ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGỌC THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG
DỤNG
Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁ I NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGỌC THỊ THU HÀ

QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG
DỤNG

Người hướng dẫn: PGS.TS. ĐINH TRỌNG HANH

văn, cùng toàn thể các đồng nghiệp, gia đình bạn bè đã tạo điều kiện, cung cấp tài
liệu cho tôi hoàn thành chương trình học của mình và góp phần thực hiện tốt hơn
cho công tác thực tế sau này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày

tháng

Tác giả luận văn

Ngọc Thị Thu Hà

năm 2019


3

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
MỤC LỤC................................................................................................................. iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.....................................................................................vi
DANH

MỤC

BẢNG

.................................................................................................vii DANH MỤC SƠ
ĐỒ .............................................................................................. viii

huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. ............................................................... 23


4

Chương 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................
24
2.1.

Câu hỏi nghiên cứu ........................................................................................ 24

2.2.

Phương pháp nghiên cứu................................................................................ 24

2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu ......................................................................... 24


4

2.2.2. Phương pháp xử lý số liệu.............................................................................. 27
2.2.3. Phương pháp so sánh, phân tích và tổng hợp ................................................. 27
2.3.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ......................................................................... 28

Chương 3. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI THƯỜNG
XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ,
TỈNH THÁI NGUYÊN ................................................................................ 30
3.1. Đặc điểm tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

NHÀ NƯỚC CHO HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN .......... 68
4.1.

Mục tiêu, phương hướng quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước
huyện Đồng hỷ, tỉnh Thái Nguyên .................................................................
68

4.1.1. Mục tiêu về quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước ......................... 68


5

4.1.2. Phương hướng về quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước................ 69


6

4.2.

Những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên
ngân sách nhà nước tại huyện Đồng Hỷ ........................................................ 69

4.2.1. Giải pháp hoàn thiện bộ máy quản lý chi thường xuyên NSNN ................... 69
4.2.2. Giải pháp hoàn thiện quy trình quản lý chi thường xuyên NSNN ................. 70
4.2.3. Giải pháp khác................................................................................................ 74
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 80
BẢNG HỎI .............................................................................................................. 83





vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1:

Tổng hợp kết quả chọn mẫu .................................................................. 26

Bảng 3.1:

Giá trị sản xuất ngành nông - lâm - thủy sản Đồng Hỷ......................... 32

Bảng 3.2:

Giá trị sản xuất của ngành công nghiệp - xây dựng .............................. 32

Bảng 3.3:

Dân số, lao động việc làm ..................................................................... 34

Bảng 3.4:

Cân đối thu chi ngân sách nhà nước trên địa bàn Huyện Đồng Hỷ ...... 36

Bảng 3.5:

Các khoản thu theo quy định trên địa bàn Huyện Đồng Hỷ ................. 36

Bảng 3.6:


Bảng 3.26: Thực trạng vi phạm chi thường xuyên NSNN ...................................... 62
Bảng 3.27: Đánh giá hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN ....................................
63
Bảng 3.28: Đánh giá về sự kết hợp, phân cấp trách nhiệm và các thủ tục hành chính
.. 66
Bảng 3.29: Đánh giá về quy trình quản lý chi thường xuyên NSNN cấp huyện .....
67


viii
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1:

Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện .......... 13

Sơ đồ 1.2:

Sơ đồ chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước
cấp huyện............................................................................................. 14

Sơ đồ 1.3:

Quyết toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện ............ 16

Sơ đồ 2.1.

Sơ đồ quy trình nghiên cứu ................................................................. 24

Sơ đồ 3.1:
37

nhiều, số trường hợp vi phạm tuy đã giảm nhưng vẫn ở mức cao với 22 trường hợp
và số tiền thu hồi là 1463 triệu đồng, tỷ lệ chi thường xuyên đúng quy định mới đạt
87%, nhiều món chi chưa được thực hiện tốt… Xuất phát từ lý do trên, tác giả chọn
đề tài "Quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện tại huyện
Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên" để làm luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ ngành quản lý
kinh tế.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu về thực trạng công tác quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà
nước tại huyện Đồng Hỷ. Từ đó tìm ra những giải pháp để hoàn thiện công tác quản
lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Đồng Hỷ.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN cấp huyện và công tác
quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện.


2

- Phân tích đánh giá được thực trạng và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến
quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh
Thái Nguyên hiện nay để đánh giá kết quả đạt được, hạn chế và tìm ra nguyên nhân.
- Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý Chi
thường xuyên ngân sách nhà nước cho huyện Đồng Hỷ.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng công tác quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện
Đồng Hỷ.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực
tiễn về ngân sách huyện và quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện;

Ngoài phần mục lục, danh mục viết tắt, bảng, hình, mở đầu, kết luận, tài liệu
tham khảo và phụ lục, luận văn chia thành 4 chương với các nội dung cụ thể như
sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý Chi thường xuyên ngân sách
nhà nước cấp huyện.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu đề tài.
Chương 3: Thực trạng công tác quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước
tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Chương 4: Phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý Chi
thường xuyên ngân sách nhà nước cho huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.


4

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
1.1. Cơ sở lý luận về quản lý Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.1. Khái niệm, hệ thống và phân cấp ngân sách nhà nước
1.1.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước
Dương Thị Bình Minh (2015) “Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế
trong hệ thống tài chính quốc gia. Thuật ngữ Ngân sách nhà nước được sử dụng
rộng rãi trong kinh tế của mỗi quốc gia”. Nhưng bên cạnh đó, chưa có định nghĩa
thống nhất về ngân sách quốc gia.
Nguyễn Ngọc Hải (2008) “Ngân sách nhà nước là bao gồm các khoản thu và
các khoản chi của nhà nước được phát sinh trong năm tài chính”.
Nguyễn Thị Minh (2008) “Ngân sách nhà nước là việc dự trù các khoản thu
chi của đất nước trong một giải đoạn nhất định và thường được tính là một năm”.
Nguyễn Văn Lâm (2009) “Ngân sách nhà nước là quỹ tiền tệ tập trung của nhà
nước và bao gồm các kế hoạch tài chính cơ bản của nhà nước đề ra”.

tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước gắn bó chặt chẽ với việc tổ chức bộ máy nhà
nước và vai trò, vị trí của bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của
đất nước. Hệ thống ngân sách nhà nước gồm: ngân sách trung ương và ngân sách
địa phương.
Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có
Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền
Nhà nước ta hiện nay. Ngân sách địa phương bao gồm:
- Ngân sách cấp thành phố, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là
ngân sách cấp thành phố).
- Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc thành phố (gọi chung là
ngân sách cấp huyện).
- Ngân sách cấp xã, phường (gọi chung là ngân sách cấp xã).
1.1.1.3. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là việc xử lý các mối quan hệ giữa các
cấp chính quyền nhà nước từ trung ương đến địa phương trong hoạt động của ngân
sách nhà nước, từ đó cho phép hình thành một cơ chế phân chia ranh giới quyền lực
về quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền.
Một là, về quyền lực: Phân cấp ban hành chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định
mức: Trong quản lý ngân sách nhà nước, chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức
có vai trò và vị trí hết sức quan trọng. Đó không chỉ là một trong những căn cứ quan
trọng để xây dựng dự toán, phân bổ ngân sách và kiểm soát chi tiêu, mà còn là một


6

trong những tiêu chuẩn đánh giá chất lượng quản lý và điều hành ngân sách của các
cấp chính quyền.
Thông qua việc phân cấp nhằm làm rõ vấn đề cơ quan nhà nước nào có thẩm
quyền ban hành ra các chế độ, chính sách, định mức, tiêu chuẩn, phạm vi, mức độ
của mỗi cấp chính quyền. Cơ sở pháp lý này được xây dựng dựa trên hiến pháp

Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu để đảm bảo chủ động thực
hiện những nhiệm vụ được giao, gắn trực tiếp với công tác quản lý tại địa phương
như: Thuế nhà đất, thuế môn bài, thuế chuyển quyền sử dụng đất, thuế thu nhập đối
với người có thu nhập cao…
Nhiệm vụ chi ngân sách địa phương gắn liền với nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã
hội, quốc phòng, an ninh do địa phương trực tiếp quản lý. Việc đẩy mạnh phân cấp
quản lý ngân sách trong điều kiện tự nhiên, xã hội và trình độ quản lý ở các vùng,
miền khác nhau là động lực quan trọng để khơi dậy các khả năng của địa phương,
xử lý kịp thời các nhiệm vụ của Nhà nước trên phạm vi từng địa phương.
Ngân sách cấp trên thực hiện nhiệm vụ bổ sung ngân sách cho ngân sách cấp
dưới dưới hai hình thức: Bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu.
Ba là, phân cấp về quản lý chu trình ngân sách, tức là phân công, phân định
trách nhiệm, quyền hạn trong lập, chấp hành và quyết toán NSNN:
Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước thể hiện mối quan hệ giữa các cấp chính
quyền nhà nước trong một chu trình ngân sách nhà nước gồm tất cả các khâu: lập
ngân sách, duyệt, thông qua tới chấp hành, quyết toán, thanh tra, kiểm tra ngân
sách. Yêu cầu của nội dung này đặt ra là giải quyết mối quan hệ về mức độ tham
gia, điều hành và kiểm soát của các cơ quan quyền lực, cơ quan quản lý nhà nước
và các cơ quan chuyện môn trong từng khâu quản lý chu trình ngân sách.
Hội đồng nhân dân các cấp có quyền hạn, trách nhiệm trong việc quyết định
dự toán ngân sách địa phương; phân bổ ngân sách địa phương; phân bổ dự toán chi
cho các sở, ban, ngành theo từng lĩnh vực cụ thể, quyết định số bổ sung từ ngân
sách cấp mình cho ngân sách cấp dưới, phê chuẩn quyết toán ngân sách.
1.1.2. Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.2.1. Khái niệm chi thường xuyên ngân sách cấp huyện
Khái niệm chi thường xuyên ngân sách nhà nước
Nguyễn Thị Minh (2008) “Chi thường xuyên NSNN là một phạm trù kinh tế
tồn tại khách quan gắn liền với sự tồn tại của Nhà nước. Chi thường xuyên NSNN
là việc nhà nước phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm bảo đảm điều kiện vật chất
để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng đáp ứng nhu cầu đời sống kinh

hành chính của nhà nước trên địa bàn huyện. Điều này góp phần giải quyết một
phần lao động trong xã hội. Thêm vào đó là nâng cao điều kiện về đời sống vật chất
và tinh thần cho các cán bộ công chức viên chức… đang làm tại các cơ quan đó.
Các khoản chi được sử dụng một phần để mua sắm máy móc trang thiết bị phục
vụ quá trình làm việc của công chức, viên chức. Điều này giúp quá trình quản lý
hành chính được chuyển dần sang tư duy phục vụ người dân của cơ quan nhà nước.


9

Thực hiện tốt nhiệm vụ chi thường xuyên còn có ý nghĩa rất quan trọng trong
việc phân phối và sử dụng có hiệu quả nguồn lực tài chính của đất nước, tạo điều
kiện giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng.Chi thường xuyên hiệu
quả và tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn NSNN để chi cho đầu tư phát triển, húc đẩy
kinh tế phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý điều hành của
nhà nước.
1.1.2.3. Đặc điểm của Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
- Chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện nhằm phục vụ lợi ích của
một quốc gia nói chung và cấp huyện nói riêng. Điều này có nghĩa, thông qua ngân
sách nhà nước, nhà nước cung cấp một lượng lớn hàng hóa công cộng cho nền kinh
tế nước đó. Qua đó, nó thể hiện chức năng quản lý của nhà nước thông qua việc chi
thường xuyên NSNN
- Các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước đảm bảo theo những quy
định nhà nước ban hành như phân cấp quản lý, điều này có nghĩa các cấp chính
quyền đều có quyền hạn và chức năng riêng trong quá trình thực hiện chi thường
xuyên ngân sách nhà nước. Các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước gắn
liền với các nhiệm vụ về kinh tế, chính trị xã hội của nước đó. Và nhà nước là chủ
thể duy nhất có khả năng quyết định về cơ cấu, nội dung và mức độ của các khoản
chi từ ngân sách nhà nước.
- Chi thường xuyên ngân sách nhà nước là cung cấp các hàng hóa và dịch vụ

vẹn lãnh thổ. Khoản chi này được chia làm 2 bộ phận cơ bản:
+ Các khoản chi cho quốc phòng để phòng thủ và bảo vệ Nhà nước, chống lại
sự xâm lược và đe dọa của nước ngoài.
+ Các khoản chi nhằm bảo vệ, giữ gìn chế độ xã hội, an ninh của dân cư
trong nước.
- Chi sự nghiệp văn hóa xã hội: Là các khoản chi mang tính chất tiêu dùng xã
hội, liên quan đến sự phát triển đời sống tinh thần của các tầng lớp dân cư. Chi văn
hóa xã hội gắn liền với quá trình phát triển nhân tố con người. Chi văn hóa xã hội
bao gồm các khoản chi cho các hoạt động sự nghiệp: sự nghiệp khoa học công
nghệ, sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao, thông
tấn, báo chí, phát thanh, truyền hình và các hoạt động khác...
- Chi sự nghiệp kinh tế của Nhà nước: Việc thành lập các đơn vị sự nghiệp
kinh tế để phục vụ cho hoạt động của mỗi ngành và phục vụ chung cho toàn bộ nền


11

kinh tế quốc dân là hết sức cần thiết. Các hoạt động sự nghiệp do Nhà nước thực
hiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động của các thành phần kinh tế. Khoản
chi này nhiều lúc Nhà nước không hướng tới nguồn thu và lợi nhuận.
- Chi khác là các khoản mục không thuộc 4 lĩnh vực được kể trên, mà nó thuộc
các nội dung chi đó là: Chi hỗ trợ bảo hiểm xã hội, chi trả lãi vay chính phủ, chi trợ
giá theo chính sách của nhà nước...
1.1.3. Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.3.1. Khái niệm quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
NSNN cấp huyện trực thuộc tỉnh là một cấp NS hoàn chỉnh, là một bộ phận
phân cấp trong hệ thống NSNN nói chung.
Chủ thể quản lý: cơ quan quyền lực nhà nước cấp huyện và cấp xã trên địa bàn
(UBND huyện; UBND xã và các đơn vị trực thuộc có liên quan).
Đối tượng quản lý: hoạt động chi thường xuyên NSNN cấp huyện.

vị tổ chức triển khai thực hiện, đưa ra các biện pháp cần thiết đảm bảo hoàn thành tốt
nhiệm vụ thu chi được giao đồng thời phải có kế hoạch sử dụng kinh phí ngân sách
theo đúng mục đích, chế độ, tiết kiệm và có hiệu quả.
- Giảm thất thoát lãng phí: Trong quá trình quản lý, các cơ quan chức năng
kiểm soát các khoản chi bất thường, các khoản chi vượt mức quy định, các khoản
chi sai quy định…Với tất cả các khoản chi này đều được xem xét và đánh giá. Điều
này góp phần chống thất thoát lãnh phí ngân sách nhà nước.
Thực tế cho thấy các đơn vị trong quá trình xây dựng dự toán, chấp hành dự
toán đến quyết toán thu chi, đều bám sát vào các quy định để thực hiện. Tuy nhiên
vẫn còn những tồn tại như: Xây dựng phương án tự chủ tài chính chưa đánh giá đầy
đủ hoạt động thu chi tài chính dẫn đến tình trạng khi xây dựng dự toán thu thấp do
phản ánh thiếu các nguồn thu hoặc chưa sát số thu thực tế tại đơn vị.
1.1.3.3. Nội dung quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
Trải qua nhiều thập kỷ, chính phủ của các nền kinh tế thị trường đã có nhiều
nỗ lực trong việc cải cách quản lý chi thường xuyên NSNN để thực hiện tốt việc
phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính nhà nước. Nội dung quản lý chi
thường xuyên NSNN chủ yếu gồm ba khâu:
- Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước (chuẩn bị ngân sách).
- Quản lý chấp hành, thực hiện dự toán chi ngân sách (thực thi ngân sách).
- Quản lý quyết toán chi ngân sách
Bên cạnh chu trình quản lý trên, quản lý chi thường xuyên NSNN còn bao
gồm cả kiểm toán và đánh giá hiệu quả chi thường xuyên NSNN, quản lý việc công
khai, minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan cấp phát, sử dụng
ngân sách.


13

a. Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
Việc lập dự toán có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đây là những khoản chi

của ĐV
trực thuộc

Tổng hợp
toàn bộ dự
toán chi
ngân
sách,báo
cáo UBND

UBND

HĐND

Tổng
hợp, trình
HĐND

Nghị
quyết giao
dự toán

Sơ đồ 1.1: Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp huyện
Ủy ban nhân dân: hằng năm trước khi các đơn vị lập dự toán chi cho năm
sau, Ủy ban nhân dân huyện, thị sẽ hướng dẫn và thông báo số kiểm tra dự toán
cho các đơn vị dự toán. Đây là căn cứ và là cơ sở để các đơn vị lập dự toán cho
đơn vị mình.
Đơn vị: hằng năm các đơn vị phải lập dự toán chi cho năm tài chính tiếp
theo. Căn cứ vào mục tiêu phát triển, quyền hạn và trách nhiệm của đơn vị các đơn
vị tiến hành lập dự toán chi: đây là các khoản chi trong năm sau nhưng các khoản