ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

NGUYỄN QUỐC HOÀN

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG
SINH KẾ ĐẾN QUẢN LÝ BỀN VỮNG RỪNG
NGẬP MẶN TẠI XÃ GIAO LẠC VÀ XÃ GIAO XUÂN,
HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BỀN VỮNG

HÀ NỘI - NĂM 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

NGUYỄN QUỐC HOÀN

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC
HOẠT ĐỘNG
SINH KẾ ĐẾN QUẢN LÝ BỀN VỮNG
RỪNG
NGẬP MẶN TẠI XÃ GIAO LẠC VÀ XÃ GIAO
XUÂN,
HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BỀN VỮNG
Chuyên ngành: KHOA HỌC
BỀN VỮNG Mã số: Chương

động sinh kế đến quản lý bền vững rừng ngập mặn tại xã Giao Lạc và xã
Giao
Xuân,
huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định”. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS.
Nguyễn
Mạnh Khải đã hướng dẫn tôi thực hiện luận văn trong suốt thời gian qua,
truyền
đạt
cho tôi những kinh nghiệm quý báu, chỉ bảo tận tình và động viên giúp tôi
hoàn
thành
bài báo cáo luận văn này.
Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến Quý thầy cô Khoa Các Khoa học
liên ngành, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy và truyền đạt
những kiến thức quý giá trong suốt thời gian học cao học tại Khoa.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Anh Nguyễn Xuân Tùng - Cán bộ
thuộc Trung tâm Nghiên cứu hệ sinh thái Rừng ngập mặn, Trường Đại học
Sư phạm Hà Nội và Học viên Võ Văn Thành - Lớp cao học CH3MT2,
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã đồng hành và giúp đỡ
tôi trong thời gian đi thực địa.
Tôi xin chân thành cảm ơn Hội chữ Thập đỏ xã Giao Lạc và xã
Giao Xuân, huyện Giao Thủy đã cung cấp cho tôi số liệu về hiện trạng rừng
ngập mặn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Giao Thủy, Ban Quản lý
Vườn quốc gia Xuân Thủy đã cung cấp các số liệu về hiện trạng quản lý
rừng tại địa phương. Đồng thời, tôi xin cảm ơn người dân xã Giao Lạc và xã
Giao Xuân, huyện Giao Thủy đã cung cấp cho tôi các thông tin về hoạt động
sinh kế của hộ gia đình.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Tổng Cục Môi trường, Ban
lãnh đạo Vụ Tổ chức cán bộ, các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ và chia sẻ công
việc để tôi có thời gian học tập và nghiên cứu. Cảm ơn gia đình, bạn bè đã

MỞ ĐẦU...........................................................................................................................
1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ ẢNH HƯỞNG
CỦA
CÁC HOẠT ĐỘNG SINH KẾ ĐẾN QUẢN LÝ BỀN VỮNG RỪNG NGẬP
MẶN .. 6
1.1. Cơ sở lý luận của nghiên cứu......................................................................................
6
1.1.1. Một số khái niệm về quản lý tài nguyên thiên nhiên, rừng, vườn quốc gia,
khu bảo tồn,
vùng lõi và vùng đệm.........................................................................................................
6
1.1.2. Khái niệm về sinh kế, sinh kế bền vững...................................................................
9
1.2. Tổng quan về rừng ngập mặn và vai trò của rừng ngập mặn đối với sinh kế
của cộng
đồng
...............................................................................................................................
13
1.2.1. Tổng quan về rừng ngập mặn
...............................................................................................................................
13
1.2.2. Vai trò của rừng ngập mặn đối với sinh kế của cộng đồng ven biển
...............................................................................................................................
17
1.3. Nghiên cứu về ảnh hưởng của hoạt động sinh kế đến rừng ngập mặn và
công tác phục
hồi, quản lý rừng
...............................................................................................................................
21

...............................................................................................................................
40
2.4.1. Cách tiếp cận của luận văn
...............................................................................................................................
40
2.4.2. Phương pháp khảo sát thực địa và thu thập tài liệu
...............................................................................................................................
40
2.4.3. Phương pháp điều tra xã hội học
...............................................................................................................................
41
2.4.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
...............................................................................................................................
42
ii


2.4.5. Phương pháp chuyên gia
...............................................................................................................................
43
2.4.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
...............................................................................................................................
43
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
...............................................................................................................................
44
3.1. Hiện trạng công tác quản lý rừng ngập mặn huyện Giao Thủy, tỉnh Nam
Định
...............................................................................................................................
44

71


3.3.3. Nhóm giải pháp về Sinh thái và môi trường
...............................................................................................................................
75
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
...............................................................................................................................
78
KẾT LUẬN
...............................................................................................................................
78
KHUYẾN NGHỊ
...............................................................................................................................
79
TÀI LIỆU THAM KHẢO
...............................................................................................................................
80
PHỤ LỤC
………………………………………………………………………………

iii


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BĐKH

Biến

đổi

NTTS

Nuôi trồng thủy sản

RNM

Rừng ngập mặn

UBND

Ủy ban nhân dân


iv


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Diện tích rừng ngập mặn của Việt Nam, năm 1943 - 2000
...............................................................................................................................
15
Bảng 1.2. Hiện trạng diện tích RNM toàn quốc tính đến ngày 31/12/2015
...............................................................................................................................
16
Bảng 1.3. Hiện trạng diện tích và độ che phủ rừng các tỉnh ven biển miền Bắc
tính đến
ngày 31/12/2015
...............................................................................................................................
17
Bảng 1.4. Diễn biến thời tiết khí hậu từ năm 2015 đến năm 2017 khu vực
nghiên

59
Bảng123.5. Thu nhập bình quân từ các hoạt động sinh kế
...............................................................................................................................
60
Bảng133.6: Hiện trạng sinh kế của các nhóm đối tượng nghiên cứu
...............................................................................................................................
62
Bảng143.7. Kết quả điều tra về nguyên nhân diện tích rừng ngập mặn suy
giảm
...............................................................................................................................
67

v


DANH MỤC HÌNH
Hình 1. Sơ đồ liên kết các nội dung nghiên cứu của luận văn........................................
4
Hình21.1. Khung sinh kế bền vững (theo DFID, 2001)
...............................................................................................................................
10
Hình31.2. Vị trí khu vực nghiên cứu - xã Giao xuân, Giao Lạc, huyện Giao
Thủy, tỉnh
Nam Định
...............................................................................................................................
29
Hình43.1. Biến động diện tích rừng ngập mặn xã Giao Lạc và xã Giao Xuân,
huyện
Giao Thủy, tỉnh Nam Định từ năm 1997 đến năm 2017
...............................................................................................................................


của các hệ sinh thái rừng ngập mặn (RNM) có ý nghĩa vô cùng quan trọng,
góp

phần

phòng chống thiên tai, chống xâm nhập mặn và bảo vệ môi trường các vùng
cửa

sông

ven biển. Nhằm đưa ra giải pháp bảo vệ môi trường, góp phần giảm nhẹ
phát

thải

khí nhà kính, ngày 05 tháng 09 năm 2012 Thủ Tướng Chính phủ đã ra
Quyết

định

số 1216/QĐ-TTg “Phê duyệt chiến lược bảo vệ môi trường
Quốc

gia

đến

năm


Trung

ương 7, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã đưa ra mục tiêu tổng
quát là:
- Đến năm 2020, Việt Nam chủ động trong thích ứng với biến đổi
khí hậu, phòng chống thiên tai, giảm nhẹ cường độ phát thải khí nhà kính;
Có bước chuyển biến cơ bản trong khai thác, sử dụng tài nguyên theo
hướng hợp lý, hiệu quả và bền vững; Kiềm chế mức độ gia tăng ô nhiễm


môi trường và suy giảm đa dạng sinh học nhằm bảo đảm chất lượng môi
trường sống, duy trì cân bằng sinh thái, hướng tới nền kinh tế xanh, thân thiện
môi trường.
- Đến năm 2050, Việt Nam thành quốc gia phát triển, thích ứng với biến
đổi

khí

hậu; khai thác, sử dụng tài nguyên hợp lý, hiệu quả và bền vững; chất
lượng

môi

trường sống, đa dạng sinh học và đạt các chỉ tiêu về môi trường tương đương
với

các

nước công nghiệp trong khu vực. Đồng thời, Trung ương cũng xác định
những

tiến bộ
khoa học và công nghệ trong ứng phó với biến đổi khí hậu.
Huyện Giao Thủy là một trong ba huyện ven biển (Giao Thủy, Hải
Hậu,

Nghĩa

Hưng) của tỉnh Nam Định. Huyện Giao Thủy có 9 xã, trong đó có 5 xã
ven

biển

là

Giao Thiện, Giao An, Giao Lạc, Giao Xuân và Giao Hải. Kinh tế của các xã
ven

biển

chủ yếu phát sinh từ hoạt động nông, lâm, ngư nghiệp. Trước năm 1991,
rừng

ngập

mặn tự nhiên tại các xã ven biển huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định đã bị chặt
phá

hoàn

toàn, điều này ảnh hưởng nhiều tới đời sống của người dân ven biển mỗi khi

nghiệp làm cho diện tích rừng ngập mặn các xã ven biển huyện Giao Thủy,
tỉnh

Nam

Định vẫn đang đứng trước nguy cơ bị khai thác và sử dụng không hợp lý để
phục

vụ

phát triển kinh tế - xã hội dẫn tới rừng bị suy thoái. Bài toán mâu thuẫn
giữa

lợi

ích

của việc bảo tồn tài nguyên rừng và phát triển kinh tế, sinh kế cho cộng đồng


dân

cư

ven biển vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng, còn gặp nhiều khó khăn. Để
có

thể

quản

Xuân,

huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định” nhằm đánh giá ảnh hưởng của các
hoạt

động

sinh

kế đối với quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng từ đó đề xuất các giải pháp quản
lý

rừng

ngập mặn tại các xã ven biển, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định và xây dựng
khuyến
nghị cho các hoạt động phát triển sinh kế bền vững, thích ứng với biến đổi
khí hậu.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Đánh giá được hiện trạng sinh kế và quản lý tài nguyên rừng ngập
mặn

tại

địa

phương.
2



Nam Định
- Thực trạng quản lý và hoạt động bảo vệ rừng ngập mặn.
- Thuận lợi và khó khăn trong công tác bảo vệ rừng ngập mặn ở địa
phương.
3.3. Ảnh hưởng của các hoạt động sinh kế đến quản lý tài
nguyên rừng ngập mặn tại xã Giao Lạc và xã Giao Xuân,
huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
- Phân tích cụ thể ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của hoạt động sinh kế
tới công tác quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn tại địa phương.
- Tiến hành điều tra tìm hiểu các hoạt động kinh tế chủ yếu tại địa
phương.
- Khó khăn và thuận lợi của người dân địa phương trong hoạt động sinh
kế.


- Đánh giá mức thu nhập và đời sống của người dân.
- Tìm hiểu các mô hình sinh kế có hiệu quả hoặc có thể áp dụng tại địa
phương.
3.4. Đề xuất các biện pháp quản lý, bảo vệ rừng ngập
mặn
- Nhóm giải pháp về Kinh tế
- Nhóm giải pháp về Văn hoá, xã hội
- Nhóm giải pháp về Sinh thái và môi trường
3


Toàn bộ nội dung nghiên cứu được thể hiện qua Hình 1.
1. Cơ sở lý luận, tổng
Thu thập tài liệu


quản lý RNM.

quan
về
ảnh
hưởng
các
hoạt động sinh
kế
đến
quản
lý
bền
vững
rừng
ngập mặn

2. Hiện trạng
công
tác
quản
lý
tài
nguyên
RNM
tại
xã
Giao
Lạc
và

các
hoạt
động sinh kế
đến
quản
lý tài nguyên
RNM
tại
xã Giao Lạc và
xã
Giao
Xuân,
huyện
Giao
Thủy, tỉnh Nam
Định

Hình 1. Sơ đồ liên kết các nội dung nghiên cứu của
luận văn
4. Giải thuyết nghiên cứu


- Về kinh tế:
+ Hoạt động sinh kế từ rừng ngập mặn tại huyện Giao Thủy cải
thiện thu nhập đáng kể cho các hộ nông dân địa phương và có sự khác
nhau về mặt địa lý và tập quán giữa xã Giao Lạc và xã Giao Xuân.
+ Sự phân chia về lợi ích chưa hài hòa trong chuỗi giá trị sinh kế
giữa phát triển kinh tế các hộ dân và và cơ quan quản lý bảo vệ tài
nguyên rừng ngập mặn (chính quyền địa phương, cơ quan quản lý các
cấp ở địa phương), cộng đồng dân cư.

điểm và phương pháp nghiên cứu, Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo
luận,

Kết

luận và Kiến nghị.
Phần Phụ lục của luận văn gồm 8 phụ lục
Luận văn sử dụng 33 tài liệu tham khảo, trong đó có 22 tài liệu tiếng
Việt, 11 tài liệu tiếng Anh.