TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO TỪ XA
o0oTÀI LIỆU HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Biên soạn: TS. PHAN TRUNG HIỀN
Lưu hành nội bộ
Năm 2010
2
PHẦN MỞ ĐẦU
Trong điều kiện Đảng và Nhà nước ta đang xây dựng một nhà nước pháp quyền
và nền pháp chế xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ hội nhập, kiến thức về “Nhà nước” và
“Pháp luật” là những nội dung ngày càng được chú tâm không chỉ đối với giới nghiên
cứu luật học mà còn là nhu cầu của nhiều đối tượng khác. Cuốn “Pháp luật đại
cương” này mong muốn hướng dẫn người học không chuyên luật những nội dung quan
trọng và cơ bản nhất của môn học “Pháp luật đại cương” dưới hình thức ngắn gọn và dễ
tiếp cận.
Điều đặc biệt là ngoài phần nội dung, quyển sách còn cung cấp thêm câu hỏi ôn
tập và tài liệu tham khảo để người học tham khảo theo yêu cầu của môn học.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song trong quá trình biên soạn chắc chắn có những
nội dung có thể chưa làm hài lòng tất cả người đọc. Vì vậy, người viết rất mong nhận
được những đóng góp, phản hồi để các nội dung được hoàn thiện hơn cho các lần biên
soạn sau.
TS. PHAN TRUNG HIỀN
2
3
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ MÔN HỌC
Pháp luật đại cương là môn khoa học pháp lý cơ bản giới thiệu những vấn đề
chung nhất về Nhà nước và pháp luật như nguồn gốc ra đời của Nhà nước và pháp luật,

4
1. Khái niệm hình thức pháp luật
2. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam
Chương 5. Quy phạm pháp luật và quan hệ pháp luật
1. Quy phạm pháp luật
2. Quan hệ pháp luật
Chương 6. Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý
1. Vi phạm pháp luật
2. Trách nhiệm pháp lý
Chương 7. Các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt nam
1. Luật hiến pháp
2. Luật hành chính
3. Luật hình sự
4. Luật tố tụng hình sự
5. Luật dân sự
6. Luật hôn nhân và gia đình
7. Luật thương mại
8. Luật lao động
9. Luật đất đai
4
5
NỘI DUNG
Chương 1
NGUỒN GỐC CỦA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
A. NỘI DUNG CƠ BẢN
1. Nguồn gốc nhà nước
- Học thuyết Mác - Lênin coi nhà nước là hiện tượng có quá trình phát sinh, tồn
tại và phát triển. Nhà nước nảy sinh từ xã hội, là sản phẩm có điều kiện của xã hội loài
người, nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội phát triển đến một mức độ nhất định, qua ba
lần phân công lao động.

nội và đối ngoại.
- Trong lịch sử, có bốn kiểu nhà nước tồn tại trong lịch sử: nhà nước chủ nô, nhà
nước phong kiến, nhà nước tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa. Các nhà nước này tồn
tại dưới một trong các hình thức sau:
+ Trong chính thể quân chủ, quyền lực nhà nước tập trung toàn bộ hay một phần
trong tay người đứng đầu nhà nước theo nguyên tắc thừa kế (vua, hoàng đế, quốc
vương, nữ hoàng). Hình thức chính thể quân chủ cũng có nhiều loại như: hình thức quân
chủ tuyệt đối và hình thức quân chủ hạn chế.
+ Trong chính thể cộng hoà, quyền lực tối cao của nhà nước do cơ quan đại diện
của nhân dân bầu ra theo nhiệm kỳ, hoạt động mang tính tập thể. Chính thể cộng hoà
cũng có hai hình thức chính là cộng hoà dân chủ và cộng hoà quý tộc.
- Có hai hình thức cấu trúc, nhà nước: nhà nước đơn nhất và nhà nước liên
bang. Về chế độ chính trị, có hai phương pháp chủ yếu: phương pháp dân chủ và
phương pháp phản dân chủ.
- Nhà nước khác với các tổ chức khác trong xã hội ở chỗ nhà nước có chủ quyền
quốc gia, là đại diện của toàn thể người dân trên một vùng lãnh thổ, nhà nước là tổ chức
duy nhất có quyền ban hành pháp luật…
2. Khái quát chung về pháp luật
- Về bản chất, pháp luật thể hiện hai tính chất cơ bản là tính giai cấp và tính xã
hội. Về chức năng, nhà nước thực hiện các hoạt động ở hai phương diện cơ bản về đối
nội và đối ngoại. Nhìn chung, pháp luật có các thuộc tính: tính quy phạm phổ biến, tính
xác định chặt chẽ về mặt hình thức, tính bảo đảm bởi nhà nước. Về chức năng, pháp luật
thể hiện ba chức năng cơ bản: chức năng điều chỉnh, chức năng bảo vệ, chức năng giáo
dục.
- Trong lịch sử, tương ứng với bốn kiểu nhà nước là bốn kiểu pháp luật: pháp
luật chủ nô, pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa.
B. CÂU HỎI ÔN TẬP
1) Nêu hai tính chất cơ bản của pháp luật?
2) Có mấy hình thức chính thể? Có phải mọi nhà nước tư sản đều có chính thể cộng
hòa?