Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
1
LI M U
1. Lí DO CHN TI
Trờn di t hỡnh ch S ca Vit Nam vi s chung sng ca 54 dõn tc
anh em, mi mt vựng min,mi mt tc ngi li mang nhng sc thỏi v c
trng vn húa riờng v chớnh nhng sc thỏi, c trng riờng ú li to cho Vit
Nam mt nn vn húa a dng v phong phỳ. õy l mt li th du lch Vit
Nam ngy cng phỏt trin.
Hin nay du lch hng ti cỏc vựng dõn tc thiu s ( Ethnic tourism)
ang c quan tõm v coi ú nh l mt chin lc phỏt trin du lch quc gia.
Vit Nam cú ti 53 dõn tc thiu s cỏc dõn tc ny thng sng khụng tp
trung v xen k vi ngi kinh,nhng mi dõn tc li cú mt bn sc vn húa
riờng nú c th hin trong li sng, thúi quen canh tỏc, phong tc tp quỏn,
nghi l tụn giỏo v vn húa ngh thut dõn gian c bit nhng yu t vn húa
ú li c hũa ln trong 1 khụng gian sinh thỏi t nhiờn hp dn du khỏch c
bit l du khỏch nc ngoi,t nhng thnh ph ln,t nhng khu cụng nghip
vi ỏp lc cụng vic, s ngt ngt bi cht chi ụng ỳc,s n o ca xe c v
mỏy múc h mun tr v vi cỏc vựng thụn quờ ni ú h c yờn tnh, ngh
ngi c n thm cỏc lng ngh c truyn, c tham gia cỏc l hi v tỡm
hiu cỏc phong tc tp quỏn,bn sc vn húa ca cỏc tc ngi.
Khi núi ti vn húa tc ngi chc hn trong mi ngi u ngh ti 1 s
tc ngi tiờu biu nh : ngi thỏi, ngi ty, ngi dao, ngi mng,
nhng ngoi nhng tc ngi ny thỡ Vit Nam cũn cú rt nhiu tc ngi
khỏc mang nhng c trng, bn sc vn húa riờng, phong phỳ v a dng m
ngay c ti bn thõn nhng ngi lm du lch vn cha khỏm phỏ ht c. Cỏc
tc ngi ú ch yu tp chung sinh sng cỏc tnh min nỳi phớa bc nh :
Thỏi nguyờn, h giang, tuyờn quang, cao bng, bc cn
Dõn tc Cao lan l 1 trong nhng tc ngi nh vy, h sng tp chung cỏc
nm no gi ó tr nờn trm c vỡ s ly hi di ó khú hn, Sỡnh Ca lỳc ny
cht thoỏng nhng nột bun. Cũn vi nhng ngi c i yờu caau hỏt sỡnh ca
n da dit nh lp ngi gi trong xó i Phỳ thỡ s truyn li nhng tinh tuý
ca cõu ca dõn tc cha bao gi ht trn tr. Bn thõn em l mt sinh viờn ngnh
vn hoỏ du lch em t nhn thy rng mỡnh phi cú trỏch nhim nghiờn cu, tỡm
hiu v nhng nột vn hoỏ c sc ca cỏc dõn tc thiu s, v cng l gúp
thờm ting núi trong c vng ca dõn tc Cao Lan v bo tn, gỡn gi, phỏt
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
3
huy nột vn hoỏ dõn gian ca dõn tc mỡnh. Bờn cnh ú vic thc hin khoỏ
lun ny s giỳp em cú nhng hiu bit sõu hn v vn hoỏ dõn gian ca dõn tc
Cao Lan, trau di thờm nhng kin thc kinh nghim thc t phc v cho cụng
vic sau ny ca mỡnh, ú chớnh l xõy dng c nhng tour du lch v vi vn
hoỏ dõn gian ca dõn tc Cao Lan Tuyờn Quang.
Vi nhng lớ do trờn em ó mnh dn ch ti Tỡm hiu hỏt Sỡnh Ca ca
dõn tc Cao Lan xó i Phỳ, huyn Sn Dng, tnh Tuyờn Quang lm
khoỏ lun tt nghip cho mỡnh.
2 MC CH NGHIấN CU V NHIM V
a. Mc ớch
Nghiờn cu ln iu Sỡnh Ca nhm cung cp mt s thụng tin v c s ra i,
quỏ trỡnh hỡnh thnh, nhng c im v nhng phng thc hỏt Sỡnh Ca ng
thi khng nh c mt s giỏ tr tiờu biu ca loi hỡnh dõn ca giao duyờn c
ca dõn tc Cao Lan
Trờn c s ú xut mt s bin phỏp bo tn, khai thỏc phc v du
lch,a Sỡnh Ca vo trong cỏc tour du lch v vi X Tuyờn.
b.nhim v
trong quỏ trỡnh nghiờn cu v hỏt Sỡnh, i thu thp cỏc ngun t liu, ng
thi ỏnh giỏ, phõn tớch a ra c nhng kt qu tt nht phc v ti.
Huyn Sn Dng, tnh Tuyờn Quang
Kt qu nghiờn cu cng nh cỏc gii phỏp bo tn, khai thỏc tim nng du
lch i vi ln iu ny ca khúa lun s l c s cho nhng ngi lm du lch
tham kho khi thc thi cụng v xó min nỳi ny
õy l cụng trỡnh mang tớnh tng th u tiờn tỡm hiu v ln iu Sỡnh Ca,
a Sỡnh Ca vo du lch,giỳp du lch Tuyờn Quang cú nhng im mi v ngy
cng thu hỳt khỏch du lch v vi x Tuyờn.
B CC CA KHểA LUN
Ngoi phn m u, kt lun, ti liu tham kho v ph lc thỡ ni dung
chớnh ca khúa lun c trỡnh by trong 3 chng :
Chng 1: Khỏi quỏt chung v xó i Phỳ, huyn Sn Dng, Tnh Tuyờn
Quang
Chng 2 : Sỡnh Ca v t chc hỏt sỡnh ca xó i Phỳ, huyn Sn Dng,
Tnh Tuyờn Quang.
Chng 3 : giỏ tr ca ln iu Sỡnh Ca, bo tn, phỏt trin, phc v du lch
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
5
Chng 1
KHI QUT CHUNG V X I PH V NGI CAO
LAN X I PH, HUYN SN DNG,
TNH TUYấN QUANG
1.1 Vi nột v Sn Dng
Núi ti Sn Dng, tnh Tuyờn Quang ai cng bit õy l ni cú khu di tớch
lch s Tõn Tro vi mỏi ỡnh Hng Thỏi,cõy a Tõn Tro, cỏch õy 65 nm ni
õy Bỏc H ó chn l th ụ lõm thi ca nc Vit Nam Dõn Ch Cng Ho,
ni õy ó tng che ch, giỳp , bo v an ton cho cỏc ng chớ lónh o
ng, nh nc, cỏc c quan trung ng ch o thnh cụng cuc cỏch mng
thỏng 8 nm 1954 v 9 nm trng k khỏng chin chng thc dõn Phỏp thng
nhng ngụi nh sn vi kin trỳc khỏ c ỏo phự hp vi iu kin sinh sng
ca ng bo vựng nỳi,nhng nh sn ca mi tc cú nhng nột rt khỏc nhau,
ngoi ra mi dõn tc cũn cú kho tng vn hc ngh thut dõn gian nh: hỏt ng
giao, k truyn,tc ng, thnh ng,cõu , phong phỳ v th loi v ni dung,
mang sc thỏi riờng c ỏo giu tớnh nhõn vn v giỏo dc sõu sc. dõn tc Ty
cú iu hỏt quan lng (hỏt a cụ dõu v nh chng), hỏt ci, hỏt sli, hỏt ln,
hỏt then, v 1 s iu mỳa: mỳa nún, mỳa qut, mỳa gieo ht.. Dõn tc Dao
cú iu hỏt Pỏo Dung ( hỏt i ỏp giao duyờn nam v n), cỏc iu mỳa nh :
tt nhy, cu mựa, bt ba ba, Dõn tc Sỏn Dỡu cú iu hỏt song cụ( hỏt i
ỏp giao duyờn nam v n) v iu mỳa kộo chi. dõn tc Cao Lan cú ln iu
Sỡnh Ca( hỏt i ỏp gia nam v n), v cỏc iu mỳa nh: nhy tam thanh,
mỳa xỳc tộp, mỳa chim gõu, mỳa khai ốn
n vi Sn Dng du khỏch cũn cú th thng thc cỏc mún n truyn
thng mang tớnh vn hoỏ m thc c sc ca tng tc ngi nh : mm cỏ
rung, tht p, cm lam, tht m mui, bỏnh trng kin( dõn tc Ty), cỏ thớnh
( dõn tc Sỏn Dỡu)vi nhng nột vn hoỏ c sc ny gn vi lch s cỏch
mng truyn thng Sn Dng xng ỏng l 1 im n lớ tng cho du khỏch
bn phng ti thm.
1.2 Khỏi quỏt chung v xó i Phỳ
1.2.1 iu kin t nhiờn
V trớ a lý.
Xó i Phỳ l mt xó vựng cao ca huyn Sn Dng, thuc khu trung
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
7
huyn, cỏch th trn Sn Dng khong 34 km v phớa nam, cú danh gii tip
giỏp vi cỏc n v hnh chớnh nh sau : phớa Bc giỏp xó Tuõn L, phớa ụng
giỏp xó Sn Nam, phớa tõy giỏp xó Phỳ Lng, phớa nam giỏp huyn Lp Thch
(Vnh Phỳc).
Khớ hu.
Xó i Phỳ thuc tiu khu khớ hu phớa nam, nm trong vựng khớ hu nhit
i giú mựa. khớ hu trong nm c chia thnh 2 mựa rừ rt: Mựa ma t thỏng
5 n thỏng 10, mựa khụ t thỏng 11 n thỏng 4 nm sau. Nhit trung bỡnh
trong nm khong 22 C, nhit cao nht trong nm khong 38 C, nhit
thp nht trong nm khong 6 C , m bỡnh quõn l 80%.
Thu vn.
i Phỳ khụng cú h thng sụng chy qua, nhng cú nhiu sui v cỏc h
cha nc ln cng vi h thng kờnh, mng, thu li, ú l ngun nc chớnh
ti cho ng rung, v cng l h thng tiiờu nc trờn a bn. ch thu
vn ca cỏc con sui v cỏc h thay i thng xuyờn theo mựa. Nc sinh hot
ca ngi dõn thng l ging t o song tr lng nc luụn thay i theo
mựa, iu ny ó nh hng rt ln n sn xut v siinh hot ca ngi dõn
trờn a bn xó.
Ti nguyờn t:
t dc t trng lỳa nc, phõn b gia cỏc khu i, nỳi t, cỏc thung lng
nh. õy l loi t dc hỡnh thnh do s tớch t cỏc sn phm phong hoỏ trờn
cao a xung. Cú phỡ khỏ rt thớch hp cho trng lỳa, din tớch loi t ny
khỏ ln nm ri rỏc trờn khp a bn xó. t feralit bin i do trng lỳa, c
hỡnh thnh do quỏ trỡnh ci to trng lỳa nc, loi t ny phõn b ch yu
vựng tip giỏp vi i nỳi, v cỏc thung lng ven sui, loi t ny thớch hp
cho vic trng lỳa nc v cỏc cõy nụng nghip. t vng nõu phỏt trin trờn
phin sa thch, tp chung cỏc khu vc i nỳi a hỡnh i nỳi bỏt ỳp thp
thoi, tng t dy, õy l loi t thớch hp cho nhiu loi cõy trng, ch yu l
cõyh lõu nm c bit l cõy chố v cõy lõm nghip.
Xó cú iu kin v th nhng khỏ phự hp rt thun li cho phỏt trin cỏc
loi cõy cụng nghip ngn ngy, cõy lõm nghip, cõy trng hng nmDo ú
trong thi gian quy hoch cn u t phỏt trin tn dng tt ngun ti nguyờn
t ai, s dng v bo v t bn vng, c bit l din tớch t i nỳi thp cú
rng, t trng cõy hng nm.
h tp trung trờn 27 thụn bn,mi mt tc ngi li cú mt kho tng vn hoỏ
truyn thng riờng rt phong phỳ v a dng . Ngi dõn cn cự chu khú, tip
thu nhanh chúng cỏc kin thc k thut mi trong phỏt trin sn xut. Ngh
nghip chớnh ca ngi dõn trong xó l lm nụng nghip v thu nhp cng t cỏc
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
10
sn phm nụng nghip.
Vi iu kin t nhiờn khỏ thun li v v trớ a lý, thu vn, khớ hu, t
ai, ngun nc, ti nguyờn rng cựng vi ngun ti nguyờn nhõn vn phong
phỳ a dng, xó i Phỳ cú iu kin phỏt trin nn kinh t nụng nghip a
dng.
1.2.2 Dõn c, dõn tc v t chc hnh chớnh
Cỏc dõn tc trờn a bn
L mt vựng t nm gia thung lng, xung quanh cú nỳi non bao bc, cú
trc ng chớnh ni lin cỏc xó, iu kin t nhiờn thun li nờn mnh t i
Phỳ c la chn l ni an c lp nghip ca 3 tc ngi: ngi Kinh, ngi
Hoa v ngi Cao Lan vi tng s dõn ton xó l 10.451 ngi ( 2009), vi tng
s h l 2.227 h. Trong ú dõn tc Cao Lan chim khong 70%,h thng sng
tp trung cỏc thụn giỏp chõn nỳi, c th l chõn nỳi bu v nỳi Sỏng Sn nh:
thụn Món Hoỏ, Dung Giao, ng Xoay, Lng Hoa, ng Ging, Cõy Thụng.
Dõn tc Kinh chim 25% v dõn tc Hoa chim khong 5% v cú 58 dũng h
tp trung 27 thụn bn, ngun gc t 15 tnh thnh trong c nc v xõy dng
cuc sng bn b sut hng ngn nm lch s, bong sc lao ng cn cự, tinh
thn on kt, thng yờu ựm bc ln nhau, nhõn dõn cỏc dõn tc i Phỳ
khụng ngng ci to t nhiờn, bin nhng i nỳi hoang, gũ bói, m ly thnh
nhng tha rung, h cỏ, i cõy cú giỏ tr kinh t cao phc v i sng con
ngi. quỏ trỡnh tỏc ng quyt lit vo t nhiờn ó hỡnh thnh 27 khu dõn c
trong ton xó, thun tin cho giao lu, sinh hot v hot ng xó hi.
1 Lý Su 85 363 67
2 ng Na 93 436 89
3 Hu V 63 323 63
4 ng Chựa 121 567 97
5 ng Co 52 229 1
6 Dung Vi 130 628 115
7 Cu Li 110 481 50
8 Hi Mụ ng 90 383 74
9 Hi Mụ 80 420 79
10 Yờn Phỳ 125 535 104
11 Dung Giao 64 300 56
12 ng Xay 53 254 52
13 Tõn Phỳ 66 303 58
14 Món Hoỏ 86 524 86
15 ng Sm 57 268 19
16 Hip Trung 94 515 0
17 ng o 78 378 78
18 Thch Khuõn 89 359 88
T×m hiÓu H¸t S×nh ca cña d©n téc Cao Lan ë x· §¹i Phó, HuyÖn S¬n D-¬ng,
TØnh Tuyªn Quang
Sinh Viªn : NguyÔn H-¬ng Giang . Vh 1001
12
19 Cây Thông 109 562 89
20 Đồng Giếng 104 492 96
21 Vinh Phú 46 208 0
22 Tứ Thể 59 258 0
23 An Mỹ 71 318 1
24 Lũng Hoa 104 402 104
25 Hoa Lũng 71 368 70
26 Thái Sơn Tây 58 255 0
din tớch, to iu kin cho s chuyn dch c cu kinh t ngy cng phự hp
theo nh hng phỏt trin ca huyn, tnh.
Cựng vi s phỏt trin ca ngnh cụng nghip trờn a bn huyn, hin nay
i Phỳ ó lm tt cụng tỏc quy hoch vựng nguyờn liu phc v cho nh mỏy
ng Sn Dng. do ỏp dng cỏc bin phỏp k thut v cỏc loi ging mi nờn
nng xut v sn lng cõy trng ngy cng c nõng cao. Sn lng cõy mớa
nm 2005 mi ch t 14.304 tn thỡ nm 2009 sn lng tng lờn 22.704 tn.
Theo thng kờ nm 2008 ton xó cú 1.265,59 ha t sn xut nụng nghip
chim 41,99% din tớch t nụng nghip, trong ú t trng lỳa l 443,61 ha, t
trng cõy hng nm khỏc 603,74 ha, t trng cõy lõu nm 218,24 ha.
Cú c kt qu nh vy l do cp u ng v cỏc cp ngnh a phng tin
hnh tp trung ch o nhõn dõn cỏc dõn tc trong ton xó tn dng tt ngun
vn v qu t, mnh dn ỏp dng khoa hc k thut, tớch cc u t, a cỏc
loi ging mi vo trong sn xut nụng nghip theo hng chuyn giao khoa
hc k thut ca trung tõm khuyn nụng
V lõm nghip:
Theo kt qu thng kờ t ai nm 2008 din tớch t lõm nghip ca xó l
1.734,22 ha chim 57,54% tng din tớch t nụng nghip. Cụng tỏc trng, chm
súc, khoanh nuụi v bo v rng c chớnh quyn v nhõn dõn trong xó thc
hin y v nghiờm tỳc, nht l cụng tỏc ch o , vn ng nhõn dõn trng
rng nguyờn liu giy theo k hoch. Cỏc v vic cht phỏ trỏi phộp ó gim so
vi nhng nm trc õy, cụng tỏc phũng chỏy rng trong mựa khụ hanh c
thc hin theo k hoch, thng xuyờn kim tra, phi hp vi lc lng kim
lõm, dõn quõn phũng cha kp thi. Hin nay i Phỳ cú h thng rng khỏ
phong phỳ v a dng, l ngun thu ln cho nhõn dõn trong ton xó, ng thi
gúp phn tng doanh thu ca ton xó.
Chn nuụi:
Tỡnh hỡnh sn xut chn nuụi cha thc s phỏt trin mnh, cỏc h gia ỡnh
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
ký c, h ch tranh th th gian ch mua sm nhng ũ dựng cn thit m
khụng cũn dnh thi gian cho hot ng vui chi na.
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
15
Trong nhng nm gn õy cn y mnh cỏc hot ng dch v buụn bỏn
hng nụng sn, dch v thng mi v mt s dch v cn thit khỏc ỏp ng
cho mc tiờu phỏt trin kinh t a phng, chỳ trng a cỏc sn phm nụng,
lõm nghip thnh sn phm hng hoỏ trờn th trng.
Nhỡn chung s phỏt trin kinh t ca xó i Phỳ ang cú bc phỏt trin
tng i tt nh vo s u t ci tin phng tin sn xut v ỏp dng khoa
hc k thut lm cho nng xut lao ng ngy cng nng cao v dn i vo n
nh. Nhng do nhu cu phỏt trin ngy cng cao ca xó hi ũi hi phi cú s
sp xp li lao ng v phõn b mt cỏch hp lý to ra mt bc phỏt trin
ton din. ng u, chớnh quyn xó phi xõy dng c chin lc phỏt trin
kinh t xó hi gn vi vic s dng t ai trc mt v lõu di. ng thi chỳ
trng ti vic phỏt trin cỏc loi cõy trng, cõy lõm nghip nhm nõng cao ct
lng cuc cụng cho ngi dõn.
1.3 Khỏi quỏt v dõn tc Cao Lan xó i Phỳ
1.2.4 Lch s c trỳ v phỏt trin
Truyn thuyt núi khi thu nc v t u khụng cú, nhng t v nc
u khụng ri nhau. Du vy ó cú bn Vng, Bn Vng xung bin mn
v mang v mt con k Lõn lờn tri. Bng hi th ụng y ó lm ra 9 mt tr
bao quanh mt t, song v sau Thớch Ca ó tiờu dit i 7 mt tri chiu
sỏng nhng khụng t chỏy. nm Vnh Chinh th 3 cú nn hng thu lm ngp
trỏi t ch cũn l dnh nỳi Cụn Lụn nc khụng ngp n, nn hang Thy din
ra lm ngp cõy ci, vn vt u cht ht ch cú Phc Huy v em gỏi sng sút
trong qu bu. Chn lờn nh nỳi ny gp con Rựa en hin lờn bo h phi ly
nhau, hai ngi ỏnh Rựa v ct ra tng mnh v vn khụng cht, Rựa sng li
Cao Lan ri b quờ hng vo thi nh Minh i n Qung Tõy Trung Quc ri
n Nam Ninh vo bc Vit Nam( ngy nay). chớnh vo bc Vit Nam c trỳ
lm n sinh sng, ngi Cao Lan c vua nam u quyn cho chi huyn cp vn
bng c phộp lm n lp nghip cỏc a phng ca Vit Nam, tớnh n nay
ó c 4 i, ngi Cao Lan vo vit nam ụng nht nm 1791, song cng cú
b phn vo sm hn nm 1743.
Nh vy cú th núi tc ngi Cao Lan cú ngun gc t Trung Quc, Ri di
c vo Vit Nam i nh Minh vi 02 tc ngi chớnh : Cao Lan San Chớ.
Ngi dn dt di c ca ngi Cao Lan - San Chớ l tự trng Ninh Vn Bớnh,
sau khi tự trng Bớnh qua i tự trng Hong Vn Thõn l ngi Cao Lan
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
17
thay th, i sng khú khn h di c n Lc Ngn, Bc Giang, Thỏi Nguyờn,
Phỳ Th, Tuyờn Quang. Nhng ch cai qun ca tng tc ngi cỏc tnh
núi trờn li mt ln na nghe li tự trng ri c vo cỏc tnh: Ho Bỡnh,
Ninh Bỡnh, Thanh Hoỏ lm n nh c. Nhng vỡ ngi Cao Lan l tc ớt ngi
ngi mng ụng nờn vua mng kiờn quyt khụng cho ngi Cao Lan v vua
Cao Lan sinh sng õy, vua mng ui vua Cao Lan i, nờn tc ngi Cao
Lan li tr v quờ c nh c sinh sng phớa ụng bc Vit Nam, tp trung s
lng ụng nht Tuyờn Quang cỏch õy 300 400 nm( khong th k 17,
18). V i Phỳ l mt trong nhng ni ngi Cao Lan la chn, t õy h bt
u an c, lp nghip.
Tuy cuc sng mi cũn gp nhiu khú khn nhng h sng vi mt tinh thn
lc quan, yờu i. trong quỏ trỡnh nh c, tớch lu kinh nghim,hc hi cỏc cng
ng khỏc, nờn cnh tỏc ó c ci tin. Khai phỏ t ai lm rung,cy lỳa
nc, trng ngụ, bụng vi, cõy n qu chn nuụI gia xỳcv chớnh quỏ trỡnh lao
ng sn xut ú h ó sỏng to ra c mt kho tng vn hoỏ dõn gian cho dõn
tc mỡnh. Hin nay thỡ cuc sng ca ng bo Cao Lan i Phỳ ó khỏ hn
ninh, xó giao
V hụn nhõn: c cng ng lng rt coi trng, chuyn g con gỏi ly
dõu u c lng chng kin. Nh m cú con gỏi cha hoang phi bỏo cỏo lng
lm l xin tha
Ni th cỳng l hi: ngoi khu vc c trỳ ca tc ngi Cao Lan mi
lng u bn nhau mt khu t rng, bng phng lm miu, dng ỡnh
chựa cú ngi cai qun, lng no cng gúp thng l 1-2 so rung cho
ngi cai qun canh tỏc, din tớch ú gi l lng tr thự lao, ngi cai qun ú
thng l ụng Khỏm Th hay ễng Th T, hng nm c vo tt nguyờn ỏn dõn
lng t choc cỳng chung vo ngy cui ca nm tc l t ngy 23 26 thỏng
chp, v thp nhang vo ngy 30,mựng mt tt. i Phỳ ú l ngụi n Hp
Chung, C khi xuõn sang tt n c lng li m hi, vui chi v lm l xung
ng t ngy 02 n 10 thỏng giờng, cu cho mựa mng tt ti, c lng an
thnh, ngi dõn trong lng nụ nc kộo nhau i hi v tham gia cỏc trũ chi dõn
gian ca dõn tc mỡnh.
Khụng nh ngi kinh Ngi Cao Lan thng cú 4 tt chớnh: tt nguyờn ỏn,
tt thanh minh v tt oan ng, tt vu la 15/7 v 3 tt ph : 15/1 õm lch tt
nguyờn tiờu( n tt li), ngy mựng 8 õm lch tt cm mi, ngy mựng 10/10 õm
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
19
lch : ụng chớ( tt ra hỏi). ngi Cao Lan c bit coi trng tt vu lan 15/7 vỡ
h quan nim õy l tt m,nú rt quan trng trong nm.
Kt hụn : trc õy ngi Cao Lan thng kt hụn tui ; n 15 - 16,
nam 17 - 18 nhng ngy nay ó tuõn theo lut hụn nhõn v gia ỡnh ca nh
nc. dan tc Cao Lan cú tc r bi h da vo hai lý do: nh ton con gỏi
hoc gia ỡnh kinh t cũn khú khn. r t 1 n 3 nm thỡ mi xin ra riờng,
hoc tr v nh quờ ni,song cng cú ngi nguyn chm lo cho b m v ti
khi qua i. ngi Cao Lan thng t ra 2 nguyờn tc trong hụn nhõn nh sau:
quà cho cháu như: áo, khăn, tiền. Ngày xưa con trai, con rể đi lễ tết bằng gà
thiến, bánh, nhưng ngày nay đi lễ tết chủ yếu bằng tiền tù lòng hảo tâm
Về đám cưới của người Cao Lan đều phải có trình tự như : lễ giạm hỏi, lễ giá
bạc, lễ cưới.
Lễ giạm hỏi : (được gọi là đánh tiếng) nam nữ Cao Lan láy nhau thường
thông qua bố mẹ định đoạt, nhưng họ cũng đã tìm hiểu nhau qua câu hát Sình
Ca, sau đó được sự đồng ý của cha mẹ, anh chị mới thực hiện lễ nghi cưới hỏi.
Người con trai nhờ ông bà, anh chị đến hỏi, lễ chỉ có trầu cau rồi xin hà gáI
mệnh của người con gái, rồi bố mẹ của người con trai đi nhờ thầy xem tuổi gì,
mệnh gì hợp hay không và tháng nào thì cưới được. Sau khi xem xong nếu được
nhà trai xin ăn hỏi.
Lễ ăn hỏi : ( gọi là giá bạc) nhà trai xem được ngày tốt tháng tốt và
thông qua bên nhà gái xin ăn hỏi, nhà gái đồng ý, nhà trai về chuẩn bị và nhờ
ông bác, ông mối cùng 1 cháu trai 10 -12 tuổi đi cùng gánh lễ. Lễ vật gồm: một
đôi gà thiến, 12 cái bánh dầy, 1 chai rượu, trầu cau, lúc này đại diện hai bên
cùng nói chuyện giá. 2 cái bánh dày gửi nhà trọ “ người đánh tiếng hỏi nhờ”
Lễ ăn cưới: (đón dâu) sau khi nhận được ý kiến thách cưới của nhà gái,
nhà trai sắp xếp chuẩn bị lễ vật và định ngày cưới và bỏ cho nhà gái nhận lễ : 2
con gà, 1 con nộp cheo, 1 con hẹn ngày và tiền mặt. Nhà trai nói rõ ngày đón
dâu, nhà gái đồng ý thì 2 bên gia đình chuẩn bị cỗ mời anh em, họ hàng, làng
xóm, bạn bè đến mừng cùng hai gia đình.
Sau lễ cưới 3 hoặc 7 ngày gia đình nhà chồng cùng cô dâu về nhà mẹ đẻ
(thông gia)chơi ăn một bữa cơm, sau đó để nàng dâu ở lạ chơi và hôm còn người
đưa đi trở về, khi hết thời gian chơI bên nhà mẹ đẻ thì gia đình nhà gái lại đưa
con gái sang nhà thông gia và ăn cơm ở đó, nếu xa thì ngủ lại 1 đêm hôm sau về.
Tộc người Cao Lan xem việc mời nhận ông bà mối là cực kỳ quan trọng vì
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
21
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
22
liu, xem t, chn hng, chn ngy khi cụng, ngydng, cụng vic chun
b cú th kộo di ti vi ba nm, cú khi cũn ti hng chc nm tu theo kh nng
kinh t ca gia ch bi chun b nguyờn vt liu l quan trng hn c. chớnh iu
ny ó to cho h mt nột vn hoỏ vụ cựng quý giỏ,gúp phn trong vn hoỏ Vit
Nam. Nhng cựng vi quỏ trỡnh ụ th hoỏ thỡ hin nay s nh sn c cũn rt ớt,
h ó dn dn chuyn sang dng nh t v nh xõy nh ngi Kinh. Vi nm
ti nh sn ca tc ngi Cao Lan s ch cũn trong ký c, trong vin bo tng,
phim nh nu chỳng ta khụng cú k hoch v nhng phng phỏp tụn to,
bo tn.
Cụng c sn xut v dựng sinh hot:
Ngi Cao Lan i Phỳ sng v canh tỏc ch yu a hỡnh i nỳi trung
du, min nỳi ca Huyn Sn Dng, nờn h sng bng ngh nụng trng lỳa, cú
c lỳa nng v lỳa nc. Vỡ vy cụng c ch yu canh tỏc phi c ch to
phự hp vi cụng vic va lm rung li lm nng.
Cụng c ch yu lm nng õy l dao v rỡu tay, cỏc cụng c ny u
do ngi CaoLan t ch, rt tin li v bn chc. khi I rng lờn nng h
thng mang theo mt chic tỳi dt cú quai eo c tt bng dõy gai hoc dõy
rng(xụng) vo mt chic st nh an bng na (teo) ng n v cỏc th
hỏi c trờn rng mang v nh. Nu phi tra ht thỡ ph n Cao Lan thng
eo bờn hụng mt chic gi gi l chic inh ng ht ging. Chic inh
c an bng tre, hỡnh bu dc, quai eo mt bờn, cao khong 15 cm, ỏy hỡnh
ch nht, dng c ny khỏ thun li cho vic tra ht trờn nngDng c mang
theo lm nng thng l mt chic quc tay( li quc nh, cỏn quc ngn)
nh d s dng, v mt con dao da va phi c ỳt trong bao g cú dõy eo
ngang hụng, chic bao õy c phõn bit n ụng v n b khỏ rừ nột thụng
qua nột trang trớ trờn v bao, c bit vi ngi ph n thỡ chic bao dao c
Cũn qun ỏo mc trong ngy l tt l chic ỏo di may theo kiu c ng,
ngn, ci khuy bờn nỏch phi, cú x t, t ỏo phớa trc di hn t ỏo phớa sau.
ỏo di ca n ụng khỏc ỏo di ca n b l ch ỏo di ca n b thng
mc di hn ca n ụng, ỏo di ca n ụng ch mc n di u gi mt
chỳt, cũn ỏo di ca n b phi mc n sỏt gút chõn th hin s kớn ỏo ca
ngi ph n Cao Lan.
Qun ca ngi Cao Lan cú ng v ng rng hn, cú cp nhng khụng
dựng dõy rỳt m dựng dõy ai buc. Ngi ph n dựng khn i u thay
Tìm hiểu Hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, Huyện Sơn D-ơng,
Tỉnh Tuyên Quang
Sinh Viên : Nguyễn H-ơng Giang . Vh 1001
24
cho chic nún che nng che ma ca ngi kinh. Ngi Cao Lan khi i lm u
dựng x cp ( kộo co), may bng vi trng mi u cú hai si dõy buc. X
cp qun quanh bp chõn cú tỏc dng va gi m v mựa ụng, li bựn khụng b
vt cn, rn c cn hay dõy rng co sõy sỏt. chic tht lng ( chp sn), ch
yu ph n thng dựng bng vi chm nhum chm en, kh rng 40 cm,
chiu di qun 2 vũng quanh bng v b tha ra my chc phõn phớa trc
bng.
Khi i lm hay i chi nam, n thng eo trờn vai mt chic tỳi khoỏc gi
l cỏi sung, chic sung cú nhiu loi to, nh khỏc nhau, phn tỳi ng cú hỡnh
ch nht, phn quai eo c tt thnh si, dõy dựng an sung l ly t dõy
sn rng( sn ma) se li, dng c an v k thut an gin nh ng kinh an
li, cụng vic ny ch yu do ng ph n tranh th lỳc rnh ri, cú khi l c
thi gian ban ngy ln ban ờm ch cn ú l thi gian rnh. Chic sung l mt
vt dng rt gn gi v cn thit mang nhng vt khi i lm nng hay i
chi, ph n Cao Lan cũn mang theo nhng trang sc nh : vũng bc,
nhn eo tay, chõm ci u, vũng bc cng cú nhiu loi; loi eo tay, loi
eo c, eo taiRiờng vũng eo c ch eo khi i l hi, cũn cỏc trang
sc khỏc thỡ eo hng ngy. ph n Cao Lan cũn thng xuyờn dựng ym buc
Vi dõn tc Cao Lan khi ngiỡ cht thỡ c tm bng nc lỏ thm. qun
ỏo mc cho ngi cht l qun ỏo mi nhng ớt nht ó c mc qua mt ln,
bi h quan nim nu mi nguyờn mc cho ngi cht i xung õm ph, s
b ngi khỏc di õm tranh mt, nờn ỏo c mc ct b cỳc, v xộ dc t
mt on. ngi cht dựng by ng xu cng buc li vi nhau: ú l mt, tai,
mi, mm, tng trng cho 7 ngụi sao dn ng i v th gii sinh linh.
Cao Lan cũn cú tc lm nh xe (nh tỏng) cho ngi cht, nu ngi bỡnh
thng khi cht con chỏu phi dng v lm nh 3 núc, nu ngi cht l ngi
thy trong bn thỡ khi cht phi c lm nh 9 núc v mt mờnh kờnh tng
trng cho vng gỏc
V hnh l : nh thy, con chỏu mc trang phc mu trng ; con trai, con
r mc ỏo trng khụng cú cỳc cú di vn khn xp ; con gỏi, con dõu mc ỏo
trng khụng cú cỳc, cú di khn i di ti gút chõn ; cũn chỏu, anh em dũng h
i khn trng buc. Riờng con nuụi khụng mc ỏo trng nhng vn khn xp.
Ngi Cao Lan cú nhiu l nghi, l hi: nh l cu mựa cu ma thun giú
ho, L cm mi, trong cỏc l hi ca lng c t chc vo thỏng giờng : hi
Copyright: Tài liệu đại học ©