ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

MỘC VĂN THÀNH

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CƠ SỞ VẬT CHẤT
TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH
LÀO CAI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH
GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

MỘC VĂN THÀNH

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CƠ SỞ VẬT CHẤT
TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH
LÀO CAI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH
GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Quang


Đặc biệt, em xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Giáo sư - Tiến sĩ
Phạm Hồng Quang, người hướng dẫn khoa học cho đề tài khóa luận tốt nghiệp.
Thầy đã tận tình chỉ dẫn, góp ý giúp em nhận ra từ những lỗi nhỏ nhất trong suốt
quá trình thực hiện đề tài.
Với những kết quả nghiên cứu đã đạt được, em hy vọng khi áp dụng vào
thực tiễn công tác sẽ giúp cho các nhà quản lý có được cái nhìn tổng thể về thực
trạng CSVC, từ đó có những hoạch định, chính sách, đầu tư xây dựng và quản lý
CSVC phù hợp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới
của tỉnh Lào Cai.
Trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài không tránh khỏi gặp những
sai sót, kính mong quý thầy, cô và các bạn bè đồng nghiệp góp ý giúp đề tài được
hoàn thiện tốt hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018
Tác giả luận văn
Mộc Văn Thành

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................... v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2

2.2.1. Thực trạng về cơ sở vật chất .................................................................... 33
2.2.2. Thực trạng các trang TBDT và trang thiết bị dùng chung khác .............. 38
2.3. Thực trạng quản lý phát triển CSVC trong trường THPT tỉnh Lào Cai .... 40
2.3.1. Thực trạng kế hoạch phát triển CSVC .................................................... 41
2.3.2. Thực trạng tổ chức phát triển CSVC ....................................................... 42
2.3.3. Thực trạng lãnh đạo, chỉ đạo phát triển phương tiện dạy học ................. 44
2.3.4. Thực trạng kiểm tra, giám sát thực hiện kế hoạch phát triển CSVC ....... 45
2.3.5. Đánh giá tổng thể mức độ thực hiện và hiệu quả các biện pháp quản lý
phát triển CSVC................................................................................................. 47
2.3.6. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý phát triển
CSVC trong trường THPT tỉnh Lào Cai ........................................................... 48
2.4. Thực trạng về mức độ đáp ứng của cơ sở vật chất trong trường THPT
tỉnh Lào Cai với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới ................ 50
2.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý phát triển CSVC trong trường
THPT tỉnh Lào Cai ............................................................................................ 53
2.4.1. Những mặt mạnh trong quản lý phát triển CSVC trong trường THPT
tỉnh Lào Cai ....................................................................................................... 53
2.4.2. Những mặt yếu trong quản lý phát triển CSVC trong trường THPT
tỉnh Lào Cai ....................................................................................................... 53

iv


2.4.3. Nguyên nhân của thực trạng quản lý phát triển CSVC trong trường
THPT tỉnh Lào Cai ............................................................................................ 54
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .................................................................................. 56
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ VẬT CHẤT
TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH LÀO CAI ĐÁP
ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI.......... 57
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp .............................................................. 57

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .................................................................................. 80
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ......................................................................... 81
1. Kết luận .......................................................................................................... 81
2. Kiến nghị ....................................................................................................... 81
2.1. Đối với Bộ GD&ĐT ................................................................................... 81
2.2. Đối với Sở GD&ĐT tỉnh Lào Cai .............................................................. 82
2.3. Đối với các trường THPT tỉnh Lào Cai ...................................................... 82
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 83
PHỤ LỤC ......................................................................................................... 87

vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CBQL

:

Cán bộ quản lý

CTGDPT

:

Chương trình giáo dục phổ thông

CSVC

:


:

Trung học phổ thông

UBND

:

Ủy ban nhân dân

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Hiện trạng cơ sở vật chất của 36 trường THPT tỉnh Lào Cai. .......... 36
Bảng 2.2. Hiện trạng các trang thiết bị dạy học của 36 trường THPT tỉnh
Lào Cai .............................................................................................. 39
Bảng 2.3. Mức độ thực hiện và hiệu quả lập kế hoạch phát triển CSVC
trong trường THPT tỉnh Lào Cai ....................................................... 41
Bảng 2.4. Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức phát triển CSVC ...................... 42
Bảng 2.5. Kết quả khảo sát thực trạng lãnh đạo, chỉ đạo phát triển CSVC ...... 44
Bảng 2.6. Thực trạng mức độ thực hiện và hiệu quả kiểm tra, giám sát,
đánh giá quá trình phát triển CSVC .................................................. 46
Bảng 2.7. Đánh giá tổng thể mức độ thực hiện và hiệu quả của các biện pháp
quản lý phát triển CVSC trong trường THPT tỉnh Lào Cai ................. 47
Bảng 2.8. Kết quả khảo sát mức độ ảnh hưởng của các yêu tố đến quản lý
phát triển CSVC trong trường THPT tỉnh Lào Cai ........................... 49
Bảng 2.9. Kết quả khảo sát mức độ đáp ứng của CSVC 36 trường THPT
tỉnh Lào Cai với yêu cầu CTGDPT mới ........................................... 51
Bảng 3.1. Kết quả trưng cầu ý kiến về tính cần thiết của các biện pháp

chuẩn quốc gia và quốc tế là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện
chủ trương trên.
Trong những năm qua, cùng với việc chỉ đạo đổi mới nội dung, PPDH,
nâng cao chất lượng, ngành giáo dục tỉnh Lào Cai cũng quan tâm đầu tư CSVC.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy CSVC được đầu tư, song còn thiếu về số lượng, chưa
đồng bộ về chủng loại, chất lượng chưa thật sự đáp ứng với yêu cầu đổi mới. Bên
canh đó, trong quản lý phát triển CSVC, nhận thức trách nhiệm của một số cán
bộ quản lý, giáo viên và nhân viên chưa cao, có biểu hiện tâm lý e ngại, sợ hư

1


hỏng, liên đới trách nhiệm nên hiệu quả sử dụng các CSVC không cao. Công tác
kế hoạch hoá việc huy động, sử dụng, quản lý chưa thật sự phù hợp giữa kế hoạch
dài hạn và ngắn hạn. Tổ chức lực lượng, phân công, phân định trách nhiệm trong
quản lý phát triển CSVC còn có biểu hiện chồng chéo, khó khăn cho việc quản
lý, khai thác, sử dụng.
Đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông của Bộ
GD&ĐT cũng đã đánh giá: “CSVC và TBDH của nhiều trường học chưa đáp
ứng được yêu cầu giáo dục toàn diện. Các trường có phòng thí nghiệm, thư viện,
nhà tập thể dục thể thao chiếm tỉ lệ rất nhỏ. Thiết bị giáo dục vừa thiếu vừa lạc
hậu, hiệu quả sử dụng thiết bị giáo dục rất thấp. Công tác quản lý thiết bị trường
học còn yếu, số lượng cán bộ chuyên trách về thiết bị ít và thường là giáo viên
kiêm nhiệm nên không phát huy được hiệu quả sử dụng thiết bị ở các cơ sở trường
học” [10, tr.25].
Thực tế cho thấy, để nâng cao chất lượng giáo dục trong bối cảnh đổi mới
giáo dục hiện nay, một trong những giải pháp có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết
là phát triển và quản lý phát triển CSVC, đảm bảo CSVC đủ về số lượng, chất
lượng, đồng bộ về cơ cấu; phát huy tối đa hiệu quả khả năng khai thác, sử dụng,
từng bước nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống
hóa, khái quát các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến cơ sở vật
chất, đánh giá cơ sở vật chất, chương trình giáo dục phổ thông mới, nhằm xây
dựng hoặc chuẩn hóa các khái niệm, các thuật ngữ; xác định cơ sở lý luận trong
đánh giá CSVC trong trường THPT đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ
thông mới, bao gồm các tài liệu:
- Các tài liệu, văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển
GD&ĐT; các khái niệm, quy định, quy chuẩn về cơ sở vật chất, chương trình
giáo dục phổ thông mới; các nội dung về đánh giá cơ sở vật chất trường THPT
đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới.
- Các kết quả nghiên cứu, tài liệu trong nước và ngoài nước về cơ sở vật
chất, đánh giá cơ sở vật chất, chương trình giáo dục phổ thông, các tài liệu
khoa học có liên quan đến dánh giá cơ sở vật chất trong trường trung học phổ
thông.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

4


- Phương pháp quan sát: Tiếp cận và xem xét trực tiếp CSVC và hoạt
động quản lý của đội ngũ CBQL trường THPT trên địa bàn. Mục đích chính của
việc sử dụng phương pháp này là tìm hiểu về thực trạng chất lượng các mặt hoạt
động quản lý theo chức năng và nhiệm vụ của CBQL trường THPT; đồng thời
nhờ phương pháp này, người nghiên cứu có thể khẳng định, đánh giá được thực
trạng CSVC trong trường THPT trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Kết hợp với phương pháp
quan sát và trực tiếp nghiên cứu các loại hồ sơ có liên quan của nhà trường để tìm
hiểu về thực trạng CSVC, các mặt hoạt động của CBQL, các tổ chức đoàn thể và
cá nhân... để đánh giá được thực trạng CSVC (số lượng, chất lượng, tính đồng bộ,
làm mới, hiệu quả sử dụng...) trong trường THPT tỉnh Lào Cai.

6


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CƠ SỞ VẬT CHẤT
TRONG TRƯỜNG THPT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài
1.1.1.1. Cơ sở vật chất
Quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạy học
đã được nghiên cứu có hệ thống từ thời Komenxky cho đến ngày nay. Nhưng
hầu như các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu, nội dung và
phương pháp của việc giáo dục và dạy học, còn phương tiện và điều kiện để thực
hiện các thành tố trên dường như chưa được quan tâm một cách triệt để, đó là
CSVC của trường học (đất đai, môi trường tự nhiên, trường sở, các cấp khối công
trình, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế giáo viên và học sinh,
bảng, thiết bị dạy học và các trang thiết bị khác…).
Mãi đến thời V.A Xukhomlinski, nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga
trong tác phẩm “Trường trung học Pavlush” mới đề cập đến vị trí vai trò CSVC
trường học [34, tr.168].
Trong cuốn sách “Tổ chức lao động của hiệu trưởng” tác giả Zakharốp đã
trình bày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của CSVC của trường học [35, tr.268].
Trong cuốn sách “Những vấn đề quản lý trường học” của các tác giả P.V.
Zimin - M.I. Kônđkốp - N.I. Saxerđôtôp đã đề cập các phương tiện cơ sở vật chất
của trường học (thiết bị của các phòng học, hệ thống các phòng học trong trường
phổ thông…), đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý các phương tiện
nhưng mang tính chất khái quát [26, tr.231, 246, 247, 257, 271].
Trong những năm gần đây có một số nghiên cứu có đề cập đến CSVC:
- Evaluation Rating criteria for the VTE Institution. ADB/ILO - Bangkok

thức chung ở các môi trường học khác nhau; … 8) Là tất cả những kiến thức mà

8


người học thu nhận được trong trường đời (the course of living). Theo những cách
giải thích và quan niệm trên đây, thì chương trình được hiểu theo nghĩa hẹp là những
môn học, hoặc theo nghĩa rộng hơn là tất cả nh ững hoạt động, kinh nghiệm của
người học ở cả trong và ngoài nhà trường [20, tr.5, 6, 7].
Đến thế kỷ XX, ý nghĩa của thuật ngữ chương trình được mở rộng hơn.
Tuỳ theo quan điểm về cách tiếp cận xây dựng chương trình, quan điểm về
phương thức tổ chức triển khai các hoạt động trong chương trình, căn cứ vào
nhu cầu thực tế của sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn, các
chuyên gia giáo dục, các nhà xây dựng chương trình (curriculum developer)
đã đưa ra các định nghĩa về chương trình một các khái quát, đầy đủ và khác
biệt hơn.
Có thể nói rằng chương trình trong lĩnh vực giáo dục là một khái niệm
động, quan niệm về chương trình giáo dục được phát triển, mở rộng theo trình
độ phát triển kinh tế - xã hội, của khoa học, kỹ thuật và công nghệ thông tin. Với
mục đích góp phần tạo ra nguồn lực đáp ứng yêu cầu thị trường lao động ở các
giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội, chương trình giáo dục cũng phải phát
triển, cập nhật không ngừng để thực hiện được chức năng của mình.
1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
1.1.2.1. Quản lý cơ sở vật chất
Ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý CSVC trường
học như:
- “Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử
dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy - học ở trường THPT công
lập TP.HCM” của tác giả Trần Quốc Bảo [12]. Tác giả khảo sát phân tích thực
trạng quản lý CSVC-KT ở một số trường THPT tại TP.HCM, từ đó đề xuất các

chức và quản lý CSVC trường học; vấn đề bố trí tối ưu khu trường; việc tổ chức
khoa học trong một lớp học; phòng học bộ môn; thư viện và phòng thí nghiệm;
... [22].
- Hai tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn với tựa sách “Những bài giảng quản lý
trường học”, phần nội dung Hiệu trưởng quản lý CSVC trường học, tác giả đề
cập đến khái niệm và vai trò của CSVC trường học, sau đó đi sâu vào các nghiệp
vụ Hiệu trưởng quản lý việc xây dựng CSVC trường học. [17].
- Trong “Giáo trình bồi dưỡng Hiệu trưởng trường THCS, tập III”, tác giả

10


Chu Mạnh Nguyên trình bày các nội dung quản lý và nghiệp vụ quản lý trường
THCS của Hiệu trưởng; trong đó tác giả đề cập đến quản lý CSVC của Hiệu trưởng
trường THCS, bao gồm các nội dung: những vấn đề chung về CSVC trường học;
những vấn đề chung về quản lý CSVC trường học; quản lý trường sở; quản lý
TBDH; quản lý thư viện trường học và quản lý đồ dùng học sinh [25].
- Trong cuốn “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử
dụng CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam”, nhóm tác giả của Viện
Khoa học Giáo dục (do Trần Quốc Đắc chủ biên) đã hệ thống hóa một bước cơ
sở lý luận và thực tiễn của việc sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC ở
trường phổ thông. Trong đó các tác giả cung cấp những nội dung cơ bản, cụ thể
về những yêu cầu chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng một số loại TBDH;
góp phần đổi mới phương pháp dạy-học các môn học ở trường phổ thông [13].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đề cập đến những vấn đề về
cơ sở lý luận, thực tiễn quản lý CSVC trường học nhằm phù hợp với sự hiện đại
hóa nội dung, phương pháp và hình thức dạy học
1.1.2.2. Chương trình giáo dục
Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trong những
năm qua, vấn đề xây dựng và phát triển CTGD đã thu hút sự quan tâm nghiên

trường, phát triển CTGD phổ thông, tổng quan kinh nghiệm phát triển CT nhà
trường trong GD phổ thông ở các nước trên thế giới. Báo cáo cho thấy, phát triển
CT nhà trường trong GD phổ thông đã được nhiều nước phát triển thực hiện vào
những năm 60 của thế kỷ XX và là xu thế của nhiều nước phát triển trên thế giới
[3].
Từ những nghiên cứu trên, tác giả nhận thấy chưa có công trình nghiên
cứu nào nghiên cứu, đánh giá thực trạng CSVC trong trường THPT đề ra các
biện pháp quản lý và phát triển CSVC đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình
giáo dục phổ thông hiện nay. Trong điều kiện công tác của bản thân, tác giả thấy
cần có sự nghiên cứu, đánh giá về CSVC trong trường THPT tỉnh Lào Cai từ đó
đề ra các biện pháp quản lý và phát triển CSVC đáp ứng yêu cầu chương trình
giáo dục phổ thông mới.
1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Khái niệm về cơ sở vật chất trường THPT

12


1.2.1.1. Khái niệm về cơ sở vật chất trường THPT
Theo tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn đã viết: “CSVC là những hệ thống các
phương tiện vật chất và kỹ thuật khác nhau được sử dụng để phục vụ việc giáo
dục và đào tạo toàn diện học trong nhà trường. Đó là những đồ vật, những của
cải vật chất và khung cảnh tự nhiên xung quanh nhà trường” [17].
Hệ thống CSVC trong nhà trường đó là các khối công trình, nhà cửa, sân
chơi, thư viện, dụng cụ thí nghiệm, bản đồ, tranh ảnh và các trang thiết bị khác…
được trang bị riêng cho nhà trường, và chia làm 3 bộ phận: trường sở, TBGD và
thư viện do nhà trường trực tiếp quản lý và sử dụng.
Trường sở: Là nơi tiến hành dạy học và giáo dục. Đó là những tòa nhà,
sân chơi, vườn trường… và quang cảnh tự nhiên bao quanh trường. Là một trong
ba bộ phận quan trọng hình thành nên CSVC của trường học, bao gồm các khối,

phục vụ cho việc học tập và giảng dạy trong nhà trường, đồng thời là nguồn tri
thức quan trọng của giáo viên và học sinh.
TBDH bao gồm các thiết bị dùng chung, thiết bị dạy học tối thiểu theo
từng cấp học, thiết bị phòng học bộ môn, các thiết bị trực quan, thực nghiệm và
các thiết bị kỹ thuật, các phương tiện nghe - nhìn. Các thiết bị dạy học được sử
dụng thường xuyên và trực tiếp tham gia vào quá trình giảng dạy và học tập, gắn
liền với nội dung và phương pháp. Số lượng và chất lượng của thiết bị dạy học
bộ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập của học sinh.
Các phương tiện nghe - nhìn như: Máy chiếu bản trong, máy chiếu dương
bản, máy chiếu trực tiếp, máy chiếu vật thể, máy chiếu phim, video, máy tính nối
mạng Internet..., đã trở nên phổ biến trên thị trường và đã có mặt trong các trường
học, cơ quan. Các phương tiện kỹ thuật này với ưu thế về mặt sư phạm góp phần
rất lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường. Nhờ có các
phương tiện kỹ thuật, một lượng thông tin lớn của bài học có thể được hình ảnh
hóa, mô hình hóa, trực quan hóa, phóng to, thu nhỏ, làm nhanh hơn hay chậm lại
đem lại cho người học một không gian học tập mang tính mục đích và hiệu quả
cao.
Sự phát triển nhanh chóng CSVC đã và đang tạo ra tiềm năng sư phạm to
lớn cho quá trình dạy học và việc ứng dụng có hiệu quả các phương tiện kỹ thuật
dạy học hiện đại đã đem lại chất lượng mới cho các phương pháp dạy học.
Bên cạnh hệ thống CSVC trên còn phải kể đến hệ thống CSVC khác như:
Môi trường tự nhiện, môi trường xã hội, môi trường công nghệ số, trí tuệ nhân
15