MỤC LỤC
Tài liệu tham khảo....................................................................................................21

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề:
Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng, không
phải trò chơi dân gian nào cũng phù hợp với các em học sinh tiểu học, việc lựa
chọn các trò chơi dân gian cho các em học sinh tiểu học, đưa ra những biện pháp để
tổ chức trò chơi dân gian phát huy hiệu quả là một việc không đơn giản. Vì vậy, cần
lựa chọn các trò chơi và đưa ra cách tổ chức trò chơi là việc làm hết sức cần thiết.
Trò chơi phải có luật chơi và cách chơi phải đơn giản, dễ chơi và dễ nhớ.
Đối với các em thiếu nhi, trò chơi dân gian là một trong những yếu tố hình
thành nên bản sắc văn hoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là
nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì nó có sức
hấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em. Tổ chức cho các em chơi các trò
chơi dân gian là phương tiện giúp các em phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoàn
kết, mở rộng nhận thức, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, qua đó góp
phần giáo dục các em về truyền thống văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt
Nam.
Tuy nhiên thực tế tại trường tiểu học, trò chơi dân gian chưa mang lại hiệu
quả cao, nguyên nhân do học sinh được phân chia nhiều độ tuổi khác nhau, mỗi độ
tuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ định khác nhau. Việc lựa
chọn nhóm trò chơi phù hợp với từng độ tuổi, đối tượng chưa được coi trọng. Đặc
biệt, trường tiểu học Tình Thương có hơn 99% các em là học sinh dân tộc thiểu số,
1


là một trường thuộc vùng đặc biệt khó khăn, vốn tiếng việt của các em còn hạn chế,
đặc biệt các em học sinh lớp 1 chưa thành thạo tiếng việt, vì thế gặp nhiều khó khăn
khi truyền tải nội dung, về cách chơi, luật chơi, hơn hết đối tượng học sinh hoàn
toàn khác biệt với các trường tiểu học khác trên địa bàn, khiến việc chọn nhóm trò

xa, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Krông Ana. Năm học nào trường cũng có
hơn 99% các em là học sinh dân tộc thiếu số. Hằng năm, hoạt động Đội được nhà
trường quan tâm, lực lượng thanh niên trong nhà trường nhanh nhẹn nên việc tổ
chức sinh hoạt trò chơi dân gian và các hoạt động khác gặp nhiều thuận lợi, công
tác tổ chức trò chơi dân gian cũng từ đó mà dần dần trở nên có hiệu quả hơn so với
các năm học trước. Các em học sinh đang ở độ tuổi từ 6 đến 10 tuổi, đây là độ tuổi
ham thích sự vui nhộn, thích khám phá những điều mới lạ vì thế trò chơi dân gian
chính là cơ hội cho các em khám phá sự mới lạ hằng ngày mà các em ao ước, tham
gia trò chơi không chỉ phát triển về thể chất, tính nhanh nhẹn, sáng tạo mà đây là cơ
hội để các em đoàn kết, gần gũi với nhau, đồng thời còn được tăng cường môn
tiếng Việt và các môn học khác cho mình.
Bên cạnh những thuận lợi, qua quá trình tổ chức trò chơi dân gian cho các em
gặp khá nhiều trở ngại, vì các em học sinh là người dân tộc thiếu số nên kĩ năng
3


giao tiếp chưa tự tin, các em còn rụt rè, nhút nhát. Một số nhóm các em chưa thuần
thục các động tác chơi, phụ thuộc nhiều vào phong tục tập quán của địa phương,
cách chỉ đạo của nhóm trưởng chưa cụ thể, dứt khoát, các em chưa biết phối hợp để
chơi cùng nhau. Tổng phụ trách Đội và anh chị phụ trách các lớp chưa được tập
huấn về nội dung này nên chưa có nhiều kinh nghiệm cũng như kĩ năng để tổ chức
sinh hoạt trò chơi dân gian. Tổng phụ trách Đội, các giáo viên chú nhiệm là các
(anh) chị phụ trách chưa có nhiều vốn tiếng dân tộc nên đôi lúc còn gặp nhiều khó
khăn trong giao tiếp với các em học sinh nhất là học sinh lớp 1 các em chưa nói
thông thạo tiếng Việt dẫn đến học sinh không hiểu, hoặc hiểu chậm khi truyền tải
nội dung về trò chơi. Anh chị phụ trách của các lớp chưa hiểu hết vai trò và ý nghĩa
của các trò chơi, nhiều khi còn xem nhẹ việc tổ chức và tham gia sinh hoạt với các
em.
Nhằm giúp cho việc nghiên cứu đề tài mang tính khả thi, trước khi thực hiện
đề tài, ngay từ đầu năm học 2016-2017 tôi đã tiến hành khảo sát toàn bộ học sinh

25 %
45 %
30%
III. Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:

4


Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam rất phong phú và đa dạng. Vì vậy, việc
lựa chọn và đưa ra các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi, với đối tượng của các
em là một việc làm không đơn giản chút nào. Vì thế, trước khi tổ chức trò chơi dân
gian cho các em ở cấp liên đội tôi thường cân nhắc kĩ lưỡng để lựa chọn và đưa ra
các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi của các em, có nghĩa là trò chơi dân gian
phải dễ chơi, vật dụng dễ làm, dễ kiếm và trò chơi phải phù hợp với không gian đễ
tổ chức chơi. Qua trò chơi, phải giáo dục cho các em về mặt tình cảm, đạo đức và
lối sống. Căn cứ vào thực tế của trường, đối tượng học sinh, bản thân tôi đã đúc kết
được một số kinh nghiệm, trong việc lựa chọn trò chơi theo từng nhóm và cách
chơi, luật chơi của từng trò chơi cụ thể như sau:
1.Tham mưu, lập kế hoạch, tập huấn cho anh chị phụ trách, ban chấp
hành liên, chi đội.
- Dựa vào kế hoạch năm học, kế hoạch của hội đồng Đội cũng như kế hoạch
của nhà trường, tham mưu, lập kế hoạch từ đầu năm học về việc lồng ghép tổ chức
các trò chơi dân gian vào các buổi chào cờ, sinh hoạt ngoại khóa, các ngày lễ lớn,
ngày hội của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh...triển khai đến các lớp các
em học sinh trong toàn trường, lập kế hoạch dài hạn xuyên suốt trong 1 năm học,
kế hoạch chung hạn theo kế hoạch bổ sung mới nhất cấp trên triển khai.
- Lên kế hoạch tham mưu để phối kết hợp với các tổ chức trong ngoài nhà
trường: Trong nhà trường giữa Đoàn – Đội, Đội – Nhà trường, ngoài nhà trường:
Đoàn xã, UBND xã – Nhà trường, hội đồng Đội huyện – Nhà trường... để mang lại
hiểu quả tốt nhất.

*Trò chơi: Cướp cờ.
- Mục đích:
+ Luyện khả năng nhận biết về mục tiêu và ý nghĩa của trò chơi.
+ Rèn luyện khả năng nhanh nhẹn, tính kỷ luật, đoàn kết đồng đội.
- Vật liệu sử dụng: Cờ.
- Cách chơi và luật chơi: Chia tập thể chơi thành hai đội, có số lượng bằng
nhau mỗi đội có từ 5-6 bạn, đứng hàng ngang ở vạch xuất phát của đội mình. Đếm
theo số thứ tự 1,2,3,4,5… các bạn phải nhớ số của mình.
Khi quản trò gọi tới số nào thì số đó của hai đội nhanh chóng chạy đến vòng
và cướp cờ.
Khi quản trò gọi số nào về thì số đó phải về, một lúc quản trò có thể gọi hai ba
bốn số.

6


Hình 1: Lớp 4A2 chơi trò chơi cướp cờ
trong tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp
Khi đang cầm cờ nếu bị bạn vỗ vào người, thì sẽ thua cuộc.
Khi lấy được cờ chạy về vạch xuất phát của đội mình không bị đội bạn vỗ
vào người thì thắng cuộc.
Khi có nguy cơ bị vỗ vào người thì được phép bỏ cờ xuống đất để chánh bị
thua, số nào vỗ số đó không được vỗ vào số khác. Nếu bị số khác vỗ vào không
thua, số nào bị thua rồi “bị chết” quản trò không gọi số đó chơi nữa.
Người chơi không được ôm, giữ nhau cho bạn cướp cờ.
Người chơi tìm cách lừa đối phương để lấy cờ về, lựa chọn sân bải phù hợp
để chánh nguy cơ, cờ ra khỏi vòng tròn, để cờ lại vòng tròn chỉ được cướp cờ trong
vòng tròn, khoảng cách cờ đến hai đội bằng nhau.
*Trò chơi: Ô ăn quan
- Mục đích:

- Mục đích:
+ Rèn luyện kỹ năng giữ thăng bằng, khả năng bật nhảy và sự phối hợp động
tác trong vận động.
- Vật liệu sử dụng: Dây làm đích, bao bố
- Cách chơi luật chơi:
8


Hình 3: Khối 3,4,5 chơi trò chơi nhảy bao bố nhân dịp lễ 30/4-1/5.
Mỗi người chơi chia làm 1 đội, mỗi đội có một ô hàng dọc để nhảy và có hai
lằn mức một xuất phát và một mức đích. Mỗi đội xếp thành một hàng dọc.
Người chơi bước vào trong bao bố hai tay giữ lấy miệng bao. Sau khi nghe
lệnh “xuất phát” người chơi bắt đầu nhảy đến đích rồi lại quay trở lại mức xuất
phát. Đội nào về trước đội đó thắng.
Người chơi nào nhảy trước hiệu lệnh xuất phát là phạm luật, người nhảy chưa
đến mức quy định mà quay lại cũng phạm luật.
*Trò chơi: Nhảy dây
- Mục đích:
+ Rèn luyện kỹ năng thăng bằng, khả năng bật nhảy, sự đoàn kết tập thể, giúp
cơ thể khỏe mạnh, tốt cho tim mạch và phát triển cơ bắp.
- Vật liệu sử dụng: Dây nhảy.
- Cách chơi và luật chơi:
Dụng cụ chơi là một cuộn dây thừng có chiều dài bằng 2 đến 4 lần sải cánh tay
tùy theo nhảy đơn, đôi hoặc nhảy tập thể.

9


Hình 3,4: Khối 3 chơi trò chơi nhảy dây đơn, nhảy đôi
Nhảy đơn là tự mình quăng dây rồi nhảy. Hai tay người chơi cầm 2 đầu dây,

em tính nhanh nhẹn và khéo léo.
- Cách chơi: Để các em học sinh xoè tay ra, còn bạn giơ một ngón tay trỏ ra
đặt vào lòng bàn tay đó, tất cả cùng đọc bài “chi chi chành chành”. Đến chữ “hu
hu”, “ập” trẻ nắm tay lại thật nhanh, còn bạn thì rút tay thật nhanh, ai rút không kịp
thì phải xoè tay cho người khác chơi .

Hình 6: Tổ chức chơi trò chơi chi chi chành chành cho tập thể các khối lớp
trong nhà trường vào tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp.

Lời 1:

Lời 2
11


Chi chi chành chành
Nhớ rút cho nhanh
Tay xoè ngón đặt
Miệng đặt mắt nhìn
Đi trốn đi tìm
Ú tim oà ập !

Chi chi chành chành
Chim oanh học nói
Khỉ già múa rối
Chó sói đuổi bò
Rùa nhảy khỏi hồ
Bắt cò ăn thịt

Sáo nằm gốc mít

và đoàn kết cho các em học sinh.
12


+ Tăng số học sinh tham gia (làm quân cờ) đòi hỏi học sinh luôn phải linh
động và phản ứng nhanh nhẹn.
- Vật liệu sử dụng:
+ Quân cờ được sử dụng từ các viên đá, sỏi hoặc các vật liệu nhỏ được thay
bằng chính các em học sinh.
+ Áo, dây ruy băng đeo tay (người điều khiển, người làm cờ phải khác màu)
- Cách chơi, luật chơi:
Học sinh làm người điều khiển quân cờ và học sinh là những quân cờ sẽ
được trang bị dây ruy băng đeo tay hoặc áo màu khác nhau để dễ phân biệt
Cách sắp xếp quân: Bao gồm 10 ô vuông (ô dân) và 2 ô bán nguyệt (ô quan)
ô dân được sắp xếp thành 5 ô vuông đối xứng nhau mỗi ô vuông có 5 dân (5 em
học sinh), mỗi ô quan có 1 quân (1 em học sinh), người điều khiển quân cờ khi chơi
sẽ dùng tất cả số trong một ô có quân bất kì do người đó chọn trong số 5 ô vuông
của mình để lần lượt di chuyển vào các ô, mỗi ô 1 quân, bắt đầu từ ô gần nhất và có
thể di chuyển ngược hay xuôi chiều kim đồng hồ tùy ý.
Khi di chuyển hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người điều khiển sẽ
phải xử lý tiếp như sau: Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục
dùng tất cả số quân đó để di chuyển tiếp theo chiều đã chọn. Trường hợp ăn quân,
nếu liền sau đó là một ô trống (ô dân) rồi đến một ô có chứa quân (không phân biệt
ô quan hay ô dân thì người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó. Số quân bị ăn
sẽ được loại ra khỏi bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc. Còn đối với
trường hợp ăn liên tiếp, nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến
một ô có quân thì người chơi có quân ăn tiếp quân ở ô này. Nếu lại tiếp tục một ô
trống rồi đến ô có quân thì người chơi có quyền ăn tiếp quân của các ô. Đối với
trường hợp mất lượt, nếu liền sau đó là ô quan (có quân hoặc không có quân) hoặc
2 ô trống trở lên hoặc sau khi vừa ăn thì người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp

cơ thể khỏe mạnh, tốt cho tim mạch và phát triển cơ bắp.
+ Rèn luyện kĩ năng nghe nhạc, đếm nhịp.
- Vật liệu sử dụng: Dây nhảy, loa nhạc (các dụng cụ hỗ trợ âm thanh), file
nhạc (nhạc thiếu nhi, nhạc sôi động, nhạc Đội…)
- Cách chơi và luật chơi:
Dụng cụ chơi là một cuộn dây thừng có chiều dài bằng 2 đến 4 lần sải cánh tay
tùy theo nhảy đơn, đôi hoặc nhảy tập thể.
Nhảy đơn: Khi bắt đầu có tín hiệu âm thanh được bật lên, người chơi tự mình
quăng dây rồi nhảy. Hai tay người chơi cầm 2 đầu dây, dang rộng tay, dây để sau
lưng. Người chơi vừa quay hai tay cầm dây vừa nhảy thẳng chân sao cho dây đi
qua đầu rồi đi qua chân theo đúng nhịp của bài nhạc.
Người chơi cứ tiếp tục nhảy đúng nhịp và đúng quy định cho đến hết bài. Nếu
vướng dây thì bị phạt.
Ngoài ra, có thể chơi nhảy cặp đôi. Hai người chơi quay mặt vào nhau, một
người cầm dây như cách chơi có 1 người. Tương tự nhảy đơn, khi có tín hiệu âm
thanh người cầm dây bắt đầu quăng dây, quay dây sao cho dây qua đầu và chân cả
hai người. Nhảy liên tục theo nhịp và theo quy định cho đến hêt bài.
14


Nhảy tập thể: là có 2 người đứng 2 đầu cầm dây quăng, một người hoặc có thể
cả hai ba người nhảy lựa chiều cùng vào rồi nhảy theo chiều dây quăng. Nếu bị vấp
tức là phạm lỗi thì phải ra thay cho người cầm dây để trò chơi cứ thế tiếp tục.
Tương tự như 2 cách nhảy trên (nhảy đơn, đôi) nhảy theo nhịp bài nhạc đến hết bài
và đúng quy định
- Ở cả 3 cách chơi có thể phối nhạc với tốc độ khác nhau trong 1 bài nhạc
(không quá nhanh cũng không quá chậm) nhằm luyện tập phản ứng linh hoạt cho
học sinh, không gây nhàm chán cũng như tạo được hứng thú khi tham gia trò chơi.
Với trò chơi này khi chưa được thay đổi làm mới cách chơi, trò chơi thuộc
nhóm trò chơi vận động, sáng tạo. Tuy nhiên yêu cầu thực hiện theo nhạc để rèn

Bắt cò ăn thịt

5. Sử dụng công nghệ thông tin, đa phương tiện vào các trò chơi dân gian.
15


- Sử dụng trình chiếu trên máy tính áp dụng vào việc khảo sát các câu hỏi, nắm
được thông tin để áp dụng tổ chức các trò chơi dân gian mang lại hiệu quả hơn.
- Dử dụng công nghệ thông tin, đa phương tiện để trình chiếu các video, dùng
âm nhạc dân gian, làn điệu dân ca kết hợp vào trò chơi để học sinh vừa có thể chơi
trò chơi vừa biết thêm được 1 số nét văn hóa âm nhạc dân tộc, đồng thơi tăng thêm
sự thích thú, mới mẻ thu hút học sinh tham gia vào các trò chơi dân gian hơn.
6. Lồng ghép các trò chơi đân gian thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp,
hoạt động Đội trong nhà trường.
+ Dựa vào kế hoạch năm học của phòng giáo dục, hội đồng Đội và của nhà
trường, phối hợp lồng ghép tổ chức trò chơi dân gian vào các ngày lễ lớn trong năm
học, như ngày lễ nhân dịp ngày thành lập quân đội nhân dân Việt nam (22/12),
ngày thành lập Đoàn (26/3), ngày giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước –
Quốc tế lao động (30/4-1/5)... hoặc tổ chức trò chơi dân gian vào các ngày hội của
Đội như ngày hội thiếu nhi vui khỏe, ngày hội công nhận chương trình rèn luyện,
ngày thành lập Đội...Qua quá trình lồng ghép để tổ chức trò chơi dân gian trong nhà
trường tôi có thể vừa giám sát, đôn đốc vừa kiểm tra đánh giá, nâng cao hiệu quả
của trò chơi.
IV.Tính mới của giải pháp:
- Ngay từ đầu năm học tham mưu, lập kế hoạch, tổ chức tập huấn cho anh
(chị) phụ trách, ban chấp hành liên chi Đội về các phương pháp tổ chức trò chơi
dân gian để có kĩ năng, tổ chức các trò chơi dân gian.
- Dựa vào đặc thù của đối tượng học sinh tại nhà trường, tìm hiểu, lựa chọn trò
chơi cho phù hợp để phát huy hết hiệu quả mang lại của trò chơi.
- Chia nhóm trò chơi để phù hợp với độ tuối, đối tượng học sinh.

được các em học sinh, tăng sự thích thú, số lượng thành viên tham gia cũng cao
hơn, từ đó phong trào hoạt động Đội ngày càng đi lên, nhiều năm liền được hội
đồng Đội liên Đội được xếp loại vững mạnh, môi trường học tập trở nên thân thiện,
số lượng học sinh hay vắng học đi học chuyên cần hơn.
V.Hiệu quả SKKN:
- Từ việc nghiên cứu đề tài, áp dụng cách chơi mới dựa theo cách chơi truyền
thống đã tăng sự thích thú, tham gia các trò chơi dân gian một cách tích cực, chủ
động, tự tin, biết nhiều về trò chơi dân gian, hiểu biết về nét văn hóa dân tộc thông
qua trò chơi của các em được nâng lên.
- Trò chơi dân gian giúp hình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất
cho các em thiếu nhi. Nó thường được thể hiện qua các hành vi bắt chước của học
sinh từ các hoạt động của thầy cô hay là sự truyền dạy của thầy cô cho các em
nhằm duy trì và phát triển giá trị văn hoá dân tộc nói chung và trò chơi dân gian
thiếu nhi nói riêng trong nhà trường, nhiều năm học trở lại đây nhà trường thường
xuyên tổ chức lồng ghép các trò chơi dân gian vào các hoạt động của nhà trường và
đem lại hiệu quả cao.
- Sau khi triển khai, áp dụng biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt
động Đội trong năm học: 2016-2017,2017-2018,2018-2019. Tôi thu được kết quả
như sau:

17


Kết quả đạt được theo
các câu hỏi đã khảo sát

Năm học
2016-2017

Năm học


85%

Như vậy việc tổ chức trò chơi dân gian trong trường học sau khi thay đổi, làm
mới trò chơi ngày càng đem lại hiệu quả cao trong việc rèn luyện về sức khỏe, trí
tuệ và giáo dục học sinh hiểu biết, bảo vệ và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Việt
Nam.
Phần thứ ba:. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
I. Kết luận:
Trò chơi dân gian chính là một hoạt động vui chơi không thể thiếu đối với
trường học nói chung và các em thiếu nhi nói riêng. Trò chơi dân gian giúp cho các
em thiếu nhi có một tinh thần sáng khoái và vui vẻ hơn sau những thời gian làm
việc và học tập mệt nhọc, là niềm vui, niềm hạnh phúc khi mỗi lần các em đến
trường. Trò chơi dân gian giúp các em giảm bớt những căng thẳng trong học tập để
giúp các em có tinh thần học tập vui hơn sáng khoái hơn. Ngoài những niềm vui
trên, trò chơi dân gian còn đem đến cho các em học sinh những kĩ năng bổ ích cho
cuộc sống như: Kỹ năng giao tiếp ứng xử, kĩ năng phán đoán và sự tinh mắt trong
công việc...
Để văn hóa truyền thống thấm dần vào tâm hồn trẻ thơ, không có cách nào hay
hơn là áp dụng trò chơi dân gian vào trường học. Sự kết hợp giữa các trò chơi dân
gian, trò chơi có tính trí tuệ, trò chơi có tính ứng xử trên cơ sở xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực sẽ giúp các em được ôn luyện, trau dồi thêm kiến thức
về lịch sử dân tộc, văn hóa dân gian…
Bên cạnh đó, trò chơi dân gian còn giúp các em học sinh phát triển về mặt tư
duy nhảy bén, phát triển về khả năng “Tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân
tộc”, phát triển về sức khỏe và trí tuệ....
18


Tóm lại, trò chơi dân gian chính là nơi mà các em có thể giao lưu học hỏi cũng


NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN NHÀ TRƯỜNG
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
……………
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
( Kí tên và đóng dấu)

Doãn Thị Hồng Thiên

21