VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ ANH PHƯỚC

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN,
TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ ANH PHƯỚC

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN,
TỈNH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY

Ngành

: Chính sách công

Mã số

: 8 34 04 02


Thạc sĩ Chính sách công về “Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới ở
huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định hiện nay” là hoàn toàn trung thực và trong
công trình nghiên cứu này không hề có bất kỳ sự sao chép nào mà không có
trích dẫn nguồn, tác giả.
Tôi xin cam đoan những lời trên đây là hoàn toàn đúng sự thật và tôi
xin chịu toàn bộ trách nhiệm về lời cam đoan của mình.
Tác giả luận văn

Ngô Anh Phước


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI......................................................................................... 8
1.1.Chính sách xây dựng NTM ......................................................................... 8
1.2. Quá trình thực hiện chính sách xây dựng NTM....................................... 16
1.3. Các yếu tố tác động đến việc thực hiện hiệu quả chính sách xây dựng
NTM ................................................................................................................ 24
1.4. Bài học kinh nghiệm thực hiện chính sách xây dựng NTM tại các địa
phương khác .................................................................................................... 27
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN HOÀI NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH ...... 32
2.1. Bối cảnh phát triển kinh tế, xã hội huyện Hoài Nhơn khi thực hiện chính
sách xây dựng NTM ........................................................................................ 32
2.2. Tổng quan các chính sách về xây dựng NTM do tỉnh Bình Định ban hành
......................................................................................................................... 34
2.3. Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách xây dựng NTM huyện Hoài
Nhơn, tỉnh Bình Định. ..................................................................................... 35
2.4. Kết quả thực hiện và đánh giá thực hiện về xây dựng NTM, giai đoạn từ


Hội đồng nhân dân

HTX

HTX

MTTQ

Mặt trận Tổ quốc

NTM

NTM

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Đất nước ta hiện nay, cơ bản là nước nông nghiệp với hơn 70% dân số
sống bằng nghề nông. Vấn đề về nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn được
Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ
quốc và phát triển đất nước. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII

Sau 10 năm thí điểm và triển khai trên toàn quốc, Chương trình mục
tiêu quốc gia xây dựng NTM (viết tắt là Chương trình xây dựng NTM) đã đạt
được những thành tựu khá toàn diện: Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cơ bản
đảm bảo, tạo sự thuận lợi trong giao lưu buôn bán và phát triển sản xuất; kinh
tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tích cực (tăng tỷ trọng công nghiệp,
dịch vụ, ngành nghề); xuất hiện nhiều mô hình kinh tế có hiệu quả; hệ thống
chính trị ở nông thôn tiếp tục được củng cố, tăng cường; dân chủ ở cơ sở được
phát huy; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; vị thế của
giai cấp nông dân ngày càng được nâng cao... Những thành tựu đó đã góp
phần thay đổi toàn diện bộ mặt nông thôn, tạo cơ sở vững chắc tiếp tục nâng
cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Tuy nhiên, đối chiếu với yêu
cầu, mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông dân, xây dựng NTM trong thời kỳ
đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo chủ trương của Đảng, Nhà nước
thì việc xây dựng NTM hiện nay còn rất nhiều vấn đề khó khăn đặt ra cần
phải tiếp tục giải quyết.
Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBNDtỉnh Bình Định; những
năm qua, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định đã đạt được những thành tựu
quan trọng trong thực hiện Chương trình xây dựng NTM, góp phần thay đổi
bộ mặt nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của các hộ nông dân.
Nhiệm vụ quan trọng và chủ yếu mà huyện Hoài Nhơn thực hiện
Chương trình xây dựng NTM trong thời gian tới là: Tiếp tục triển khai thực

2


hiện các mục tiêu của Chương trình xây dựng NTM để không ngừng nâng cao
đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân; nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh
tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý,
gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn
với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa

tháng 1 năm 2016, về “Xây dựng NTM - những bài học kinh nghiệm giai
đoạn 2010 - 2015”.
- Bài viết của GS.VS Đào Thế Tuấn, Trên Báo điện tử Đảng Cộng sản
Việt Nam, tháng 10 năm 2017 về “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn những vấn đề không thể thiếu trong sự phát triển bền vững”. [19]
- Bài viết của TS. Phạm Tất Thắng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng
sản, tháng 11/ 2015, về “Xây dựng NTM: một số vấn đề đặt ra”.[26]
- Bài viết tác giả Dương Thị Bích Diệp, đăng trên Tạp chí Khoa học xã
hội Việt Nam (số 8 – năm 2014) với tiêu đề “Chương trình xây dựng NTM ở
Việt Nam: Thực trạng và giải pháp”. Bài viết đã đánh giá bước đầu về việc
triển khai thực hiện Chương trình xây dựng NTM; tuy nhiên, quá trình thực
hiện còn tồn tại một số bất cập, hạn chế so với mục tiêu đã đặt ra, từ đó đề
xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục thực hiện có hiệu quả chủ trương xây
dựng NTM trên cả nước.[13]
Trong những công trình nghiên cứu, bài viết nói trên đã tập trung phân
tích, đánh giá đề cập đến những vấn đề lý luận, thực tiễn, thực trạng nông
nghiệp, nông dân, nông thôn ở Việt Nam nói chung và của các địa phương nói
riêng, từ đó đề ra được những giải pháp có khả thi để thực hiện có hiệu quả
hơn chính sách xây dựng NTM của các địa phương trên phạm vi cả nước. Chủ
đề thực hiện chính sách xây dựng về NTM trên phạm vi cả nước hay gắn với
một cơ sở, địa phương cấp xã, cấp huyện, cấp tỉnh cụ thể đã có nhiều tác giả,
nhà khoa học nghiên cứu đến. Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu
về thực hiện chính sách xây dựng NTM tại huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định
hiện nay. Vì vậy, đề tài: “Thực hiện chính sách xây dựng Nông thôn mới ở

4


huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định hiện nay” là đúng mục đích và không trùng
lặp với bất kỳ đề tài nào đã nghiên cứu.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của
chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối
của Đảng cộng sản Việt Nam về chủ trương phát triển bền vững nông thôn,
bao gồm Chương trình xây dựng Chương trình NTM ở nước ta hiện nay.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
- Tổng hợp, thu thập và phân tích các tài liệu đã có về tình hình thực
chính sách xây dựng NTM tại địa phương.
- Nghiên cứu khảo sát thực địa, thu thập số liệu định tính và định lượng
về thực trạng triển khai chính sách xây dựng NTM.
- Phân tích số liệu khảo sát thực địa, so sánh và đánh giá chính sách xây
dựng NTM tại huyện thông qua bằng chứng.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Tổng quan lý luận, lý thuyết khoa học về chính sách công trong thực
hiện xây dựng NTM và một số vấn đề đặt ra trong thực tiễn triển khai ở cấp
huyện.
Đánh giá thực trạng, phân tích và luận giải các vấn đề cần giải quyết
trong quá trình thực hiện chính sách xây dựng NTM.
Đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả chính sách xây dựng
NTM của huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Phân tích, đánh giá quá trình thực hiện chính sách xây dựng NTM tại
huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định; đánh giá kết quả đạt được, phân tích
những hạn chế và phân tích rõ nguyên nhân của những hạn chế; từ đó rút ra

6



tách thành: đô thị và nông thôn. Theo Mác, sự phân công lao động trong nội
bộ của một dân tộc, một quốc gia trước hết là do sự tách rời giữa lao động
nông nghiệp với lao động công nghiệp và do vậy gây ra sự tách rời giữa thành
thị và nông thôn.
Sự hình thành đô thị cũng là quá trình làm cho xã hội nông thôn được
khẳng định; vì vậy, giữa nông thôn và đô thị có những điểm khác biệt. Tuy
nhiên, quan niệm về nông thôn có thể khác nhau ở mỗi quốc gia. Vùng nông
thôn có thể định nghĩa bởi toàn bộ mật độ dân số, quy mô định cư khoảng
cách đến những vùng thành thị, phân chia hành chính với tầm quan trọng của
ngành công nghiệp.
Hiện nay, khái niệm về Nông thôn được hiểu thống nhất chung theo
quy định tại Thông tư số 41/2013/TT- BNNPTNT ngày 04 tháng 10 năm
2013 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là:“Nông thôn
là phần lãnh thổ, không thuộc nội thành, nội thị của các thành phố, thị xã, thị
trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã”. [8]
1.1.1.2. Nông thôn mới
Trong các nghiên cứu về NTM hiện nay, khái niệm NTM chưa thực sự

8


được làm rõ. NTM là gì, vùng nông thôn phát triển đến mức độ nào thì được
gọi là NTM, NTM tại các vùng miền có khác gì với nhau không, NTM tại các
quốc gia, các vùng/miền có thể thay đổi tùy theo từng quốc gia, tùy theo từng
thời điểm phát triển lịch sử khác nhau để đánh giá, nhìn nhận và nêu ra các
đặc điểm, khái niệm về NTM khác nhau.
Hội nghị lần thứ 7 BCH Trung ương Đảng (Khóa X) ban hành Nghị
quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 về nông nghiệp, nông dân,
nông thôn, đã xác định mục tiêu xây dựng NTM đến năm 2020. Tại Nghị
quyết này, NTM được hiểu là khu vực vùng nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh

càng được nâng cao; Bản sắc văn hóa dân tộc được giữ vững và phát triển;
Xã hội nông thôn an ninh được giữ vững ổn định.
1.1.1.3. Chính sách xây dựng NTM
Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM là chương trình
nhằm thực hiện cụ thể hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm
2008 của BCH Trung ương Đảng (Khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông
thôn. Đây là Chương trình mục tiêu quốc gia mang tính tổng thể toàn diện, vừa
là mục tiêu, vừa là động lực để phát triển bền vững, lâu dài ở khu vực nông thôn,
hướng đến mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.[1]
Chính sách xây dựng NTM, là một dạng chính sách công được triển
khai trên cơ sở hệ thống các văn bản chính sách về kinh tế, văn hoá, xã hội và
môi trường từ Trung ương đến địa phương nhằm thực hiện xây dựng, phát triển
các vùng nông thôn theo những tiêu chí mới bao gồm các chỉ tiêu về số lượng và
chất lượng, hướng đến các mục tiêu để phát triển bền vững nông thôn gồm:
+ Xây dựng một nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, đồng
thời phát triển mạnh về công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn;
+ Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn gắn với phát
triển các đô thị;
+ Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn, nhất

10


là vùng khó khăn;
+ Đổi mới và xây dựng các hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ một
cách có hiệu quả ở nông thôn;
+ Phát triển nhanh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng tiến bộ khoa
học, công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo đột phá để hiện
đại hóa nông nghiệp, công nghiệp hóa nông thôn;
+ Đổi mới mạnh mẽ về cơ chế, chính sách để huy động cao mọi nguồn

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM là một chương trình
tổng thể phát triển về kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và chính trị, Bộ
tiêu chí trong chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM được cụ thể
hóa với các tiêu chí, chỉ tiêu gồm có 11 nội dung chính sau:
1. Quy hoạch về xây dựng NTM: Quy hoạch xây dựng vùng nhằm đáp
ứng yêu cầu tiêu chí của Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016 của Thủ
tướng Chính phủ; rà soát, điều chỉnh bổ sung quy hoạch sản xuất trong đồ án
quy hoạch các xã NTM gắn với thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp cấp
huyện, cấp vùng và cấp tỉnh; bảo đảm chất lượng, phù hợp vùng, miền; rà
soát, điều chỉnh bổ sung quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội và môi
trường nông thôn trong đồ án quy hoạch xã NTM đảm bảo phát triển hài hòa
giữa nông thôn với phát triển đô thị.
2. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội:Hoàn thiện về hệ thống giao thông
ở địa bàn từng thôn, xã. Đến năm 2020, có ít nhất 55% số xã đạt chuẩn tiêu
chí số 02 về giao thông; hoàn thiện về hệ thống thủy lợi nội đồng. Đến năm
2020, có 77% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 03 về thủy lợi; thực hiện mở rộng,
cải tạo và nâng cấp hệ thống lưới điện nông thôn. Đến năm 2020, có 100% số
xã đạt được chuẩn tiêu chí số 04 về điện; về trường học đến năm 2020, có
80% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 05 về cơ sở vật chất trường học; về văn hóa
đến năm 2020, có 75% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 06 về cơ sở vật chất văn
hóa và có 80% số xã có Trung tâm văn hóa, thể thao xã; 70% số thôn có Nhà

12


văn hóa,khu thể thao; hạ tầng thương mại đến năm 2020, có 70% số xã đạt
chuẩn tiêu chí số 07 về cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn; y tế đến năm
2020, có 90% trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế;
đến năm 2020, có 95% số xã đạt chuẩn các nội dung khác của tiêu chí số 08
về Thông tin - Truyền thông; nước sinh hoạt đến năm 2020, có 95% dân số

giáo dục tiểu học trên 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và huy
động được 99,7% trẻ em 06 tuổi vào học lớp 1, tỷ lệ lưu ban, bỏ học ở tiểu
học là dưới 0,5%. 100% đơn vị cấp tỉnh, cấp huyện và 99,5% đơn vị cấp xã
phổ cập giáo dục tiểu học theo quy định đúng độ tuổi; đến năm 2020, tiếp tục
duy trì vững chắc kết quả phổ cập giáo dục trung học cơ sở trên 63/63 đơn vị
cấp tỉnh, trong đó có ít nhất 40% số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đạt
chuẩn phổ cập giáo dục trung học cơ sở ở mức độ 3.
6. Phát triển y tế địa phương, nâng cao chất lượng và chăm sóc sức
khỏe cho người dân khu vực nông thôn:Thưc hiện xây dựng và phát triển hệ
thống mạng lưới y tế cơ sở trong tình hình mới hiện nay, đáp ứng yêu cầu Bộ
Tiêu chí về xây dựng NTM.
7. Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của người dân ở nông thôn:
Xây dựng, phát triển và nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động của hệ thống
thiết chế văn hóa, thể thao, góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa, tinh
thần của người dân và tham gia các hoạt động thể thao của tất cả tầng lớp
nhân dân; tập trung nghiên cứu, nhân rộng các mô hình tốt về giữ gìn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc, truyền thống tốt đẹp của từng vùng, từng miền.
8. Vệ sinh môi trường nông thôn, khắc phục và xử lý ô nhiễm, cải thiện
môi trường tại các làng nghề:Đến năm 2020, cải thiện điều kiện vệ sinh, nâng
cao nhận thức thay đổi hành vi vệ sinh và giảm thiểu tối đa ô nhiễm môi
trường, góp phần nâng cao chất lượng sống và sức khỏe cho người dân; xây
dựng các công trình về bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn thôn, xã
theo quy hoạch; thu gom và xử lý nước thải, chất thải theo quy định; khắc
phục ô nhiễm và cải thiện môi trường tại các làng nghề bị ô nhiễm; cải tạo

14


nghĩa trang nhân dân; xây dựng cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp từ
khuôn viên gia đình đến đường làng, ngõ xóm.

16/4/2009, Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng
Chính phủ;
Xây dựng NTM theo nguyên tắc: Phát huy vai trò chủ thể của cộng
đồng dân cư địa phương là chính; Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban
hành các tiêu chí, quy chuẩn, các chính sách, cơ chế hỗ trợ và hướng dẫn. Các
hoạt động cụ thể ở địa phương do chính cộng đồng cư dân ở thôn, xã bàn bạc
dân chủ, công khai để quyết định và tổ chức triển khai thực hiện.
Đồng thời, Chương trình NTM được triển khai thực hiện trên cơ sở kế
thừa, tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia khác, chương trình hỗ trợ
có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai ở nông thôn. Bổ
sung các dự án có hỗ trợ đối với những lĩnh vực cần thiết; cần có cơ chế,
chính sách phù hợp, khuyến khích đầu tư mạnh mẽ của các thành phần kinh
tế; huy động sự đóng góp của các tầng lớp nhân dân. Thực triện Chương trình
NTM gắn với các quy hoạch cụ thể, kế hoạch phát triển tổng thể kinh tế - xã
hội, bảo đảm an ninh quốc phòng của từng địa phương.
Đảm bảo nguyên tắc coi Chương trình NTM là nhiệm vụ trách nhiệm
của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội; các cấp ủy Đảng và chính quyền
đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ
chức triển khai thực hiện; MTTQ chủ trì, cùng các tổ chức chính trị - xã hội
vận động nhân dân phát huy tốt vai trò chủ thể trong việc xây dựng NTM,
thực hiện có hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân chung sức xây dựng NTM”
(Thủ tướng Chính phủ, 2016).
1.2. Quá trình thực hiện chính sách xây dựng NTM
1.2.1. Quy trình thực hiện chính sách xây dựng NTM
Thực thi chính sách là một quá trình thực hiện biến các chính sách
thành những kết quả cụ thể trên thực tế thông qua những hoạt động có tổ chức

16




sách đó (đồng thuận hay không đồng thuận). Đó chính là hoạt động hết sức
cần thiết để thực hiện hiệu quả việc đưa chính sách của Đảng và Nhà nước
vào trong thực tiễn đời sống của người dân, theo phương châm lãnh đạo của
Đảng ta.
Thực hiện chính sách là một khâu trong một quy trình chính sách, là
khâu trung tâm, quan trọng kết nối các bước trong quy trình chính sách.
Trong quá trình tổ chức thực thi chính sách xây dựng NTMtừ cấp chính quyền
trung ương đến chính quyền địa phương, mỗi cấp chính quyền điều có những
vai trò, nhiệm vụ khác nhau để thực hiện mục tiêu mà chính sách NTM đã đề
ra. Trong đó, chính quyền cấp địa phương, đặc biệt là cấp huyện, xã là cấp
trực tiếp thực thi chính sách, nên cũng sẽ là cấp nắm bắt và đánh giá rõ nét
nhất các ưu điểm và nhược điểm, hạn chế của chính sách.
Đối với chính sách NTM, các chủ thể có liên quan trong quá trình
chính sách và thực hiên chính sách xây dựng NTM gồm:
- Chủ thể thực thi chính sách:
Việc thực thi chính sách xây dựng NTM ở nước ta hiện nay được thực
hiện theo 4 cấp:
+ Đối với cấp trung ương: Chính phủ, Bộ Nông nghiệp -Phát triển nông
thôn, các Bộ/Ngành có liên quan chịu trách nhiệm thực hiện ban hành các văn
bản dưới luật hướng dẫn thực hiện các quy định, các tiêu chí, cơ chế chính
sách,... để thực hiện xây dựng NTM.
+ Ở cấp tỉnh, thành phố (trực thuộc trung ương): Sở nông nghiệp và
phát triển nông thôn tham mưu xây dựng kế hoạch, hướng dẫn tổ chức thực
hiện các chính sách trên địa bàn.
+ Ở cấp huyện, xã: là cấp thực hiện trực tiếp truyền tải các chính sách
đến cán bộ đảng viên và nhân dân, ở cấp huyện, thị xã, thành phố thì phòng
nông nghiệp và phát triển nông thôn hoặc phòng Kinh tế (cơ quan thường

18

19