VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHAN ANH TUẤN

BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI
ĐẤT THEO PHÁP LUẬT ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHAN ANH TUẤN

BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI
ĐẤT THEO PHÁP LUẬT ĐẤT ĐAI TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số

: 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS. NGUYỄN QUANG TUYẾN

1.1.2. Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất :.…..…………………… ...12
1.1.3. Khái niệm hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: ..... ........................................................ 14
1.1.4. Phân biệt giữa bồi thường với hỗ trợ khi nước thu hồi đất :............................15
1.1.5. Mục đích, ý nghĩa của bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất:……….12
1.2. Lý luận pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: ……………...15
1.2.1. Cơ sở xây dựng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi NNTHĐ: .:……………15
1.2.2. Nội dung pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: …. …..16
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI
NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ THỰC TIỄN TẠI HUYỆN ĐÔNG ANH,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI :……………………………………...... ..........................28


2.1. Nội dung pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: ...........27
2.1.1. Nội dung quy định chung về bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất: .. 27
2.1.2. Nội dung quy định cụ thể về bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất : .. 31
2.1.3. Nội dung quy định về xác định giá đất tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi
đất : .

..................................................................................................................35

2.2. Đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước
thu hồi đất tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội : ………………………………42
2.2.1. Tình hình thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại
huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội : ...................................................................... 42
2.2.2. Tình hình triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn huyện Đông Anh : ..... ................................................................43
2.2.3. Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội: .....………………………………………46
Chương 3 : GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ



Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới người thầy đáng kính, Phó giáo
sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Tuyến đã nhiệt tình không quản ngày đêm hướng
dẫn giúp đỡ chỉ bảo tôi thực hiện tốt luận văn này. Qua đó tôi cũng xin gửi
lời ơn tới tất cả những ông, bà, anh, chị, em, bạn bè, đồng nghiệp, trên địa bàn
huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đã giúp đỡ hợp tác, chia sẻ thông tin.
Đồng thời tôi cũng xin cảm ơn tất cả các cá nhân, tập thể tác giả mà tôi đã
mượn xem, tham khảo tài liệu để tôi hoàn thành tốt công việc trên.
Hà Nội, ngày 30 tháng 8 năm 2018

Tác giả


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đông Anh là huyện ven đô Hà Nội, là cửa ngõ phía bắc của Thủ đô.
Đây là vùng đất có bề dày lịch sử, truyền thống văn hóa, một trong những cái
“nôi” của nền văn minh sông Hồng. Cùng với cả nước, Đông Anh đang ra sức
tập trung phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hiện nay,
thành phố Hà Nội đã lập quy hoạch chung triển khai đầu tư xây dựng tập
trung phát triển các trung tâm đô thị. Với kỳ vọng Đông Anh sẽ trở thành
trung tâm thương mại, tài chính, du lịch, dịch vụ chất lượng cao của khu vực
phía bắc thủ đô, là một “thành phố mới”, một phần năng động của thành phố.
Có hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật, giao thông, thông tin liên lạc tương đối
đầy đủ hiện đại, đã kết nối Đông Anh với các quận nội đô. Đồng thời là cầu
nối với các địa phương khác như Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Hưng Yên… để phát
triển.Nơi đây cũng từng là cố đô của các triều đại phong kiến xưa, có thể nói
Đông Anh là huyện có đầy đủ các yếu tố để phát triển, ở thế tựa rồng bay
trong thời gian tới. Để có một quỹ đất sạch đáp ứng nhu cầu triển khai các dự
án phát triển kinh tế -xã hội vì lợi ích công cộng thì việc Nhà nước thu hồi đất

Trong nhiều chuyên đề nghiên cứu, trên các tạp chí, các báo cáo, bài viết, báo
viết, báo điện tử đã có nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến các nội dung xoay
quanh vấn đề này như một số công trình khoa học tiêu biểu sau đây: i) Trần
Thị Kim Tuyến (2013), Pháp luật về thu hồi hồi đất từ thực tiễn Thành phố
Hồ Chí Minh, luận văn thạc sĩ luật học - Học viện Khoa học Xã hội; ii)
Nguyễn Thị Dung (2009), “Chính sách đền bù khi nhà nước thu hồi đất của
một số nước trong khu vực và Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản số 8; iii) Nguyễn
Ngọc Anh (2009), “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ
giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án
trên địa bàn huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội”, luận văn thạc sĩ nông
2


nghiệp - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Hà Nội; iv) Nguyễn Thị Yến
(2010), “Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất qua thực tiễn áp
dụng tại địa bàn quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội”, luận văn thạc sĩ luật học Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; v) Hoàng Thị Nga (2009), “Pháp luật
về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất”, luận văn thạc
sĩ luật học - Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; vi) Phạm Thu Thủy
(2012), Pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, luận
án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội
Các công trình nghiên cứu trên đây đã giải quyết một số vấn đề lý luận
và thực tiễn về pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất như phân tích khái niệm, đặc điểm; ý nghĩa, nguyên tắc và yêu cầu của bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; luận giải khái niệm, đặc
điểm, cơ sở ra đời pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất ;
đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường, hỗ
trợ khi Nhà nước thu hồi đất; nâng cao hiệu quả thi hành v.v. Mặc dù, nghiên
cứu một cách chuyên sâu, có hệ thống, toàn diện thực trạng pháp luật về bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tham chiếu từ thực tiễn
của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội thì vẫn còn thiếu một công trình như

- Các chế định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất của pháp luật đất đai.
- Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu
hồi đất tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
4.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài “Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất theo pháp luật
đất đai từ thực tiễn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội” có phạm vi nghiên
cứu rộng liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong phạm vi quy định
của một luận văn thạc sĩ luật học, tác giả xin phép được giới hạn phạm vi
nghiên cứu đề tài như sau :

4


-Về nội dung : Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các quy định về bồi
thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn huyện Đông Anh, thành
phố Hà Nội, không đi sâu tìm hiểu các quy định về bồi thường thiệt hại về tài
sản trên đất và các quy định về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn
huyện Đông Anh thành phố Hà Nội.
-Về không gian : Đề tài chỉ nghiên cứu các quy định về bồi thường về
đất khi Nhà nước thu hồi đất tham chiếu với thực tiễn thi hành trên phạm vi
huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
-Về thời gian : Đề tài nghiên cứu các quy định về bồi thường về đất khi
Nhà nước thu hồi đất tham chiếu với thực tiễn thi hành trên phạm vi huyện
Đông Anh, thành phố Hà Nội lấy mốc thời gian từ năm 1993 đến nay.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Để nghiên cứu tốt đề tài, luận văn chủ yếu dựa vào các cơ sở lý luận
như sau :
Một là: Để nghiên cứu Những vấn đề lý luận pháp luật về bồi thường
khi Nhà nước thu hồi đất tại Chương 1, tác giả sử dụng vào các phương pháp

7. Kết cấu của luận văn
- Chương 1. Những vấn đề lý luận pháp luật bồi thường khi Nhà nước
thu hồi đất
- Chương 2. Thực trạng pháp luật bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
và thực tiễn thi hành tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
- Chương 3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà
nước thu hồi đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại huyện Đông Anh, thành
phố Hà Nội.

6


Chương 1
KHÁI LUẬN CHUNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Lý luận về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
1.1.1. Cơ sở chính trị và cơ sở lý luận của bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước
thu hồi đất
1.1.1.1. Cơ sở chính trị của bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
Trong Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã
thông qua Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 31/10/2012 về tiếp tục đổi mới chính
sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi
mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công
nghiệp theo hướng hiện đại; Theo NQ số 19- NQ/TW có định hướng rõ ràng
về việc thu hồi và bồi thường, hỗ trợ đất như :
- Trong vấn đề sử dụng đất hằng năm đã được xét duyệt bởi Quốc hội
từ trước, với các trường hợp Nhà nước ưu tiên thực hiện việc thu hồi đất để sử
dụng vào các mục đích cần thiết của nhà nước.
- Ủy ban nhân dân các cấp có nhiệm vụ thực hiện vấn đề thu hồi đất,
bồi thường, hỗ trợ. Các tổ chức có nhiệm vụ xây dựng phát triển quỹ đất để

người khác, kể cả người đang nắm giữ tài sản. Tất cả mọi người, kể cả người
đang nắm giữ tài sản với tư cách là chủ sở hữu, phải tôn trọng quyền của
người có vật quyền đối với tài sản [26, tr. 80].

9


Đối với vật quyền thì nó bao gồm 2 khía cạnh khác nhau :
Nếu là khía cạnh hình thức thì vật quyền là quyền của một chủ thể nhất
định đối với một tài sản nhất định, cho phép chủ thể này trực tiếp thực hiện
các quyền năng được pháp luật thừa nhận đối với tài sản đó. Bằng nghĩa này
thì vật quyền là quyền đối với vật, khác với trái quyền là quyền của một người
yêu cầu một người khác thực hiện hoặc không thực hiện một hành vi mà mình
yêu cầu chính là quyền đối nhân.
Nếu ở khía cạnh nội dung thì vật quyền được coi là Nhà nước ban hành
ra các quy phạm pháp luật quy định, bằng các điều, khoản về vật với tư cách
là đối tượng của vật quyền, về các loại vật quyền, về căn cứ phát sinh, chấm
dứt các loại vật quyền, về nguyên tắc thực hiện, bảo vệ vật quyền, về các hạn
chế mà người có vật quyền phải tuân thủ khi thực hiện quyền của mình.
Cho nên dù nói thế nào chăng nữa, hiểu theo nghĩa cái bên ngoài thì vật
quyền chính là pháp luật về quyền của chủ sở hữu và quyền của người không
phải là chủ sở hữu đối với vật [32 ]. Thực tế để áp dụng lý thuyết vật quyền
vào lĩnh vực pháp luật đất đai cho thấy ở nước ta mặc dù đất đai thuộc sở hữu
toàn dân nhưng Nhà nước đại diện chủ sở hữu; còn thực tế thì Quốc hội
không trực tiếp sử dụng đất mà giao đất, cho thuê hoặc công nhận quyền sử
dụng đất ổn định lâu dài của nhân dân và các doanh nghiệp hay gọi là (người
sử dụng đất).
1.1.2. Khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Theo Từ điển Tratu.coviet online: “Bồi thường là đền bù những thiệt
hại về vật chất mà mình gây ra cho người ta” [51].



Do vậy, khi Nhà nước thu hồi đất thì người bị thu hồi đất, bị mất chỗ ở,
đảo lộn cuộc sống vốn bình yên, thất nghiệp, mất kế sinh nhai. Cho nên đây là
kết quả pháp lý sau khi Nhà nước thu hồi đất đem lại gián tiếp và trực tiếp từ
hành vi thu hồi đất của Nhà nước tạo lên. Sư hỗ trợ của Chính phủ ra đời sau
khi có quyết định thu hồi đất xảy ra. Hỗ trợ là việc Nhà nước giải quyết các
hệ quả vẫn còn tồn tại xảy ra sau bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định
cư.
1.1.4. Phân biệt giữa bồi thường với hỗ trợ khi nước thu hồi đất
Qua sự nghiên cứu tìm hiểu, thì bồi thường và hỗ trợ cũng có các điểm
khác biệt như sau :
Thứ nhất : đó là đối tượng được bồi thường là các thiệt hại có thật từ
các quyết định thu hồi đất của Chính phủ gây ra đối với những người bị thu
hồi đất. Còn đối tượng của hỗ trợ là sự giải quyết các vấn đề mang tính xã
hội, phát sinh qua quá trình thực hiện khi nhà nước thu hồi đất.
Thứ hai : bồi thường là trách nhiệm pháp lý của nhà nước đối với thiệt
hại từ hành vi thu hồi đất của mình gây lên. Còn sự hỗ trợ là thể hiện tính
nhân văn, trách nhiệm xã hội của nhà nước trong quá trình thực hiện giải
quyết các vấn đề mang tính xã hội. Đây là hậu quả phát sinh từ các quyết định
của nhà nước khi thu hồi đất để phục vụ các dự án quan trọng vì an ninh, quốc
phòng, kinh tế xã hội, công cộng, với mong muốn giúp đỡ người bị thu hồi
đất nhanh chong ổn định sản xuất và cuộc sống hàng ngày.
Thứ ba : Nguyên tắc thực hiện việc bồi thường là toàn bộ thiệt hại do
từ vấn đề quyết định thu hồi đất của nhà nước gây ra cho người bị thu hồi đất.
Đối với hỗ trợ là sự xem xét các hoàn cảnh mức độ khó khăn thiếu thốn trong

12



bàn giao mặt giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án; phát sinh tranh chấp,
khiếu kiện kéo dài, vượt cấp... Làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích
kinh doanh của nhà đầu tư do chậm tiến độ triển khai dự án và làm lỡ cơ hội
kinh doanh, giảm tốc độ và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Qua
những sự kiện này cần phải đảm bảo tốt sự tăng trưởng bền vững về kinh tế
và an sinh xã hội, đồng thời đảm bảo sự đồng thuận cho quyền và lợi ích hợp
pháp của người bị thu hồi đất, chủ đầu tư và Nhà nước.
1.1.5.3. Bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất góp
phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội
Bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hồi đất luôn luôn là một đề tài
tranh luận gay gắt giữa các bên có quan hệ liên quan về đất đai, nó là tiền đề
nảy sinh các tranh chấp, xung đột vì lợi ích của người dân có đất bị thu hồi
với Nhà nước và chủ đầu tư hưởng lợi từ việc thu hồi đất. Khi Chính phủ ra
quyết định thu hồi đất để phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, kinh tế,
công cộng... Nếu chưa thực hiện tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
thu hồi đất sẽ làm ra tăng số vụ án tranh chấp, khiếu kiện, kéo dài, vượt cập
ảnh hưởng tói người dân bị mất đất. Gây ra mất ổn định chính trị, trật tự an
toàn xã hội. Bởi suy cho cùng thì bất cứ nguyên nhân nào thì cũng hậu quả ấy.
Muốn ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội; tránh nguy cơ nảy sinh các mâu
thuẫn trong xã hội thì Nhà nước cần có chính sách thực hiện tốt nghĩa vụ và
trách nhiệm của mình đối với công dân.
1.2. Lý luận pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất
1.2.1. Cơ sở xây dựng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi

14


đất
Thứ nhất, pháp luật được xem là cán cân công lý. Trước hết pháp luật
không có bất kỳ một tổ chức, cá nhân nào có được ưu đãi, đặc quyền hơn so

Thứ nhất, nhóm các quy định về thực hiện quyền định đoạt đất đai
thông qua việc thu hồi đất và giải quyết hậu quả do việc thu hồi đất gây ra của
Nhà nước với tư cách đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai. Nhóm quy định
này đề cập những nội dung trọng tâm của vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu
hồi đất. Bao gồm, các quy định về những trường hợp Nhà nước thu hồi đất; quy
định về nguyên tắc, phạm vi, đối tượng, điều kiện được bồi thường, giá bồi
thường, các chính sách hỗ trợ kèm theo; quy định về trình tự, thủ tục thu hồi
đất và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất v.v...
Thứ hai, nhóm các quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh
chấp liên quan đến bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Đây là các
quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh
chấp liên quan đến bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; quy định về
quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại, tố cáo và của người giải quyết khiếu
nại, tố cáo; giải quyết tranh chấp liên quan đến bồi thường khi Nhà nước thu
hồi đất.
Thứ ba, nhóm các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên liên
quan đến bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất; bao gồm các quy định
về quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất; các quy định về quyền và
nghĩa vụ của Nhà nước trong thực hiện bồi thường, hỗ trợ đối với người bị
thu hồi đất v.v...

16


Kết luận Chương 1
1. Do nước ta là đất nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, nên Nhà nước
là người đại diện cho nhân dân quyết định việc thu hồi đất, hay bồi thường, hỗ
trợ khi có các dự án phát triển kinh tế, quốc phòng, công cộng... Qua cơ sở lý
luận chính trị đã làm rõ các khái niệm, định nghĩa, thuật ngữ của chế định
pháp luật đất đai, cũng như việc xây dựng văn bản pháp luật đất đai phục vụ

bồi thường phải tuân thủ triệt để; cụ thể:
Thứ nhất, người bị thu hồi đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ
điều kiện sẽ được đền bù theo quy định tại Luật đất đai năm 2013 thì được bồi
thường.
Thứ hai, người bị thu hồi đất sẽ được bồi thường bằng việc giao đất
có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi
thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất do Ủy
ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất.

18