THỰC TRẠNG TẢO HÔN VÀ
GIÁO DỤC PHÒNG CHỐNG NẠN
TẢO HÔN VÙNG ĐỒNG BÀO
DÂN TỘC ÍT NGƯỜI TẠI XÃ
THANH KIM, HUYỆN SA PA,
TỈNH LÀO CAI


- Khái quát chung về khảo sát thực trạng
- Mục đích khảo sát
Nhằm thu nhập các số liệu thực tế về thực trạng nạn tảo
hôn và giáo dục phòng chống nạn tảo hôn vùng đồng bào dân
tộc ít người tại xã Thanh Kim, huyện Sa Pa, Tỉnh Lào Cai dựa
vào các tổ chức đoàn thể.
- Nội dung khảo sát
- Khảo sát nhận thức của người dân về nạn tảo hôn.
- Khảo sát đánh giá về mục tiêu, nội dung chương trình,
phương pháp, hình thức tổ chức, các yếu tố ảnh hưởng đến nạn
tảo hôn và giáo dục phòng chống nạn tảo hôn vùng đồng bào
dân tộc ít người tại xã Thanh Kim huyện Sa Pa tỉnh Lào Cai.
- Khảo sát về hiệu quả giáo dục phòng chống nạn tảo hôn
vùng đồng bào dân tộc ít người xã Thanh Kim và huyện Sa Pa,
Tỉnh Lào Cai.
- Đối tượng khảo sát


Chúng tôi tiến hành khảo sát vào năm 2015 - 2018 trên hai
đối tượng:
* 96 đối tượng trong diện tảo hôn (gồm 2015 - 2018). Hiện
tượng tảo hôn xảy ra qua các năm như sau:
- Năm 2015: có 86 cặp kết hôn, trường hợp tảo hôn có 31

đồng bào dân tộc ít người đang trong độ tuổi vị thành niên: 45
người (15 nam và 30 nữ).


* Cán bộ cơ quan tham gia tuyên truyền, ngăn ngừa tảo
hôn ở vùng đồng bào dân tộc ít người: 40 người (20 nam và 20
nữ).
* Trưởng thôn, người có uy tín trong đồng bào dân tộc ít
người: 15 người (10 nam và 5 nữ)

- Phương pháp khảo sát
Chúng tôi sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi,
kết hợp với phỏng vấn sâu, quan sát.
Chúng tôi đã đến liên hệ với Đảng ủy, UBND xã, cán bộ
phụ trách hội phụ nữ, bí thư Đoàn thanh niên, các ban ngành,
đoàn thể, hội, Bí thư chi bộ, trưởng thôn bản để nhờ họ giới
thiệu cho những đối tượng tảo hôn, cùng họ đến thăm hỏi từng
gia đình thanh niên tảo hôn và mục đích chính của khảo sát là
nhằm tìm hiểu những thông tin thực tiễn, bằng phương pháp
nghiên cứu của mình để tìm hiểu thực trạng tảo hôn hiện nay
của xã Thanh Kim - huyện Sa Pa, tìm ra đúng được nguyên
nhân chủ yếu dẫn đến tảo hôn.


Trên cơ sở đó nêu lên những biện pháp có hiệu quả để
ngăn ngừa hiện tượng tảo hôn, nhằm góp phần hạ tỷ lệ tăng dân
số và nâng cao không ngừng chất lượng cuộc cho con người.
- Công cụ khảo sát
Để tiến hành khảo sát thực trạng, chúng tôi sử dụng 02 loại
phiếu trưng cầu ý kiến sau:

dân sống bằng sản xuất nông nghiệp và sống bằng buôn bán nhỏ
lẻ nông sản địa phương. Nền sản xuất chủ yếu làn nền sản xuất
nhỏ, canh tác trên ruộng bậc thang "Con trâu đi trước, cái cày đi
sau". Tổng diện tích gieo trồng hằng năm gần 214 ha, trong đó


cây lúa nước một vụ 114 ha, đậu các loại 20 ha, ngô chính vụ 80
ha và nuôi trâu, bò với hơn 600 con. Đến nay, toàn bộ diện tích
rừng và đất rừng đã được giao và cấp sổ đỏ cho bà con. Tại đây,
có các dự án trồng rừng từ các chương trình với trên 300 ha
rừng phòng hộ và rừng đầu nguồn đã giao khoán lại cho đồng
bào quản lý bảo vệ. Dự án phát triển lâm nghiệp cải thiện đời
sống vùng Tây Bắc cũng được triển khai với quy mô hơn 2.168
ha.
Do địa hình đồi núi cao, độ dốc lớn nên thôn Lếch Mông
chỉ làm được 20% diện tích lúa nước, còn lại là trồng lúa nương
nên năng xuất thấp, do khí hậu mưa nhiều và lạnh chiếm khoảng
6 tháng/1 năm nên nhân dân chỉ sản xuất 1 vụ lúa, năng xuất
bình quân đạt 47 tạ/ ha, chỉ giải quyết được cái ăn tại chỗ, riêng
thôn Lếch Mông có 82 hộ thì 42 hộ đói từ 3 đến 6 tháng/ năm,
23 hộ cận nghèo. Do sống xa trung tâm văn hóa và ảnh hưởng
của kinh tế thị trường chưa nhiều, nên đồng bào ở đây an phận
và bằng lòng với cuộc sống hiện tại, tự túc, tự cấp.
Khoa học kỹ thuật đưa vào áp dụng sản xuất nông nghiệp
ở đây hết sức hạn chế, qui mô ruộng nương nhỏ lẻ, độ dốc cao


không cầy cấy được bằng máy, người dân phải làm việc vất vả
luôn chân luôn tay mà cũng không đủ ăn, đủ mặc.
c. Về văn hóa xã hội

Chính sách Dân số-KHHGĐ được truyền đến mọi người
dân bằng loa phát thanh của xã, xã có người kiêm nhiệm phụ
trách về vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình đó là chủ tịch
hội phụ nữa xã, người dân ở đây 80% nhân dân đã có ti vi
nhưng không có trang thiết bị áp dụng để xem được nhiều kênh
cũng như nhiều kiến thức mà chủ yếu xem được VTV1 và
VTV3. Nhưng đa phần người dân ngày đi làm mệt, tối đến là đi
ngủ sớm. Mặt khác, việc ở xa trung tâm thị trấn nên mạng lưới


điện thường xuyên bị mất, không có điện đài, việc tiếp cận với
đời sống văn hóa văn minh của xã hội còn ít nên đời sống văn
hóa tinh thần của người dân nơi đây còn rất lạc hậu. Những
thông tin văn hóa - khoa học kỹ thuật, thông tin về dân số đối
với bà con nơi đây còn rất hạn chế. Hơn thế nữa, phim ảnh, báo
chí dường như không có. Hoạt động của Đoàn thanh niên, của
Hội phụ nữ, của Hội người cao tuổi còn rời rạc, các hoạt động
được tổ chức không hiệu quả.
Tóm lại, những đặc điểm địa lý, dân số, kinh tế văn hóa xã
hội trên của xã đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiện tượng tảo hôn
của đồng bào dân tộc nơi đây.
- Thực trạng tảo hôn xã Thanh Kim huyện Sa Pa, tỉnh
Lào Cai.
Mặc dù Đảng, Nhà nước hết sức quan tâm trong công tác
DS-KHHGĐ nhưng tình trạng tảo hôn đang là một vấn đề đáng
lo ngại ở các tỉnh vùng cao. Tại nhiều bản vùng cao ở nước ta,
nơi cư trú của số đông đồng bào DTTS, tình trạng tảo hôn vẫn
còn điễn ra khá phổ biến. Hủ tục lạc hậu này đang là lực cản
trong quá trình phát triển của các địa phương vùng sâu vùng xa
vốn đã khó khăn.

Thanh Kim là một trong những địa bàn các xã vùng cao của
huyện Sa Pa đang thực hiện thí điểm mô hình này, tuy nhiên nạn
tảo hôn vẫn diễn ra khá phổ biến.
- Tình hình tảo hôn
- Tổng số tảo hôn của người đồng bào dân tộc ít người trên
địa bàn xã Thanh Kim từ năm 2015 - 2018
Tổng số các cặp tảo hôn ở xã Thanh
Đơn vị

Xã Thanh Kim

Bệnh lý

Năm

Tỷ lệ (%)

2015

24.9

2

2016

26.7

5

2017

hôn đang được triển khai tại các xã nhằm làm cho cộng đồng,
gia đình và nam nữ thanh niên hiểu rõ nguy cơ và hậu quả nhiều
mặt của việc tảo hôn và tảo hôn đối với gia đình và xã hội, hiểu


rõ những quy định pháp luật nghiêm cấm tảo hôn để tạo ra cơ
chế tự ngăn ngừa ở mỗi cộng đồng, mỗi gia đình và thanh niên,
nam nữ. Tảo hôn, hôn nhân cận huyết kéo dài qua nhiều thế hệ
sẽ khiến giống nòi suy vong, con cái bị bệnh, cuộc sống khó
khăn. Khi phân tích đưa ra những dẫn chứng cụ thể, chắc chắn
giới trẻ sẽ hiểu và xem xét lại khi kết hôn. Vì vậy, các cấp,
ngành cần tiếp tục triển khai những giải pháp thiết thực, phù
hợp khi vận động cộng đồng bào dân tộc ít người thực hiện
chính sách dân số và KHHGĐ.
* Độ tuổi tảo hôn ở xã Thanh Kim:
- Độ tuổi tảo hôn trung bình của Nam từ 15 - 17 tuổi
Tuổi tảo hôn của Nam
Dân tộc

Tổng
số

Tuổi

Tỷ lệ

Tuổi

Tỷ lệ


33,33

Dao

2

0

0

1

50

1

50


Tổng
cộng

20

1

5

12



%

17

%

Mông

57

9

15,78

41

71,92

7

12,28

Dao

7

1

1,75


+ Tảo hôn ở nam 15 tuổi: 5,55%, 16 tuổi: 61,11% ; 17 tuổi:
33,33 %
+ Tảo hôn ở nữ 15 tuổi: 15,57; 16 tuổi 71,92%, 15 tuổi:
12,28%
- Dân tộc Dao:
+ Tảo hôn ở nam 15 tuổi: 0, 16 tuổ: 50 %; 17 tuổi: 50%
+ Tảo hôn ở nữ 15 tuổi: 1,75%; 16 tuổi: 8,77%; 17 tuổi:
1,75%
Giới tính tảo hôn ở người đồng bào dân tộc ít người nữ
chiếm tỷ lệ cao hơn Nam ở cả hai dân tộc. Do phong tục tập
quán còn lạc hậu, ép hôn, hứa hôn, xem tuổi kết hôn, xây dựng
gia đình theo chế độ mẫu hệ. Chính do chế độ mẫu hệ, người
con gái có được nhiều quyền hơn, có tiếng nói quyết định trong
nhiều việc và có nhiều ảnh hưởng trong xã hội. Trong việc hôn
nhân cũng vậy, người phụ nữ được quyền đưa ra quyết định chứ
không phải nam giới, vì thế tỷ lệ nữ giới tảo hôn cũng cao hơn
nam giới. Bên cạnh đó hiện tượng dậy thì cũng có sự phát triển
nhanh ở nữ giới so với nam giới nên các em có sự trưởng thành
về mặt sinh học sớm hơn so với các em nam. Và đây cũng là


một trong số những nguyên nhân ảnh hưởng đến tỷ lệ nữ giới
tảo hôn cao hơn các em nam. Ngoài những yếu tố chủ quan thì
yếu tố khách quan cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiện tượng
này. Một quan niệm khá phổ biến của các bậc cha mẹ là luôn
muốn con gái được “có nơi, có chốn” sớm, vì thế nên cũng có
tác động không nhỏ đến hiện tượng các em gái chưa đến tuổi
kết hôn đã bị bố mẹ mai mối, ép gả.
Ở các xã trên địa bàn huyện Sa Pa nói chung và xã Thanh


Trình độ

T

học vấn

1

Mù chữ

Tổng số
người kết
hôn
0

Tỷ lệ

Tổng số

Tỷ lệ

%

tảo hôn

%

0



15

23,43

3

20

học
3

Cấp
học

4

Cấp
thông
Tổng số

64

35

Nhìn vào bảng trên ta thấy: Hiện tượng tảo hôn diễn ra
nhiều ở những thanh niên có trình độ văn hóa thấp: 25/31 chiếm
tới (39.1%) trường hợp là không học hết cấp tiểu học. Họ là
những người viết còn chưa thạo, đọc chưa rõ, tính còn quá
chậm, trong số này chủ yếu là nữ thanh niên. Cấp trung học

Sống chung nhưng ăn riêng

26

49

3

Sống riêng

32

50

Qua kết quả khảo sát chúng tôi thấy: Hầu hết thanh niên tảo
hôn sau khi lập gia đình đều ở riêng. Họ muốn có cuộc sống tự
lập cánh sinh, để tránh sự va chạm ''mẹ chồng nàng dâu", chị
dâu và các em chồng. Trong dân gian có câu: "Giặc bên ngô,
không bằng bà cô bên chồng''. Đó là quan điểm lạc hậu đã ăn
sâu vào trong tâm lý của những cô gái đi lấy chồng. Do ảnh
hưởng quan niệm trên, nên thanh niên tảo hôn sau khi lập gia
đình đã ở riêng chiếm 50%. Những thanh niên tảo hôn chưa có
điều kiện ở riêng thì họ ở chung trong gia đình với bố mẹ, anh
em nhưng lại ăn riêng chiếm 40,9%. Còn một số thanh niên tảo
hôn sống chung và ăn chung với bố mẹ thì chiếm 9,09% - Đây
thường là gia đình ít con hoặc con một.
* Đối tượng có liên quan


Để tìm hiểu thái độ và nhận thức của quần chúng nhân dân


Bảng trên đã cho thấy một nửa ý kiến cho rằng nhất thiết
phải có con trai. Có cả con trai và gái chiếm 30,5%. Điều đó
chứng tỏ quan niệm" trọng nam khinh nữ" "Có nếp có tẻ" vẫn
ăn sâu vào trong suy nghĩ của người dân ở đây. Tư tưởng lạc
hậu của xã hội phong kiến này đã gây lên bao nỗi khổ cho phụ
nữ, người vợ, người mẹ trong gia đình. Nhiều trường hợp người
phụ nữ bị ngược đãi, bị phân biệt đối xử, không được quyền
thừa kế tài sản. Nhiều cặp vợ chồng đã có ba con, bốn con gái
rồi mà vẫn có để cầu mong cho được cậu con trai, nên đã gây ra
bao đau khổ cho người vợ (sức khỏe suy yếu), đầu tắt mặt tối


chưa lo cho con cái, không có điều kiện để nâng cao trình độ)
đồng thời làm cho dân số tăng nhanh gây thêm hậu quả xấu cho
xã hội, cảnh nghèo khổ tiếp tục kéo dài. Những gia đình có một
con trai bố mẹ đều mong con trai mình sớm lập gia đình để có
con, có cháu nỗi dõi tông đường.
Từ quan niệm trên, chúng ta có thể hiểu rằng: Nhất thiết
phải có con trai là biểu hiện trọng nam khinh nữ và nhất thiết
phải có cả trai và gái là một trong những chuyên nguyên nhân
dẫn tới tảo hôn, đẻ nhiều.
* Nhận thức về hiện tượng tảo hôn của thanh niên và cán
bộ quản lý cơ sở và quần chúng nhân dân.
Tảo hôn là một hiện tượng xã hội phức tạp, trước hiện
tượng này, mỗi người có cách đánh giá khác nhau. Điều đó phụ
thuộc vào trình độ nhận thức của mỗi người. Do nhận thức khác
nhau như vậy nên thái độ của họ đối với hiện tượng tảo hôn
cũng khác nhau. Sự đánh giá, thái độ đối với hiện tượng tảo hôn
luôn có ảnh hưởng không nhỏ đến với xu thế phát triển hoặc

57

46

Không có ý kiến

15

23,4

Có lợi cho gia đình

8

6,5

4

3.2

4

4.03

63

50.8

Không ảnh hưởng đến
gia đình, xã hội.