VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ TUẤN NGỌC

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC
DOANH NGHIỆP KINH DOANH XĂNG DẦU
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ TUẤN NGỌC

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC
DOANH NGHIỆP KINH DOANH XĂNG DẦU
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số

: 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. HUỲNH VĂN THỚI


CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP KINH DOANH XĂNG DẦU
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM ...................................................... 57
3.1. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp
kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam........................................ 57
3.2. Giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp
kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam........................................ 61
KẾT LUẬN .................................................................................................... 74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
TT

Chữ viết tắt

Nội dung

1 QLNN

Quản lý nhà nước

2 HĐND

Hội đồng nhân dân

3 DNNN

Doanh nghiệp nhà nước


Trong quá trình đổi mới kinh tế, việc chuyển xăng dầu sang kinh doanh
theo cơ chế thị trường là một nhiệm vụ gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Trên
thực tế, Nhà nước phải chi một khoản bù lỗ cho các doanh nghiệp đầu mối
xăng dầu (các doanh nghiệp được phép nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu)
nhằm bình ổn giá để ổn định đầu vào nhiên liệu cho các ngành kinh tế khác.
Nhất là trong thời gian gần đây, khi nhu cầu về xăng dầu của các nước có nền
kinh tế phát triển tăng cao, một số nước có tài nguyên dầu mỏ bất ổn về chính
trị...đã đẩy giá xăng dầu thế giới biến động tăng giảm đột biến. Cơ chế điều
hành thị trường xăng dầu hiện tại của Việt Nam thường tỏ ra lúng túng trong
việc đối phó với những đợt biến động này, gây ra những khoản lỗ lớn cho
doanh nghiệp, gây bức xúc trong đời sống nhân dân.
Trong những năm qua, tình hình kinh tế thế giới vẫn còn diễn biến
phức tạp; giá dầu thô, giá xăng dầu thành phẩm và giá nguyên vật liệu cơ bản
đầu vào được điều chỉnh liên tục theo giá thị trường. Các cơ quan chức năng
quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh đã triển khai quyết liệt nhiều giải pháp,
tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm nhiều vụ việc vi
phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu đã thu được nhiều kết quả khả
quan. Ý thức chấp hành các quy định pháp luật của các tổ chức, cá nhân sản
xuất kinh doanh được nâng lên. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, việc
hoạt động kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh vẫn còn còn nhiều diễn biến
1


phức tạp, tiềm ẩn nhiều hành vi vi phạm, tiêu chuẩn không đảm bảo, gian lận
thương mại tinh vi, khó lường, các vụ kiểm tra, xử lý chưa phản ánh hết thực
trạng, tình hình. Vẫn còn hiện tượng các cơ sở sản xuất kinh doanh lợi dụng
việc biến động giá cả trên thị trường nên đã tìm mọi cách “móc túi” khách
hàng, không thực hiện đúng các điều kiện kinh doanh, thậm chí còn một số cơ
sở kinh doanh xăng dầu đã gian lận bằng cách lập trình can thiệp vào thiết bị
điện tử của phương tiện đo để làm sai lệch kết quả đo, gây bức xức, thiệt hại

hiện nay. Luận án giúp các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp
kinh doanh xăng dầu có cái nhìn toàn diện về ảnh hưởng của quá trình hội
nhập kinh tế quốc tế, có phương hướng và giải pháp phù hợp, chuẩn bị những
điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh doanh xăng dầu trong điều kiện hội
nhập kinh tế quốc tế.
2. Bùi Thị Hồng Việt (Năm 2011): “Chính sách quản lý nhà nước đối
với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam”, luận án tiến sĩ, trường Đại học Kinh tế
quốc dân Hà Nội. Luận án chỉ rõ bên cạnh các chính sách phổ biến trong
quản lý nhà nước về kinh doanh xăng dầu, bao gồm các chính sách về điều
kiện gia nhập thị trường, chính sách về tổ chức thị trường, chính sách về quản
lý đo lường và chất lượng xăng dầu, chính sách về phòng cháy chữa cháy và
bảo vệ môi trường, cần đưa vào áp dụng bổ sung một số chính sách khác tùy
theo điều kiện phát triển và tính chất của từng nền kinh tế đó là chính sách
hạn mức, chính sách thuế, chính sách giá, chính sách dự trữ. Đối với mỗi
chính sách này, luận án đã lý giải vai trò cũng như các giải pháp thường được
sử dụng. Kết quả nghiên cứu khảo sát thực trạng chính sách quản lý nhà nước
đối với kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam đã khẳng định chính sách quản lý
nhà nước đối với kinh doanh xăng dầu đã sử dụng hàng loạt các công cụ can
thiệp rất sâu vào thị trường, làm méo mó thị trường. Các chính sách liên quan
đến lĩnh vực kinh doanh xăng dầu thường xuyên được thay đổi và được điều
3


hành bằng các văn bản dưới luật, phân tán theo bộ chuyên ngành và giữa các
bộ đó chưa có sự phối hợp chặt chẽ, việc đánh giá hiệu quả của các chính
sách này dường như chưa được thực hiện một cách khoa học và đúng nghĩa.
Luận án đã đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện chính sách quản lý nhà
nước đối với kinh doanh xăng dầu như: (i) Chuẩn hóa các điều kiện kinh
doanh xăng dầu; (ii) Trao cho doanh nghiệp quyền tự quyết định giá; (iii)
Quy hoạch phát triển hệ thống các công trình xăng dầu và tổ chức lại thị

chính sách về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường, luận án bổ sung
một số chính sách khác cần đưa vào áp dụng tùy theo điều kiện phát triển và
tính chất của từng nền kinh tế, đó là chính sách hạn mức, chính sách thuế,
chính sách giá, chính sách dự trữ. đối với mỗi chính sách này, luận án lý giải
vai trò cũng như các giải pháp thường được sử dụng
Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu còn
được bàn luận nhiều trên các bài nghiên cứu tại các tạp chí chuyên ngành, các
báo và đăng tải trên các trang web, đặc biệt là các bài viết liên quan đến nghị
định mới của chính phủ về hoạt động kinh doanh xăng dầu, cụ thể:
1. Đỗ Lê Tảo (Năm 2019): Cục máu đông trong kinh doanh xăng dầu,
https://baomoi.com/cuc-mau-dong-trong-kinh-doanh-xangdau/c/29370217.epi, [Ngày truy cập 16/01/2019].
Tại bài viết này tác giả đề cập đến sự lỗi thời, bất cập trong việc quản
lý giá được quy định trong Nghị định 83/2014/NĐ-CP ngày 03 tháng 9 năm
2014 của Chính phủ về Kinh doanh xăng dầu.
2. Yên Thy và Minh Đức (Năm 2018): Bất cập trong việc quy hoạch
các cửa hàng xăng dầu. Kỳ I: Những quả bom nổ chậm, kỳ II: Cùng doanh
nghiệp tháo gỡ, http://www.nhandan.com.vn/nation_news/item/37770802bat-cap-trong-viec-quy-hoach-cac-cua-hang-xang-dau-tiep-theo-va-het.html,
Báo Nhân Dân số ra ngày 29-9-2018.
5


Tại bài viết này tác giả đề cập đến sự tồn tại các cửa hàng kinh doanh
xăng dầu không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quy định, tiềm ẩn nguy cơ gây
mất an toàn toàn về phòng, chống cháy nổ (PCCN) và ô nhiễm môi trường
ngày càng gia tăng. Bài viết cũng đề cập đến việc bãi bỏ một số điều, khoản
về quy hoạch phát triển hệ thống kinh doanh xăng dầu; điều kiện địa điểm
phải phù hợp với quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt…
3. Kim Oanh (Năm 2019): Xử lý vi phạm trong kinh doanh xăng dầu,
http://nhandan.com.vn/bandoc/item/28992002-xu-ly-vi-pham-trong-kinhdoanh-xang-dau.html, [Ngày truy cập 11/3/2016].
Bài viết này tác giả đề cập đến hiện tượng gian lận đo lường để “móc

là người quản lý, Nhà nước thực hiện quản lý đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu trên các phương diện cụ thể: quản lý chủ thể kinh doanh,
quản lý nguồn cung cấp, quản lý số lượng, chất lượng, kiểm tra, giám sát việc
thực thi các quy định của Nhà nước.
Về thời gian:
Luận văn tập trung khảo sát và phân tích công tác quản lý nhà nước về
kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam từ khi Nghị định
84/2009/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành và có hiệu lực từ ngày
15/12/2009 đến nay (Nay được thay thế bởi Nghị định 83/2014/NĐ-CP ngày
03 tháng 9 năm 2019 của Chính phủ về Kinh doanh xăng dầu).
Về địa bàn nghiên cứu:
Trên địa bàn tỉnh Quảng Nam: Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu
trên địa bàn 18 huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Quảng Nam.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật lịch sử
và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ trương, đường lối của
8


Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế trong thời kỳ
hội nhập.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong khuôn khổ nghiên cứu vấn đề: Quản lý kinh doanh xăng dầu trên
địa bàn tỉnh Quảng Nam. Tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp Lịch sử và logic
Đây là phương pháp luận nghiên cứu khoa học của chủ nghĩa Mác-Lê
nin:
Phương pháp lịch sử: Do các đối tượng nghiên cứu luôn biến đổi, phát
triển theo hoàn cảnh cụ thể của nó, tạo thành lịch sử liên tục được biểu hiện

hợp các số liệu thực tế về tình hình áp dụng luật xăng dầu tại Quảng Nam, từ
các số liệu đó tác giả phân tích và đánh giá thực trạng áp dụng luật xăng dầu
tại địa bàn Quảng nam, đưa ra được những thành công và hạn chế.
Đối tượng nghiên cứu là công tác quản lý nhà nước đối với các doanh
nghiệp kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, để phân tích rõ
vấn đề, tác giả đã phân theo mục tiêu, nội dung, phương pháp quản lý để tìm
hiểu kỹ từng nội dung, nắm rõ bản chất, ưu điểm, tồn tại của chúng. Sau đó
khái quát tổng thể để có nhận thức đầy đủ và chung nhất về đối tượng cần
nghiên cứu. Khi xem xét các hiện tượng, sự việc của nội dung quản lý phải
đặt nó trong mối quan hệ tác động, ảnh hưởng với các nội dung, yếu tố liên
quan đến quản lý như các quy định của nhà nước về quản lý các doanh nghiệp
kinh doanh xăng dầu nói chung, phân cấp cho tỉnh và các sở ban ngành trong
việc quản lý...
Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu
Các thông tin và số liệu sử dụng trong nghiên cứu bao gồm thông tin
thứ cấp và thông tin sơ cấp
Thông tin thứ cấp: được thu thập từ các nguồn khác nhau; các công
10


trình nghiên cứu của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước, các báo cáo
của các cơ quan trung ương, các sở, ban ngành địa phương có liên quan đến
nội dung nghiên cứu của đề tài, thông tin từ các website trên Internet,.
Thu thập thông tin thứ cấp bao gồm các nội dung sau:
+ Cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý nhà nước đối với các doanh
nghiệp kinh doanh xăng dầu
Mục đích thu thập thông tin: tìm hiểu, xây dựng khung lý luận, lịch sử,
kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng
dầu.
Nguồn thu thập: Sách chuyên khảo, giáo trình, công trình nghiên cứu

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Luận văn hệ thống hóa, làm rõ hơn cơ sở lý luận quản lý nhà nước đối
với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu thông qua việc làm rõ nội hàm
một số khái niệm cơ bản có liên quan đến đề tài, làm rõ sự cần thiết, nội dung
và các yếu tố tác động đến quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu.
Thông qua việc phân tích đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với
các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trên tỉnh Quảng Nam, luận văn chỉ ra
những hạn chế và nguyên nhân để làm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất hệ
thống giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu trên một địa bàn cụ thể.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Những kết quả nghiên cứu của luận văn có thể là tài liệu tham khảo có
ích cho những người đang nghiên cứu, học tập và hoạt động thực tiễn trong
các chuyên ngành luật, hành chính công.

12


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn có
ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý về quản lý nhà nước đối với các
doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh.
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp quản lý nhà nước đối với các
doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.




 Khái niệm quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh
xăng dầu
Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu là
việc Nhà nước sử dụng các công cụ quản lý để tác động đến hoạt động kinh
doanh xăng dầu của doanh nghiệp nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định của
thị trường xăng dầu và đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô trong từng thời
kỳ.
Xăng dầu và hoạt động kinh doanh xăng dầu có tính đặc thù nên quản
lý Nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu có hai đặc điểm
cơ bản sau: (i) Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh mặt
hàng có điều kiện, do đó phải xây dựng và điều chỉnh các điều kiện cho phù
hợp với yêu cầu phát triển và thực tiễn; (ii) Quản lý nhà nước đối với mặt
hàng xăng dầu với ý nghĩa là quản vật tư đầu vào của nhiều ngành kinh tế do
đó cần phải thấy được tác động qua lại giữa giá xăng dầu với chi phí, giá
thành của các ngành kinh tế khác để điều chỉnh, can thiệp cho phù hợp.
Như vậy, Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng
dầu là sự tác động có định hướng, có tổ chức của hệ thống cơ quan quản lý
các cấp lên đối tượng quản lý, thông qua việc sử dụng các công cụ, chính
sách, cơ chế quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đặt ra trong điều kiện môi trường
ổn định.
1.1.2. Đặc điểm quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu
Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu là
quản lý các hoạt động kinh doanh có tính đặc thù do xăng dầu được xếp vào
mặt hàng kinh doanh có điều kiện, đồng thời đây cũng là mặt hàng nhiên liệu
cơ bản có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của nền kinh tế. Bởi vậy, quản lý
nhà nước với hoạt động kinh doanh xăng dầu cũng có những đặc điểm riêng,
15



Năm là, Quản lý nhà nước đối với mặt hàng kinh doanh có điều kiện,
do vậy phải xây dựng và điều chỉnh các điều kiện cho phù hợp với yêu cầu
phát triển và thực tiễn.
Sáu là, Quản lý nhà nước mặt hàng xăng dầu với ý nghĩa là vật tư đầu
vào của nhiều ngành kinh tế do đó Nhà nước phải thấy được mối quan hệ qua
lại giữa giá xăng dầu với chi phí, giá thành của các ngành kinh tế khác để
điều chỉnh, can thiệp cho phù hợp.
Quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh xăng dầu nhằm đảm bảo an
toàn trong hoạt động kinh doanh xăng bằng các chế tài yêu cầu các doanh
nghiệp, cơ sở kinh doanh xăng dầu thực hiện quy định về an toàn cháy, nổ, về
đảm bảo môi trường, an toàn lao động, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý gian lận
thương mại của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, bảo vệ lợi ích người
tiêu dùng.
Hoạt động kinh doanh xăng dầu là hoạt động kinh doanh có tính đặc
thù do xăng dầu được xếp vào mặt hàng kinh doanh có điều kiện, đồng thời
đây cũng là mặt hàng nhiên liệu cơ bản có ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động
của nền kinh tế.
1.1.3. Thẩm quyền quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh
doanh xăng dầu
Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh kinh doanh
xăng dầu là hoạt động quản lý kinh tế có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát
triển và ổn định kinh tế của đất nước, là mặt hàng năng lượng quan trọng đối
với vấn đề an ninh quốc phòng và an ninh năng lượng. Xăng dầu là mặt hàng
kinh doanh có điều kiện và được nhà nước quản lý chặt chẽ từ khâu sản xuất,
nhập khẩu, phân phối.
Để quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu
được phân định chức năng cụ thể cho các đơn vị quản lý từ trung ương đến
17



các thiết bị đo đếm trong mua bán xăng dầu như cột bơm xăng dầu, các bình
đong chuẩn theo định kỳ, kiểm tra giám sát việc thực hiện các tiêu chuẩn về
cửa hàng bán lẻ xăng dầu, kiểm tra số lượng và chất lượng xăng dầu; tập
huấn và cấp chứng chỉ nghiệp vụ đo lường chất lượng cho các công nhân bán
xăng dầu.
Sở Giao thông Vận tải tỉnh Quảng Nam phối hợp với các đơn vị quản
lý có liên quan quy định tiêu chuẩn, điều kiện đấu nối của hệ thống giao
thông với hệ thống cơ sở kinh doanh xăng dầu.
Công an Quảng Nam có trách nhiệm quản lý các hoạt động có liên
quan đến công tác bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy tại các địa điểm
kinh doanh xăng dầu, cụ thể:
Phòng cảnh sát môi trường thuộc Công an tỉnh Quảng Nam có trách
nhiệm kiểm tra các cửa hàng kinh doanh xăng dầu phải đảm bảo các quy định
về bảo vệ môi trường; hàng năm ký cam kết bảo vệ môi trường, kiểm tra,
giám sát việc thực hiện quan trắc môi trường theo cam kết của các thương
nhân kinh doanh xăng dầu theo quy định 6 tháng/lần, đào tạo và cấp chứng
chỉ nghiệp vụ bảo vệ môi trường đối với các công nhân bán xăng dầu...
Phòng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy thuộc Công an tỉnh Quảng
Nam có trách nhiệm tổ chức kiểm tra cơ sở vật chất, số lượng thiết bị phòng
cháy chữa cháy theo quy định và cấp giấy phép đủ điều kiện phòng cháy chữa
cháy đối với từng cửa hàng kinh doanh xăng dầu; định kỳ 6 tháng 1 lần kiểm
tra, rà soát và yêu cầu bổ sung (nếu có); có trách nhiệm mở các lớp tập huấn
và cấp chứng chỉ phòng cháy chữa cháy đối với các công nhân bán xăng dầu.
Cục Thuế tỉnh Quảng Nam có trách nhiệm theo dõi sản lượng của các
doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu; Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra,
giám sát việc kê khai thuế, nộp thuế và đôn đốc việc thực hiện các nghĩa vụ
với ngân sách nhà nước của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu; Xử lý và
19