ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––

PHẠM VĂN CHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH
Ở CÁC TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ THCS HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

-

PAGE

-


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––

PHẠM VĂN CHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH
Ở CÁC TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ THCS HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: Quản lý Giáo dục

-

i


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện Luận văn này, em đã nhận được rất nhiều sự
quan tâm, giúp đỡ từ phía thầy cô, gia đình, bạn bè. Em xin được bày tỏ lòng
biết ơn chân thành và sâu sắc đến:
PGS. TS. Vũ Lệ Hoa - Trường Đại học sư phạm Hà Nội người đã tận
tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong từng bước đi để em có thể hoàn thành tốt
nhất luận văn.
Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh của các trường trung học cơ sở mà
tôi thực nghiệm đã nhiệt tình cộng tác và giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn.
Ban chủ nhiệm Khoa, các thầy cô giáo Khoa Tâm lí giáo dục, trường Đại
học sư phạm Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ em trong thời gian
em học tập và thực hiện luận văn.
Mặc dù đã dành thời gian và tâm huyết, nhưng do kiến thức và kỹ
năng còn nhiều hạn chế nên luận văn của em còn nhiều thiếu xót.
Kính mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và những ai quan tâm
đến đề tài này, để luận văn của em có thể hoàn chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 11 năm 2018
Tác giả Luận văn

Phạm Văn Chương

-

PAGE

1.3. Những vấn đề cơ bản về hoạt động trải nghiệm của học sinh ở
trường THCS ..................................................................................................... 15
1.3.1. Ý nghĩa, mục tiêu hoạt động trải nghiệm của học sinh ở trường THCS ....... 15

-

PAGE

-

iii


1.3.2. Nội dung hoạt động trải nghiệm của học sinh ở trường THCS............... 16
1.3.3. Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm của học sinh ở trường THCS ..... 17
1.3.4. Kiểm tra đánh giá hoạt động trải nghiệm của học sinh ở trường THCS ......... 24
1.3.5. Vai trò của giáo viên và cán bộ quản lý trong tổ chức hoạt động trải
nghiệm của học sinh ở trường THCS ................................................................ 24
1.4. Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường THCS.................... 26
1.4.1. Mục tiêu quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường THCS ...... 26
1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường THCS...... 27
1.4.3. Những yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động trải nghiệm ở
trường THCS .................................................................................................... 34
Kết luận chương 1.............................................................................................. 38
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ THCS HUYỆN
NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN HIỆN NAY .................................................... 39
2.1. Một vài nét về khách thể khảo sát và tổ chức khảo sát .............................. 39
2.1.1. Một vài nét về các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ...... 39
2.1.2. Tổ chức khảo sát ...................................................................................... 43

2.4.4. Các vấn đề cần giải quyết ........................................................................ 64
Kết luận chương 2.............................................................................................. 65
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PTDT BÁN TRÚ THCS HUYỆN
NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ......................................................................... 66
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp .............................................................. 66
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của GD ở trường THCS .................. 66
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học của HĐTN ở trường THCS ............ 66
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của HĐTN ở trường THCS .............. 67
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của HĐTN ở trường THCS ................ 67
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả của HĐTN ở trường THCS ............. 68
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường
PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ ................................................................ 68
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV - HS và các lực lượng giáo dục
về tầm quan trọng của HĐTN cho HS ở trường PTDT Bán trú THCS............. 68
3.2.2. Xây dựng kế hoạch HĐTN đúng qui trình dựa trên các căn cứ khoa
học và thực tiễn .................................................................................................. 71

-

PAGE

-

v


3.2.3. Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho CBGV về tổ chức hoạt động
trải nghiệm cho học sinh ở trường PTDT Bán trú THCS ................................. 75
3.2.4. Chỉ đạo giáo viên đa dạng hóa các loại hình trải nghiệm của học sinh


CBGV

: Cán bộ giáo viên

CBQL

: Cán bộ quản lý

CMHS

: Cha mẹ học sinh

CSVC

: Cơ sở vật chất

GD

: Giáo dục

GD& ĐT

: Giáo dục và đào tạo

GDKNS

: Giáo dục kỹ năng sống

GV


NV

: Nhân viên

PHHS

: Phụ huynh học sinh

PTDT Bán trú THCS

: Phổ thô dân tộc Bán trú trung học cơ sở

SGK

: Sách giáo khoa

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

TN

: Trải nghiệm

TPT

học sinh ............................................................................................ 57
Bảng 2.10: Đánh giá của GV, CBQL về thực trạng kiểm tra, đánh giá
HĐTN cho học sinh ở các trường PTDT Bán trú THCS huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ................................................................... 59
Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm thu được về mức độ cần thiết và tính khả
thi của các biện pháp đề xuất ........................................................... 88

-

PAGE

-

v


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Đánh giá của CBGV về các hình thức tổ chức HĐTN ở các
nhà trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên .. 50
Biểu đồ 3.1: Mức độ tương quan của tính cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp quản lý HĐTN ở trường PTDT Bán trú THCS huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ................................................................... 89

-

PAGE

-

vi

chế trong các hoạt động do cuộc sống của các em tác động, khi cất tiếng khóc

-

PAGE

-

1


chào đời các em được ngắm nhìn không gian bao la, gần gũi với thiên nhiên,
khác xa với sự nhộn nhịp tấp nập của xã hội. Từ môi trường đấy đã hình thành
trong các em sự tĩnh lặng rụt rè, hay xa lánh. Qua hoạt động trải nghiệm sẽ giúp
cho các em tiếp thu được kiến thức ở các môn học mà nhân loại đã kết tinh
được. Các em sẽ có ý thức hơn trong việc tiếp thu những kiến thức đó, từ đấy
sẽ hình thành được tình yêu đối với bản thân, với gia đình và quê hương đất
nước. Thông qua hoạt động trải nghiệm giúp giáo viên quan sát được học sinh
hoạt động để đánh giá khả năng của các em một cách chính xác nhất. Hoạt
động trải nghiệm giúp học sinh hình thành được các kỹ năng và có thể phát
triển thành kỹ xảo, trong giao tiếp, ứng xử, năng lực... của các em.
Thực tiễn công tác tổ chức HĐTN ở các trường PTDT Bán trú THCS
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đã được thực hiện và đã mang lại những kết quả
nhất định. Tuy nhiên, các HĐTN còn mang tính đơn điệu, HS chưa thực sự
hứng thú tham gia… Điều này do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân
từ công tác quản lý tổ chức các HĐTN. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả tổ chức
HĐTN ở các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đáp
ứng yêu cầu đổi mới nâng cao chất lượng GD hiện nay. Chúng tôi chọn đề tài
nghiên cứu: “Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các trường
PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”.

5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hóa lý luận quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở
các trường THCS.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở
các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên hiện nay.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở
các trường PTDT Bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên và khảo
nghiệm các biện pháp.
6. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu tiến hành khảo sát 2 trường THCS trên địa bàn huyện
Nậm Pồ gồm: trường PTDT Bán trú THCS Nà Bủng, trường PTDT Bán trú
THCS Na Cô Sa.
- Chủ thể quản lý: 6 đc Ban giám hiệu và 54 giáo viên.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Sưu tầm, nghiên cứu các tài liệu, sách báo có liên quan đến vấn đề
nghiên cứu; Phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu,
xây dựng thành cơ sở lý luận cho đề tài.

-

PAGE

-

3


7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát

4


8. Cấu trúc luận văn
Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh
ở các trường THCS.
Chương 2. Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các
trường PTDT bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên hiện nay.
Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở các
trường PTDT bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

-

PAGE

-

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS
1.1. Vài nét tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm ở nước ngoài
Hoạt động trải nghiệm là một nội dung rất quan trọng trong chương trình
giáo dục ở các nước trên thế giới Cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI một số
quốc gia trên thế giới trên thế giới đã nghiên cứu và xây dựng chương trình về
hoạt động trải nghiệm, cũng như những giá trị sống của con người. Giá trị sống
thuộc một phạm trù của triết học, nó được coi như là nguồn gốc và sự tồn tại

hành nhiều dự án ở nhiều khu vực trên thế giới nhằm vào các vấn đề khác liên
quan đến hoạt động trải nghiệm, kết quả của dự án là bức tranh tổng thể các
nhận thức, quan niệm về hoạt động trải nghiệm mà các nước tham gia dự án
đang áp dụng hoặc dự kiến áp dụng.
1.1.2. Những nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm ở trong nước
Chương trình giáo dục của Việt Nam là muốn con người phát triển một
cách toàn diện nội dung giáo dục con người biết đối nhân xử thế, hay ông bà ta
đã truyền kinh nghiệm cho con cháu để giúp con người đương đầu với thách
thức của cuộc sống đã được phản ánh rất rõ trong ca dao, tục ngữ, thành ngữ.
Trong hệ thống giáo dục quan điểm học để biết, học để làm người và học để
cùng chung sống…được coi là mục tiêu quan trọng của giáo dục. Tuy nhiên
những nội dung đó chưa thể hiện nhiều trong các hoạt động trải nghiệm và
chưa được quan tâm đúng mức.
Ở Việt Nam, hoạt động trải nghiệm còn là một vấn đề khá mới mẻ,
nhưng hiện nay nội dung này đã được quan tâm điều này được thể hiện thông
qua chương trình giáo dục phổ thông mới, cũng như nhiều nghiên cứ về hoạt
động này, tiêu biểu là các nghiên cứ sau:
Phan Thanh Vân nghiên cứu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT
qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh,
tuy nhiên tác giả chưa thống kê được những kĩ năng sống cần giáo dục cho học
sinh THPT thành phố, những nghiên cứu của tác giả chưa được khai thác gắn
liền với giáo dục giá trị sống cho học sinh THPT khu vực thành phố. [28]
Với nhiều năm nghiên cứu về giáo dục, Hà Nhật Thăng đã cho xuất bản
cuốn sách: “Giáo dục hệ thống giá trị đạo đức nhân văn” năm 1998. Trong
đó, trang bị cho học sinh sinh viên nắm vững hệ thống giá trị cốt lõi, đó là cơ
sở cơ bản của nhân cách, rèn luyện để thế hệ trẻ có những hành vi tương ứng
với hệ thống giá trị đạo đức nhân văn cốt lõi, phù hợp với yêu cầu của xã hội,
của thời đại.

-

động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông.
Đinh Thị Kim Thoa, nghiên cứu về mục tiêu năng lực, nội dung chương
trình và cách đánh giá của hoạt động trải nghiệm sáng tạo, đã xác định mục
tiêu, đề xuất nội dung, các tiêu chí đánh giá mục tiêu năng lực hoạt động trải
nghiệm sáng tạo của học sinh phổ thông [21].

-

PAGE

-

8


Chưa có một công trình nào nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm
cho học sinh trường PTDT Bán trú THCS và quản lý hoạt động trải nghiệm ở
trường PTDT Bán trú THCS vì vậy mà tác giả luận văn chọn đề tài để nghiên cứu.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Hoạt động trải nghiệm
Thuật ngữ hoạt động trải nghiệm (HĐTN) xuất hiện được kỳ vọng như
một làn gió mới cho nền giáo dục của nước nhà, chỉ ra phương thức mới trong
giáo dục nhân cách học sinh đáp ứng được theo yêu cầu của xã hội.
Hoạt động trải nghiệm ở trường PTDT Bán trú THCS tập trung tạo dựng
cho người học thái độ biết yêu thương, giúp đỡ và chung sống hòa hợp với mọi
người trong cộng đồng, biết suy nghĩ tới hướng đi trong tương lai của bản thân,
đồng thời biết tự phát hiện và khẳng định bản thân.
Theo Terehoba Т. Е cho rằng sự trải nghiệm được hiểu là kết quả của sự
tác động giữa con người với thế giới khách quan. Sự tác động này bao gồm cả
hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả kỹ thuật

“Trong cuộc đời mình, con người đã đồng hóa kinh nghiệm của nhân loại, kinh
nghiệm của những thế hệ trước. Nó diễn ra dưới hình thức nắm vững kiến thức
và ở mức độ làm chủ kiến thức” [Dẫn theo 24]. Trong các tài liệu sư phạm học,
lý thuyết về trải nghiệm trở thành đối tượng nghiên cứu.
Trải nghiệm dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo một vài ý nghĩa sau:
Trải nghiệm trong đào tạo là một hệ thống kiến thức và kỹ năng tiếp thu
được trong quá trình giáo dục và đào tạo chính quy;
Trải nghiệm là kiến thức, kỹ năng mà các em nhận được bên ngoài các
cơ sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua
những tài liệu tham khảo, không được giảng dạy trong nhà trường hoặc
thông qua hoạt động thực tiễn…
Trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những phương
pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiết lập hoặc
minh họa cho một quan điểm lý luận cụ thể.
Kinh nghiệm trong giảng dạy được giáo viên đúc kết, lĩnh hội và tự hoàn
thiện mình trong quá trình lên lớp.
Một số nhà nghiên cứu sư phạm xem xét thuật ngữ trải nghiệm qua khái
niệm “thực hành” (practice), có nghĩa là, xem xét nó trong việc tiến hành quá
trình đào tạo, cũng như kết quả của nó. Chính vì vậy, M.N. Skatkin đã kết luận
rằng: “theo nghĩa rộng, trải nghiệm được hiểu là sự thực hành trong quá trình
đào tạo và giáo dục”. Việc phân định giữa trải nghiệm và thực hành, theo ý
kiến của Terehoba Т. Е., trải nghiệm mang hàm nghĩa rộng hơn thực hành vì nó

-

PAGE

-

10


-

PAGE

-

11


nghiệm này thường được sử dụng trong việc học tập các môn học (đặc biệt là
các môn khoa học) hoặc việc học được một khái niệm nào đó không có chủ
định. Có thể nói, Trải nghiệm tinh thần là hình thức ở bên trong của hoạt động
để chiếm lĩnh đối tượng.
Trải nghiệm tình cảm (Emotional Experiences). Trải nghiệm tình cảm
được diễn ra khi yêu hay kết bạn. Yêu được hiểu là trải nghiệm tình cảm. Khái
niệm trải nghiệm tình cảm cũng xuất hiện trong khái niệm đồng cảm.
Theo chúng tôi, học các môn học thuộc các lĩnh vực giáo dục nghệ thuật,
giáo dục đạo đức, lối sống, trẻ cần được trải nghiệm tình cảm thì hiệu quả mới
tốt. Trải nghiệm tâm thần (Spiritual Experiences). Trải nghiệm tâm thần thường
xuất hiện khi con người gặp các sự cố như sốt cao, viêm màng não, thiếu ngủ,
thiếu ô xy, rối loạn tâm thần, tai nạn chấn thương… Con người cũng có thể có
được trải nghiệm như vậy bằng cách thôi miên, thiền, thần chú, yoga… hoặc
một số trải nghiệm tâm thần có được bằng cách uống thuốc, uống rượu, chích
thuốc phiện…
Trải nghiệm xã hội (Social Experiences). Khi lớn lên, sinh sống trong
môi trường xã hội, con người hình thành trải nghiệm xã hội. Trải nghiệm xã hội
cho con người kĩ năng và thói quen cần thiết để sống trong xã hội của mình,
tích lũy thành các kinh nghiệm, hình thành các chuẩn mực, phong tục, truyền
thống, giá trị, vai trò xã hội, biểu tượng và ngôn ngữ. Trong học tập, việc cho

nghiệm có thể nói lên bản chất của sự vật, hiện tượng hoặc kinh nghiệm chỉ
miêu tả được những dấu hiệu bên ngoài của sự vật, hiện tượng. Quá trình diễn
ra trải nghiệm có thể giúp cho con người có sản phẩm chắc chắn hay không, có
lĩnh hội được đối tượng hay không phụ thuộc vào quá trình trải nghiệm đó như
thế nào. Có thể có trải nghiệm vừa nghiên cứu vừa thực hiện vì vấn đề đó còn
mới. Có thể có trải nghiệm chủ động, đưa ra mục tiêu, yêu cầu rõ ràng và có
các thao tác cụ thể đi đến mục đích, từ thao tác vật chất đến thao tác mô hình
hóa, bằng lời nói và cụ thể hóa. Có thể có những trải nghiệm còn mới chưa có
trong tiền lệ mà sau khi trải nghiệm con người mới rút ra được bài học cho
mình. Theo chúng tôi, Trải nghiệm chủ động có thể tương đồng với khái niệm
Hoạt động trong tâm lí học Xô viết.
Hoạt động trải nghiệm là một dạng của hoạt động giáo dục, trong đó
dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực
tiếp vào các hoạt động thực tiến trong nhà trường hoặc ngoài xã hội dưới sự
hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức,
phẩm chất nhân cách, các năng lực và tích lũy kinh nghệm riêng cũng như phát
huy tiềm năng sáng tạo.

-

PAGE

-

13


1.2.2. Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường phổ thông
Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý:
Theo tác giả Taylor: "Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác

-

14