CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẬN DỤNG PHƯƠNG
PHÁPKỂ CHUYỆN TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ TƯ
TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO QUẦN CHÚNG ƯU TÚ TẠI
TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ

1


- Cơ sở lý luận
Một số thuật ngữ, khái niệm về phương pháp dạy học,
phương pháp dạy học Tư tưởng Hồ Chí Minh
Phương pháp dạy học
Thuật ngữ phương pháp dạy học (teaching method and
learning method) có một lịch sử nghiên cứu lâu dài, xuất phát
từ nguyên gốc khái niệm Methodos trong nền văn hoá Hy-La
cổ đại, ngầm chỉ con đường, cách thức đi đến một cái đích
nhất định. Hoạt động dạy học là quá trình bao gồm hoạt động
dạy (teaching activities) của người dạy (giảng viên, giáo viên,
báo cáo viên, chuyên gia) và hoạt động học (learning
activities). Trong quá trình ấy, nhất thiết phải được thực hiện
thông qua các phương pháp đặc thù, gọi là PPDH. Như vây,
bản chất của QTDH là sử dụng hệ thống các PPDH và
phương pháp học tập nhằm thực hiện mục đích và yêu cầu đặt
ra về trang bị, cung cấp, tiếp thu, lĩnh hội và ứng dụng kiến
thức, kỹ năng của GV và SV. Để đạt được hiệu quả cao trong
quá trình đó phải xuất phát từ phương pháp dạy của người dạy
vì PPDH quyết định cũng như tác động đến phương pháp học

2



Phan Trọng Ngọ cho rằng: “Định nghĩa chung nhất về phương
pháp dạy học là những con đường, cách thức để tiến hành dạy
học.”[31; tr.145].
Một số nhà nghiên cứu khác khi tiếp cận về vấn đề
PPDH theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất thì
nhấn mạnh “PPDH theo quan điểm phát triển năng lực không
chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn
chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình
huống của cuộc sống và nghề nghiệp; đồng thời gắn hoạt
động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cường
học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh
theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển
năng lực xã hội” [45; tr.67]
Như vậy, cho đến nay, có ba cách tiếp cận về khái niệm
PPDH: Cách tiếp cận thứ nhất (quan niệm cũ), đó là sự phản
4


ánh quan niệm cụ về vai trò của người dạy trong QTDH: GV
là nhân vật trung tâm và giữ vai trò chủ đạo, hoạt động tích
cực, còn SV thì thụ động thực hiện, tiếp thu và lĩnh hội kiến
thức do người dạy truyền đạt. Quan niệm này dẫn đến chỗ coi
các PPDH đều là phương pháp của GV (đã lạc hậu). Cách tiếp
cận thứ hai, cách hiểu này phù hợp hơn, coi phương pháp dạy
học là sự phối hợp của hai hoạt động, hoạt động dạy và học.
Nhiệm vụ truyền đạt tri thức của người dạy cũng quan trọng
như việc lĩnh hội tri thức của SV.Cách tiếp cận thứ ba, đây là
cách tiếp cận dạy học tích cực và nhấn mạnh vai trò của SV
trong quá trình học tập, GV được coi là người hỗ trợ và hướng
dẫn. Người dạy tự mình xây dựng việc học tập của bản thân,

báo cáo viên, chuyên gia và hoạt động của học viên, sinh
viên nhằm thực hiện tốt các mục tiêu của môn học.
Phương pháp dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minhcũnglà
6


một khoa học, thuộc nhóm ngành KHGD (khác với khoa
học Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc nhóm ngành
KHXHNV) bởi vì nó nghiên cứu và phát hiện quy luật
của quá trình dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, xác định nội
dung, hình thức tổ chức và phương pháp dạy học phù hợp
với đặc trưng bộ môn, đặc điểm đối tượng học viên, sinh
viên và mục tiêu giáo dục đào tạo của hệ thống các trường
học viện chính trị, các trường chính trị, trung tâm Bồi
dưỡng chính trị và Đại học và Cao đẳng ở Việt Nam.
Trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, có rất nhiều
phương pháp, kĩ thuật dạy học truyền thống và hiện đại có ưu
thế trong việc gây hứng thú cho người học và mang lại hiệu
quả giáo dục tư tưởng, đạo đức cao như phương pháp thảo
luận nhóm, phương pháp giải quyết vấn đề, các kĩ thuật “công
não”, “trạm”, lý thuyết đa trí thông minh…Phương pháp kể
chuyện (một số quan niệm khác thì cho kể chuyện là kĩ thuật,
phương tiện) cũng được coi là một phương pháp khả thi,
mang lại hiệu quả cao trong dạy học chuyên đề Tư tưởng
Hồ Chí Minh cho đối tượng quần chúng ưu tú tham gia
các lớp Bồi dưỡng nhận thức về Đảng trong nhà trường
hoặc các trung tâm bồi dưỡng chính trị hiện nay.
7



cách thức diễn đạt những hiểu biết của con người về sự thăng
trầm của quá khứ và dự đoán được những khả năng xảy ra của
tương lai. Trong khi đến với nhau để trao đổi các câu chuyện
là một truyền thống cổ xưa được thực hiện thông qua các kỹ
thuật tường thuật khác nhau để có được thông tin về sự phát
triển của con người” [34].Tác giả Field trong tựa đề bài
nghiên cứu “Evaluation through storytelling” bổ sung thêm
các cách tiếp cận, tình huống, môi trường cụ thể để sử dụng
kể chuyện trong đó nhấn mạnh kể chuyện trong môi trường
sư phạm dựa trên sự tương tác, chia sẻ giữa giảng viên với
sinh viên có vai trò quan trọng và chiếm vị trí hàng đầu so với
các môi trường kể chuyện khác [16].“Kể chuyện là phương
pháp dạy học truyền thống và có ý nghĩa trong việc bồi dưỡng
trí thông minh cảm xúc và giúp trẻ đạt được cái nhìn sâu sắc
về hành vi của con người” [28;tr.75]
9


Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “kể chuyện là một
hành động diễn ra giữa một chủ thể là người kể với đối tượng
là người nghe về một chủ đề nào đó. Những câu chuyện thuộc
về thể loại khác nhau như truyền thuyết, cổ tích hay thần
thoại…Nội dung câu chuyện nhằm giải thích về một địa danh,
một khái niệm hay giới thiệu về một nhân vật lịch sử” [43;
tr.223].Tác giả Nguyễn Văn Đằng“kể chuyện là một phương
pháp dùng lời nói để miêu tả một cách sinh động, hấp dẫn, có
hình ảnh về một câu chuyện đã xảy ra trong quá khứ” [12;
tr21].
Dựa trên quan điểm tiếp cận coi kể chuyện dưới góc độ
là một phương pháp dạy học truyền thống diễn ra trong quá

nước của dân, do dân, vì dân; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo
đức,vănhoá và xây dựng con người mới, về chủ quyền lãnh
thổ đất nước trên mặt đất, trên bầu trời, trên biển...Tư tưởng
11


Hồ Chí Minh phản ánh nội dung cơ bản, cốt lõi, xuyên suốt
tiến trình cách mạng Việt Nam, đó là tư tưởng về độc lập dân
tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; độc lập dân tộc gắn liền với
chủ nghĩa xã hội nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp
và giải phóng con người. Sức sống mãnh liệt của Tư tưởng Hồ
Chí Minh được biểu đạt rõ nét qua các nguồn tư liệu, công
trình nghiên cứu và cả những câu chuyện kể của các nguyên
thủ quốc gia, các nhà nghiên cứu, các giai cấp, tầng lớp nhân
dân trong nước và quốc tế về cuộc đời, sự nghiệp và tấm
gương vĩ đại của Người.
Hai là, phương pháp kể chuyện là phương pháp được
lồng ghép vào phương pháp thuyết trình trong giảng dạy học
chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh cho quần chúng ưu tú tại
Trung tâm bồi dưỡng chính trị quận.
Trong chương trình bồi dưỡng quần chúng ưu tú ở các
trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp quận, huyện, chuyên đề Tư
tưởng Hồ Chí Minh được giảng dạy hướng đến hai nhóm đối
tượng:
Thứ nhất là những quần chúng ưu tú đã là đảng viên
tham gia bồi dưỡng chương trình sơ cấp lý luận chính trị hoặc
12


tham gia các lớp học tập các chuyên đề liên quan tới thực hiện

sống, học tập của bản thân hay cách hành xử, ứng đối nếu
được tổ chức kể chuyện bài bản, đúng quy trình sẽ có thể
”chạm” đến tất cả trái tim của những học viên ưu tú, trở thành
bài học cho thế hệ sau suy ngẫm, học tập và làm theo.
Ba là, phương pháp kể chuyện là một trong những phương
pháp mang lại tính hiệu quả và giáo dục cao trong dạy học các
chuyên đề về Tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là chuyên đề về
đạo đức, phong cách, nhân cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho
đối tượng quần chúng ưu tú. Đạo đức, nhân cách Hồ Chí Minh
là sự kết tinh hài hoà giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc
Việt Nam với giá trị, chuẩn mực đạo đức phương Đông,
phương Tây, đồng thời lại rất gần gũi với nếp sống, văn hoá của
cộng đồng dân tộc, có giá trị nêu gương cao. Do đó, phương
pháp kể chuyện là một trong những cách thức, con đường hiệu
14


quả trong giáo dục đạo đức thế hệ sau, trong đó có lực lượng
quần chúng ưu tú theo tinh thần “một trăm bài diễn văn hay
không bằng một tấm gương sáng”.
*Về ưu điểm và nhược điểm của phương pháp kể chuyện
trong dạy học Tư tưởng Hồ Chí Minh:
Về ưu điểm, thứ nhất, vận dụng phương pháp kể chuyện
có tác dụng tạo hứng thú cho học viên là quần chúng ưu tú khi
tham gia học chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh. Ví dụ khi
phân tích ảnh hưởng của yếu tố gia đình đến sự hình thành
đạo đức Hồ Chí Minh, người dạy có thể mời quần chúng ưu
tú là học viên của lớp tham gia kể hoặc chính người dạy kể
những câu chuyện có liên quan để thông qua kết hợp với câu
hỏi nêu vấn đề như “Các đồng chí có biết, gia đình ảnh hưởng

đội ngũ quần chúng ưu tú nói riêng, nhân dân cả nước nói
chung.
16


Tuy nhiên, phương pháp kể chuyện cũng có nhược điểm:
Nếu câu chuyện không được chuẩn bị kĩ lưỡng, không có
cách thức, thủ pháp kể chuyện tốt, trong khi lớp bồi dưỡng
quần chúng ưu tú kết nạp Đảng thường có số lượng đông, sẽ
dẫn đến người nghe khó cảm nhận được cái hồn cốt câu
chuyện, mối quan hệ giữa nội dung câu chuyện với nội dung
chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh mà báo cáo viên, người
giáo viên muốn truyền đạt tới người học. Bên cạnh đó, mặc
dù các quy trình của phương pháp kể chuyện đã được tuân thủ
theo các bước, song sự chuẩn bị nội dung và xác minh độ tin
cậy của câu chuyện khi vận dụng trong quá trình tổ chức thực
nghiệm phương pháp kể chuyện là vô cùng quan trọng, đòi
hỏi người dạy phải nghiêm túc đầu tư, chọn lọc những nguồn
tư liệu chính thống, nghiên cứu và tìm hiểu bản chất và ý
nghĩa của câu chuyện, sau đó lập ra bản dự kiến kế hoạch vận
dụng vào nội dung của chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí Minh cho
các lớp quần chúng ưu tú, làm cho họ không chỉ hiểu mà còn
có “độ ngấm”, “độ thấm” và định hướng vào thực tiễn công
việc, cuộc sống của họ ở nơi làm việc và nơi cư trú.
Về yêu cầu đối với vấn đề vận dụng phương pháp kể
chuyện, đặc biệt trong dạy học chuyên đề Tư tưởng Hồ Chí
17


Minh cho quần chúng ưu tú đòi hỏi người kể (có thể là GV, có

của đội ngũ cán bộ Đảng viên, công chức, viên chức trên địa
bàn quận.
Tổ chức bộ máy, biên chế từ năm 2004 đến nay đã qua
nhiều thời kỳ của Ban giám đốc, hiện nay: 4 đồng chí, 1 Giám
Đốc, 1 Phó Giám Đốc, 1 Kế Toán, 1 Giáo Vụ. Từ khi thực
hiện Nghị quyết số 06 của Đảng, biên chế của Trung tâm.
Tháng 9/2018 đến nay, bộ máy Trung tâm Bồi dưỡng Chính
trị gồm (Ủy viên Thường vụ quận ủy, Trưởng ban tuyên giáo
đồng thời là Giám đốc trung tâm, 1 Phó Giám Đốc, 1 Kế
Toán, 1 Giáo Vụ).
Về cơ sở vật chất: Diện tích, tổng diện tích là 3.992 m 2
gồm 2 hội trường, 1 phòng học và nơi làm việc của viên chức,
trang thiết bị gồm 7 máy vi tính, 3 máy chiếu, 2 dàn máy âm
19


ly. Nhìn chung, hệ thống cơ sở vật chất để đáp ứng chuẩn còn
nhiều khó khăn và chưa đáp ứng được yêu cầu cho đổi mới
phương pháp dạy học.
Về đội ngũ giảng viên: có 3 giảng viên, 1 Giám Đốc, 1
Phó Giám Đốc và 1 Giáo Vụ.Giảng viên giảng Tư tưởng Hồ
Chí Minh tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị quận Ninh Kiều
có 2 giảng viên (Trình độ: Đại học, Chính trị: cao cấp). Bên
cạnh đó, do khó khăn về nguồn cán bộ giảng dạy nên trung
tâm còn mời thêm một số cán bộ giảng dạy Tư tưởng Hồ Chí
Minh từ trường Chính trị thành phố Cần Thơ hoặc các báo cáo
viên, giảng viên từ Học viện Chính trị khu vực IV nhằm nâng
cao hơn nữa chất lượng giảng dạy các chuyên đề Tư tưởng Hồ
Chí Minh trong các lớp bồi dưỡng lý luận chính trị ở chương
trình sơ cấp lý luận chính trị, lớp học tập Nghị quyết hoặc lớp

21


Tuy nhiên, do đặc thù ngay trên địa bàn thành phố Cần Thơ
đã có cả trường Chính trị thành phố và cao hơn và Học viện
Chính trị khu vực IV nên việc duy trì dưới dạng tập trung lớp
theo cụm hoặc toàn thành phố.
Thứ hai, hàng năm căn cứ theo nghị quyết của Quận Ủy
Ninh Kiều, trung tâm bồi dưỡng chính trị mở bốn lớp bồi
dưỡng, nhận thức về Đảng cho khoảng 240 đến 300 người với
chương trình do ban tuyên giáo trung ương biên soạn trong đó
có một chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh với các nội dung
chính: (1) khái niệm hệ thống nội dung cơ bản, cơ sở hình
thành và ý nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh; các vấn đề về vị trí,
vai trò; (2) các chuẩn mực đạo đức, nguyên tắc xây dựng đạo
đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh; (3) sự cần thiết và vấn đề
học tập và làm theo tấm gương đạo đức, nhân cách, lối sống
Hồ Chí Minh cho mọi tầng lớp trong xã hội. Do đó với quan
điểm bồi dưỡng lí luận gắn với thực tiễn của môn học, học đi
đôi với hành để người học tiếp thu và đạt hiệu quả cao. Việc
vận dụng mỗi câu chuyện về Hồ Chí Minh trong công việc,
cuộc sống, học tập của bản thân hay cách ứng xử, nếu được tổ
chức kể chuyện bài bản, sát nội dung, đúng qui trình sẽ
”chạm” tất cả trái tim của những người ưu tú đang quyết tâm
22


phấn đấu để được đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng Sản
Việt Nam.
Dạy học bài “Học tập và làm theo tư tưởng đạo đức phong

chuyện lồng ghép vào trong nội dung giảng dạy, chủ yếu về
cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh qua đó báo cáo viên
phân tích ý nghĩa của mẫu chuyện để tạo được sự chú ý, quan
sát, lắng nghe cuả học viên để kích thích hoạt động của học
viên. Trước khi bước vào bài học của chuyên đề báo cáo viên
yêu cầu học viên nghiên cứu chuyên đề trước và phân công các
tổ chuẩn bị những mẫu chuyện. Khi vào giờ học các tổ tổ chức
thực hiện các bước theo phân công của báo cáo viên. Vì thế
khuyến khích được các học viên tích cực nghiên cứu đọc các
mẫu chuyện của Bác nhiều hơn.

24


Nhược điểm: thời gian học chuyên đề ngắn (1 buổi) nên
có nhiều mẫu chuyện hay và hấp dẫn được các học viên chuẩn
bị tỉ mỉ công phu nhưng không được trình bày trên lớp ( rút
kinh nghiệm sẽ phân bổ thời gian phù hợp).
Đề tài được tiến hành trên cơ sở khảo sát bằng phiếu và
phỏng vấn trên 5 GV giảng dạy (bao gồm cả GV cơ hữu và
báo cáo viên mời) và 100 học viên là quần chúng ưu tú tham
dự lớp bồi dưỡng nhận thức về Đảng dựa trên các nội dung
khảo sát: nhận thức về mức độ, tầm quan trọng, tần suất thực
hiện, hình thức, biện pháp, mức độ hứng thú…đối với phương
pháp kể chuyện trong quá trình giảng dạy và học tập chuyên
đề Tư tưởng Hồ Chí Minh tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị
quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.
Về mức độ nhận thức của quần chúng ưu tú về sự cần thiết
của PP kể chuyện trong dạy học chuyên đề TTHCM được thể
hiện qua bảng 1.1. dưới đây: