BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
----------

VÕ THỊ THÙY TRANG

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG BÁO CÁO
THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN
TP. HỒ CHÍ MINH (HOSE)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng, Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
----------

VÕ THỊ THÙY TRANG

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
MỨC ĐỘ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG BÁO CÁO
THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
TRÊN SỞ GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN
TP. HỒ CHÍ MINH (HOSE)
CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN
Mã số: 62.34.03.01


2.2. Các lý thuyết có liên quan ........................................................................... 12
2.2.1 Lý thuyết đại diện (Agency theory) ......................................................... 12
2.2.2 Lý thuyết thông tin bất cân xứng (asymetric information) ....................... 14
2.2.3 Lý thuyết tín hiệu (signaling theory) ....................................................... 16
2.2.4 Lý thuyết chi phí sở hữu (Propritary cost theory) ................................... 17
2.3. Hướng dẫn công bố thông tin trong báo cáo thường niên ở Việt Nam.......... 18
2.3.1 Lịch sử hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán tại Việt
Nam ................................................................................................................ 18


ii

2.3.2. Hướng dẫn công bố thông tin theo Thông tư 52/2012/TT-BTC .............. 21
2.3.3. Những thay đổi về công bố thông tin từ năm 2013................................. 22
2.4. Tổng quan nghiên cứu ................................................................................. 22
2.4.1 Xây dựng các chỉ mục công bố thông tin ................................................ 23
2.4.2 Đo lường mức độ công bố thông tin ....................................................... 24
2.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin ............................. 25
2.4.4 Kết quả đạt được của các nghiên cứu trước đây ..................................... 28
2.4.5 Khoảng trống từ các nghiên cứu trước đây ............................................ 29
Kết luận chương 2 ................................................................................................. 31
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .................................................... 32
3.1 Quy trình nghiên cứu .................................................................................... 32
3.2 Giả thuyết nghiên cứu .................................................................................. 34
3.3 Phương pháp đo lường mức độ công bố thông tin......................................... 46
3.3.1 Xây dựng chỉ mục thông tin .................................................................... 47
3.3.2. Phương pháp đo lường chỉ mục công bố thông tin................................. 49
3.4. Mô hình đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin ..... 51
3.4.1. Nhận diện và đo lường các biến độc lập ................................................ 51
3.4.2 Mô hình hồi quy đa biến ......................................................................... 55

5.1. Thống kê mô tả các biến độc lập.................................................................. 89
5.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin chung.......... 93
5.2.1 Phân tích sự tương quan giữa các biến trong mô hình............................ 93
5.2.2. Phân tích hồi quy đa biến ...................................................................... 97
5.3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin thành phần.. 102
5.4 Bàn luận kết quả nghiên cứu ....................................................................... 114
Kết luận chương 5 ............................................................................................ 121
CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ...................................... 122
6.1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu ........................................................................ 122
6.1.1 Mức độ công bố thông tin ..................................................................... 125
6.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin ........................... 126
6.2 Hàm ý ........................................................................................................ 128
Nâng cao ý thức, trách nhiệm của doanh nghiệp về CBTT ............................ 128
Đối với nhà đầu tư hay người sử dụng thông tin báo cáo thường niên .......... 132


iv

Đối với Nhà nước.......................................................................................... 132
6.3. Kết luận ..................................................................................................... 133
Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu cho tương lai .................................. 137


v

DANH MỤC BIỂU BẢNG
Bảng

Tên gọi


68

Bảng 2.1

28
49

Mức độ công bố thông tin theo nội dung công bố
Bảng 4.3

thông tin chung về doanh nghiệp

70

Bảng 4.4 Mức độ công bố thông tin thuộc khoản mục
Bảng 4.4

tình hình tài chính

71

Mức độ công bố thông tin thuộc khoản mục Quản trị
Bảng 4.5

công ty

74

Mức độ công bố thông tin thuộc nội dung tình hình
Bảng 4.6


Bảng 4.11

Các chỉ mục có mức độ công bố thông tin cao

84

Bảng 4.12

So sánh kết quả nghiên cứu mức độ CBTT với kết
quả nghiên cứu Kelly Bao Anh Huynh Vu (2012)

85

Bảng 4.13

So sánh kết quả nghiên cứu mức độ CBTT năm 2013
và năm 2017

87

Bảng 5.1

Thống kê mô tả các biến độc lập

90

Bảng 5.2

Phân tích tương quan giữa các biến trong mô


Tổng hợp kết quả bảy mô hình hồi quy

107

Bảng 5.8

Kết quả phân tích tám mô hình hồi quy

117

Bảng 5.9

Tổng hợp kết quả tám mô hình hồi quy

117

Bảng 5.10
Bảng 6.1

Bảng đối chiếu kết quả nghiên cứu với các giả thuyết
nghiên cứu
Tóm tắt kết quả nghiên cứu

122
126


vii


Mô hình 7
Mô hình 8

Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
chung của doanh nghiệp (VnDI_1)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
tình hình tài chính (VnDI_2)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
quản trị công ty (VnDI_3)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
tình hình đầu tư thực hiện dự án (VnDI_4)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
cơ cấu cổ đông, đầu tư VCSH (VnDI_5)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
trách nhiệm xã hội (VnDI_6)
Biến phụ thuộc thành phần Mức độ công bố thông tin
dự báo và kế hoạch (VnDI_7)

112
108
113
113
114
115
116


viii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT



x

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới
sự hướng dẫn người nghiên cứu khoa học.
Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được
ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác, ngoại trừ một số kết quả
được công bố trong các công trình khoa học của chính tác giả và người hướng dẫn.
Tất cả nội dung được kế thừa, tham khảo từ nguồn tài liệu khác đều được tác
giả trích dẫn đầy đủ và ghi nguồn cụ thể trong danh mục các tài liệu tham khảo.

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2019
Nghiên cứu sinh


1

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
1.1Sự cần thiết
Báo cáo thường niên là một phương tiện công bố thông tin của các công ty
niên yết, theo sổ tay CBTT trên sở giao dịch chứng khoán Hà Nội thì: “Báo cáo
thường niên là ấn phẩm thường niên cung cấp thông tin toàn diện về tình hình hoạt
động kinh doanh và tài chính của công ty trong năm liền trước”[38]. Do vậy, thông
tin cung cấp trong báo cáo thường niên sẽ giúp cho các bên có liên quan đánh giá để
đưa ra quyết định kinh tế. Do vậy, công bố thông tin trong BCTN nhằm hướng tới
tính minh bạch, công khai thông tin hữu ích cho Nhà đầu tư và cho quản lý Nhà
nước[22]. Thực tế, việc công bố thông tin trong BCTN theo các văn bản hướng dẫn

Thứ ba, đánh giá mức độ công bố thông tin và xác định các yếu tố ảnh hưởng
đến mức độ công bố thông tin ở mỗi nghiên cứu có sự khác nhau do địa điểm
nghiên cứu, thời gian nghiên cứu và mẫu nghiên cứu khác nhau. Nên nghiên cứu
thực nghiệm mỗi giai đoạn là cần thiết nhằm giải thích hiện tượng và tiến triển về
công bố thông tin trong mỗi giai đoạn, qua đó bổ sung vào cơ sở lý thuyết về công
bố thông tin. Hơn nữa, nghiên cứu công bố thông tin là nghiên cứu mang tính trừu
tượng, phụ thuộc vào thời gian và địa điểm nghiên cứu [31]. Từ đó, việc nghiên
cứu, thực trạng về mức độ công bố thông tin và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ
công bố thông tin ở giai đoạn hiện nay là rất cần thiết.
Do đó, thực hiện nghiên cứu: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến mức
độ công bố thông tin trong BCTN của các công ty niêm yết trên HOSE” thực sự
cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

1.2Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu của luận án là tìm hiểu, đánh giá công bố thông tin trong báo cáo
thường niên của công ty niêm yết. Cụ thể:
+ Đánh giá được mức độ công bố thông tin trong báo cáo thường niên của
các công ty niêm yết;
+ Nhận diện và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến mức độ công
bố thông tin của các CTNY ở thời điểm này.

1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Các câu hỏi cần giải đáp trong luận án là:


3

(1) Thực trạng mức độ công bố thông tin trong BCTN của các công ty niêm
yết ngay sau thời điểm ban hành thông tư hướng dẫn công bố thông tin
theo thông tư 52/2012/TT-BTC như thế nào ?


xét CBTT trong một năm như nghiên cứu của Chow, C.W. and Wong-Boren, A.
(1987), nghiên cứu của Kelly Bao Anh Huynh Vu (2012) và rất nhiều nghiên cứu
trong thời gian gần đây[24].
Về không gian, do giới hạn về thời gian và khối lượng công việc xử lý các
chỉ mục công bố thông tin bằng thủ công mất nhiều thời gian nên nghiên cứu chỉ
giới hạn ở các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh,
không bao gồm các ngân hàng và các công ty tài chính. Sở giao dịch chứng khoán
TP. HCM có tính đại diện cao cho thị trường chứng khoán Việt Nam, do phần lớn
các công ty lớn đều niêm yết ở đây, và đây cũng là thị trường có quy mô lớn hơn so
với Sở giao dịch chứng kh6
443.50
851.32
269.67
107.39
7,208.66
300.44
176.26
2,268.10
1,631.24
365.21
995.97
204.56
12,852.65
1,361.15
219.99
456.83
2,302.48




C2

26

0

1

.73

.089

C3

26

0

1

.88

.064

C4

26

0


C7

26

0

1

.19

.079

C8

26

0

0

.00

.000

C9

26

0


C12

26

0

1

.96

.038

C13

26

0

1

.92

.053

C14

26

0


C17

26

0

0

.00

.000

C18

26

0

1

.15

.072

C19

26

0


C22

26

0

0

.00

.000

C23

26

0

1

.04

.038

C24

26

0


C27

26

0

1

.19

.079

C28

26

0

1

.08

.053

C29

26

0


C32

26

0

1

.15

.072

C33

26

0

1

.12

.064

C34

26

0

.000

C37

26

0

1

.08

.053

C38

26

0

1

.19

.079

C39

26


.095

C42

26

0

1

.54

.100

C43

26

1

1

1.00

.000

C44

26


.099

C47

26

1

1

1.00

.000

C48

26

0

1

.12

.064

C49

26


.079

C52

26

0

1

.65

.095

C53

26

0

1

.77

.084

C54

26


.079

C57

26

0

1

.77

.084

C58

26

1

1

1.00

.000

C59

26


.079

C62

26

0

1

.77

.084

C63

26

0

1

.31

.092

C64

26


.095

C67

26

1

1

1.00

.000

C68

26

0

1

.88

.064

C69

26


.053

C72

26

0

1

.15

.072

C73

26

0

1

.04

.038

C74

26


.079


C77

26

0

1

.77

.084

C78

26

0

1

.38

.097

C79

26


.079

C82

26

0

1

.88

.064

C83

26

0

1

.88

.064

C84

26


.097

C87

26

0

1

.54

.100

C88

26

0

1

.69

.092

C89

26


.064

C92

26

0

1

.08

.053

C93

26

0

0

.00

.000

C94

26

Maximum

Statistic

Statistic

Statistic

Mean
Statistic

Std. Error

VnDI

26

.37

.68

.4243

.01492

VnDI_1

26

.18


VnDI_4

26

.00

1.00

.4808

.05357

VnDI_5

26

.20

1.00

.6000

.04961

VnDI_6

26

.10

Maximum

Statistic

Statistic

Statistic

Mean
Statistic

Std. Deviation

Std. Error

Statistic

C1

26

1

1

1.00

.000

.000


26

0

1

.42

.099

.504

C5

26

0

1

.88

.064

.326

C6

26


1

.54

.100

.508

C9

26

0

1

.31

.092

.471

C10

26

0

1


.053

.272

C13

26

0

1

.69

.092

.471

C14

26

1

1

1.00

.000


C17

26

0

1

.19

.079

.402

C18

26

0

1

.35

.095

.485

C19


0

0

.00

.000

.000

C22

26

0

1

.04

.038

.196

C23

26

0


.04

.038

.196

C26

26

0

1

.23

.084

.430

C27

26

0

1

.08


.402

C30

26

0

1

.04

.038

.196

C31

26

0

1

.15

.072

.368


26

0

1

.08

.053

.272

C35

26

0

0

.00

.000

.000


C36


0

1

.96

.038

.196

C39

26

0

1

.96

.038

.196

C40

26

0


.96

.038

.196

C43

26

0

1

.77

.084

.430

C44

26

0

1

.46


.196

C47

26

0

1

.46

.100

.508

C48

26

0

1

.92

.053

.272


26

0

1

.62

.097

.496

C52

26

0

1

.77

.084

.430

C53

26


1

.19

.079

.402

C56

26

0

1

.73

.089

.452

C57

26

1

1


.100

.508

C60

26

0

1

.23

.084

.430

C61

26

0

1

.73

.089


C64

26

0

1

.58

.099

.504

C65

26

0

1

.35

.095

.485

C66


0

1

.38

.097

.496

C69

26

0

1

.12

.064

.326

C70

26

0


.04

.038

.196

C73

26

0

1

.04

.038

.196

C74

26

0

1

.81


.430


C77

26

0

1

.42

.099

.504

C78

26

0

0

.00

.000

.000


26

0

1

.85

.072

.368

C82

26

0

1

.88

.064

.326

C83

26


1

.62

.097

.496

C86

26

0

1

.54

.100

.508

C87

26

0

1


.084

.430

C90

26

0

1

.12

.064

.326

C91

26

0

1

.08

.053


C94

26

0

1

.45

.027

.135

VNDI

26

.38

.69

.4434

.01448

.07384

Valid N (listwise)


.01448

VnDI_1

26

.27

.91

.5594

.03295

VnDI_2

26

.11

.37

.2521

.01538

VnDI_3

26


.04297

VnDI_6

26

.15

.90

.4308

.03454

VnDI_7

26

.11

.82

.4250

.03283

Valid N (listwise)

26

260

HDQT
TLDL

.4663

.21859

260

QM

6.9154

1.18708

260

DBTC

1.6818

2.41441

260

KNSL

.0451

Model

Variables Entered

Variables Removed

Method

KT, TLDL, VNN, TGNY, LV,

1

. Enter

DBTC, HDQT, KNSL, QMb

a. Dependent Variable: VnDI
b. All requested variables entered.
Model Summaryb
Model

R

R

Adjusted R

Std. Error

Change Statistics

a

.486

.237

.209

.07039

.237

8.611

9

250

.000

1.799

a. Predictors: (Constant), KT, TLDL, VNN, TGNY, LV, DBTC, HDQT, KNSL, QM
b. Dependent Variable: VnDI
Residuals Statisticsa
Minimum
Predicted Value

Maximum


3.254

.000

1.000

260

Std. Residual

-2.618

4.657

.000

.982

260

Residual

a. Dependent Variable: VnDI