Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang

LI M U

1. Lí DO CHN TI
Trờn di t hỡnh ch S ca Vit Nam vi s chung sng ca 54 dõn tc
anh em, mi mt vựng min,mi mt tc ngi li mang nhng sc thỏi v c
trng vn húa riờng v chớnh nhng sc thỏi, c trng riờng ú li to cho Vit
Nam mt nn vn húa a dng v phong phỳ. õy l mt li th du lch Vit
Nam ngy cng phỏt trin.
Hin nay du lch hng ti cỏc vựng dõn tc thiu s ( Ethnic tourism)
ang c quan tõm v coi ú nh l mt chin lc phỏt trin du lch quc gia.
Vit Nam cú ti 53 dõn tc thiu s cỏc dõn tc ny thng sng khụng tp
trung v xen k vi ngi kinh,nhng mi dõn tc li cú mt bn sc vn húa
riờng nú c th hin trong li sng, thúi quen canh tỏc, phong tc tp quỏn,
nghi l tụn giỏo v vn húa ngh thut dõn gian c bit nhng yu t vn húa
ú li c hũa ln trong 1 khụng gian sinh thỏi t nhiờn hp dn du khỏch c
bit l du khỏch nc ngoi,t nhng thnh ph ln,t nhng khu cụng nghip
vi ỏp lc cụng vic, s ngt ngt bi cht chi ụng ỳc,s n o ca xe c v
mỏy múc h mun tr v vi cỏc vựng thụn quờ ni ú h c yờn tnh, ngh
ngi c n thm cỏc lng ngh c truyn, c tham gia cỏc l hi v tỡm
hiu cỏc phong tc tp quỏn,bn sc vn húa ca cỏc tc ngi.
Khi núi ti vn húa tc ngi chc hn trong mi ngi u ngh ti 1 s
tc ngi tiờu biu nh : ngi thỏi, ngi ty, ngi dao, ngi mng,
nhng ngoi nhng tc ngi ny thỡ Vit Nam cũn cú rt nhiu tc ngi
khỏc mang nhng c trng, bn sc vn húa riờng, phong phỳ v a dng m
ngay c ti bn thõn nhng ngi lm du lch vn cha khỏm phỏ ht c. Cỏc
tc ngi ú ch yu tp chung sinh sng cỏc tnh min nỳi phớa bc nh :
Thỏi nguyờn, h giang, tuyờn quang, cao bng, bc cn

cho người Cao Lan…, thế nhưng khi cuộc sống mới với những bận rộn và thú
thưởng thức mới đi vào các bản làng Cao Lan Sình Ca chợt trở thành câu ca của
những người hoài cổ, những âm điệu trong trẻo của lời hát giao duyên đối đáp
năm nào giờ đã trỏ nên trầm đục vì sự lấy hơi dài đã khó hơn, Sình Ca lúc này
chợt thoáng những nét buồn. Còn với những người cả đời yêu caau hát sình ca
đến da diết như lớp người già trong xã Đại Phú thì sự truyền lại những tinh tuý
của câu ca dân tộc chưa bao giờ hết trăn trở. Bản thân em là một sinh viên ngành
văn hoá du lịch em tự nhận thấy rằng mình phải có trách nhiệm nghiên cứu, tìm
hiểu về những nét văn hoá đặc sắc của các dân tộc thiểu số, và cũng là để góp
thêm tiếng nói trong ước vọng của dân tộc Cao Lan về bảo tồn, gìn giữ, phát


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
huy nột vn hoỏ dõn gian ca dõn tc mỡnh. Bờn cnh ú vic thc hin khoỏ
lun ny s giỳp em cú nhng hiu bit sõu hn v vn hoỏ dõn gian ca dõn tc
Cao Lan, trau di thờm nhng kin thc kinh nghim thc t phc v cho cụng
vic sau ny ca mỡnh, ú chớnh l xõy dng c nhng tour du lch v vi vn
hoỏ dõn gian ca dõn tc Cao Lan Tuyờn Quang.
Vi nhng lớ do trờn em ó mnh dn ch ti Tỡm hiu hỏt Sỡnh Ca ca
dõn tc Cao Lan xó i Phỳ, huyn Sn Dng, tnh Tuyờn Quang lm
khoỏ lun tt nghip cho mỡnh.
2 MC CH NGHIấN CU V NHIM V
a. Mc ớch
Nghiờn cu ln iu Sỡnh Ca nhm cung cp mt s thụng tin v c s ra i,
quỏ trỡnh hỡnh thnh, nhng c im v nhng phng thc hỏt Sỡnh Ca ng
thi khng nh c mt s giỏ tr tiờu biu ca loi hỡnh dõn ca giao duyờn c
ca dõn tc Cao Lan
Trờn c s ú xut mt s bin phỏp bo tn, khai thỏc phc v du

Ngoi ra chỳng tụi cũn s dng thờm mt s phng phỏp khỏc nh: thng
kờ, Phõn tớch, so sỏnh nhm a ra kt qu tt nht phc v cho vic hon thnh
khúa lun ny.
5. ểNG GểP CA KHểA LUN
B xung thờm t liu v ln iu sỡnh ca ca dõn tc cao lan xó i Phỳ
Huyn Sn Dng, tnh Tuyờn Quang
Kt qu nghiờn cu cng nh cỏc gii phỏp bo tn, khai thỏc tim nng du
lch i vi ln iu ny ca khúa lun s l c s cho nhng ngi lm du lch
tham kho khi thc thi cụng v xó min nỳi ny
õy l cụng trỡnh mang tớnh tng th u tiờn tỡm hiu v ln iu Sỡnh Ca,
a Sỡnh Ca vo du lch,giỳp du lch Tuyờn Quang cú nhng im mi v ngy
cng thu hỳt khỏch du lch v vi x Tuyờn.
B CC CA KHểA LUN
Ngoi phn m u, kt lun, ti liu tham kho v ph lc thỡ ni dung
chớnh ca khúa lun c trỡnh by trong 3 chng :
Chng 1: Khỏi quỏt chung v xó i Phỳ, huyn Sn Dng, Tnh Tuyờn
Quang
Chng 2 : Sỡnh Ca v t chc hỏt sỡnh ca xó i Phỳ, huyn Sn
Dng, Tnh Tuyờn Quang.
Chng 3 : giỏ tr ca ln iu Sỡnh Ca, bo tn, phỏt trin, phc v du lch


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang

Chng 1

KHI QUT CHUNG V X I PH V NGI CAO
LAN X I PH, HUYN SN DNG,

Tỉnh Tuyên Quang
Sn Dng, núi chung mng li giao thụng ó tng bc phỏt trin ng ụtụ
n c 33/33 xó, th trn, ng liờn xó, liờn thụn, ng dõn sinh ó c
m rng, nõng cp phc v cho phỏt trin kinh t - xó hi - du lch.
Huyn Sn Dng cú trờn 17 vn dõn vi 10 dõn tc anh em sng xen k ti
33 xó, th trn 242 thụn bn. mi mt dan tc li mang 1 nột vn hoỏ c sc
riờng th hin trong phong tc tp quỏn, thúi quen canh tỏc nh ngi Ty,
Dao thng lm nh bng thõn cõy mai, cõy vu, cõy tre,mỏi nh khỏ dc kộo
di t nh núc xuụi kớn gn ht nh chớnh,nh ca ngi dõn tc thng lm l
nhng ngụi nh sn vi kin trỳc khỏ c ỏo phự hp vi iu kin sinh sng
ca ng bo vựng nỳi,nhng nh sn ca mi tc cú nhng nột rt khỏc nhau,
ngoi ra mi dõn tc cũn cú kho tng vn hc ngh thut dõn gian nh: hỏt ng
giao, k truyn,tc ng, thnh ng,cõu , phong phỳ v th loi v ni dung,
mang sc thỏi riờng c ỏo giu tớnh nhõn vn v giỏo dc sõu sc. dõn tc Ty
cú iu hỏt quan lng (hỏt a cụ dõu v nh chng), hỏt ci, hỏt sli, hỏt ln,
hỏt then, v 1 s iu mỳa: mỳa nún, mỳa qut, mỳa gieo ht.. Dõn tc Dao
cú iu hỏt Pỏo Dung ( hỏt i ỏp giao duyờn nam v n), cỏc iu mỳa nh :
tt nhy, cu mựa, bt ba ba, Dõn tc Sỏn Dỡu cú iu hỏt song cụ( hỏt i
ỏp giao duyờn nam v n) v iu mỳa kộo chi. dõn tc Cao Lan cú ln iu
Sỡnh Ca( hỏt i ỏp gia nam v n), v cỏc iu mỳa nh: nhy tam thanh,
mỳa xỳc tộp, mỳa chim gõu, mỳa khai ốn
n vi Sn Dng du khỏch cũn cú th thng thc cỏc mún n truyn
thng mang tớnh vn hoỏ m thc c sc ca tng tc ngi nh : mm cỏ
rung, tht p, cm lam, tht m mui, bỏnh trng kin( dõn tc Ty), cỏ thớnh
( dõn tc Sỏn Dỡu)vi nhng nột vn hoỏ c sc ny gn vi lch s cỏch
mng truyn thng Sn Dng xng ỏng l 1 im n lớ tng cho du khỏch
bn phng ti thm.
1.2 Khỏi quỏt chung v xó i Phỳ
1.2.1 iu kin t nhiờn
V trớ a lý.

400m 500m, dc trung bỡnh t 25 28. kiu a hỡnh ny chim khong
10% din tớch t nhiờn ca xó, phõn b khu vc giỏp ranh vi tnh Vnh Phỳc.
-

Kiu a hỡnh i, cao trung bỡnh t < 300 m, chim khong 30 % din

tớch t t nhiờn.
-

Kiu a hỡnh thung lng l phn din tớch cũn li chim khong 49%

tng din tớch t t nhiờn ca ton xó. t ai khu vc ny khỏ bng phng v
mu m, thun tin cho ngi dõn sn xut nụng nghip.
Nhỡn chung a hỡnh ca xó cú chiu dc dn v phớa ụng, b chia ct nhiu
bi h thng sui, khe, v h thng i, nỳi, do cú s chờnh lch v cao,
dc gia cỏc vựng. Tuy nhiờn din tớch t bng khỏ ln, cht t tt nờn rt
thun li cho vic sn xut nụng nghip, nht l cõy trng hng nm.


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Khớ hu.
Xó i Phỳ thuc tiu khu khớ hu phớa nam, nm trong vựng khớ hu nhit
i giú mựa. khớ hu trong nm c chia thnh 2 mựa rừ rt: Mựa ma t thỏng
5 n thỏng 10, mựa khụ t thỏng 11 n thỏng 4 nm sau. Nhit trung bỡnh
trong nm khong 22 C, nhit cao nht trong nm khong 38 C, nhit
thp nht trong nm khong 6 C , m bỡnh quõn l 80%.
Thu vn.
i Phỳ khụng cú h thng sụng chy qua, nhng cú nhiu sui v cỏc h

õy l nhng ngun nc mt vụ cựng phong phỳ, to iu kin cho phỏt trin
sn xut nụng nghip v cõn bng mụi trng sinh thỏi. cng vi ngun nc
ma trung bỡnh hng nm khong 1.500mm/nm ó b sung mt khi nc
quan trng cho sinh hot v sn xut.
Ti nguyờn rng.
Xó i Phỳ cú tng din tớch t rng(2009) l 1.734,22 ha chim 57,54%
din tớch t nụng nghip, trong ú din tớch t rng sn xut l 487,23 ha
chim 28,10% tng din tớch t lõm nghip. in tớch t rng c khoanh
nuụi bo v, kt hp vi cỏc chớnh sỏch giao t, giao rng, cỏc khu vc i nỳi
trng ó c ph xanh, din tiớch rng khụng ngng c nõng lờn, din tớch
t rng phũng h nm 2009 l 1.246,99 ha chim 71,90% tng din tớch t
lõm nghp.
Nhỡn chung din tớch t rng ca xó i Phỳ hin nay ang c phỏt trin
tt gúp phn bo v mụi trng sinh thỏi, gi nc u ngun, trỏnh xúi mũn,
ra trụi, bo v t v cnh quan mụi trng. Do din tớch t rng ngy cng
c khụi phc ó to iu kin cho cỏc thm thc vt trc õy cú nguy c
bin mt, gi phỏt trin tr li lm a dng cho s phỏt trin ca t nhiờn. c
bit l hin nay rng v t rng ca xó i Phỳ ó gúp phn quan trng trong
vic chuyn dch c cu cõy trng theo hng nụng lõm kt hp to thờm cụng
n vic lm cho nhieeuf lao ng a phng .
Ti nguyờn nhõn vn.
Xó i Phỳ cú tng s nhõn khu nm 2009 l 10. 349 ngi vi 2. 143 h
gia ỡnh. Bao gm 3 dõn tc anh em cựng sinh sng gm: Kinh, Cao Lan, Hoa
h tp trung trờn 27 thụn bn,mi mt tc ngi li cú mt kho tng vn hoỏ
truyn thng riờng rt phong phỳ v a dng . Ngi dõn cn cự chu khú, tip
thu nhanh chúng cỏc kin thc k thut mi trong phỏt trin sn xut. Ngh
nghip chớnh ca ngi dõn trong xó l lm nụng nghip v thu nhp cng t cỏc


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,

Lan c gi lng Sm Ngc Vn v ngh nhõn Sm Vn Dn dy cụng su
tm, luyn tp v truyn li cho con chỏu.


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
T chc hnh chớnh ca xó
i Phỳ l mt trong nhng xó tp trung ụng dõn c nht ca huyn Sn
Dng vi tng s 27 thụn bn cựng s an c, lp nghip ca 3 tc ngi, vi
truyn thng cn cự trong lao ng sn xut, bt khut trong u tranh chng
gic ngoi xõm. di s lónh o ca ng b, nhõn dõn cỏc dõn tc ó vt qua
khú khn th thỏch dnh c nhng thng li quan trng trong cụng cuc u
tranh gii phúng dõn tc trc õy, cng nh trong s nghip xõy dng i mi
hin nay.
Vi tng s nhõn khu nm 2009 l 10. 451 ngi vi 2. 227 h gia ỡnh
Ngi dõn cn cự chu khú, tip thu nhanh chúng cỏc kin thc k thut mi
trong phỏt trin sn xut. Ngh nghip chớnh ca ngi dõn trong xó l lm nụng
nghip v thu nhp cng t cỏc sn phm nụng nghip.
Di õy l biu tng kt s liu dõn s k cui thỏng 12 nm 2009 ca Xó
i Phỳ :
TT
1
2
3
4
5
6
7
8


Tng S h
85
93
63
121
52
130
110
90
80
125
64
53
66
86
57
94
78
89

Tng S
Khu
363
436
323
567
229
628
481

88


T×m hiÓu H¸t S×nh ca cña d©n téc Cao Lan ë x· §¹i Phó,
HuyÖn S¬n D•¬ng,
19
Cây Thông
109 TØnh Tuyªn
562 Quang 89
20
Đồng Giếng
104
492
96
21
Vinh Phú
46
208
0
22
Tứ Thể
59
258
0
23
An Mỹ
71
318
1
24

Hiện tại nền kinh tế Đại Phú là nền kinh tế nông nghiệp, các ngành tiểu thủ
công nghiệp và dịch vụ của xã chưa phát triển, chưa có quy hoạch phát triển các
ngành; sản xuất phi nông nghiệp chủ yếu là tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ
buôn bán nhỏ.
Trong những năm qua dưới sự lãnh đạo của đảng uỷ, uỷ ban nhân dân xã
Đại Phú đã có những chuyển biến tích cực, sản lượng lương thực trong những
năm gần đây tăng rất nhiều so với những năm trước, cơ cấu giữa các ngành đã
được chú trọng phát triển đồng đều, bộ mặt nông thôn đã có nhiều thay đổi đáng
kể, với phương châm trong thời gian tới tiếp tục phát triển đa dạng các ngành,
nghề, chú trọng đến phát triển thương mại, dịch vụ…, đáp ứng các mặt hàng
thiết yếu và nhu cầu tiêu dùng của nhân dân trong xã.
Về sản xuất nông nghiệp :
Sản xuất nông nghiệp là ngành chính đem lại thu nhập cho nhân dân, đó là
các hoạt động như: cấy lúa, gieo trồng các loại cây lấy lương thực cho người và
vật nuôi. trong những năm gần đây, xã Đại Phú đã chủ động đưa các giống cây


trồng có năng xuất, giá trị kinh tế cao vào sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật
tiên tiến trong thâm canh, luân canh tăng vụ, tăng giá trị sản xuất trên đơn vị
diện tích, tạo điều kiện cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngày càng phù hợp
theo định hướng phát triển của huyện, tỉnh.
Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp trên địa bàn huyện, hiện nay
Đại Phú đã làm tốt công tác quy hoạch vùng nguyên liệu phục vụ cho nhà máy
đường Sơn Dương. do áp dụng các biện pháp kỹ thuật và các loại giống mới nên
năng xuất và sản lượng cây trồng ngày càng được nâng cao. Sản lượng cây mía
năm 2005 mới chỉ đạt 14.304 tấn thì năm 2009 sản lượng tăng lên 22.704 tấn.
Theo thống kê năm 2008 toàn xã có 1.265,59 ha đất sản xuất nông nghiệp
chiếm 41,99% diện tích đất nông nghiệp, trong đó đất trồng lúa là 443,61 ha, đất
trồng cây hàng năm khác 603,74 ha, đất trồng cây lâu năm 218,24 ha.
Có được kết quả như vậy là do cấp uỷ đảng và các cấp ngành địa phương tiến

nuụi mang li.
Trong tng lai cn phỏt trin mnh n gia sỳc, gia cm tn dng tt cỏc
iu kin hin cú, gúp phn nõng cao thu nhp cho ngi dõn t chn nuụi.
Cụng nghip v tiu th cụng nghip:
Cỏc ngnh cụng nghip v tiu th cụng nghip phỏt trin cũn chm V mang
tớnh nh l, cỏc c s sn xut tiu th cụng nghip cha cú s a dng ch yu
tp chung cỏc lnh vc nh: may mc c s sa cha mỏy múc, gia cụng c
khớ cụng c lao ng sn xut.
Nhỡn chung ngnh tiu th cụng nghip ca xó i Phỳ cũn chm phỏt trin
v mang tớnh nh l, tuy nhiờn ó gii quyt ó gii quyt vic lm cho nhiu lao
ng, c bit l lao ng ph thụng, gúp phn tng thu nhp cho ngi dõn
trong xó.
V dch v v thng mi:
i Phỳ l mt xó min nỳi nờn hot ng thng mi kộm hỏt trin ch yu
l cỏc hot ng buụn bỏn hng tp húa ca cỏc h dõn phc v cho nhu cu ca
nhõn dõn a phng trong phm vi nh. õy hot ng buụn bỏn c thc
hin thụng qua hỡnh thc ch phiờn c m vo; ngy 2, ngy 5, ngy 7 hng
thỏng. trc õy trong nhng ngy ch phiờn tt c nhõn dõn cỏc tc ngi
trong ton xó nụ nc kộo nhau i ch h trao i buụn bỏn thm chớ cũn t chc
vui chi, nhng hin nay do nn kinh t tỏc ng hỡnh nh ch phiờn ó i vo
ký c, h ch tranh th th gian ch mua sm nhng ũ dựng cn thit m
khụng cũn dnh thi gian cho hot ng vui chi na.


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Trong nhng nm gn õy cn y mnh cỏc hot ng dch v buụn bỏn
hng nụng sn, dch v thng mi v mt s dch v cn thit khỏc ỏp ng
cho mc tiờu phỏt trin kinh t a phng, chỳ trng a cỏc sn phm nụng,

Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
50 h tr thnh cỏc dũng h ca chỳa t v thn thỏnh. Vy nờn cỏc vua chỳa,
thn thỏnh u cựng mt ngun gc.
Nhng v sau cú nhiu n ụng hn n b, h khụng cú qun ỏo, khụng cú
tht lng, khụng bit lm nh, gieo ht, h n sng nut ti khụng hc hnh gỡ,
h giao cu ba bói vi c ngi trong dũng h. Ri Phc Huy tr li trờn trỏi
t dy h bit lm n, n mc, L Ban dy h xõy nh lm n, Ngc Hong dy
h bit dựng la nu chớn thc n, Chu Hong dy h lun hụn nhõn v quan h
vi nhng ngi thõn, Thn Nụng dy h gieo trng cy lỳa, Bn C cp lỳa
ging cho h.
Truyn thuyt k rng Bn C cú 2 con trai v 12 con gỏi. ngi con trai c
l t tiờn ca ngi Hỏn, ngi con trai th l t tiờn ca ngi Kinh. Cũn 12 cụ
con gỏi nh vua khụng g chng ht c do vy mt cụ con gỏi t tiờn ca
ngi Mỏn i Bn ly chng ngi kh uụi di, nờn ph n ca h mc trang
phc ỏo vt di ging uụi kh . mt cụ khỏc ly chng chú t tiờn ca ngi
Cao Lan, nờn ph n mc ú thờu hỡnh thang trờn b vai tng trng nhng vt
cn ca chú. Di cỏnh tay khõu nhng ming vi xanh, trng tng trng cho
nhng vt chõn chú.
Theo cỏc ngun th tch v nhng li k ca nhng ngi gi trong lng i
Phỳ thỡ t tiờn ca tc ngi Cao Lan trc õy vựng tõy Hng Sn thuc
tnh Qung ụng Trung Quc. Do quỏ trỡnh lm n sinh sng gic gió tc ngi
Cao Lan ri b quờ hng vo thi nh Minh i n Qung Tõy Trung Quc ri
n Nam Ninh vo bc Vit Nam( ngy nay). chớnh vo bc Vit Nam c trỳ
lm n sinh sng, ngi Cao Lan c vua nam u quyn cho chi huyn cp vn
bng c phộp lm n lp nghip cỏc a phng ca Vit Nam, tớnh n nay
ó c 4 i, ngi Cao Lan vo vit nam ụng nht nm 1791, song cng cú
b phn vo sm hn nm 1743.
Nh vy cú th núi tc ngi Cao Lan cú ngun gc t Trung Quc, Ri di
c vo Vit Nam i nh Minh vi 02 tc ngi chớnh : Cao Lan San Chớ.

thuc vo t ai mu m, rng nỳi, sụng sui, cú iu kin sn xut, i
sng sinh hot ca ngi dõn.
i Phỳ ngi Cao Lan sng xen k vi ngi Kinh Hoa, ch yu tp
chung ti cỏc thụn giỏp chõn 2 con nỳi l nỳi sỏng v nỳi Bu nh ; thụn Món
hoỏ, thụn Dung Giao, thụn ng Xay,thụn ng Na, thụn Cõy Thụng...
Danh gii i sng ca tc ngi Cao Lan c phõn chia mc, cỏnh rng,
dũng chy ngn nỳi, dc, khu i, v rt cú ý thc tụn trng ngi n trc


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
v quyn s hu. mi bn lng c phõn chia ra khu, khu c trỳ khu canh tỏc,
khu th cỳng ỡnh chựa miu mo
Cu trỳc truyn thng ca ngi Cao Lan i Phỳ l c trỳ theo dũng h,
sng quõy qun thnh tng cm, ngi Cao Lan khụng cú ngha a vỡ h quan
nim ngi Cao Lan cht i hn s tr v Dng Chõu, ú cú ngụi nh tng
dũng h chụn ct ngi quỏ c ca cỏc dũng h, nờn khi trong nh cú ngi
qua i h thng chn t theo hng ca h mỡnh cho phự hp, ch khụng cú
ngha a chung ca lng nh ngi Kinh.
V lut tc: truyn thng ca ngi Mỏn Cao Lan mang nhiu du n
cụng xó nụng thụn bn a nờn mi lng thng cú mt ngi cú uy tớn, am
hiu, v giu kinh nghim c cng ng kớnh n bu lm Khỏm Th v Th
T qun lý lng bn iu hnh mi cụng vic ca lng v kinh t - xó hi, an
ninh, xó giao
V hụn nhõn: c cng ng lng rt coi trng, chuyn g con gỏi ly
dõu u c lng chng kin. Nh m cú con gỏi cha hoang phi bỏo cỏo lng
lm l xin tha
Ni th cỳng l hi: ngoi khu vc c trỳ ca tc ngi Cao Lan mi
lng u bn nhau mt khu t rng, bng phng lm miu, dng ỡnh

Ngi ph n Cao Lan chu nhiu rng buc bi theo quan nim quan h
nng dõu trong gia ỡnh nh chng, vỡ vy khi con dõu v nh chng phi thc
hin rt nhiu quy nh l tc ca nh chng: khụng c núi to, i li phi khộp
nộp cú ý t, bui sỏng dy sm nu cm, dn dp nh ca, pha nc ung, bng
nc cho B M chng ra mt. Con dõu tuyt i khụng c nm hay ngi
lờn ging b m chng, khụng c qua li bn th cỳng t tiờn, hng ho .
b chng cng phI cú nhng quy nh riờng khi cú con dõu nh: khụng c
vo bung con dõu, khi mun a vt gỡ cho con dõu thỡ phi thụng qua ngi
khỏc hoc t xung nh a con cho b chng b. n ba n cm dự ch cú 2
b con thỡ cng ph dn 2 mõm ch khụng ngi chung mt mõm,con dõu khụng
c phộp nghe nhng chuyn dũng h bn, gi chn vc tt xu trong nh
chng khụng c k cho ngi khỏc.
V quan h gia ỡnh: trong mi gia ỡnh ngi Cao Lan khụng phõn bit
cnh trờn cnh di theo v trớ vai v tớnh i th 4 tr i, ch phõn bit i
th 3, ngi Cao Lan dũng h khụng chia thnh cnh, th bc v khụng cú
ngi ng u dũng h, vỡ khụng cú nh th chung, mi gia ỡnh ch th b m
mỡnh l chớnh, bờn ngoi khi ch nh qua i thỡ khụng cỳng th bờn ngoi na
vi quan nim con gỏi ch th mt i. tc ngi ny cú hỡnh thc dũng h


T×m hiÓu H¸t S×nh ca cña d©n téc Cao Lan ë x· §¹i Phó,
HuyÖn S¬n D•¬ng,
TØnh Tuyªn Quang
là tiểu gia đình bởi họ quan niệm ai sinh ra trước là anh chị, bất kể người đó là
con anh hay con cô, chỉ lập bàn thờ cúng tổ tiên.
Người Cao Lan rất coi trọng ngày lễ tết, dù con trai hay con gái, con cháu về
lễ tết ông bà phải có quà cho “bố mẹ”, ngược lại ông bà, bố mẹ cũng chuẩn bị
quà cho cháu như: áo, khăn, tiền. Ngày xưa con trai, con rể đi lễ tết bằng gà
thiến, bánh, nhưng ngày nay đi lễ tết chủ yếu bằng tiền tù lòng hảo tâm
Về đám cưới của người Cao Lan đều phải có trình tự như : lễ giạm hỏi, lễ giá

chm súc b m mi khi v gi, khi h cht phi tang nh b m .
Núi chung trong t chc - xó hi ca ngui Cao Lan cú rt nhiu im khỏc
bit v chớnh s khỏc bit ú ó to nhng c trng vn hoỏ mang bn sc riờng
khỏ phong phỳ v a dng. nhng hin nay vi s tỏc ng ca nn kinh t th
trng ó tỏc ng v lm mai mt i nhiu.
1.2.5 c im ni bt v vn hoỏ vt cht - tinh thn
i vi mi dõn tc u cú nhng nột c trng v vn hoỏ vt cht cng
nh tinh thn c sc riờng cú ca mỡnh. Vi dõn tc Cao Lan cng vy, h luụn
cú mt nột riờng trong i sng t cỏch lm nh sinh sng n nhng nột sinh
hot vn hoỏ cng ng.


Nh

Chỳng ta cú th thy cỏc loi hỡnh v nh , núi chung v truyn thng nh
ca ca ngi Cao Lan thng l nh sn nhiu hỡnh th: 1 gian 2 trỏi; 3 gian 2
trỏi ; 4 gian 2 trỏi ; hoc nh trt dng nh bng g khụng mi mt, tt c o
trũn, vuụng, thng, c l xuyờn vn trụng cng v chc chn, ra mt trỏi
lm cu thang lờn xung hoc b trớ i sau : nh 3 gian 2 trỏi
1 - trỏi lin vi 1 gian dựng trang trớ ni bp nc, i li, tm ra,
dựng sinh hot un nu
2 Gian n cm tip khỏch
3 Gian bn th t tiờn
Chớnh iu kin sng ca h nờn ó to cho ngi Cao Lan phong tc lm
nh sn, h phi lm nh cao lờn cú th sng trong rng nỳi,sụng sui,trỏnh
thỳ d phỏ phỏch nh : h, cp, hn na h lm nh sn nht gia sỳc va
trỏnh thỳ d li khụng mt trm.
Ngi Cao Lan rt khộo tay, k c nam ln n h an nhng tm m
phi lỳa, Lp nh bng gianh tc l h kt nhng cõy c gianh thnh nhng
phờn ri lp lờn mỏi nh khỏ k cụng v mt nhiu thi gian. lm c mt

ch nht, dng c ny khỏ thun li cho vic tra ht trờn nngDng c mang
theo lm nng thng l mt chic quc tay( li quc nh, cỏn quc ngn)
nh d s dng, v mt con dao da va phi c ỳt trong bao g cú dõy eo
ngang hụng, chic bao õy c phõn bit n ụng v n b khỏ rừ nột thụng
qua nột trang trớ trờn v bao, c bit vi ngi ph n thỡ chic bao dao c
trm tr rt cu k v chic dõy eo c dt bng th cm vi nhiu ha tit
.chic bao dao v con dao ca ngi ph n Cao Lan khỏ tin dng nú va l
cụng c lm nng li nh mt mún trang sc lm tụn thờm v p ca thiu
n vựng cao.


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Dng c thu hoch v ch bin lng thc ca dõn tc Cao Lan xó i Phỳ
cng cú nhng nột khỏc bit: dng c thu hoch lỳa nng l chic li hỏi v
chic ũn gỏnh nhn 2 u gi l ũn xúc gỏnh lỳa nng. hin nay xó i
Phỳ dõn tc Cao Lan khụng cũn trng lỳa nng vỡ vy cỏc dng c ny ó c
cỏc cỏn b su tm trng by v phc v cụng tỏc nghiờn cu, tuyờn truyn


Mt s trang phc tiờu biu ca dõn tc Cao Lan i Phỳ

Cú th núi dõn tc Cao Lan l mt dõn tc cú truyn thng dt vi bng bụng
t rt lõu i t nhng tm vi dt bng bụng, h nhum chm en hoc xanh
sm, ri t ct khõu thnh nhng b qun ỏo rt c trng ca ng bo Cao Lan
i Phỳ.
Nh ó trỡnh by trờn thỡ ta thy t ai i Phỳ rt thớch hp vi quỏ
trỡnh sinh trng v phỏt trin ca cõy bụng,nờn h ó tn dng li th ny
trng bụng lm nguyờn liu dt vi v may qun ỏo, lm thnh nột p bn sc

l cỏi sung, chic sung cú nhiu loi to, nh khỏc nhau, phn tỳi ng cú hỡnh
ch nht, phn quai eo c tt thnh si, dõy dựng an sung l ly t dõy
sn rng( sn ma) se li, dng c an v k thut an gin nh ng kinh an
li, cụng vic ny ch yu do ng ph n tranh th lỳc rnh ri, cú khi l c
thi gian ban ngy ln ban ờm ch cn ú l thi gian rnh. Chic sung l mt
vt dng rt gn gi v cn thit mang nhng vt khi i lm nng hay i
chi, ph n Cao Lan cũn mang theo nhng trang sc nh : vũng bc,
nhn eo tay, chõm ci u, vũng bc cng cú nhiu loi; loi eo tay, loi
eo c, eo taiRiờng vũng eo c ch eo khi i l hi, cũn cỏc trang
sc khỏc thỡ eo hng ngy. ph n Cao Lan cũn thng xuyờn dựng ym buc
mt dõy vũng qua c v mt dõy buc ngang tht lng, ym may bng vi chm
cú thờu hoa vn bng ch mu hỡnh qu chỏm, hỡnh chim, hoa sen vi y
mu sc.
C n ụng v n b ngi Cao Lan thng i guc g t o t cõy thng
mc, trc khi i ng h thng ra chõn v i guc.
Ngy nay, trang phc ca ng bo Cao Lan cng ó cú nhiu thay i, h ó
s dng vi v may mc theo kiu trang phc ca ngi kinh,ỏnh mt nhng
trang phc truyn thng ca dõn tc mỡnh. Vic khụi phc nhng qun ỏo truyn
thng ca ngi Cao Lan ang l vn cn thit bo lu truyn thng trang
phc v nhng nột vn hoỏ trong sinh hot i sng ca dõn tc Cao Lan. Nhm
gỡn gi mt bn sc vn hoỏ c sc ca ng bo Cao Lan xó min nỳi ca
Huyn Sn Dng.


Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú,
Huyện Sơn Dơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Ngoi ra n vi dõn tc ny chỳng ta cũn cú th thng thc nột vn hoỏ m
thc vi nhiu mún n v ung riờng mang m bn sc ca dõn tc mỡnh
nh : sụi cm, sụi ( ỏm ci), sụi xanh ( tt ụng 9/11), cm lam, mún bỳn