BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

NGÔ THANH TÙNG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU
NẠI, TRANH CHẤP VỀ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN QUỐC OAI THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Hà Nội - Năm 2018


BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

NGÔ THANH TÙNG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU
NẠI, TRANH CHẤP VỀ ĐẤT ĐAI TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN QUỐC OAI THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
Chuyên ngành:Quản lý đất đai
Mã số: 8850103

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. TS. NGUYẾN TIẾN SỸ

Hà Nội - Năm 2018

tôi xin chân thành cảm ơn Quý Thầy - Cô giáo Trường Đại học Tài nguyên và Môi
trường Hà Nội và Khoa Quản lý Đất đai đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý
báu và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận
văn tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn thầy TS. Nguyễn Tiến Sỹ người hướng
dẫn khoa học tận tình, chu đáo và đã giúp đỡ rất nhiều để tôi có thể hoàn thành luận
văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn cán bộ thuộc các phòng Thanh tra huyện Quốc Oai,
phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Quốc Oai, Ban phận tiếp công dân huyện
Quốc Oai và nhân dân huyện Quốc Oai đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số
liệu để thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin cảm ơn cơ quan, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã động viên, giúp
đỡ để tôi hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Quốc Oai, ngày

tháng

năm 2018

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Ngô Thanh Tùng


iv

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iii

2.2.4 Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tranh chấp
đất đai trên địa bàn huyện Quốc Oai ........................................................................ 33
2.3 Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 34
2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: ............................................................ 34
2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp ............................................................... 34
2.3.3 Phương pháp xử lý số liệu ............................................................................... 34
2.3.4 Phương pháp phân tích tổng hợp .................................................................... 34
2.3.5 Phương pháp chuyên gia ................................................................................. 34
CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .......................................................... 35
3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội .................................................................... 35
3.1.1 Điều kiện tự nhiên ........................................................................................... 35
3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................................... 38
3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội .................................. 41
3.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn huyện Quốc Oai........................ 42
3.2.1 Tình hình quản lý đất đai ................................................................................ 42
3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất huyện Quốc Oai năm 2017 ....................................... 47
3.2.3 Biến động đất đai tại huyện Quốc Oai giai đoạn 2014 – 2017 ....................... 48
3.3 Thực trạng giải quyết khiếu nại, tranh chấp đất đai ở huyện Quốc Oai ............ 50
3.3.1 Thực trạng công tác tiếp công dân, tiếp nhận đơn thư .................................... 50
3.3.2 Thực trạng giải quyết khiếu nại đất đai tại huyện Quốc Oai .......................... 54
3.3.3 Thực trạng giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Quốc Oai giai
đoạn 2014 - 2017 ...................................................................................................... 61
3.3.4 Đánh giá chung về công tác giải quyết khiếu nại, tranh chấp đất đai ở huyện
Quốc Oai .................................................................................................................. 68
3.4 Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tranh chấp
đất đai trên địa bàn huyện Quốc Oai ........................................................................ 71


vi




viii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Cụm từ được viết tắt

CNTT

Công nghệ thông tin

CN-TTCN

Công nghiệp-Tiểu thủ công nghiệp

ĐKĐĐ

Đăng ký đất đai

GPMB

Giải phóng mặt bằng

GCN

Giấy chứng nhận

GTSX


TDTT

Thể dục thể thao

TM-DV

Thương mại-Dịch vụ

TN&MT

Tài nguyên và Môi trường

TƯ

Trung ương

UBND

Ủy ban nhân dân

VPHC

Vi phạm hành chính


ix

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Cơ cấu kinh tế của huyện Quốc Oai giai đoạn 2014 - 2017 .................... 39

sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá-xã hội, an ninhquốc phòng mà trải qua nhiều thế hệ nhân dân ta đã bao công sức, xương máu mới
tạo lập và bảo vệ vốn đất như ngày nay. Đất đai có tính chất đặc trưng khiến nó
không giống bất kì một tư liệu sản xuất đặc biệt nào khác, nó là tài nguyên có hạn
về số lượng, có vị trí cố định trong không gian và không thể di chuyển được.
Xã hội ngày càng phát triển, theo đó, các quan hệ đất đai cũng ngày càng
được thiết lập đa dạng và phong phú hơn cả bề rộng lẫn chiều sâu. Đặc biệt, với sự
phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường, các quan hệ đất đai cũng ngày
càng lan rộng nhanh chóng ở phạm vi quy mô cũng như độ phức tạp của nó. Kéo
theo đó, các tranh chấp, mâu thuẫn, bất đồng của các chủ thể tham gia quan hệ cũng
phát sinh và phát triển theo chiều hướng đa dạng và phức tạp về tính chất, mức độ
và ngày càng phổ biến hơn. Dẫu vẫn hiểu và ý thức được rằng, tranh chấp đất đai là
hiện tượng xuất hiện bình thường trong đời sống xã hội, ở mọi thời kỳ lịch sử và
chúng cũng tồn tại ở bất kỳ chế độ sở hữu nào, song điều không thể phủ nhận được
rằng, ở mỗi quốc gia khác nhau, với chế độ chính trị khác nhau, đặc biệt là với chế
độ sở hữu về đất đai khác nhau thì tính chất, đặc điểm của tranh chấp đất đai xảy ra
cũng có những đặc điểm không giống nhau, và điều quan trọng hơn là sự chi phối
của chủ thể sở hữu đối với việc giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn, bất đồng về
tranh chấp cũng hết sức khác nhau.
Nhiều năm nay trên địa bàn đất nước ta, tình hình khiếu nại và tranh chấp đất
đai luôn là vấn đề cấp thiết được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Đảng và
Nhà nước đã có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết về vấn đề này. Các văn bản đó đã và
đang được triển khai thực hiện, có tác động tích cực đến tình hình khiếu nại, tranh
chấp đất đai và giải quyết khiếu nại, tranh chấp đất đai. Nhờ vậy, nhiều “điểm
nóng”, nhiều vụ việc phức tạp đã được giải quyết, góp phần ổn định tình hình an


2

ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của đất nước. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân,
thời gian gần đây tình hình khiếu nại và tranh chấp đất đai của công dân diễn ra


tác

quản

lý

đất

đai

trên

địa

bàn

huyện

Quốc

Oai.


3

CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1 Cơ sở lý luận về khiếu nại, tranh chấp về đất đai
1.1.1 Khái niệm khiếu nại, tranh chấp về đất đai
a. Khái niệm về khiếu nại

của Nhà nước bất cập, không phù hợp với thực tế; tình hình chính trị, kinh tế xã hội
tác động và tạo điều kiện dễ dàng để thực hiện khiếu nại; người khiếu nại không
nắm vững các quy định của pháp luật, chính sách của Nhà nước; cán bộ công chức,
người thi hành công vụ yếu kém về năng lực trình độ, tha hoá về đạo đức phẩm
chất… đều dẫn đến phát sinh khiếu nại.
Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý, các cơ quan hành chính nhà
nước tác động đến đối tượng quản lý thông qua quyết định hành chính, hành vi hành
chính, nên khi quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật là nguyên
nhân phát sinh khiếu nại hành chính.
Quyết định hành chính trái pháp luật thể hiện chủ yếu là vi phạm về: Hình
thức, thủ tục của quyết định hành chính; thẩm quyền ban hành quyết định hành
chính; nội dung, phạm vi điều chỉnh của quyết định hành chính. Thực tế, một quyết
định hành chính trái Pháp luật có thể vi phạm một hoặc cả hai, ba dạng trên, về
phương diện pháp lý không chấp nhận bất kỳ một dạng vi phạm nào. Tuy nhiên,
những khiếu nại về vi phạm pháp luật của quyết định hành chính thường tập trung
vào những vi phạm nội dung, phạm vi điều chỉnh của quyết định. Bởi vì vi phạm về
nội dung, phạm vi điều chỉnh của quyết định hành chính trực tiếp tác động, gây thiệt
hại đối với quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.
Người thừa hành công vụ có thể có hành vi trái Pháp luật và bị khiếu nại khi
thực hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền, hoặc trực tiếp thi hành các quyết định hành
chính. Hành vi hành chính được biểu thị bằng hành động. Hành vi hành chính có thể
do hành động hoặc không hành động mà vi phạm Pháp luật, khi đó là đối tượng của
khiếu nại.
Luật khiếu nại chỉ qui định các quyết định hành chính hoặc hành vi hành
chính trái pháp luật trong các cơ quan hành chính Nhà nước, xâm hại đến các
quyền, lợi ích công dân, cơ quan, tổ chức được pháp luật bảo vệ là đối tượng của
khiếu nại hành chính.
b. Khái niệm tranh chấp đất đai
Tranh chấp đất đai là một hiện tượng bình thường trong mọi đời sống xã hội,
không phụ thuộc vào chế độ sở hữu đất đai. Đối với Việt Nam, trong suốt thời gian

quyền giải quyết các tranh chấp liên quan đến đất đai với tên gọi là tranh chấp liên
quan đến quyền sử dụng đất chứ không phải tranh chấp đất đai một cách chung
chung. Vì vậy, tranh chấp đất đai cần được hiểu là tranh chấp quyền sử dụng đối với


6

diện tích đất cụ thể giữa các chủ thể trong hoạt động quản lý, sử dụng đất. Các dạng
tranh chấp khác đều được hiểu là tranh chấp liên quan đến đất đai và được giải
quyết bởi cơ quan Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự.
c. Khái niệm về giải quyết khiếu nại, tranh chấp đất đai
 Khái niệm giải quyết khiếu nại đất đai
Theo quy định Luật Khiếu nại năm 2011 thì: “giải quyết khiếu nại là việc thụ
lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại”. [15]
Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai: là việc cơ quan Nhà nước có
thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp của hành vi bị
khiếu nại liên quan đến lĩnh vực đất đai để có biện pháp giải quyết theo quy định
của pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của
công dân, cơ quan, tổ chức.
 Khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai
Theo điều 202 của Luật Đất đai 2013 quy định: “Nhà nước khuyến khích các
bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hòa
giải ở cơ sở” [17].
Xét về bản chất thì đây là những tranh chấp dân sự phát sinh giữa những
người sử dụng đất với nhau trong quá trình sử dụng đất, bình đẳng với nhau về
quyền và nghĩa vụ. Nguyên tắc tự do, bình đẳng, thỏa thuận ý chí chi phối các giao
dịch dân sự về quyền sử dụng đất. Vì vậy, khi loại tranh chấp này phát sinh thì việc
hòa giải được ưu tiên và khuyến khích áp dụng. Hơn nữa, các tranh chấp đất đai
phát sinh giữa những người sử dụng đất với nhau ban đầu thường là những bất
đồng, mâu thuẫn nhỏ, tính chất đơn giản nên chỉ cần tiến hành hòa giải là có thể hóa

các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua
hòa giải ở cơ sở” [11],[17].
Hòa giải thành công không chỉ đem lại lợi ích vật chất cho các bên tranh
chấp mà còn giúp họ giải quyết được mâu thuẫn, xung đột, hàn gắn được tình làng
nghĩa xóm, tình anh em, thân tộc, tình cảm bà con khối phố, làng trên xóm dưới,
giúp cho các bên thông cảm chia sẻ, bỏ qua quá khứ xích lại gần nhau, cùng nhau
hướng tới cuộc sống tốt đẹp, phát triển kinh tế bền vững, góp phần xây dựng xã hội
đoàn kết, dân chủ và thân thiện [9].


8

1.1.2 Phân loại khiếu nại, tranh chấp về đất đai
a. Phân loại khiếu nại về đất đai
Khiếu kiện về đất đai là một khái niệm dùng để chỉ việc khiếu nại, tố
cáo(KN,TC) của các cá nhân hoặc tổ chức (trong trường hợp khiếu nại) nhằm
hướng tới lợi ích của họ trong lĩnh vực đất đai. Thực trạng KN về đất đai ở nước ta
hiện nay thường thể hiện ở các nội dung chủ yếu sau:
* Khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ tái định cư
Để thực hiện chính sách phát triển kinh tế, xã hội đất nước, Nhà nước đã tiến
hành thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ cho các dự án phát triển. Tuy nhiên
vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho những diện bị thu hồi đất ở nhiều địa
phương gặp không ít khó khăn, vướng mắc. Một số dự án chưa có khu tái định cư
hoặc chưa giải quyết tái định cư đã quyết định thu hồi đất ở. Những trường hợp bị thu
hồi đất ở thì tiền bồi thường không đủ để mua nhà ở mới tại khu tái định cư. Giá đất
bồi thường thấp hơn giá đất cùng loại trên thị trường, đặc biệt là đối với đất nông
nghiệp trong khu vực đô thị, khu dân cư nông thôn. Tiền bồi thường đất nông nghiệp
thường không đủ để nhận chuyển nhượng diện tích đất nông nghiệp tương tự hoặc
không đủ để nhận chuyển nhượng đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp để
chuyển sang làm ngành nghề khác. Nhìn chung các địa phương chưa coi trọng việc

(về mức phạt hoặc hình thức phạt) hoặc thiếu trách nhiệm, thiếu khách quan [7].
* Khiếu nại việc giải quyết các tranh chấp về đất đai của các cơ quan nhà nước
KN trong lĩnh vực này gồm có các dạng sau:
- KN việc giải quyết tranh chấp đòi lại đất cũ: Đòi lại đất, tài sản của dòng
họ, của người thân trong các giai đoạn khác nhau, qua các cuộc điều chỉnh đã giao
cho người khác sử dụng; Đòi lại đất cũ do trước kia thực hiện chính sách "nhường
cơm sẻ áo” của Nhà nước trong những năm 1981 - 1986 (đã nhường đất cho người
khác sử dụng nay họ đòi lại); Đòi lại đất khi thực hiện hợp tác hóa nông nghiệp,
theo mô hình sản xuất tập thể quản lý tập trung.
- KN việc giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, thừa kế tài sản
gắn liền với quyền sử dụng đất.
- KN việc giải quyết tranh chấp ranh giới sử dụng đất.
- KN việc giải quyết tranh chấp nhà đất do đã cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ.
- KN việc giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất.


10

- KN việc giải quyết tranh địa giới hành chính. Loại tranh chấp này thường
xảy ra giữa 2 tỉnh, 2 huyện, 2 xã với nhau tập trung ở những nơi có vị trí quan trọng
trong việc phát triển kinh tế, văn hoá, bên cạnh những vị trí dọc theo triền sông,
những vùng có địa giới không rõ ràng, không có mốc giới nhưng là vị trí quan
trọng. Các tranh chấp có thể diễn ra ở những nơi có tài nguyên thiên nhiên quý,
hiếm, nơi có nguồn lâm thổ sản có giá trị lớn. Khi Nhà nước tiến hành phân tách các
đơn vị hành chính tỉnh, huyện, thị xã, xã mới thì tranh chấp đất đai liên quan đến
địa giới hành chính diễn ra ở nhiều địa phương trên cả nước … [7].
b. Các dạng tranh chấp về đất đai
Trên thực tế, tranh chấp đất đai không chỉ là hiện tượng phổ biến mà trong
đó còn hết sức đa dạng về chủ thể cũng như nội dung tranh chấp. Tuy nhiên, về cơ
bản tranh chấp đất đai được chia thành ba dạng như sau: Tranh chấp về quyền sử

đó nông dân không có đất sản xuất, một số hộ trước khi vào tập đoàn, hợp tác xã có
đất, đến khi giải thể họ không có đất để canh tác. Một số hộ thực hiện chính sách
"nhường cơm sẻ áo" của Nhà nước trong những năm 1981-1986 đã nhường đất cho
những người khác sử dụng, nay đòi lại... ở miền nam, Nhà nước thực hiện chính
sách cải tạo công thương nghiệp, quốc hữu hóa đất đai, nhà cửa, tư liệu sản xuất của
địa chủ, tư bản và tay sai chế độ cũ hoặc giao nhà cửa, đất đai cho người khác sử
dụng, đến nay do có sự hiểu lầm về chính sách họ cũng đòi lại những người đang
quản lý, sử dụng.
+ Chủ sử dụng đất, sở hữu tài sản bỏ đi nơi khác ở, ra nước ngoài sinh sống,
nay trở về đòi lại đất đai, tài sản trước đây của họ đã được giao cho người khác
quản lý, sử dụng.
+ Tranh chấp giữa những người được phân ruộng đất nông nghiệp để sản
xuất, trồng trọt nhưng sau một thời gian họ không sản xuất nông nghiệp nữa hoặc
chuyển đi nơi khác để làm nghề, đến nay họ trở về đòi lại đất để sản xuất.
+ Tranh chấp đòi lại đất, tài sản của nhà thờ, các dòng tu, chùa chiền, miếu
mạo, nhà thờ họ. Tranh chấp này thường xảy ra do hoàn cảnh lịch sử, chính quyền
địa phương đã mượn đất của các cơ sở nói trên để sử dụng hoặc tịch thu một số cơ
sở để làm trụ sở cơ quan, trường học... đến nay các cơ sở đó đòi lại.
+ Tranh chấp đòi lại nhà, đất cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ: Dạng tranh
chấp này phát sinh do việc một bên cho bên kia mượn đất, thuê đất, cho ở nhờ.


12

- Tranh chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất khi vợ
chồng ly hôn. Tranh chấp có thể là đất nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc đất để ở [32].
- Tranh chấp về quyền thừa kế quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với quyền
sử dụng đất. Tranh chấp này thường gặp khi người có quyền sử dụng đất, tài sản
gắn liền với đất chết mà không để lại di chúc, hoặc để lại di chúc không phù hợp
với quy định của pháp luật và những người hưởng thừa kế không thỏa thuận được

- Tranh chấp hợp đồng chuyển đổi, hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng cho
thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, thế chấp hoặc bảo lãnh, góp vốn bằng giá trị
quyền sử dụng đất.
- Tranh chấp do người khác gây thiệt hại hoặc hạn chế quyền và nghĩa vụ
phát sinh trong quá trình sử dụng đất.
- Tranh chấp về mục đích sử dụng, đặc biệt là tranh chấp về đất nông nghiệp
với đất lâm nghiệp, giữa đất trồng lúa với đất nuôi tôm, giữa đất trồng cao su với
đất trồng cà phê, giữa đất nông nghiệp với đất thổ cư trong quá trình phân bố và quy
hoạch sử dụng.
- Tranh chấp về giải toả mặt bằng phục vụ các công trình công cộng, lợi ích
quốc gia và mức đền bù khi thực hiện giải tỏa. Tranh chấp loại này chủ yếu là khiếu
kiện về giá đất đền bù, diện tích đất được đền bù, giá cả đất tái định cư và đền bù.
Hiện nay, ngoài những tranh chấp như đã trình bày trên, còn có một loại tranh chấp
nữa, đó là tranh chấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai tức là tranh chấp
hành chính về đất đai. Các tranh chấp thuộc nhóm này thường nảy sinh khi các đương
sự nhận được quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan quản lý
nhà nước về đất đai hoặc cán bộ quản lý nhà nước về đất đai áp dụng đã làm ảnh
hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Thí dụ: Các quyết định về giao đất, thu
hồi đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất, các quyết định về giải quyết tranh chấp đất đai [32].
1.1.3 Trình tự giải quyết khiếu nại, tranh chấp về đất đai
a. Trình tự giải quyết khiếu nại về đất đai
Để quyền khiếu nại hành chính được bảo đảm, nhà nước quy định trình tự,
thủ tục để giải quyết khiếu nại hành chính. Có thể nói giải quyết khiếu nại hành
chính là một quá trình bao gồm nhiều khâu kể từ việc tiếp nhận và thụ lý các đơn
thư khiếu nại đến việc tiến hành xác minh, kết luận, kiến nghị và ra quyết định giải