ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐÀO XUÂN THU
ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
ĐỂ XÂY DỰNG MỘT SỐ DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI
GIAI ĐOẠN 2012- 2017

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐÀO XUÂN THU
ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
ĐỂ XÂY DỰNG MỘT SỐ DỰ ÁN KHU ĐÔ THỊ MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI
GIAI ĐOẠN 2012- 2017
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hoàng Văn Hùng


tài này.
Một lần nữa tôi xin chân trọng cảm ơn và cảm tạ!
Lào Cai, tháng 09 năm 2018
Tác giả
Đào Xuân Thu


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................... 3
1.4. Ý nghĩa của đề tài ....................................................................................... 3
1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học ...................................... 3
1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn ..................................................................................... 4
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................ 5
1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ........................................ 5
1.1.1. Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ........................................... 5
1.1.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng ....................... 6
1.1.3. Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất............................ 7
1.2. Cơ sở khoa học và cơ sở pháp lý ............................................................... 7
1.2.1. Cơ sở khoa học ........................................................................................ 7
1.2.2. Cơ sở pháp lý .......................................................................................... 8
1.3. Cơ sở thực tiễn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ................ 12

3.3.2. Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án ......................... 48
3.3.3. Bồi thường về tài sản trên đất ............................................................... 55
3.3.4. Chính sách hỗ trợ tại hai khu tái định cư .............................................. 60
3.4. Đánh giá tác động của các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư của dự án tiểu khu đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất ............. 63
3.4.1. Tác động tới kinh tế .............................................................................. 66
3.4.2. Tác động tới xã hội................................................................................ 68
3.4.3. Tác động tới môi trường ........................................................................ 72
3.5. Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bồi thường GPMB .............. 73
3.5.1. Giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất ........................ 73


v

3.5.2. Giải pháp về tổ chức thực hiện ............................................................. 74
3.5.3. Các giải pháp cụ thể .............................................................................. 75
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 77
1. Kết luận ....................................................................................................... 77
2. Kiến nghị ..................................................................................................... 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 80
PHỤ LỤC ...................................................................................................... 84


vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Viết tắt


Nghị quyết

6

QĐ

Quyết định

7

QLNN

Quản lý nhà nước

8

QPPL

Quy phạm pháp luật

9

QSDĐ

Quyền sử dụng đất

10

TT


tại 2 tiểu khu đô thị số 17 và số 19 ................................................ 59
Bảng 3.8: Tổng số tiền bồi thường cho cây cối hoa màu tại hai khu đô thị
số 17 và số 19 - thành phố Lào Cai ............................................... 59
Bảng 3.9: Đơn giá hỗ trợ tại hai tiểu khu đô thị số 17 và số 19 – khu đô
thị mới Lào Cai - Cam Đường ...................................................... 61
Bảng 3.10: Tổng chi phí hỗ trợ của 5 loại hình hỗ trợ tại hai tiểu khu đô
thị số 17 và số 19 – khu tái định cư mới Lào Cai – Cam Đường . 62
Bảng 3.11: Tổng hợp chung về thông tin 100 hộ gia đình điều tra ................ 63
Bảng 3.12: Tổng hợp thông tin các hộ điều tra, phỏng vấn chi tiết về thu
hồi và bồi thưỡng, hỗ trợ của tiểu khu đô thị số 17 và số 19 ........ 64
Bảng 3.13: Ý kiến của người dân có đất bị thu hồi trong việc thực hiện
bồi thường và các chính sách hỗ trợ của tiểu khu đô thị số 17
và số 19 .......................................................................................... 65
Bảng 3.14: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu nhập hồi đất tại
tiểu khu đô thị số 17 và số 19 ........................................................ 66


viii

Bảng 3.15: Thu nhập bình quân của người dân tại tiểu khu đô thị số 17 và
số 19, thành phố Lào Cai ............................................................... 67
Bảng 3.16: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao
động tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai .......... 68
Bảng 3.17: Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị thu hồi đất
tại tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai .............. 69
Bảng 3.18: Tình hình trật tự an ninh, xã hội của người dân sau khi thu hồi
đất tại tiểu khu đô thị số 17 và số 19, thành phố Lào Cai ............. 71
Bảng 3.19: Tình hình phát triển các công trình công trình hạ tầng kỹ
thuật, hạ tầng xã hội của người dân sau khi thu hồi đất ................ 72
Bảng 3.20: Tình hình môi trường khu vực sống của người dân sau khi thu

thực hiện công tác Bồi thường, GPMB khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện
các dự án. Chính vì vậy, Công tác giải phóng mặt bằng là một trong những
nhiệm vụ quan trọng góp phần thúc đẩy thu hút đầu tư, phát triển kinh
tế. Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đầu tư xây
dựng các công trình, các dự án vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì Nhà
nước thực hiện việc thu hồi đất, đồng thời thực hiện công tác bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư để đảm bảo ổn định đời sống và sản xuất cho người dân có
đất bị thu hồi, người dân có điều kiện sinh sống, sản xuất kinh doanh bằng và
tốt hơn trước, đó là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Để thực hiện
chủ trương đó, Luật Đất đai năm 2003 và mới nhất là Luật Đất đai năm 2013
đã có những quy định cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước
thu hồi đất để thực hiện các dự án sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh,
lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế xã hội; nhằm cụ thể
chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân có đất bị thu
hồi, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5
năm 2014 Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi
đất; các Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính đã ban hành các văn bản
hướng dẫn về việc thực hiện giá đất, giá nhà, tiền tái định cư áp dụng đối với
người có đất bị nhà nước thu hồi.


2

Tuy nhiên, vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng kéo dài vẫn đang là
vấn đề nổi cộm tại nhiều địa phương, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến
người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta.
Trong giai đoạn hiện nay, tình hình sử dụng đất rất phức tạp và có nhiều bất
cập, với nhiều biến động diễn ra với tốc độ nhanh, công tác thu hồi đất và giải
phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập, việc quản lý đất đai còn chồng chéo,
thủ tục hành chính rườm rà, sự thống nhất quản lý chưa cao. Việc nâng cao

thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2012- 2017” làm đề tài luận văn
Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý đất đai.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
- Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội của thành phố Lào Cai.

- Đánh giá công tác quản lý và sử dụng đất đai của nhà nước trên địa
bàn thành phố Lào Cai
- Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án tiểu khu
đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất.
- Đánh giá tác động của các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư của dự án tiểu khu đô thị số 17 và số 19 tới người bị thu hồi đất
- Đề xuất phương án giải quyết cho công tác bồi thường GPMB.
1.3. Ý nghĩa của đề tài
1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
Thông qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp nâng cao năng
lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, vận dụng được những kiến thức đã
học vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và kỹ năng
tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân.
Đề tài nghiên cứu về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ
và tái định cư là một lĩnh vực nhạy cảm, mang tính nổi cộm trong quá trình
thực hiện, song kết luận của đề tài sẽ là tiền đề và là cơ sở cho các nghiên cứu
tiếp theo, đồng thời cũng là cơ sở khoa học để có thể đưa ra những hướng quy
hoạch hợp lý, góp phần thiết thực trong việc thực hiện có hiệu quả quá trình
CNH - HĐH.


4

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp đánh giá chung kết quả của
công tác bồi thường, tình hình đời sống việc làm của người dân trước và sau

thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ
trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như
vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối
với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung [15].
Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở
thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:
+ Bồi thường bằng nhà ở;


6

+ Bồi thường bằng giao đất ở mới;
+ Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan
trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng [16].
1.1.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang
tính đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó
liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất
khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau. Khu vực
nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên
đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư
phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,
thương mại, buôn bán nhỏ [1], [14];
Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất
nông nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng
và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm
riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể [16].
- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được
tiến độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp. Và đối
với dự án đầu tư không kinh doanh, nếu thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi
công bị ngắt quãng thì sẽ gây ra lãng phí và ảnh hưởng trực tiếp tới chất
lượng công trình. Tóm lại giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức
tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi
ích của bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Như vậy, bồi thường GPMB
là khâu quan trọng mang tính chất đột phá trong quy hoạch sử dụng đất, tạo


8

điều kiện thuận lợi để thu hút nguồn lực đầu tư phát triển và triển khai thực
hiện công tác xây dựng cơ sở hạ tầng. Quá trình thực hiện công tác bồi
thường GPMB phải đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước, được thực hiện
theo tiêu chí giữ vững ổn định và phát triển đất nước [9].
1.2.2. Cơ sở pháp lý
1.2.2.1. Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi
thường GPMB
a. Giai đoạn sau 01 tháng 7 năm 2004 đến 01 tháng 7 năm 2014
- Luật Đất đai 2003 (công bố ngày 10 tháng 12 năm 2003 và có hiệu
lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004).
- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính
phủ về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai.
- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính
phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [5].
- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính
phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất.
- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài
chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP.

bổ sung một số Nghị định, quy định chi tiết thi hành Luật đất đai;
- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên
và Môi trường về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất,
thu hồi đất;
- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên
và Môi trường Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất;
- Văn bản số 1601/XDCB-PTĐT ngày 23/7/2015 của Bộ trưởng bộ
Xây Dựng. Về việc ý kiến chấp thuận đầu tư dự án Tiểu khu đô thị số 17, Khu
đô thị mới Lào Cai - Cam Đường, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai.


10

1.2.2.2. Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi
thường GPMB.
a. Giai đoạn từ 01 tháng 7 năm 2004 đến 01 tháng 7 năm 2014:
- Quyết định số 45/2009/QĐ-UBND ngày 25/12/2009 của UBND tỉnh
Lào Cai Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi
ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai [17].
- Quyết định số 22/2011/QĐ-UBND ngày 18/8/2011 của UBND tỉnh
Lào sửa đổi bổ sung một số điều của bản quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia,
lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai ban
hành kèm theo quyết định số 45/2009/QĐ-UBND ngày 25/12/2009 của
UBND tỉnh Lào Cai [18].
- Quyết định số 26/2013/QĐ-UBND ngày 25/7/2013 của UBND tỉnh
Lào Cai Ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi

Lào Cai về việc Ban hành quy định áp dụng đơn giá bồi thường thiệt hại về
nhà, công trình gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lào
Cai [22].
- Quyết định số: 19/2015/QĐ-UBND ngày 25/4/2015 của UBND tỉnh
Lào Cai về việc Ban hành Quy định áp dụng đơn giá bồi thường thiệt hại về
cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Lào
Cai [23].
- Văn bản số: 246/HĐND-TT của HĐND tỉnh Lào Cai ngày 30/10/
2014. Về việc thỏa thuận tờ trình của UBND tỉnh Lào Cai


12

- Quyết định số: 4544/QĐ-UBND ngày 08/12/2015 của chủ tịch UBND
tỉnh Lào Cai. Phê duyệt chấp thuận đầu tư dự án: Khu đô thị mới, Tiểu khu đô
thị số 17, Khu đô thị mới Lào Cai - Cam Đường, thành phố Lào Cai.
- Thông báo số 154/TB-SXD ngày 05/9/2011 của Sở Xây dựng Lào Cai
về việc thông báo giới thiệu địa điểm đất lập quy hoạch công trình: Quy
hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 tiểu khu đô thị số 19, khu đô thị mới Lào
Cai- Cam Đường;
- Quyết định số: 957/QĐ-UBND ngày 03/5/2012 của UBND tỉnh Lào
Cai về việc phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng tỉ lệ 1/500 Tiểu khu đô thị
số 19, khu đô thị mới Lào Cai- Cam Đường;
- Công văn số: 1780/UBND- TNMT ngày 03/7/2012 của UBND tỉnh
Lào Cai về việc ủy quyền thông báo thu hồi đất [32];
- Công văn số: 2562/UBND-QLĐT ngày 06/9/2012 của UBND tỉnh
Lào Cai về việc thực hiện GPMB dự án Tiểu khu đô thị số 19 phường Bắc
Lệnh, thành phố Lào Cai [33];
- Quyết định số: 888/QĐ-UBND ngày 16/4/2013 của UBND tỉnh Lào
Cai về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chi tiết xây dựng Tiểu khu đô thị

(2) Xây dựng dự thảo kế hoạch thu hồi đất; (3) Cơ quan quản lý đất đai báo
cáo với chính quyền địa phương, trình kế hoạch thu hồi đất và các tài liệu
khác lên cấp cao hơn để kiểm tra, phê duyệt; (4) Thông báo, công bố dự án
sau khi dự án được phê duyệt. Việc công bố phải được thực hiện kịp thời, cụ
thể về kế hoạch thu hồi và bồi thường. Chính quyền địa phương có trách
nhiệm thông báo và giải thích các vấn đề có liên quan. Sau ngày thông báo,
các tài sản trong khu vực dự án sẽ không được cải tạo, mở rộng [9], [14].
Cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất ở Trung Quốc, chỉ có Chính phủ và
chính quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương mới có thẩm quyền
thu hồi đất. Công tác quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho Cục Quản lý
tài nguyên đất đai tại các địa phương thực hiện. Chủ thể được nhận khu đất
sau khi được thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu đất


14

đó (thông thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu
đất giải tỏa) [15].
Nguyên tắc bồi thường khi thu hồi đất được xác định là phải bảo đảm
cho người bị thu hồi đất có chỗ ở bằng hoặc cao hơn so với nơi ở cũ. Bồi
thường khi thu hồi đất không căn cứ giá thị trường, mà phụ thuộc vào mục
đích sử dụng ban đầu của khu đất bị thu hồi, cụ thể là: đối với đất nông
nghiệp, cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ
theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một
hệ số do nhà nước quy định. Mức bồi thường được tính bằng 6 đến 10 lần giá
trị sản lượng hàng năm trung bình của ba năm trước khi thu hồi. Trợ cấp tái
định cư được tính bằng 4 đến 6 lần giá trị sản lượng hàng năm trung bình. Bồi
thường về hoa màu và các công trình hiện có sẽ do chính quyền địa phương
quyết định. Trong trường hợp mức bồi thường không đủ để duy trì mức sống
ban đầu, thì có thể tăng thêm, tuy nhiên, tổng mức bồi thường không vượt quá