CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG
PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC
PHẦN PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT TRONG MÔN NHỮNG
NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN


Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp thảo
luận nhóm trong dạy học phần Phép biện chứng duy vật
trong môn những nguyên lý cơ bản chủ nghĩa Mác - Lênin
Lý luận về phương pháp thảo luận nhóm
Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm
Để hiểu rõ hơn về phương pháp thảo luận nhóm. Chúng
ta cần phải xác định các khái niệm phương pháp dạy học, thảo
luận, nhóm để từ đó đưa ra khái niệm chính xác về phương
pháp thảo luận nhóm. Vậy phương pháp dạy học là gì?
Nhu cầu tự thân của loài người là sự liên kết chặt chẽ với
nhau trong mọi hoạt động để tồn tại và phát triển. Thực tế đã
chứng minh rằng, thành tựu đạt được của con người trên
nhiều lĩnh vực là kết quả của hoạt động tập thể. Do vậy, hợp
tác mang bản chất sinh học tự nhiên của mỗi con người trong
xã hội. Nhóm là một trong những hình thức hoạt động tập thể
của con người có mục đích nhằm thực hiện những nhiệm vụ
cụ thể [33].
Theo Từ điển Tiếng Việt: Nhóm là tập hợp một số ít
người hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc


nhất định, tụ tập với nhau để cùng làm một việc gì [28].
Nhóm (đội, ekip) còn được quan niệm là một tập thể nhỏ
được hình thành để thực hiện một nhiệm vụ trong một thời
gian nhất định [16]. Nhóm là hiện tượng của hai hay trên hai

khoa học nghiên cứu như sau:
“PPDH là cách thức làm việc của giảng viên và sinh
viên để sinh viên lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo”
(Kazansky – Nazarova, Lí luận dạy học, sách dịch năm 1978)
[21]
“PPDH là cách thức hoạt động tương tác được điều
chỉnh của Giảng viên và sinh viên hướng vào việc giải quyết


các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá
trình dạy học”(Iu.K.Babansky, Giáo dục học, 1983)[20]
Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động
có mục đích của giảng viên nhằm tổ chức hoạt động nhận
thức và thực hành của sinh viên, đảm bảo sinh viên lĩnh hội
nội dung học vấn. Phương pháp dạy học thảo luận nhóm là
một trong những phương pháp dạy học tích cực.
“Phương pháp dạy học tích cực” là một thuật ngữ rút
gọn, được dùng để chỉ những phương pháp giáo dục dạy học
theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của
người học[15,8].
Như vậy, Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp
dạy học có sự tương tác cao giữa giảng viên và sinh viên,
giảng viên là người đưa ra những vấn đề cần phải giải quyết
và sinh viên là người tìm hiểu, bàn luận, tìm ra cách giải
quyết vấn đề. Phương pháp này lấy sự chủ động học hỏi, nhận
thức, sáng tạo, tư duy của sinh viên làm nền tảng, giảng viên,
giảng viên chỉ là người định hướng, gợi mở, cùng giải quyết
vấn đề.



nhóm để đạt được mục tiêu chung. Các thành viên trong
nhóm phụ thuộc vào thông tin của nhau để thực hiện phần
việc của mình” [7; 52].

“Thảo luận là sự bàn bạc, trao đổi ý kiến về một vấn đề
có phân tích lý lẽ”(Theo từ điển Tiếng Việt). Vậy có thể hiểu
thảo luận nhóm là sự trao đổi, bàn bạc, hay tranh luận của một
nhóm người để cùng làm sáng tỏ và đi đến thống nhất trong
nhận thức, đưa ra quyết định chung về vấn đề nào đó mà mục
tiêu đã đề ra.[28]


Theo tác giả Trần Bá Hoành: “Thảo luận là một dạng
tương tác nhóm trong đó các thành viên hợp sức giải quyết
một vấn đề cùng quan tâm, nhằm đạt tới một sự hiểu biết
chung về vấn đề đó”[15,157]
Tác giả Phan Trọng Ngọ viết: “Thảo luận nhóm là
phương pháp trong đó nhóm lớn(lớp học) được chia thành
những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được
làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến
chung của nhóm mình về vấn đề đó” [25,223].
Theo tác giả Nguyễn Văn Cường “Dạy học nhóm là một
hình thức xã hội của dạy học, trong đó sinh viên của lớp học
được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới
hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên
cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả làm việc của
nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn
lớp.”[9,98]. Thống nhất với quan điểm trên, Nguyễn Trọng
Sửu trong công trình “Dạy học nhóm – Phương pháp dạy học
tích cực” viết “Dạy học nhóm là một hình thức của xã hội

thoại, từ việc truyền thụ, áp đặt tri thức sắp sẵn của giảng viên
sang hoạt động tự tìm kiếm, được khích lệ của mỗi cá nhân
trong các nhóm nhỏ.
Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
phần Phép biện chứng duy vật trong môn Những nguyên lý cơ
bản của chủ nghĩa Mác – Lênin là việc tổ chức lớp học thành
các nhóm sinh viên sau đó đưa ra các nội dung kiến thức để
các nhóm tự thảo luận, nghiên cứu và đưa ra ý kiến chung,
người giảng viên có trách nhiệm định hướng, nhận xét, đánh
giá kết quả thảo luận và đưa ra kết luận cuối cùng. Như vậy,
thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học tích cực, mà ở
đó mọi hoạt động dạy và học lấy sinh viên làm trung tâm, với
mục tiêu phát triển toàn diện nhận thức của sinh viên. Giảng
viên đóng vai trò là người hướng dẫn, định hướng và kết luận
vấn đề, còn sinh viên trong lớp sẽ được tổ chức, sắp xếp làm
việc cùng nhau theo các nhóm. Mỗi thành viên trong lớp đều
sẽ được tham gia đóng góp kiến thức, nội dung vào việc giải
quyết các vấn đề của bài học.


- Các hình thức thảo luận nhóm
Trước khi tiến hành thảo luận nhóm chúng ta phải thực
hiện việc chia nhóm trong lớp học:
Việc chia nhóm tùy thuộc vào số lượng SV trong lớp,
thường một nhóm có khoảng từ 4 đến 10 sinh viên. Tuy nhiên
số lượng này có thể tăng hoặc giảm tùy theo nhiệm vụ được
phân công của từng nhóm, cách sắp xếp chỗ ngồi của lớp, thời
gian làm việc của các nhóm. Căn cứ vào nội dung mục tiêu,
mức độ khó dễ của các nhiệm vụ học tập, trình độ của SV,
thời gian cho phép, cơ sở vật chất kĩ thuật, trang thiết bị của


Mỗi thành viên hoàn thành phần bài làm của mình, cả
nhóm sẽ tiến hành thảo luận bổ sung vì vậy không mất công
tổng hợp, công sức bỏ ra ít hơn. Phát huy được khả năng của
từng thành viên trong nhóm. Mỗi thành viên trong nhóm đều
được luyện tập các khả năng như phương thức tổng hợp, thu
thập tài liệu, xử lý, phân loại tài liệu…
Nhược điểm:
Sự nắm bắt kiến thức giữa các thành viên trong nhóm sẽ
không được toàn diện. Vì mỗi thành viên chỉ xử lý một phần
khác nhau nên đôi khi xảy ra việc nhìn nhận vấn đề một cách
phiến diện vì thiếu thông tin…
Cách làm việc theo nhóm thứ hai: Theo hình thức
chiềuDọc – với cách này, trưởng nhóm sẽ phân công các
thành viên trong nhóm theo năng lực của mình. Mỗi thành
viên trong nhóm sẽ đảm nhiệm một vai trò khác nhau để hoàn
thành vấn đề giảng viên đưa ra như: Viết đề cương, tìm tài
liệu, xử lý tài liệu, phản biện, phân tích, tổng hợp…
Ưu điểm:


Mỗi người trong nhóm đều nắm rõ nội dung và chủ đề
thảo luận.
Phát huy được hết các ưu điểm và kỹ năng của mỗi thành
viên trong nhóm.
Được rèn luyện thêm một số kỹ năng mềm như: Xây
dựng kế hoạch, tổ chức hoạt động nhóm, phân công công
việc, kỹ năng vận động, điều hành của trưởng nhóm…
Nhược điểm:
Các thành viên phải có năng lực đồng đều.

Trong công tác dạy và học hiện nay đã có nhiều hình
thức thảo luận nhóm được áp dụng, tùy vào nội dung và tính
chất của bài học. Giảng viên có thể lựa chọn các hình thức
thảo luận phù hợp. Tuy nhiên có một số hình thức thường
được sử dụng, cụ thể như sau:
Nhóm nhỏ thông thường: Để thảo luận về các vấn đề có
nội dụng ít, thời lượng ngắn.GV sẽ chia lớp học nhiều nhóm
nhỏ, mỗi nhóm có từ 3 đến 5 sinh viên sẽ thảo luận về vấn đề
và đưa ra kết luận về nội dung vấn đề đó. Hình thức này
thường được sử dụng kết hợp với các kĩ thuật dạy học khác
trong một bài học, tiết học. Nội dung thảo luận của nhóm
thông thường là các vấn đề ngắn, thời lượng ít (5 đến 10
phút).
Nhóm cực nhỏ: Khi giảng viên cần sinh viên giải quyết
một vấn đề, một ý kiến, một câu hỏi có nội dung ngắn gọn sẽ
lập ra các nhóm cực nhỏ từ 2-3 người để cùng nhau giải
quyết, thường là ngồi chung một bàn. Việc này giúp toàn bộ
thành viên trong lớp đều được đóng góp, thảo luận vào bài
học.


Nhóm kim tự tháp: Đây là hình thức thảo luận gồm 2
hoặc 3 nhóm cực nhỏ kết hợp với nhau để giải quyết một vấn
đề lớn hơn được tổng hợp từ các vấn đề đã được giải quyết
của nhóm cực nhỏ. Khiến cho buổi thảo luận được sôi nổi
hơn.
Nhóm đồng tâm: Hay còn được gọi là nhóm bể các.
Trong đó sẽ có một nhóm sẽ được giao nhiệm vụ thảo luận và
trình bày các vấn đề được giảng viên giao giống như các con
cá trong bể. Còn các nhóm khác đóng vai trò như người xem



biệt và giải quyết xung đột, kỹ năng trình bày ý kiến, quan
điểm của bản thân.
Trong quá trình thảo luận nhóm, các bên tham gia tự do
trao đổi ý tưởng, thể hiện quan điểm của bản thân không có sự
gò bó, cưỡng ép mà được tôn trọng. Các ý kiến được đưa ra
trên tinh thần dân chủ có tác động lớn đến đối tượng tham gia
giúp các thành viên trong nhóm cởi mở, mạnh dạn bày tỏ,
chia sẻ hiểu biết, đề xuất các phương án giải quyết vấn đề.
Trên tinh thần tự do trao đổi, sự sáng tạo của các thành viên
sẽ được phát huy một cách tối đa.
Kết quả của thảo luận nhóm là đưa ra được ý kiến chung
nhất của cả nhóm. Để làm được điều này, tất cả các thành viên
trong nhóm phải nỗ lực, cố gắng để hoàn thành nhiệm vụ
chung, mỗi thành viên là một mắt xích quan trọng trong hoạt
động của nhóm, sức mạnh của nhóm chính là tổng hợp sức
mạnh của mỗi cá nhân. Làm việc theo nhóm là cách học cho
phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một công
việc được mô tả rõ ràng nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ và sự
phân công công việc trong nhóm. Vì vậy, mỗi thành viên
trong nhóm tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải
chỉ vì thành tích cá nhân mà còn vì thành công chung. Sự phụ


thuộc này được thể hiện trên nhiều lĩnh vực như: mục đích,
nguồn lực, vai trò.
Để hiểu rõ hơn bản chất của phương pháp thảo luận
nhóm với tư cách là một phương pháp dạy học cần phân biệt
thảo luận trong dạy học với thảo luận nói chung. Tuy giữa

người, nâng cao được năng lực làm việc tập thể, làm việc
nhóm. Phát huy tối đa tính tích cực của người học, khơi dậy
niềm đam mê, khả năng của từng sinh viên thông qua các hoạt
động thảo luận trao đổi, để cùng nhau giải quyết các vấn đề
mà giảng viên đã đặc ra.
- Quy trình của phương pháp thảo luận nhóm


Thuật ngữ “quy trình” theo từ điển Tiếng Việt thông
dụng do Nguyễn Như Ý chủ biên đã định nghĩa “quy trình là
các bước, trình tự phải tuân theo khi tiến hành công việc nào
đó”[38,626].
Tác giả Nguyễn Thị Hồng cho rằng: "Quy trình ở đây
được hiểu là trình tự các bước được sắp xếp có tổ chức và có
mục đích liên tiếp nhau nhằm thực hiện hoàn chỉnh một hoạt
động cụ thể. Bước là đơn vị hoạt động ứng với một mục tiêu,
và là đơn vị nhỏ nhất cấu thành quytrình"[17,56].
Như vậy, quy trình sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm là các bước, trình tự được sắp xếp một cách có hệ thống
theo một chu trình nhất định để đạt được mục đích trong tổ chức
hoạt động dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm.
Trong quá trình nghiên cứu để viết luận văn và thực tế
giảng dạy. Chúng tôi đã thống nhất được quy trình sử dụng
phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học phần Phép biện
chứng duy vật trong môn những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mac – Lênin bao gồm 3 giai đoạn và 10 bước được thể
hiện ở sơ đồ dưới đây:


Sơ đồ: tích hợp hoá qui trình dạy học


Lựa chọn phương pháp, phương tiện

Phân chia nhóm
Gia nhập nhóm nghiên cứu vấn đề

5Tiến hành giao nhiệm vụ cho từng nhóm
Thực hiện nội dung thảo luận
Nhận nhiệm vụ từ giảng viên
6

Tổ chức thảo luận mỗi nhóm
Thảo luận với thành viên trong nhóm

7

8

9

10

Tổ chức thảo luận giữa các nhóm

Đánh giá kiểm tra
Củng cố kiến thức kỹ năng

Giao nhiệm vụ cho bài học

Tham gia thảo luận trong lớp