ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN HƯỜNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC
TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN HƯỜNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC
TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Tính

THÁI NGUYÊN - 2018


báu của các thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn
thiện hơn.
Thái Nguyên, tháng 9 năm 2018
Tác giả

Nguyễn Xuân Hường

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ...............................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................................ v
DANH MỤC CÁC HÌNH.............................................................................................vi
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ...........................................................................2
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài ....................................................................3
5. Giả thuyết khoa học ...................................................................................................3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................................4
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................................5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ .................................................................................................................7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................................7

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ............................................................................................ 33
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN
CHƯƠNG TRÌNH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở CÁC TRƯỜNG
THCS TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LÀO CAI, TỈNH LÀO CAI ...................34
2.1. Thực trạng về tình hình giáo dục THCS của thành phố Lào Cai ...................34
2.2. Tổ chức khảo sát ...................................................................................................36
2.3. Thực trạng về phát triển chương trình môn khoa học Tự nhiên ở trường
trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai ....................................37
2.3.1. Thực trạng nhận thức của các cấp quản lý, giáo viên về phát triển chương
trình môn Khoa học Tự nhiên ở trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố
Lào Cai, tỉnh Lào Cai ...................................................................................................37
2.3.2. Thực trạng xác định mục tiêu chương trình môn khoa học Tự nhiên ở các
trường trung học cơ sở thành phố Lào Cai ..................................................................38

iv


2.3.3. Thực trạng công tác điều chỉnh nội dung, phát triển chương trình môn
khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai ...............40
2.3.4. Quy trình phát triển chương trình môn khoa học Tự nhiên ở các trường
trung học cơ sở thành phố Lào Cai ..............................................................................42
2.4. Thực trạng quản lý hoạt động phát triển chương trình môn Khoa học tự
nhiên ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai .....44
2.4.1. Lập kế hoạch hoạt động phát triển chương trình môn khoa học Tự
nhiên ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai ...............44
2.4.2. Tổ chức thực hiện hoạt động phát triển chương trình môn khoa học Tự
nhiên ở trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai ......47
2.4.3. Chỉ đạo thực hiện hoạt động phát triển chương trình môn Khoa học tự
nhiên ở trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai .......................... 49
2.4.4. Kiểm tra, đánh giá hoạt động phát triển chương trình môn khoa học Tự

dạy khoa học Tự nhiên về phát triển chương trình môn học .......................................71
3.2.5. Xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn, chỉ đạo phát triển chương trình
môn Khoa học Tự nhiên .............................................................................................. 75
3.2.6. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc phát triển chương trình môn khoa học
tự nhiên ........................................................................................................................78
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ...........................................................................80
3.4. Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp .....................................82
3.4.1. Khảo nghiệm tính cần thiết ................................................................................83
3.4.2. Khảo nghiệm tính khả thi ..................................................................................85
3.4.3. Tương quan giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp ........................... 87
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ............................................................................................ 89
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................................90
1. Kết luận ....................................................................................................................90
2. Khuyến nghị .............................................................................................................91
2.1. Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo .....................................................................91
2.2. Khuyến nghị đối với các trường trung học cơ sở thành phố Lào Cai...................92
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................93
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
KÝ HIỆU

TT

NỘI DUNG VIẾT TẮT

1


GV

Giáo viên

7

HĐND

Hội đồng nhân dân

8

HS

Học sinh

9

KHTN

Khoa học tự nhiên

10

KT-XH

Kinh tế - xã hội

11

Bảng 2.3. Xếp loại học lực học sinh học theo chương trình hiện hành năm
học 2017 - 2018 ................................................................................. 36
Bảng 2.4. Nhận thức của CBQL, GV về tầm quan trọng và sự cần thiết
của phát triển chương trình môn khoa học Tự nhiên ở trường
THCS ................................................................................................. 38
Bảng 2.5. Thực trạng việc xác định mục tiêu chương trình môn khoa học
Tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào Cai ............................. 39
Bảng 2.6. Thực trạng công tác điều chỉnh nội dung, phát triển chương
trình môn khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào
Cai, tỉnh Lào Cai ................................................................................ 40
Bảng 2.7. Thực trạng qui trình phát triển chương trình môn khoa học Tự
nhiên ở các trường THCS Thành phố Lào Cai ................................. 42
Bảng 2.8. Thực trạng xây dựng kế hoạch phát triển chương trình môn
Khoa học tự nhiên ở trường THCS trên địa bàn thành phố Lào
Cai, tỉnh Lào Cai ............................................................................... 45
Bảng 2.9. Thực trạng tổ chức phát triển chương trình môn Khoa học tự nhiên
ở trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai .............. 48
Bảng 2.10. Thực trạng chỉ đạo phát triển chương trình môn Khoa học tự
nhiên ở trường THCS trên địa bàn TP Lào Cai, tỉnh Lào Cai .......... 50
Bảng 2.11. Thực trạng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện phát triển chương
trình môn khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào
Cai, tỉnh Lào Cai ............................................................................... 52

v


Bảng 2.12. Kết quả khảo sát mức độ các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí
phát triển chương trình môn khoa học tự nhiên ở các trường
THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai ............................................ 53
Bảng 3.1. Kết quả trưng cầu ý kiến về tính cần thiết của biện pháp quản lý

người được giáo dục theo xu hướng đổi mới. Để phát triển chương trình nhà
trường ở trường THCS có hiệu quả, Hiệu trưởng nhà trường, Trưởng phòng
Giáo dục cần thực hiện tốt vai trò của nhà quản lý trong phát triển chương trình
nhà trường nói chung và chương trình môn học nói riêng.
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương
(khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo để đáp ứng yêu cầu
công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.[1] Tạo tiền để thực hiện đổi mới chương trình giáo
dục phổ thông tổng thể; Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản hướng dẫn xây
dựng thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng tích
hợp liên môn và định hướng phát triển năng lực học sinh từ năm học 2013 - 2014
tập trung chỉ đạo về thực hiện có hiệu quả việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà
trường; Đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; Đổi mới phương pháp,
hình thức kiểm tra, đánh giá; Tăng cường chỉ đạo, quản lý hoạt động dạy học, giáo
dục.[3] Trong đó xác định công tác quản lý chương trình giáo dục của Hiệu trưởng
các trường có vai trò đặc biệt quan trọng.
Môn khoa học tự nhiên trong chương trình giáo dục phổ thông cấp
THCS bao gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học, theo yêu cầu đổi mới chương trình
giáo dục năm 2019 các môn học trên được tổ chức dạy học tích hợp thành môn
khoa học tự nhiên do đó vấn đề đặt ra cần phải có những biện pháp quản lý các
chương trình trên một cách hiệu quả.

1


Từ năm học 2014-2015 để tạo sự chủ động trong xây dựng thực hiện
chương trình giáo dục của các trường THCS phù hợp với đối tượng học sinh,
điều kiện kinh tế xã hội, mục tiêu định hướng phát triển giáo dục của địa
phương, Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Lào Cai đã thực hiện giao
quyền chủ động cho Hiệu trưởng các trường trong xây dựng và thực hiện

4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
4.1. Giới hạn đối tượng nghiên cứu
Đề tài tổ chức khảo sát thực trạng của đối tượng được tiến hành ở 15
trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai.
4.2. Giới hạn khách thể điều tra
Đề tài tiến hành khảo sát trên các khách thể:
- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng Giáo dục trung học - Sở Giáo dục và Đào
tạo tỉnh Lào Cai.
- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Lào Cai
tỉnh Lào Cai.
- CBQL, GV khoa học tự nhiên các trường THCS trên địa bàn thành phố
Lào Cai tỉnh Lào Cai.
5. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lý hoạt động phát triển chương trình các môn khoa học Tự
nhiên ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai bước
đầu đã đạt được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên công tác này còn gặp
nhiều khó khăn cần tháo gỡ cả về lý luận và thực tiễn, trong đó có nội dung
thuộc về công tác quản lý của Hiệu trưởng các trường THCS có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng. Nếu đề xuất và tổ chức thực hiện được các biện pháp quản lý
hoạt động phát triển chương trình các môn khoa học Tự nhiên của hiệu trưởng
các trường THCS mang tính đồng bộ phù hợp với thực tiễn thì sẽ góp phần
nâng cao chất lượng dạy học môn Khoa học Tự nhiên nói riêng và nâng cao
chất lượng giáo dục THCS nói chung trên địa bàn thành phố Lào Cai, tỉnh Lào
Cai trong giai đoạn hiện nay.

3


6. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển chương

7.2.2. Phương pháp chuyên gia
Thông qua bảng hỏi các ý kiến chuyên gia, các CBQL giáo dục, giáo
viên có nhiều kinh nghiệm để khảo sát tình hình quản lý chương trình giáo
dục khoa học tự nhiên của các trường THCS và biện pháp quản lý chương
trình giáo dục của hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Lào
Cai, tỉnh Lào Cai.
7.2.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Xin ý kiến CBQL, chuyên viên Phòng giáo dục Trung học Sở giáo dục
và đào tạo tỉnh Lào Cai, Phòng giáo dục và đào tạo thành phố Lào Cai,
CBQL, giáo viên khoa học tự nhiên các trường THCS và đặc biệt là các
trường trong đề án xây dựng trường THCS Chất lượng cao ở thành phố Lào
Cai để phân tích, lựa chọn các ý kiến tốt bổ sung vào biện pháp quản lý
chương trình giáo dục của Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành
phố Lào Cai tỉnh Lào Cai.
7.2.4. Phương pháp khảo nghiệm
Xin ý kiến đánh giá của các chuyên gia, CBQL giáo dục, giáo viên có
nhiều kinh nghiệm, phỏng vấn về các kết quả nghiên cứu các biện pháp được
đề xuất trong luận văn.
7.3. Phương pháp bổ trợ
Sử dụng phương pháp thống kê trong toán học để xử lý dữ liệu, các
thông tin trong quá trình nghiên cứu, điều tra, thu thập. Trên cơ sở đó xác
định được kết quả một cách khách quan các biện pháp quản lý chương trình
giáo dục của Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thành phố Lào Cai,
tỉnh Lào Cai.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục,
luận văn được trình bày trong ba chương.

5


thức thực tế của giáo viên trong đổi mới và phát triển giáo dục khoa học đồng
thời cũng chỉ ra các chiến lược cho việc phát triển kiến thực tiễn của giáo viên.
- Edgar W. Jenkins và N. W. Nelson, Đại học Leeds, Vương Quốc Anh
(2014), “Important but not for me: students’ attitudes towards secondary school
science in England”[31]. Tác giả đã trình bày kết quả nghiên cứu dựa trên khảo
sát thực nghiệm ở Anh đối với học sinh trung học. Báo cáo cho biết thái độ của
học sinh về giáo dục khoa học ở các trường trung học, sự lựa chọn nghề nghiệp
của học sinh và những mong muốn của học sinh đối với các bài học khoa học
trong nhà trường. Tác giả cũng nêu vấn đề phát triển chương trình giáo dục
khoa học trong các trường phổ thông tại Anh Quốc.
7


1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước
- Cuốn sách "Kinh nghiệm quốc tế về phát triển chương trình giáo dục
phổ thông" của Viện khoa học Giáo dục Việt Nam do Nhà xuất bản Đại học
quốc gia Hà Nội phát hành tập trung nghiên cứu, phân tích kinh nghiệm phát
triển chương trình giáo dục phổ thông của một số quốc gia trong khu vực và thế
giới nhằm khái quát những vấn đề cơ bản nhất về xu thế phát triển chương trình
giáo dục phổ thông trên thế giới, từ đó nêu lên những đề xuất, khuyến nghị cho
Việt Nam trong việc phát triển chương trình giáo dục phổ thông sau 2015.[30]
- Dự án mô hình trường học mới tại Việt Nam - Dự án mô hình trường
học mới Việt Nam (GPE - VNEN) là một dự án về sư phạm nhằm xây dựng và
nhân rộng một mô hình nhà trường tiên tiến, hiện đại phù hợp với mục tiêu phát
triển của giáo dục Việt Nam. Định hướng cơ bản của mô hình này là thực hiện
đổi mới đồng bộ cách tiếp cận các thành tố đảm bảo chất lượng giáo dục trong
nhà trường, xây dựng môi trường học tập có tính tham gia và dân chủ, góp
phần phát triển năng lực và phẩm chất học sinh, bao gồm:
+ Thực hiện phương thức tổ chức dạy học lấy hoạt động học của học
sinh làm trung tâm;

và những kinh nghiệm trong phát triển nhà trường, phát triển chương trình môn
học trong trường phổ thông nói chung và trường THCS&THPT Nguyễn Tất
Thành nói riêng.[10]
Một số học viên cao học của các trường đại học và học viện trong cả
nước cũng đã thực hiện các nghiên cứu về vấn đề này hoặc các nghiên cứu có
liên quan trực tiếp đến vấn đề này như:
- Hoàng Thị Thu Vân (2016) Quản Lý Chương trình nhà trường ở các
trường trung học cơ sở huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình, Luận văn thạc sỹ quản lý
Giáo dục, Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học sư phạm. Tác giải luận văn
đã phân tích thực trạng quản lý chương trình nhà trường ở các trường Trung
học cơ sở huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình và đề xuất được 5 biện pháp quản lí
phát triển chương trình nhà trường ở các trường THCS Huyện Vũ Thư tỉnh
Thái Bình.[29]

9


- Hoàng Văn Cường (2015) Phát triển chương trình nhà trường ở trường
trung học phổ thông chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ, Luận văn thạc sĩ khoa
học giáo dục, Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học sư phạm. Tác giả luận
văn đã trình bày cơ sở lý luận và thực trạng phát triển chương trình nhà trường
ở trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ và đề xuất được quy trình
phát triển nhà trường ở trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ gồm
3 giai đoạn và thực nghiệm xây dựng chương trình một số môn học ở trường
THPT Chuyên Hùng Vương. Quy trình và kinh nghiệm của tác giả trình bày
trong luận văn có thể áp dụng cho các trường phổ thông khác trong quản lí và
phát triển chương trình môn học.[8]
Một số nhận xét:
Quản lí phát triển chương trình giáo dục nhà trường nói chung và quản lí
phát triển chương trình môn khoa học tự nhiên nói riêng là xu thế chung của thế

bộ quản lý đào tạo hiểu về thuật ngữ này và có những cách gọi khác nhau:
chương trình môn học, chương trình môn chi tiết học, đề cương môn học, đề
cương chi tiết môn học.
Theo Từ điển Giáo dục học, chương trình môn học là: “Văn bản Nhà
nước quy định với từng môn học về mục tiêu, yêu cầu, nội dung, khối lượng
kiến thức và kĩ năng, kế hoạch phân bổ, thời lượng cần thiết, phương pháp
thích hợp, phương tiện tương ứng theo từng lớp học, bậc học. Chương trình bộ
môn của mỗi lớp (năm) học được trình bày theo trình tự chương, mục, chủ đề,
vấn đề song song với bảng phân bố thời lượng tương ứng”.[27]
Một chương trình môn học chính thức thông báo cho người học toàn bộ
các thông tin chủ yếu về môn học như:
1) Vị trí, đặc điểm và tầm quan trọng của môn học;
2) Mục tiêu của môn học;
3) Những nội dung và chuẩn kết quả của môn học;
4) Kế hoạch dạy học môn học;
5) Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động dạy học/hoạt động giáo
dục của môn học;

11


6) Cách thức kiểm tra đánh giá chất lượng môn học;
7) Những phương tiện vật chất cần thiết cho việc tham gia lớp học;
8) Những yêu cầu đối với người học trong quá trình học tập môn học.
Chương trình môn học là cơ sở để tổ chức và thực hiện quá trình dạy
học, chương trình môn học còn là công cụ để quản lí và phối hợp các hoạt động
trong nhà trường nhằm bảo đảm chất lượng, và phục vụ tốt hơn quá trình dạy
và học. Đây cũng đồng thời là tài liệu quan trọng trong quá trình các tổ chức
kiểm định chất lượng tiến hành kiểm định chất lượng của một cơ sở giáo dục.
Theo tác giả luận văn: Chương trình môn học là bản mô tả một cách đầy

thực hiện chương trình của Bộ GD&DT sao cho phù hợp ở mức cao nhất với
thực tiễn của từng nhà trường. Trên cơ sở đảm bảo yêu cầu chung, nhà trường
sẽ lựa chọn, xây dựng nội dung và xác định cách thức thực hiện phản ánh đặc
trưng và phù hợp với thực tiễn nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của
người học, thực hiện có hiệu quả mục tiêu GD và xác định chuẩn và hình thức
đánh giá kết quả học tập [11].
Theo tác giả luận văn phát triển chương trình môn khoa học tư nhiên ở
trường THCS là hoạt động làm mới, điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện nội dung
và cách thức tổ chức thực hiện, đánh giá kết quả trong quá trình tổ chức dạy
học môn học.
Dựa trên mục tiêu chung của chương trình giáo dục, các trường xây dựng
kế hoạch giáo dục riêng cho trường mình một cách linh hoạt, mềm dẻo, phù
hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của địa phương, bảo đảm mục tiêu và
chất lượng giáo dục” trong đó việc bổ sung, sắp sếp lại các chủ đề, xây dựng
các chủ đề liên môn, chủ đề trả nghiệm gắn với thực tiễn địa phương có vai trò
quan trọng [5].
1.2.3 Quản lý phát triển chương trình môn khoa học tự nhiên ở trường trung
học cơ sở
Như trên chúng tôi đã phân tích, Phát triển chương trình môn khoa học
tự nhiên trong trường THCS là một quá trình làm cho chương trình ngày càng
hoàn thiện hơn, đáp ứng tốt hơn so với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn của nhà

13