ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VƯƠNG VĂN CƯƠNG

PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG
GIAO TIẾP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG
PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ TỈNH ĐIỆN BIÊN
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

VƯƠNG VĂN CƯƠNG

PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG
GIAO TIẾP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG
PTDTBT THCS HUYỆN NẬM PỒ TỈNH ĐIỆN BIÊN
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
Ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học: TS Ngô Giang Nam


Giang Nam - Người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương
pháp nghiên cứu và trực tiếp giúp đỡ và động viên để em hoàn thành luận văn này.
Mặc dù tác giả đã nỗ lực cố gắng rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, song
luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận được những lời
chỉ dẫn của các thầy giáo, cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái nguyên, tháng 10 năm 2018
Tác giả

Vương Văn Cương

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................. i
Lời cảm ơn .....................................................................................................................ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
Danh mục các ký hiệu viết tắt....................................................................................... iv
Danh mục các bảng ........................................................................................................ v
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................................2
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu ...............................................................................2
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................................2
5. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................................3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................................3
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................................4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG GIAO TIẾP

PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ......................................................32
1.5.1. Các yếu tố chủ quan ........................................................................................... 32
1.5.2. Các yếu tố khách quan .......................................................................................34
Kết luận chương I ........................................................................................................36
Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN KĨ
NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG PTDTBT THCS
HUYỆN NẬM PỒ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM .....................37
2.1. Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội - giáo dục các trường PTDTBT THCS
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ....................................................................................37
2.1.1. Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội của huyện Nậm Pồ ............................... 37
2.1.2. Tình hình phát triển giáo dục - đào tạo ở huyện Nậm Pồ ..................................37
2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng ..........................................................................39
2.2.1. Mục đích khảo sát .............................................................................................. 39
2.2.2. Nội dung khảo sát .............................................................................................. 39
2.2.3. Đối tượng khảo sát ............................................................................................. 39
2.2.4. Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về công tác
phát triển KNGT cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm................................ 39
2.2.5. Thực trạng về phát triển KNGT của học sinh PTDTBT THCS thông qua
hoạt động trải nghiệm ..................................................................................................42
2.2.6. Thực trạng về hình thức, cách thức tổ chức phát triển KNGT thông qua
hoạt động trải nghiệm cho học sinh PTDTBT THCS trên địa bàn huyện Nậm Pồ .....45

iv


2.3. Thực trạng về quản lý giáo dục phát triển KNGT cho học sinh các trường
THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên thông qua hoạt động trải nghiệm....................47
2.3.1. Thực trạng quản lý việc xây dựng kế hoạch thực hiện giáo dục và phát triển
KNGT cho học sinh các trường PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm .........47
2.3.2. Thực trạng về công tác quản lý nội dung phát triển KNGT cho học sinh các


3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao trình độ nhận thức cho CBQL, GV, HS về sự cần
thiết phải phát triển KNGT cho học sinh PTDTBT THCS .........................................65
3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch biên soạn nội dung và tổ chức giáo dục
phát triển KNGT cho học sinh PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm .667
3.2.3. Biện pháp 3: Bồi dưỡng giáo viên năng lực thiết kế chương trình và kỹ
năng tổ chức phát triển KNGT cho học sinh PTDTBT THCS thông qua hoạt
động trải nghiệm ..........................................................................................................69
3.2.4. Biện pháp 4: Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và tạo môi trường phát triển
KNGT cho học sinh PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ........................71
3.2.5. Biện pháp 5: Tăng cường kiểm tra, đánh giá việc phát triển KNGT cho học
sinh PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ..............................................73
3.2.6. Biện pháp 6: Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng trong và ngoài trường tổ chức
phát triển KNGT cho học sinh PTDTBT THCS thông qua hoạt động trải nghiệm ...........74
3.3. Mối liên hệ giữa các biện pháp .............................................................................76
3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất ..............778
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ....................................................................................778
3.4.2. Nội dung khảo nghiệm.....................................................................................778
3.4.3. Phương pháp khảo nghiệm ..............................................................................778
3.4.4. Đối tượng và địa điểm khảo nghiệm .................................................................79
3.4.5. Tiến trình khảo nghiệm ......................................................................................79
3.4.6. Kết quả đánh giá ................................................................................................ 80
Kết luận chương 3 ........................................................................................................82
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................................83
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................88
PHỤ LỤC

vi




6.

HĐGD

7.

HS

8.

KNGT

9.

PTDTBT

10.

THCS

11.

TS

12.

UBND

Dân tộc

1.1. Trong cuộc sống xã hội phát triển không ngừng như hiện nay, con người
có thể giao tiếp với nhau bằng nhiều phương tiện. Trong quá trình dạy học giao
tiếp đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trong nhà trường việc rèn KNGT cho học
sinh đã khó nhưng phát triển KNGT thông qua hoạt động trải nghiệm cho học
sinh người dân tộc thiểu số ở các trường PTDTBT THCS ở các vùng đặc biệt khó
khăn là vô cùng khó.
1.2. Trong quá trình dạy học, các trường chỉ chú trọng dạy kiến thức cho các
em chứ chưa có môn học nào hay tiết học cụ thể nào dạy cho các em KNGT. Do vậy
khả năng giao tiếp của các em là yếu và nhiều hạn chế. Việc rèn KNGT thông qua các
hoạt động trải nghiệm cho các em học sinh dân tộc thiểu số ở các trường PTDTBT
THCS là nhiệm vụ quan trọng mà người làm công tác giáo dục cần đặc biệt quan tâm.
1.3. Giao tiếp là đặc trưng quan trọng nhất trong hành vi của con người, nó
không những là điều kiện quan trọng bậc nhất của sự hình thành và phát triển tâm lý,
ý thức nhân cách mà còn giúp con người đạt hiệu quả trong mọi lĩnh vực. Giao tiếp
được coi như là sự tác động qua lại giữa mọi người nhằm phối hợp và liên kết các nỗ
lực của họ để thiết lập các mối quan hệ và đạt được kết quả chung. Có được KNGT
tốt thì mối quan hệ với thầy cô, bạn bè và mọi người xung quanh được gần gũi hơn.
1.4. Hình thành và phát triển KNGT thông qua hoạt động trải nghệm chính là
đang hình thành và phát triển nhân cách cho các em học sinh. Rèn KNGT cho đối
tượng học sinh dân tộc thiểu số tại huyện đặc biệt khó khăn như huyện Nậm Pồ thực
sự có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho các em trong các nhà trường.
Không những giúp các em có được những kĩ năng ứng xử, giao tiếp mà còn tạo thành
thói quen phân tích tình hình, xử lý tình huống một cách hợp lý. Thực tế cho thấy đối
với học sinh THCS là lứa tuổi đang trong giai đoạn phát triển tâm, sinh lý. Ngại tiếp
xúc, ngại va chạm. Đặc biệt trong các trường dân tộc bán trú đa phần là người dân tộc
và thuộc những thành phần dân tộc khác nhau nên việc giao tiếp gặp rất nhiều hạn
chế. Khả năng giao tiếp với mọi người, khả năng tự kiểm soát, khả năng tự xử lý tình
huống khá lúng túng và rụt rè.

1

cứu các tài liệu liên quan đến đề tài; lựa chọn những khái niệm, luận điểm cơ bản làm
cơ sở lý luận cho đề tài, hình thành giả thuyết khoa học, dự đoán những thuộc tính
của đối tượng nghiên cứu; tổng hợp các tài liệu để giúp cho việc xây dựng cơ sở lý
luận của đề tài.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
Điều tra thực trạng trong công tác quản lý phát triển KNGT cho học sinh các
trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên thông qua hoạt động trải

3


nghiệm. Lấy ý kiến của cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh học sinh PTDTBT
THCS để thu thập thông tin nghiên cứu.
7.2.2.Phương pháp quan sát
Quan sát các hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể
ngoài giờ lên lớp,... để từ đó điều chỉnh nội dung, phương pháp phát triển KNGT cho
phù hợp với đặc thù của học sinh PTDTBT THCS.
7.2.3.Phương pháp phát vấn
Trực tiếp trò chuyện với Cán bộ, giáo viên và học sinh để tìm hiểu nhận thức
như thế nào về vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục phát triển KNGT cho học sinh, từng
bước phát hiện ra bản chất của vấn đề hoặc tính qui luật của sự việc.
7.3. Nhóm phương pháp hỗ trợ khác
7.3.1. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. Sử dụng các công
thức toán thống kê để xử lý kết quả, khảo sát tỉ lệ trung bình, tỉ lệ %...
7.3.2. Phương pháp khảo nghiệm nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về
tính cần thiết và khả thi của các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục phát
triển KNGT cho học sinh PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ tỉnh Điện Biên thông qua
hoạt động trải nghiệm.
8. Cấu trúc luận văn

chương trình đào tạo các kĩ năng phải dựa trên tinh thần chủ động sáng tạo của các
nhà tổ chức giáo dục. Nghiên cứu này nhằm mục đích phát triển một mô hình học tập
có giá trị đối với cộng đồng nông thôn để nâng cao sức cạnh tranh từ nguồn nhân lực
chính tại các địa phương.
Về kĩ năng trong việc tìm kiếm đánh giá và sử dụng thông tin có nghiên cứu
của Schubert Foo, Shaheen Maijd với tiêu đề "Information Literacy Skills of
Secondary School Students in Singapore" [43]. Nghiên cứu này nhằm mục đích để
đánh giá kiến thức của học sinh trung học tại Singapore. Theo đó, kĩ năng tổng hợp
thông tin là khả năng xác định vị trí, tìm kiếm, đánh giá, sử dụng thông tin trong bối
cảnh khác nhau đang ngày được số hóa và phổ biến trong cuộc sống hàng ngày và đã

5


trở thành một kĩ năng cần thiết để định hướng cho học sinh đáp ứng được những yêu
cầu trong cuộc sống của từng cá nhân học sinh.
Nghiên cứu về các kĩ năng sống nói chung và kĩ năng giao tiếp nói riêng thông
qua hoạt động trải nghiệm như: hoạt động thể dục thể thao, hoạt động ngoài giờ lên
lớp,… có công trình nghiên cứu của Albert J. Petitpas và cộng sự với tiêu đề "A Life
Skills Development Program for High School Student-Athletes" [48]. Theo đó, tác giả
chỉ ra rằng các hoạt động thể dục thể thao và hoạt động ngoài giờ lên lớp là nơi giúp
cho học sinh lứa tuổi THCS phát triển các sáng kiến và cảm xúc của bản thân, thúc
đẩy năng lực của bản thân trong việc tham gia phát triển các kĩ năng cơ bản trong
hoạt động giao tiếp.
Dự án “Improving Students: Teaching Improvisation to High School Students
to Increase Creative and Critical Thinking” của tác giả Beth D. Slazak (2013) [52].
Đây là dự án được triển khai bởi trung tâm nghiên cứu sáng tạo quốc tế (International
Center for Studies in Creativity). Dự án tập trung vào việc dạy học sinh trường trung
học những kỹ năng mang tính ngẫu hứng nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo và
tầm quan trọng của những suy nghĩ tích cực cho học sinh. Nội dung trình bày các