ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ TRUNG HIẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ TRUNG HIẾN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ
TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGÔ GIANG NAM


thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên cùng bạn
bè đồng nghiệp đã đóng góp ý kiến, động viên, giúp đỡ tác giả trong quá trình
học tập và thực hiện luận văn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song trong quá trình nghiên cứu và thực
hiện luận văn không thể tránh khỏi những hạn chế, sai sót; tác giả kính mong
nhận được sự quan tâm chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp
để kết
quả nghiên cứu được hoàn thiện hơn.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2018
Tác giả luận văn
Lê Trung Hiến

ii


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN ...............................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chon đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu................................................................. 2
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài .......................................................... 3
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 3

25
1.4.2. Quản lí việc xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học .............................. 26
1.4.3. Quản lí nội dung tự học của HS .............................................................. 27
1.4.4. Quản lí phương pháp tự học của HS ....................................................... 27
1.4.5. Quản lí việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của HS ........................... 28
1.4.6. Quản lý các điều kiện đảm bảo cho hoạt động tự học............................. 28
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA
HỌC SINH Ở TRƯỜNG PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH
ĐIỆN BIÊN....................................................................................................... 30
2.1. Vài nét về các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên .........
30
2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng ................................................................ 32
2.2.1. Mục đính khảo sát.................................................................................... 32
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 32
2.2.3. Đối tượng khảo sát................................................................................... 32
2.2.4. Phương pháp khảo sát.............................................................................. 32

iv


2.3. Kết quả khảo sát thực trạng về hoạt động tự học của học sinh ở các
trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên......... 32
2.3.1. Thực trạng nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của hoạt động
tự học ................................................................................................................. 32
2.3.2. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên nhà trường về
vai trò, ý nghĩa của quản lý hoạt động tự học ................................................... 35
2.3.3. Thực trạng hoạt động tự học của học sinh ở các trường PTDT BT
THCS tại huyện Nậm Pồ ................................................................................... 37
2.4. Thực trạng công tác quản lý hoạt động tự học của học sinh ở các
trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên................................... 44

3.2.2. Đổi mới công tác quản lí, ứng dụng các phần mềm hỗ trợ công tác
quản lý hoạt động tự học của học sinh .............................................................. 63
3.2.3. Bồi dưỡng cho giáo viên năng lực tổ chức hoạt động tự học cho học
sinh người dân tộc thiểu số trong các trường PTDT bán trú THCS.................. 66
3.2.4. Tăng cường quản lý các hoạt động tự học ngoài giờ chính khóa............ 67
3.2.5. Đổi mới quản lí kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động tự học của học
sinh..................................................................................................................... 69
3.2.6. Hoàn thiện các điều kiện đảm bảo cho hoạt động tự học của học
sinh người DTTS ở các trường PTDT Bán trú THCS....................................... 73
3.3. Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp....................................................... 75
3.4. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp......... 77
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ............................................................................ 77
3.4.2. Các bước tiến hành .................................................................................. 77
3.4.3. Kết quả khảo nghiệm ............................................................................... 78
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 82
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 87
PHỤ LỤC

vi



DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
BGH

Ban giám hiệu

BQLNT

Ban quản lý nội trú


Phổ thông dân tộc bán trú

TCN

Trước Công nguyên

THCS

Trung học cơ sở

TNCSHCM

Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Vai trò, ý nghĩa của hoạt động tự học của học sinh ...................... 33

Bảng 2.2.

Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên nhà trường về vai
trò, ý nghĩa quản lý hoạt động tự học ............................................ 35

Bảng 2.3.


Bảng 2.10. Thực trạng quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động
tự học của học sinh ........................................................................ 50
Bảng 2.11. Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, đảm bảo trang thiết bị phục
vụ cho hoạt động tự học................................................................. 52
Bảng 2.12. Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên về kết quả quản lí hoạt
động tự học .................................................................................... 53
Bảng 2.13. Đánh giá của học sinh về kết quả công tác quản lí hoạt động
tự học ............................................................................................. 55
Bảng 2.14. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả quản lý hoạt động tự học........ 56
Bảng 4.1.

Mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý ......... 78

v



MỞ ĐẦU
1. Lý do chon đề tài
Tự học có ý nghĩa và vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất
lượng dạy học. Nghị quyết đại hội Đảng lần thứ XII chỉ rõ: “Tập trung sức lực
nâng cao chất lượng dạy và học, tạo ra năng lực tự học sáng tạo của học sinh”.
Do đó việc quản lý hoạt động tự học của học sinh cũng đang là vấn đề thu hút
được sự quan tâm của nhiều nhà giáo dục.Vấn đề đổi mới quá trình dạy học
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo thực chất là “Lấy người học làm
trung tâm”, “lấy tự học, tự đào tạo làm trọng tâm”, “lấy tự học làm cốt”.
Trong những năm qua loại hình trường PTDTBT THCS trên địa bàn
huyện Nậm Pồ đã được hình thành và phát triển, gắn liền với đó là việc nâng
cao chất lượng giáo dục đáp ứng các mục tiêu giáo dục và đào tạo. Các trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ trong thời gian qua đã có nhiều cố gắng trong

tự học của học sinh các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên.
8. Cấu trúc của luận văn
Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lí hoạt động tự học của học sinh ở
trường
PTDTBT THCS.
Chương 2. Thực trạng quản lí hoạt động tự học của học sinh ở trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
Chương 3: Một số biện pháp quản lí hoạt động tự học của sinh ở trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

4


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC
SINH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ THCS
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Tự học và các kĩ năng tự học là một trong những vấn đề mang tính lịch
sử được nhiều nhà giáo dục trên thế giới quan tâm dưới nhiều góc độ khác
nhau ngay từ khi giáo dục chưa trở thành một khoa học.
Thời cổ đại, Khổng Tử (551 - 479 TCN), nhà giáo dục kiệt xuất của
Trung Hoa đã nói “Học phải kết hợp với suy nghĩ, học mà không suy nghĩ thì
dễ mắc lầm, chỉ nghĩ mà không học thì chỉ thêm ngu tối” [10]; Khổng Tử đã
cho thấy tầm quan trọng của việc tự học và phương pháp tự học.
Smit Hecbơc đã nhấn mạnh việc quan tâm giáo dục động cơ hoạt động
đúng đắn là điều kiện để học sinh tích cực chủ động trong học tập [18]
Rubakin (1862-1946) trong tác phẩm “Tự học như thế nào? [17] do
Nguyễn
Đình Khôi dịch đã đưa ra được vấn đề về các phương pháp tự học, sử dụng

1961), Hồ Chủ tịch đã tâm sự : “tôi năm nay 71 tuổi, ngày nào cũng phải học...
Không học thì không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau”.Ở tác
phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947), khi nói về công tác huấn luyện cán bộ,
Bác cũng nhắc nhở về cách học tập: "Lấy tự học làm cốt. Do thảo luận và chỉ
đạo góp vào” [12, Tr.57].Với Bác, nguyên lý và phương thức học được tóm gọn
trong mấy câu sau : “ Học ở trường, học trong sách vở, học lẫn nhau và học
dân” [12]
Tư tưởng của Người về tự học đã được vận dụng, quán triệt trong các
Nghị quyết của Đảng. Nghị quyết Hội nghị lần thứ II - BCH TW Đảng khoá
VIII đã khẳng định: “Đổi mới phương pháp dạy học… nâng cao khả năng tự
học, tự nghiên cứu của người học”. [4]. Tại Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất về
công tác huấn luyện và học tập khai mạc ngày 6 tháng 5 năm 1950, Bác đã
khuyên học viên: “Không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa. Phải
biết tự động học tập”. Như vậy, theo Bác việc tự học giữ vai trò rất quan trọng,
có tác dụng quyết định cho kết quả học tập và việc tự học phải được xuất phát
từ động lực của chính bản thân người học.
6


Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về tự học, có thể kế đến
các tác giả: Nguyễn Sỹ Thư, Thái Duy Tuyên, Nguyễn Cảnh Toàn…
Tác giả Nguyễn Cảnh Toàn đã có nhiều cuốn sách, công trình nghiên cứu
về vấn đề tự học. Các công trình của ông đã ra đời để thuyết phục giáo viên ở
các cấp học, bậc học thay đổi cách dạy của mình nhằm phát triển khả năng tự
học cho học sinh ở mức độ tối đa. Ông phân tích sâu sắc bản chất tự học, xây
dựng khái niệm tự học chuẩn xác, đưa ra mô hình dạy - tự học tiến bộ với
những hướng dẫn chi tiết cho giáo viên khi thực hiện mô hình này.
Đi sâu hơn vào bản chất của vấn đề tự học trên cơ sở tâm lí học và giáo
dục học, đã có các tác giả Thái Duy Tuyên với “Bồi dưỡng năng lực tự học cho
học sinh”, tác giả Nguyễn Kỳ với việc nghiên cứu “Biến quá trình dạy học

của học sinh ở trường PTDT bán trú.
Hoạt động tự học của học sinh ở trường PTDT bán trú chủ yếu là học
sinh người DTTS chính là phát huy vai trò tích cực chủ động học tập của người
học, chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng nỗ lực của chính mình.
Hoạt động tự học của các em HS được thực hiện chủ yếu tại nhà trường,
có thể trên lớp trong giờ học chính khóa, cũng có thể tự học ngoài giờ chính
khóa khi không có sự hướng dẫn của thây cô giáo.
1.2.3. Quản lý hoạt động tự học
Quản lý hoạt động tự học được xem là một trong những nội dung cơ bản
của quản lý nhà trường. Quản lý hoạt động tự học là quản lý các hoạt động học
tập tích cực của người học và các điều kiện đảm bảo cho người học học tập tích
cực, nhằm nâng cao hiệu quả học tập của người học và hiệu quả đào tạo của cơ
sở giáo dục.
Đối với các nhà trường, công tác quản lí hoạt động tự học ở học sinh
chính là cụ thế hóa kế hoạch hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của nhà trường nhằm
điều khiển các tổ chức trong nhà trường thực hiện việc quản lí, kiểm tra, đôn
đốc hoạt động tự học của học sinh, phát huy vai trò tích cực chủ động học tập
của học sinh, giúp người học chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng
nỗ lực của chính mình. Quản lý hoạt động tự học của học sinh có liên quan chặt
chẽ với quá trình tổ chức dạy học của giáo viên.
Quản lý hoạt động tự học là bộ phận cấu thành nên hệ thống quản lý quá
trình giáo dục, đào tạo trong nhà trường. Quản lý hoạt động tự học của học sinh
bao gồm hai quá trình cơ bản là quản lý hoạt động tự học trong giờ lên lớp và
quản lý hoạt động tự học ngoài giờ lên lớp, được tiến hành trên cả hai phương
diện ở trường và ở nhà.
Như vậy, quản lý hoạt động tự học là một hệ thống các tác động sư phạm
có mục đích, phương pháp, kế hoạch của các lực lượng giáo dục trong và ngoài
10





phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, thu hút học sinh vào
hoạt động tự học ngay trong các giờ lên lớp. Thông qua việc giao nội dung lý
thuyết, bài tập để học sinh tự học ngoài giờ lên lớp. Nâng cao nhận thức cho HS
về mục tiêu của tự học, kích thích niềm hứng thú, say mê tự học của HS; giúp
HS hình thành và sử dụng các phương pháp tự học một cách hiệu quả như:
chọn tài liệu nghiên cứu, cách đọc sách, tra cứu tài liệu; cách ghi chép, trích
dẫn; cách sử dụng tư liệu trong nghiên cứu. Nhà trường tổ chức các chuyên đề
về phương pháp tự học cho HS theo định kỳ, đảm bảo hiệu quả.
Biện pháp quản lý mang tính chất kích thích hoạt động của cá nhân: Tổ
chức các hoạt động thi đua giữa cá nhân, nhóm, tập thể lớp và trong toàn
trường. xây dựng bầu không khí học tập tích cực, tạo hứng thú học tập, phá
thuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; Động viên, khen thưởng kịp
thời những cá nhân có thành tích cao trong học tập, những tập thể có phong trào
tự quản tốt trong học tập để kích thích hứng thú và hình thành ý thức tự học
trong học sinh.
1.3. Khái quát chung về hoạt động tự học của học sinh ở trường PTDTBT
THCS
1.3.1. Đặc điểm học sinh trường PTDTBT THCS
Trường PTDTBT THCS là trường năm trong hệ thống giáo dục quốc dân,
được thành lập cho con em các dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc
định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhằm
góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ cho các vùng này. Trường PTDTBT THCS
có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và củng cố an
ninh, quốc phòng ở miền núi, vùng dân tộc thiểu số; ý nghĩa thực tế đối với học
sinh dân tộc ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn.
+ Đặc điểm về nhận thức của học sinh trường PTDT Bán trú THCS
Học sinh trường PTDTBT THCS xuất thân từ các xã có điều kiện kinh tế
- xã hội đặc biệt khó khăn của miền núi, chủ yếu là các xã thuộc vùng cao, vùng