học thuật “Thuyết thành lập Đảng Cộng sản
12


Trung Quốc” ở thời kỳ mới là Cung Dục Chi và Thạch Trọng Tuyền. Học giả
Cung Dục Chi cho rằng, từ sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc đƣợc thành
lập, trên thực tế đã bắt đầu thống nhất chủ nghĩa Mác với thực tiễn cách mạng
Trung Quốc - chính là tiến trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác [42, tr. 19]. Học
giả Thạch Trọng Tuyền cho rằng, xét về tổng thể, tiến trình lịch sử dân tộc
hóa chủ nghĩa Mác giống hệt tiến trình lịch sử của Đảng Cộng sản Trung
Quốc [97, tr. 1].
Đối với định nghĩa về vấn đề “khởi đầu lịch sử” trong những năm gần

luận vấn đề và chủ nghĩa”và cuốn “Chủ nghĩa xã hội và vận động xã hội”
[110, tr. 138]. Lƣu Lữ Hồng cho rằng, khởi đầu lô gích là ngôn luận của Lý
Đại Chiêu, lần đầu tiên đƣa ra cách miêu tả chuẩn xác bản chất của quá trình
dân tộc hóa chủ nghĩa Mác; còn khởi đầu thực tế là sự thành lập nhóm chủ
nghĩa cộng sản, lần đầu tiên thể hiện chính xác sự kết hợp lý luận chủ nghĩa
Mác với tình hình thực tế Trung Quốc [77, tr. 20]. Lƣu Liễu Trân cho rằng,
xét từ góc độ lý luận là đƣờng lối chỉ đạo của hành động, khởi đầu lịch sử của
quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác có thể phân chia thành khởi đầu về mặt
lý luận và khởi đầu về mặt thực tiễn. Khởi đầu về mặt lý luận là sự cạnh tranh
có liên quan đến “vấn đề” và “chủ nghĩa” trong thời kỳ Ngũ Tứ; khởi đầu về
mặt thực tiễn là sự thành lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc, điều này vừa
bắt nguồn từ chủ thể chủ đạo quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác, vừa bắt
nguồn từ tính chất của Đảng Cộng sản Trung Quốc [76, tr. 100].
“Thuyết thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc” chính là xét từ cao độ
tổng thể lịch sử để định nghĩa “khởi đầu lịch sử”. Nó thể hiện nguyên tắc
phép biện chứng thống nhất giữa lô gích và lịch sử. Việc thành lập của Đảng
Cộng sản Trung Quốc không phải là một sự kiện lịch sử đơn lẻ, mà là khoảng
thời gian từ đại chiến thế giới lần thứ nhất và cuộc Cách mạng Tháng Mƣời
Nga cho đến đại hội đại biểu lần thứ nhất của Đảng Cộng sản Trung Quốc tổ
chức vào năm 1921, thành quả của sự giao thoa giữa trào lƣu mới của lịch sử
thế giới và của lịch sử dân tộc Trung Hoa. Hai trào lƣu lớn tác động lẫn nhau,
14


hình thành nên xu thế lịch sử không dễ bị thay đổi bởi cá nhân, xu thế lịch sử
này thúc đẩy ngƣời Trung Quốc tiến bộ cuối cùng đã lựa chọn chủ nghĩa Mác
làm vũ khí lý luận để suy nghĩ về vận mệnh dân tộc. Thời đại hóa và dân tộc
hóa - hai yếu tố cơ bản thể hiện nội hàm sâu sắc nhất của quá trình dân tộc
hóa chủ nghĩa Mác - đã đƣợc hình thành trong xu thế lịch sử không thể đảo
ngƣợc này. Chính là xét về ý nghĩa, việc thành lập của Đảng Cộng sản Trung

biểu đạt cũng nhƣ ngôn ngữ đều không phải tiếng Trung, thì chắc chắn không
thể tiến hành “dân tộc hóa” đƣợc. Vì thế, “biến” chủ nghĩa Mác với ngôn ngữ
và cách biểu đạt của nƣớc ngoài sang tiếng Trung, bất cứ nhƣ thế nào cũng
đƣợc coi là một hình thức dân tộc hóa, hơn nữa phải đƣợc coi là dân tộc hóa
sớm nhất” [78, tr. 535]. Vấn đề lớn nhất của quan điểm này chính là sự thiếu
sót của chủ thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác. Ba loại ngƣời đầu tiên giới thiệu
chủ nghĩa Mác và học thuyết của nó đến Trung Quốc không phải là ngƣời
theo chủ nghĩa Mác, không thể coi họ là chủ thể dân tộc hóa chủ nghĩa Mác.
Không có chủ thể thì không thể nào bàn luận về vấn đề dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác.
Song, đa số các học giả đều cho rằng “ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào
Trung Quốc” phải đƣợc tính từ sau khi cuộc Cách mạng Tháng Mƣời Nga
diễn ra, “ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc” theo lý giải của các
học giả này đa phần đồng nhất với thời kỳ xây dựng Đảng Cộng sản Trung
Quốc. Điều này đã đƣợc thể hiện vô cùng điển hình trong bài văn của Lƣ Bội
Kì, Vƣơng Lập Thắng - những ngƣời đƣa ra “Thuyết ngày chủ nghĩa Mác
truyền bá vào Trung Quốc” sớm nhất. Lƣ và Vƣơng đều chỉ ra rằng: “Có thể
nói rằng, từ sau ngày chủ nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc, đã bắt đầu
quá trình dân tộc hóa. Kể cả trong thời kỳ đầu, mọi ngƣời vẫn chƣa đƣa ra
đƣợc khái niệm của “dân tộc hóa”. Nhƣng trên thực tế, chủ tịch Mao Trạch
Đông với vai trò một ngƣời đảng cộng sản chân chính tiêu biểu của Đảng
Cộng sản Trung Quốc đã bƣớc vào con đƣờng tìm tòi, vận dụng chủ nghĩa
Mác để giải quyết vấn đề thực tế ở Trung Quốc” [75, tr. 4]. Nếu phân tích kĩ
16


lƣỡng cách giải thích của Lƣ và Vƣơng có thể thấy, họ vừa cho rằng ngày chủ
nghĩa Mác truyền bá vào Trung Quốc là khởi đầu của quá trình dân tộc hóa
chủ nghĩa Mác, đồng thời vừa cho rằng sự tìm kiếm của Đảng Cộng sản
Trung Quốc mà đại diện là chủ tịch Mao Trạch Đông là khởi đầu của quá

Cộng sản Trung Quốc là khởi đầu lịch sử của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác, nhƣng quan điểm và lô gích của ông đã vô cùng rõ ràng. Kết thúc của
giai đoạn mà ông gọi là “giai đoạn truyền bá vào Trung Quốc” tất nhiên chính
là bắt đầu của “giai đoạn kết hợp với thực tế Trung Quốc”, mà khởi đầu đó
đƣơng nhiên chính là khởi đầu của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác. Căn
cứ chủ yếu mà ông Trƣơng Tịnh Nhƣ coi Đại hội Đại biểu lần thứ hai của
Đảng Cộng sản Trung Quốc chứ không phải là Đại hội Đại biểu lần thứ nhất
là khởi đầu lịch sử quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác nhƣ sau: Đại hội đại
biểu lần thứ nhất thông qua cƣơng lĩnh Đảng đã phản ánh Đảng vẫn chƣa
thành thạo trong việc kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tế Trung Quốc;
trong khi đó, cƣơng lĩnh Đảng và nghị quyết mà Đại hội Đại biểu lần thứ hai
đề ra (đặc biệt là cƣơng lĩnh cải cách dân chủ của Đảng) đã thể hiện một cách
mới mẻ và rõ ràng yêu cầu nguyên tắc của quá trình dân tộc hóa chủ nghĩa
Mác.
Thảo luận của ông Trƣơng Tịnh Nhƣ về vấn đề “Thuyết Đại hội Đại biểu
lần thứ hai của Đảng Cộng sản Trung Quốc” là “khởi đầu lịch sử” đã đƣa ra
một đƣờng lối tƣ tƣởng mới, đó chính là: định nghĩa về khởi đầu lịch sử quá
trình dân tộc hóa chủ nghĩa Mác không chỉ cần phải xem xét về chủ thể của
quá trình, mà còn cần phải xem xét thành quả của chủ thể này trong hoạt động
thực tế có thể thể hiện nguyên tắc dân tộc hóa chủ nghĩa Mác hay không. Chỉ
có khi chủ thể (nghĩa là Đảng Cộng sản Trung Quốc) vừa có động cơ chủ
quan, vừa có năng lực thực tế và thành quả cụ thể thúc đẩy quá trình dân tộc
hóa chủ nghĩa Mác, thì khi đó, quá trình lịch sử dân tộc hóa chủ nghĩa Mác
mới có thể thực sự bắt đầu.
Cũng có thể do đi theo đƣờng lối tƣ tƣởng mới, hàng loạt quan điểm mới
18