BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH


NGUYỄN TẤN THIỆN

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC LỰA CHỌN
NGÂN HÀNG VAY VỐN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
TẠI ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH


NGUYỄN TẤN THIỆN

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC LỰA CHỌN
NGÂN HÀNG VAY VỐN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
TẠI ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 8340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. TRẦM THỊ XUÂN HƯƠNG

LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ........................................ 1
1.1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu ...................................................................... 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu............................................................................................. 2
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ....................................................................... 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu..................................................................................... 3
1.5 Ý nghĩa của đề tài ................................................................................................. 4
1.6 Kết cấu dự kiến của luận văn .............................................................................. 4
TÓM TẮT CHƯƠNG 1 ................................................................................................ 5
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT ............................................................................ 6
2.1 Lý thuyết về vay vốn của ngân hàng .................................................................. 6
2.2 Khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ ............................................................. 7
2.3 Lý thuyết về hành vi tiêu dùng và tiến trình ra quyết định mua hàng ........... 9
2.3.1 Lý thuyết về hành vi tiêu dùng .......................................................................... 9
2.3.2 Tiến trình ra quyết định mua hàng .................................................................. 11
2.3.3 Quyết định lựa chọn ngân hàng của khách hàng doanh nghiệp ...................... 12
2.4 Các nghiên cứu trước đây về sự lựa chọn ngân hàng của khách hàng doanh
nghiệp ........................................................................................................................... 13
2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngân hàng vay vốn của khách hàng
doanh nghiệp vừa và nhỏ ............................................................................................ 15


2.5.1 Lãi suất, phí cho vay cạnh tranh ..................................................................... 16
2.5.2 Tốc độ xử lý hồ sơ vay .................................................................................... 18
2.5.3 Chính sách cho vay phù hợp ........................................................................... 19
2.5.4 Thái độ phục vụ của nhân viên tín dụng ......................................................... 20

4.2.5 Thang đo “Thuận tiện trong giao dịch” ........................................................... 56
4.2.6 Thang đo “Danh tiếng của ngân hàng” ............................................................ 57
4.2.7 Thang đo “Sự giới thiệu của bên thứ ba” ......................................................... 58
4.3 Phân tích nhân tố khám phá EFA ....................................................................... 59
4.3.1 Kết quả phân tích nhân tố EFA ........................................................................ 60
4.3.2 Kết quả phân nhóm nhân tố ............................................................................. 62
4.4 Phân tích hồi quy tuyến tính ................................................................................ 69
4.4.1 Phân tích tương quan........................................................................................ 69
4.4.2 Phân tích hồi quy .............................................................................................. 71
4.4.2.1 Đánh giá và kiểm định độ phù hợp của mô hình hồi quy .......................... 71
4.4.2.2 Phân tích hồi quy........................................................................................ 72
TÓM TẮT CHƯƠNG 4 .............................................................................................. 78
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .......................................... 79
5.1 Kết luận về các kết quả nghiên cứu ..................................................................... 79
5.2 Hàm ý cho các nhà quản trị ................................................................................. 81
5.2.1 Chính sách cho vay phù hợp ............................................................................ 81
5.2.2 Tốc độ xử lý hồ sơ vay ..................................................................................... 82
5.2.3 Lãi suất, phí cho vay cạnh tranh ...................................................................... 83
5.2.4 Sự giới thiệu của bên thứ ba............................................................................. 84
5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai ................................................... 85
5.3.1 Hạn chế của nghiên cứu ................................................................................... 85
5.3.2 Hướng nghiên cứu trong tương lai .................................................................... 87


TÓM TẮT CHƯƠNG 5 .............................................................................................. 88
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Danh sách các chuyên gia thực hiện phỏng vấn trong nghiên cứu định tính
Phụ lục 2A: Bảng thảo luận với các chuyên gia
Phụ lục 2B: Bảng khảo sát chính thức


Kiểm định Kaise – Meyer – Olkin

MB

Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội

Sacombank

Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín

SCB

Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn

SHB

Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội

Techcombank

Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ Thương Việt Nam

TPHCM

Thành phố Hồ Chí Minh

TVE

Tổng phương sai trích – Total Variance Explained

Bảng 4.16 Kết quả đánh giá độ phù hợp mô hình ......................................................... 71
Bảng 4.17 Kết quả kiểm định F .................................................................................... 72
Bảng 4.18 Kết quả mô hình phân tích hồi quy bội ....................................................... 72


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 2.1 Thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975) .................... 10
Hình 2.2 Tiến trình ra quyết định của người tiêu dùng của Philip Kotler (2001)......... 11
Hình 3.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất........................................................................... 29
Hình 3.2 Quy trình nghiên cứu ..................................................................................... 32
Hình 4.1: Cơ cấu vị trí công tác của đối tượng được khảo sát tại các doanh nghiệp trên
địa bàn TPHCM ............................................................................................................ 49
Hình 4.2: Cơ cấu thời gian công tác của đối tượng được khảo sát tại các doanh nghiệp
trên địa bàn TPHCM ..................................................................................................... 50
Hình 4.3: Cơ cấu doanh thu năm 2017 các doanh nghiệp được khảo sát trên địa bàn
TPHCM ......................................................................................................................... 51
Hình 4.4: Cơ cấu số lượng doanh nghiệp được khảo sát trên địa bàn TPHCM đang có
vay vốn tại các ngân hàng ............................................................................................. 52
Hình 4.5: Đồ thị phân tán Scatterplot ........................................................................... 74
Hình 4.6: Đồ thị tần số Histogram ................................................................................ 75
Hình 4.7: Đồ thị P- P lot phần dư đã được chuẩn hóa .................................................. 76


1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1.1 Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu:
Thị trường ngân hàng đang có sự cạnh tranh gay gắt do mỗi ngân hàng
đều cố gắng thu hút khách hàng mới và duy trì khai thác tối đa khách hàng hiện
hữu để đạt mục tiêu tăng trưởng tín dụng đã đề ra. Tuy nhiên, để đạt được mục

trong bối cảnh chưa có nhiều nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam thực hiện
phân tích cụ thể về đối tượng trên.
Chính vì vậy tác giả quyết định thực hiện đề tài “Phân tích các yếu tố
ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngân hàng vay vốn của doanh nghiệp vừa và
nhỏ tại địa bàn TPHCM” để đóng góp thêm cơ sở phân tích nghiên cứu hành vi
của khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại TPHCM trong việc lựa chọn ngân
hàng vay vốn, đồng thời kết quả nghiên cứu là cơ sở cho ban lãnh đạo các ngân
hàng tại TPHCM tham khảo để nắm bắt được các yếu tố chính ảnh hưởng đến
việc lựa chọn của phân khúc khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm thay
đổi và đề ra các chính sách phù hợp thu hút khách hàng mới và duy trì khách
hàng hiện hữu, tăng trưởng tín dụng cho ngân hàng của mình.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu:
-

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến việc
lựa chọn ngân hàng vay vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại địa bàn
TPHCM.

-

Đề xuất chính sách nhằm thu hút khách hàng mới và duy trì khách hàng hiện
hữu vay vốn tại ngân hàng với đối tượng khách hàng là doanh nghiệp vừa và
nhỏ tại địa bàn TPHCM.

-

Các câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:
+ Những yếu tố chính nào tác động đến việc lựa chọn ngân hàng vay vốn của
doanh nghiệp vừa và nhỏ tại địa bàn TPHCM ?
+ Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đối với việc lựa chọn ngân hàng vay



4

1.5 Ý nghĩa của đề tài:
Đề tài nghiên cứu thực nghiệm hành vi của khách hàng doanh nghiệp vừa
và nhỏ trong việc lựa chọn ngân hàng vay vốn
Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các ngân hàng có thể đánh giá được chính
sách cho vay hiện tại có đặt trọng tâm vào các yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng
đến việc lựa chọn ngân hàng vay vốn của phân khúc khách hàng doanh nghiệp
vừa và nhỏ hay không? Thông qua đó, các ngân hàng sẽ tự thay đổi, điều chỉnh
để thúc đẩy, phát huy thế mạnh đối với các yếu tố có ảnh hưởng lớn đến việc lựa
chọn ngân hàng vay vốn. Ngân hàng cũng sẽ có những chính sách thích hợp thu
hút khách hàng mới và duy trì khách hàng hiện hữu để có thể đạt được mục tiêu
tăng trưởng tín dụng đã đề ra.
1.6 Kết cấu dự kiến của luận văn:
Bài nghiên cứu dự kiến chia làm 5 chương:
-

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu

-

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

-

Chương 3: Mô hình và Thiết kế nghiên cứu

-

sử dụng cho mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có
hoàn trả cả nợ gốc và lãi.
Theo Luật các Tổ chức tín dụng ngày 16/06/2010, vay vốn ở ngân hàng
được định nghĩa như sau: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho
vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục
đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có
hoàn trả cả gốc và lãi”.
Ngân hàng có nhiều hình thức cho vay khác nhau. Căn cứ vào thời hạn
cho vay sẽ có 2 hình thức là cho vay ngắn hạn và cho vay trung dài hạn. Cho
vay ngắn hạn là khoản cho vay có thời hạn đến 12 tháng, thường áp dụng trong
cho vay bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp. Cho vay trung dài
hạn là khoản cho vay trên 12 tháng, thường áp dụng trong cho vay đầu tư mua
sắm tài sản cố định, cải tiến đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh
doanh, cho vay thực hiện các dự án đầu tư.
Căn cứ vào phương thức cho vay sẽ có nhiều hình thức khác nhau như:
Cho vay từng lần là mỗi lần vay vốn khách hàng và ngân hàng phải thực hiện tất


7

cả thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết một hợp đồng tín dụng; Cho vay theo hạn
mức là ngân hàng và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng
trong một khoảng thời gian nhất định; Cho vay theo dự án đầu tư là cho vay để
thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án
đầu tư phục vụ đời sống; Cho vay theo hạn mức thấu chi là việc ngân hàng chấp
thuận cho khách hàng chi vượt số tiền có trên tài khoản thanh toán của khách
hàng;…
Còn nếu căn cứ theo hình thức đảm bảo nợ vay sẽ có cho vay tín chấp và
cho vay có đảm bảo bằng tài sản. Cho vay tín chấp là hình thức cho vay mà
khách hàng không cần phải có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của


-

Tiêu chí thứ hai: Tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại DNVVN không phân
biệt ngành nghề mà chỉ căn cứ vào số lượng lao động và vốn tham gia
vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các nước theo tiêu chí
này gồm có: Philippine, Thái Lan…

-

Tiêu chí thứ ba: Tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại DNVVN bao gồm số
lượng lao động, vốn kinh doanh và doanh thu hàng năm của doanh
nghiệp. Các nước theo tiêu chí này gồm có Canada, Đài Loan,
Malaysia, Indonesia…

-

Tiêu chí thứ tư: Tiêu chuẩn đánh giá, xếp loại DNVVN dựa vào số
lượng lao động của doanh nghiệp có hoặc không có phân biệt ngành
nghề. Các nước theo tiêu chí này gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Hàn
Quốc…

Tại Việt Nam, theo Nghị định số 39/2018/NĐ-CP về Quy định chi tiết
một số điều của Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa do Chính phủ ban hành
ngày 11/03/2018 nêu rõ: DNVVN là doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh theo
quy định của pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Tiêu chí
xác định dựa trên lĩnh vực hoạt động, số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình
quân năm, tổng nguồn vốn và tổng doanh thu trên Báo cáo tài chính của năm



những thuộc tính sản phẩm
Xu hướng
hành vi

Niềm tin về những người ảnh
hưởng sẽ nghĩ rằng tôi nên hay
không nên mua sản phẩm

Sự thúc đẩy làm theo ý muốn
của những người ảnh hưởng

Hành vi thực
sự

Chuẩn chủ
quan

Hình 2.1 Thuyết hành động hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen
(1975)
Trong thuyết này, ý định thực hiện hành vi được quyết định bởi hai yếu
tố: Thái độ của một người về hành vi và chuẩn chủ quan liên quan đến hành vi.
Yếu tố thái độ được đo lường bằng nhận thức về các thuộc tính của sản phẩm,
trong đó tập trung ở những thuộc tính mang lại các lợi ích cần thiết và có mức
độ quan trọng khác nhau. Yếu tố chuẩn chủ quan được đo lường thông qua
những người có liên quan đến người tiêu dùng như gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp,…thích hay không thích họ mua sản phẩm, dịch vụ. Mức độ thân thiết
của người có liên quan và niềm tin của người tiêu dùng vào họ càng mạnh thì
ảnh hưởng càng lớn đến xu hướng và quyết định mua của người tiêu dùng.
Niềm tin của mỗi cá nhân người tiêu dùng đối với sản phẩm hay thương hiệu sẽ
ảnh hưởng đến thái độ và chuẩn chủ quan, từ đó ảnh hưởng đến xu hướng mua

mua

Hình 2.2 Tiến trình ra quyết định của người tiêu dùng của Philip
Kotler (2001)
Nhận thức nhu cầu: Quá trình quyết định mua sắm sản phẩm bắt đầu khi
người tiêu dùng ý thức được nhu cầu cần được thỏa mãn của họ. Những nhu cầu
này phát sinh do những yếu tố bên trong (nhu cầu thông thường của con người
như đói, khát, yêu,…) và những yếu tố bên ngoài (thời gian, sự thay đổi hoàn
cảnh, môi trường,…)
Tìm kiếm thông tin: Khi nhu cầu đủ mạnh mẽ sẽ hình thành động cơ thúc
đẩy người tiêu dùng tìm kiếm thông tin để hiểu biết về sản phẩm. Quá trình tìm
kiếm thông tin có thể ở bên trong hoặc bên ngoài. Nguồn thông tin bên trong
thường không có sẵn và không đầy đủ nhưng nếu việc tìm kiếm thông tin bên
trong thành công thì có thể không cần tìm kiếm nguồn thông tin bên ngoài. Các


12

nguồn thông tin người tiêu dùng sử dụng để tìm hiểu sản phẩm tùy thuộc vào
sản phẩm muốn mua và đặc tính của người mua nhưng có thể phân chia thành 4
nguồn: nguồn thông tin cá nhân, nguồn thông tin thương mại, nguồn thông tin
công cộng và nguồn thông tin kinh nghiệm.
Đánh giá các lựa chọn: Người tiêu dùng xử lý các thông tin thu được để
đánh giá, so sánh giá trị các thương hiệu cạnh tranh trước khi đưa ra quyết định
mua sắm. Đầu tiên, người tiêu dùng xem một sản phẩm là tập hợp các thuộc tính
nhất định với mỗi thuộc tính là một chức năng hữu ích mà sản phẩm mang lại
cho người tiêu dùng. Tiếp theo, họ có khuynh hướng phân loại các thuộc tính
trên theo mức độ quan trọng đối với nhu cầu của họ và cuối cùng xây dựng một
tập hợp những niềm tin vào các thương hiệu để làm cơ sở đánh giá các thuộc
tính của sản phẩm. Tùy thuộc vào tâm lý, điều kiện kinh tế và bối cảnh diễn ra

đó, các doanh nghiệp với vị thế là khách hàng khi quyết định lựa chọn vay vốn
của ngân hàng sẽ có những yêu cầu khắt khe với trình độ cao hơn, đòi hỏi một
sự chuẩn hóa nhất định. Theo các nghiên cứu trên thế giới, quyết định lựa chọn
ngân hàng của doanh nghiệp luôn chịu ảnh hưởng của những yếu tố nhất định.
2.4 Các nghiên cứu trước đây về sự lựa chọn ngân hàng của khách hàng
doanh nghiệp
Prince and Schuluz (1990) tại Mỹ đã nghiên cứu với cỡ mẫu 508 doanh
nghiệp đã cho kết quả: tiêu chuẩn lựa chọn ngân hàng của các khách hàng doanh
nghiệp nhỏ bao gồm 5 thành phần: tính bảo mật, nguồn nhân lực chuyên nghiệp,
tư vấn cho doanh nghiệp, sự thuận tiện và chất lượng sản phẩm dịch vụ
File and Prince (1991) khảo sát tại Thụy Điển với mẫu 179 doanh nghiệp,
trong đó có 90 doanh nghiệp nhỏ đã chỉ ra rằng: uy tín tốt, lãi suất cạnh tranh,
quan hệ tốt với giám đốc ngân hàng, tốc độ giao dịch nhanh, tư vấn và dịch vụ
giá trị gia tăng, quan hệ tốt với đội ngũ nhân viên,.. là những yếu tố quan trọng
đến quyết định lựa chọn ngân hàng của doanh nghiệp


14

Nielsen et al (1995), nghiên cứu được thực hiện tại Úc với 384 doanh
nghiệp, trong đó 115 doanh nghiệp nhỏ đã đưa đến kết luận rằng các tiêu chuẩn
quan trọng trong quyết định lựa chọn ngân hàng là: nhu cầu tín dụng được thỏa
mãn, sự thuận tiện, quan hệ cá nhân, tình trạng tài chính tốt, giá cạnh tranh,
quan hệ dài hạn, quyết định nhanh, giao dịch hiệu quả, hiểu biết doanh nghiệp,
danh tiếng, giới thiệu nhu cầu tín dụng,..
Mols et al (1997), nghiên cứu được thực hiện tại 20 quốc gia lớn ở Châu
Âu, thực hiện khảo sát 1129 doanh nghiệp lớn đã đưa ra kết quả các yếu tố quan
trọng ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn đó là chất lượng dịch vụ, giá cả, mối
quan hệ, hệ thống mạng lưới chi nhánh, công nghệ kỹ thuật, danh tiếng,…
Edris và Almahmeed (1997) thực hiện nghiên cứu tại Kuwait để phân

Dựa trên các nghiên cứu có liên quan tại Việt Nam và trên thế giới, có rất
nhiều các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngân hàng vay vốn. Tùy theo mỗi
nghiên cứu mà mức độ quan trọng của từng yếu tố có thể khác nhau. Một số tiêu
chí có thể đóng vai trò quan trọng quyết định trong việc lựa chọn ngân hàng vay
vốn ở nước này nhưng lại không đóng vai trò quan trọng ở nước khác do có thể
có sự khác biệt về kinh tế, văn hóa, xã hội, pháp luật, chính trị,… giữa các nước
là khác nhau.
Do đó, dựa trên cơ sở các lý thuyết về hành vi tiêu dùng, các yếu tố ảnh
hưởng đến tiến trình ra quyết định tiêu dùng của Philip Kotler, kết hợp với mô
hình nghiên cứu của các tác giả đi trước về các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa
chọn ngân hàng, tác giả sẽ phân tích các yếu tố tiêu biểu ảnh hưởng đến việc
lựa chọn ngân hàng vay vốn của khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao
gồm 7 yếu tố như sau: (1) Lãi suất, phí cho vay cạnh tranh; (2) Tốc độ xử lý
hồ sơ vay; (3) Chính sách cho vay phù hợp; (4) Thái độ phục vụ của nhân
viên tín dụng; (5) Thuận tiện trong giao dịch; (6) Danh tiếng của ngân
hàng và (7) Sự giới thiệu của bên thứ ba.