BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
---------------------------------

NGUYỄN VĂN UY

NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG KHOA
VỚI KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH (NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP CÁC BỆNH VIÊN TRUNG ƯƠNG
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI – 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
---------------------------------

NGUYỄN VĂN UY

NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG KHOA
VỚI KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH (NGHIÊN CỨU
TRƯỜNG HỢP CÁC BỆNH VIÊN TRUNG ƯƠNG
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI)

Chuyên ngành: Khoa học quản lý
Mã số: 9310110_QL

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

sau Đại học đã góp ý sâu sắc và hướng dẫn để tôi hoàn thành luận án.
Tôi xin chân thành cám ơn tới lãnh đạo các bệnh viện trung ương trên địa bàn
thành phố Hà Nội, quý đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành điều tra, số liệu trong
quá trình làm luận án.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, vợ con luôn là những người hùng bên cạnh
động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Tác giả luận án

Nguyễn Văn Uy


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................xi
PHẦN MỞ ĐẦU......................................................................................................1
1. Lý do lựa chọn đề tài.............................................................................................1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu............................................................3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..........................................................................4
a.Phương pháp nghiên cứu........................................................................................5
b.Kết cấu của luận án.................................................................................................6
CHƯƠNG 1.............................................................................................................. 7
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU................................................................................7
1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài............................................................7
1.1.1. Nghiên cứu về điều dưỡng và kết quả chăm sóc người bệnh tại bệnh viện
.................................................................................................................. 7
1.1.2. Nghiên cứu về điều dưỡng trưởng khoa và năng lực quản lý của điều
dưỡng trưởng khoa....................................................................................9
Hình 1.1: Mô hình quản lý điều dưỡng Iowa.........................................9
1.1.3. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa năng lực quản lý của điều dưỡng
trưởng khoa với kết quả chăm sóc người bệnh........................................12

Hình 2.4: Mối liên hệ của các yếu tố cấu thành năng lực quản lý điều
dưỡng trưởng - ANA....................................................................................43


2.2.5. Tóm lược các yếu tố cấu thành năng lực quản lý của ĐDTK.................51
Bảng 2.3. Nhóm chỉ tiêu năng lực quản lý ĐDTK theo Chase (1994)
................................................................................................................. 54
2.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới năng lực quản lý của DDTK.........................56
2.4. Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của điều dưỡng trưởng khoa với kết quả
chăm sóc người bệnh......................................................................................58
2.4.1. Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của điều dưỡng trưởng khoa với chất
lượng điều dưỡng....................................................................................58
Hình 2.5: Mô hình phổ quát về vai trò của các năng lực điều dưỡng
trưởng khoa..................................................................................................59
2.4.2. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực quản lý của điều dưỡng
trưởng khoa với kết quả chăm sóc người bệnh........................................59
ình 2.6: Mô hình nghiên cứu mối liên quan giữa năng lực điều dưỡng
trưởng và kết quả đầu ra chăm sóc...............................................................61
CHƯƠNG 3............................................................................................................62
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.........................................................................62
3.1. Khung nghiên cứu.............................................................................................62
Hình 3.1: Khung nghiên cứu...............................................................63
3.2. Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu......................................................................64
3.3. Quy trình nghiên cứu........................................................................................65
3.4. Các phương pháp sử dụng trong nghiên cứu.....................................................66
3.4.1. Chọn mẫu và cỡ mẫu.............................................................................66
3.4.2. Phương pháp thu thập dữ liệu................................................................67
3.4.2.1. Thu thập dữ liệu thứ cấp.....................................................................67
3.4.2.2. Thu thập dữ liệu sơ cấp.......................................................................67
3.4.3. Thiết kế bảng hỏi...................................................................................67

Bảng 4.4. Về đặc điểm công việc quản lý của ĐDTK.....................81
Hình 4.1. Phân bố thời gian thực hiện công tác quản lý điều dưỡng.. .83
Bảng 4.5. Mức độ thuận lợi khi thực hiện hoạt động quản lý..........84
4.2.2. Kết quả nghiên cứu tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực
quản lý của DDTK..................................................................................85
Bảng 4.6. Tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực.........85
Bảng 4.7. Tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực theo
trình độ đào tạo........................................................................................86
Bảng 4.8. Tầm quan trọng của các yếu tố cấu thành năng lực theo
thâm niên.................................................................................................87
4.2.3. Kết quả nghiên cứu năng lực quản lý hiện tại của DDTK......................88
Bảng 4.9. So sánh đặc điểm năng lực hiện tại của ĐDTK tại 07 bệnh
viện nghiên cứu........................................................................................88
4.2.4. Kiểm định độ tin cậy của thang đo.........................................................89
Bảng 4.10 Kết quả phân tích Cronbach’s Alpha..............................89
Bảng 4.12: Bảng giá trị phân tích nhân tố.......................................90
Bảng 4.13: KMO và kiểm định Bartlett với các nhóm chỉ tiêu........91
Bảng 4.14: Phân tích PCA đối với các nhóm chỉ tiêu......................92
4.2.5. Một số yếu tố ảnh hưởng đến năng lực quản lý của ĐDTK...................92
Bảng 4.15. Một số yếu tố cá nhân ảnh hưởng đến năng lực của
ĐDTK......................................................................................................92
4.2.6. Đánh giá chung về năng lực quản lý của DDTK tại 7 bệnh viện nghiên
cứu..........................................................................................................96
Bảng 4.17. Tóm lược mối liên hệ giữa các yếu tố cấu thành năng lực
của ĐDTK................................................................................................97
4.3. Phân tích mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với kết quả chăm sóc


người bệnh......................................................................................................97
4.3.1 Phân tích mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với tỷ lệ trượt

5.4. Khuyến nghị đối với các cơ quan QLNN................................................112
KẾT LUẬN........................................................................................................... 114
1.Nguyễn Văn Uy, Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Nguyễn Thị Lệ Thúy (2018),
“Nâng cao năng lực quản lý của Điều dưỡng Trưởng khoa tại bệnh viện
SIMACAI – Lào Cai”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia, Đánh giá chính
sách dạy nghề, giải quyết việc làm và đảm bảo dịch vụ xã hội cơ bản cho người
dân tộc vùng dân tộc thiểu số từ đổi mới đến nay, NXB Lao động Xã hội, 2018,
trang 66-83, Hà Nội..............................................................................................115
2. Nguyễn Văn Uy, Nguyễn Thị Ngọc Huyền (2018), “Về đề điều dưỡng và kết
quả chăm sóc người bệnh trên địa bàn thành phố Hà Nội: Thực trạng và
khuyến nghị”, Tạp chí Kinh tế và Phát triển số 252 (II), tháng 6/2018...........115
3. Nguyễn Văn Uy (2018), “Thực trạng năng lực quản lý của điều dưỡng
trưởng khoa tại bệnh viện đa khoa Simacai - Lào cai”, Tạp chí Kinh tế và Dự
báo, tháng 11/2018................................................................................................115
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................116
PHỤ LỤC.............................................................................................................120
Phụ lục 2: Bảng hỏi điều tra...................................................................................141


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ANA:

Hiệp hội điều dưỡng Hoa Kỳ

AONE:

Tổ chức Quản lý điều dưỡng Hoa kỳ

ĐDTK:



THPPD:

Tổng số giờ chăm sóc người bệnh mỗi ngày

WHO:

Tổ chức y tế Thế Giới


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1:
Bảng 2.2:
Bảng 2.3.
Bảng 3.1:
Bảng 3.2:
Bảng 3.3:
Bảng 3.4:
Bảng 3.5:
Bảng 3.6:
Bảng 4.1.
Bảng 4.2
Bảng 4.3.
Bảng 4.4.
Bảng 4.5.
Bảng 4.6.
Bảng 4.7.
Bảng 4.8.

Khung năng lực quản lý Kazt.............Error: Reference source not found

Reference source not found


Bảng 4.9.
Bảng 4.10
Bảng 4.11:
Bảng 4.12:
Bảng 4.13:
Bảng 4.14:
Bảng 4.15.
Bảng 4.16.
Bảng 4.17.
Bảng 4.18.
Bảng 4.19.
Bảng 4.20.
Bảng 4.21.

So sánh đặc điểm năng lực hiện tại của ĐDTK tại 07 bệnh viện nghiên cứu
...........................................................Error: Reference source not found
Kết quả phân tích Cronbach’s Alpha. .Error: Reference source not found
KMO và kiểm định Bartlett................Error: Reference source not found
Bảng giá trị phân tích nhân tố.............Error: Reference source not found
KMO và kiểm định Bartlett với các nhóm chỉ tiêu........Error: Reference
source not found
Phân tích PCA đối với các nhóm chỉ tiêu.....Error: Reference source not
found
Một số yếu tố cá nhân ảnh hưởng đến năng lực của ĐDTK...........Error:
Reference source not found
Một số yếu tố thuộc về bệnh viện ảnh hưởng đến năng lực của ĐDTK.. .Error:
Reference source not found

Hình 1.2: Mô hình lãnh đạo, môi trường và kết quả đầu ra dành cho
điều dưỡng trưởng (MILE ONE).................................................................16
Hình 1.3: Mô hình chất lượng chăm sóc y tế của Ten Haaf.................17
1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước..............................................................17
1.3. Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu............................................................21
CHƯƠNG 2............................................................................................................23
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA.........................................23


ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG KHOA BỆNH VIỆN.................................................23
2.1. Điều dưỡng và kết quả chăm sóc người bệnh tại bệnh viện..............................23
2.1.1. Khái niệm và vai trò của điều dưỡng tại bệnh viên................................23
2.1.2. Nguyên tắc hoạt động điều dưỡng tại bệnh viện....................................24
2.1.3. Nhiệm vụ chuyên môn của điều dưỡng tại bệnh viện............................25
2.1.4. Chất lượng chăm sóc người bệnh tại bệnh viện.....................................25
2.1.5. Các chỉ số phản ánh kết quả chăm sóc người bệnh tại bệnh viện...........27
2.2. Vai trò, chức năng và nhiệm vụ của điều dưỡng trưởng khoa...........................27
2.2.1. Chức danh điều dưỡng trưởng trong bệnh viện......................................27
2.2.2. Nhiệm vụ của điều dưỡng trưởng khoa..................................................28
2.2.3. Vai trò quản lý của điều dưỡng trưởng khoa..........................................30
2.2.4. Chức năng quản lý của ĐDTK...............................................................33
2.3. Năng lực và năng lực quản lý của ĐDTK.........................................................35
2.3.1. Năng lực................................................................................................35
2.3.2. Năng lực quản lý....................................................................................36
Bảng 2.1: Khung năng lực quản lý Kazt..........................................37
2.3.3. Năng lực quản lý của ĐDTK.................................................................37
Hình 2.1: Các yếu tố cấu thành năng lực quản lý chung.....................38
Hình 2.2. Các yếu tố cấu thành năng lực quản lý của điều dưỡng
trưởng - AONE............................................................................................40
Hình 2.3: Các yếu tố cấu thành năng lực quản lý điều dưỡng trưởng ANA............................................................................................................41

Bảng 3.1: Các thông tin về kết quả chăm sóc người bệnh...............68


Bảng 3.2: Nhóm các tiêu chí về kỹ năng chuyên môn của điều
dưỡng trưởng khoa...................................................................................69
Bảng 3.3: Nhóm các tiêu chí về kỹ năng nhân sự............................70
Bảng 3.4: Nhóm các tiêu chí về tư duy...........................................70
Bảng 3.5: Nhóm các tiêu chí về khả năng lãnh đạo.........................70
Bảng 3.6: Nhóm các tiêu chí về quản lý tài chính...........................71
3.4.4. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu.................................................71
CHƯƠNG 4............................................................................................................75
PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA...........................75
ĐIỀU DƯỠNG TRƯỞNG KHOA VỚI KẾT QUẢ CHĂM SÓC NGƯỜI
BỆNH TẠI CÁC BỆNH VIÊN TRUNG ƯƠNG.................................................75
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI...........................................................75
4.1. Đội ngũ điều dưỡng trưởng khoa tại các bệnh viện trung ương (được nghiên
cứu) trên địa bàn thành phố Hà Nội................................................................75
4.1.1. Giới thiệu về các bệnh viên trung ương (được nghiên cứu) trên địa bàn
thành phố Hà Nội....................................................................................75
Bảng 4.1. Thông tin các bệnh viện tham gia nghiên cứu.................77
4.1.2. Thực trạng đội ngũ điều dưỡng tại các bệnh viện trung ương (được
nghiên cứu) trên địa bàn thành phố Hà Nội.............................................78
Bảng 4.2 Nhân lực Điều dưỡng trưởng khoa bệnh viện 7 Bệnh viện
Điều tra....................................................................................................78
Bảng 4.3. Cơ cấu nhân lực Điều dưỡng viên 07 BV điều tra...........80
4.2. Thực trạng năng lực quản lý của điều dưỡng trưởng khoa tại các bệnh viện
trung ương (được nghiên cứu) trên địa bàn thành phố Hà Nội........................81
4.2.1. Kết quả thực hiện công việc...................................................................81
Bảng 4.4. Về đặc điểm công việc quản lý của ĐDTK.....................81


ngã của người bệnh.................................................................................98
Bảng 4.18 Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của ĐDTK với........98
tỷ lệ trượt ngã của BN.....................................................................98
4.3.2 Phân tích mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với loét tỳ đè. 99
Bảng 4.19. Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của ĐDTK với tỷ lệ
loét tỳ đè của BN.....................................................................................99
4.3.3 Phân tích mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với lỗi dùng
thuốc......................................................................................................100
Bảng 4.20 Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của ĐDTK với tỷ lệ
lỗi dùng thuốc........................................................................................100
4.3.4 Phân tích mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với sự hài lòng
của bênh nhân.......................................................................................101
Bảng 4.21. Mối quan hệ giữa năng lực quản lý của ĐDTK với tỷ lệ
hài lòng của người bệnh.........................................................................101
4.3.5 Đánh giá chung về mối quan hệ giữa năng lực quản lý của DDTK với kết
quả chăm sóc người bệnh......................................................................102
4.4. Nhu cầu nâng cao năng lực quản lý của các ĐDTK tại các bệnh viện trung ương
(được nghiên cứu) trên địa bàn thành phố Hà Nội........................................105
CHƯƠNG 5..........................................................................................................106
GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA.................................106
ĐDTK ĐẾN 2025.................................................................................................106
5.1. Định hướng nâng cao năng lực quản lý của ĐDTK........................................106
5.1.1. Sự cần thiết của nâng cao năng lực ĐDTK..........................................106
5.1.2. Mục tiêu nâng cao năng lực ĐDTK từ nay đến 2025...........................107
5.1.3. Quan điểm nâng cao năng lực ĐDTK từ nay đến năm 2025................107


5.2. Khuyến nghị đối với các điều dưỡng trưởng khoa..................................108
5.3. Khuyến nghị giải pháp cho các bệnh viên nhằm nâng cao năng lực điều
dưỡng trưởng khoa................................................................................109

người lãnh đạo các nhà điều dưỡng của một khoa, ĐDTK là nhân tố trung tâm
trong mối tương tác giữa người bệnh, điều dưỡng viên (ĐDV), bác sỹ, kỹ thuật
viên, các nhân viên khác và lãnh đạo bệnh viện.
Người ĐDTK đóng vai trò then chốt trong việc tạo lập một môi trường làm
việc mà ở đó ĐDTK ý thức được trách nhiệm của họ đối với các hành vi chuyên
môn mà họ thực hiện và số phận của người bệnh. Đồng thời, họ cần biết gắn kết
hoạt động của phòng ban họ với các phòng ban còn lại của đơn vị để sao cho các
hoạt động diễn ra năng suất và hiệu quả. Trách nhiệm của người ĐDTK bao gồm
quản lý và cung cấp dịch vụ chăm sóc người bệnh, phát triển nhân lực, quản lý các
nguồn lực con người và tài chính, thực hiện các quy định và chuẩn mực chuyên
môn, bồi dưỡng các mối quan hệ liên ngành, và lập kế hoạch chiến lược. Để hoàn
thành trách nhiệm của mình, người ĐDTK phải có những năng lực về chuyên môn,
quản lý nhân lực, nhận thức, khả năng lãnh đạo và tài chính
Ngày nay, sự quan tâm tới nâng cao chất lượng quản lý dịch vụ chăm sóc
người bệnh được các nước càng chú trọng. Thực tiễn cho thấy, có sự đồng thuận
giữa việc thực hiện nghiêm túc các bước của quy trình quản lý chất lượng, trong
đó có việc nâng cao năng lực quản lý của ĐDTK với đảm bảo nâng cao hiệu quả
đầu ra của các dịch vụ chăm sóc sức khỏe (CSSK). Bởi lẽ, nó sẽ làm tăng khả
năng tự chủ an toàn và chất lượng trong các tổ chức cung cấp dịch vụ CSSK; làm
cho quan hệ hợp tác với người bệnh được tăng cường hơn; phòng và kiểm soát
chăm sóc y tế liên quan đến nhiễm khuẩn tốt hơn; đảm bảo an toàn sử dụng
thuốc cao hơn; nhận dạng được người bệnh và thực hiện quy trình kiểm tra danh
tính người bệnh cụ thể hơn, chính xác hơn; thực hiện an toàn hơn trong truyền


2

máu và các chế phẩm của máu; phòng và quản lý thương tổn do loét tỳ đè tốt
hơn; nhận dạng và xử lý với các tình trạng khẩn cấp trên lâm sàng tại các đơn vị
chăm sóc cấp cứu kịp thời chính xác hơn; phòng ngừa ngã và tổn thương do ngã

tế cũng đã quan tâm đảm bảo số lượng và nâng cao chất lượng quản lý của ĐDTK


3

tại cơ sở của mình. Bản thân người ĐDTK bên cạnh việc học tập, rèn luyện, phấn
đấu để tích lũy đủ kỹ năng, kiến thức cần thiết nhằm thực hiện những chức năng
nhiệm vụ của người ĐDTK theo quy định, họ còn luôn chú ý nâng cao tinh thần
trách nhiệm trong công việc để hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ của mình.
Tuy nhiên, năng lực quản lý của người ĐDTK ở khía cạnh này, khía cạnh khác
cũng còn bất cập, đặc biệt trong việc giải quyết các mối quan hệ liên ngành, trong
lập kế hoạch chiến lược, trong quản lý nhân lực và quản lý tài chính vẫn chưa đáp
ứng yêu cầu. Để thực sự trở thành nhân tố đóng vai trò trung tâm trong tương tác
giữa người bệnh với các ĐDV, bác sỹ, kỹ thuật viên, các nhân viên khác và lãnh đạo
bệnh viện, đội ngũ ĐDTK tại các bệnh viện nước ta còn phải rèn luyện phấn đấu
nhiều hơn nữa. Xuất phát từ đó, tác giả lựa chọn vấn đề: Năng lực quản lý của điều
dưỡng trưởng khoa với kết quả chăm sóc người bệnh làm đề tài nghiên cứu của
luận án tiến sỹ.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu: Từ thực trạng năng lực quản lý của ĐDTK tại các
bệnh viện công lập hiện nay, luận án đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao năng
lực quản lý của ĐDTK với kết quả chăm sóc người bệnh tại các bệnh viện công lập
những năm tới
2.2. Nhiệm vụ của luận án
Thứ nhất, tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước về năng lực quản lý
của ĐDTK với kết quả chăm sóc người bệnh; trên cơ sở đó xây dựng khung lý
thuyết và lựa chọn mô hình nghiên cứu năng lực quản lý của ĐDTK với kết quả
hoạt động chăm sóc người bệnh.
Thứ hai, đánh giá thực trạng năng lực quản lý của ĐDTK với kết quả chăm
sóc người bệnh tại các bệnh viện công lập trung ương trên địa bàn thành phố Hà

chính Chase sử dụng trong luận văn tiến sĩ năm 2010 là bộ tiêu chuẩn phù hợp
với điều kiện Việt Nam và đa dụng hơn. Bộ tiêu chuẩn này bao gồm 5 yếu tố: Kỹ
năng chuyên môn, kỹ năng tư duy, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng nhân sự, kỹ năng
quản lý vật tư thiết bị y tế và tài chính.
Sử dụng mô hình của Donabedian về chất lượng y tế (1966), tác giả nhận thấy
rằng dù không thể đánh giá được chất lượng một cách toàn diện cả về ba bộ phận
(Cấu trúc – Quá trình – Kết quả), nhưng các kết quả của đề tài vẫn đảm bảo đáng tin
cậy. Điều này do sự phù hợp giữa bộ tiêu chuẩn năng lực quản lý của điều dưỡng
trưởng khoa với ba bộ phận trong mô hình chất lượng của Donabedian. Các nhóm
những năng lực về nhân lực, tài chính là những năng lực liên quan đến cấu trúc, còn
năng lực tư duy, lãnh đạo và kỹ thuật liên quan đến quy trình. Kết quả là những
phản hồi từ phía người bệnh và nhân viên y tế tại các khoa thuộc quyền quản lý trực
tiếp của các ĐDTK.
2) Kết quả chăm sóc được đề cập trong luận án bao gồm tỷ lệ trượt và ngã, tỷ
lệ lỗi cấp phát thuốc, tỷ lệ loét tỳ đè và tỷ lệ hài lòng của người bệnh.