BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
--------------------------

DƯƠNG HOÀNG ANH

PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI
VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC ĐÔNG Á
ĐẾN NĂM 2030

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
--------------------------

DƯƠNG HOÀNG ANH

PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI
VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC ĐÔNG Á
ĐẾN NĂM 2030
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 934.04.10

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS, TS. Hà Văn Sự

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

v

DANH MỤC BẢNG

vii

DANH MỤC HÌNH

viii

PHẦN MỞ ĐẦU ...............................................................................................

1

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.........................................

1

2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
LUẬN ÁN...........................................................................................................

4

3. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ...............................................

20

4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ...............................................


1.1.2. Sự cần thiết và vai trò của việc phát triển quan hệ thƣơng mại giữa
các quốc gia .......................................................................................................

39

1.1.3. Các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển quan hệ thƣơng mại giữa
các quốc gia ......................................................................................................

42

1.2. NGUYÊN TẮC, YÊU CẦU VÀ NỘI DUNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ
THƢƠNG MẠI GIỮA CÁC QUỐC GIA .........................................................

47

1.2.1. Nguyên tắc phát triển quan hệ thƣơng mại giữa các quốc gia ...........

47

1.2.2. Yêu cầu phát triển quan hệ thƣơng mại giữa các quốc gia ................

51

1.2.3. Nội dung phát triển quan hệ thƣơng mại giữa các quốc gia ...............

53


iii

PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC
NƢỚC ĐÔNG Á.................................................................................................

65

2.1.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực Đông
Á .........................................................................................................................

65

2.1.2. Khái quát thực trạng hợp tác thƣơng mại khu vực Đông Á ..............

67

2.1.3. Tiềm năng trong phát triển quan hệ thƣơng mại giữa Việt Nam với
các nƣớc Đông Á ...............................................................................................

71

2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI
GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƢỚC ĐÔNG Á GIAI ĐOẠN 2007 ĐẾN
NAY.....................................................................................................................

76

2.2.1. Khái quát chung về phát triển quan hệ thƣơng mại giữa Việt Nam
với các nƣớc Đông Á .........................................................................................

76


PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC
NƢỚC ĐÔNG Á ĐẾN NĂM 2030...................................................................

125

3.1. BỐI CẢNH ẢNH HƢỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG
MẠI GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƢỚC ĐÔNG Á ĐẾN NĂM 2030 .......... 125
3.1.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực ảnh hƣởng đến phát triển quan hệ
thƣơng mại giữa Việt Nam với các nƣớc Đông Á đến năm 2030 .................

125

3.1.2. Bối cảnh trong nƣớc ảnh hƣởng đến phát triển quan hệ thƣơng mại
giữa Việt Nam với các nƣớc Đông Á đến năm 2030 ......................................

132

3.1.3. Cơ hội và thách thức chủ yếu cho phát triển quan hệ thƣơng mại
của Việt Nam với các nƣớc Đông Á đến năm 2030 ........................................ 134
3.2. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG
MẠI GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƢỚC ĐÔNG Á ĐẾN NĂM 2030........... 137
3.2.1. Quan điểm phát triển quan hệ thƣơng mại giữa Việt Nam với các
nƣớc Đông Á đến năm 2030 ............................................................................. 137
3.2.2. Định hƣớng phát triển quan hệ thƣơng mại giữa Việt Nam với các
nƣớc Đông Á đến năm 2030 ............................................................................. 140
3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ THƢƠNG MẠI GIỮA
VIỆT NAM VỚI CÁC NƢỚC ĐÔNG Á ĐẾN NĂM 2030............................... 142
3.3.1. Giải pháp chung ...................................................................................... 142
3.3.2. Giải pháp với từng đối tác khu vực Đông Á ......................................... 153
3.3.3. Một số giải pháp điều kiện ..................................................................... 157

KT-XH

Kinh tế - xã hội

NCS

Nghiên cứu sinh

NK

Nhập khẩu

QHTM

Quan hệ thƣơng mại

TM

Thƣơng mại

TMDV

Thƣơng mại dịch vụ

TMHH

Thƣơng mai hàng hóa

TMQT


- Trung Quốc

AEC

ASEAN Economic Community

Cộng đồng kinh tế ASEAN

AFTA

ASEAN Free Trade Area

Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

AKFTA

ASEAN-Korea Free Trade
Agreement

Hiệp định thƣơng mại tự do
ASEAN – Hàn Quốc

ASEAN

Association of South East Asian
Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam
Á


hiệu lực chung

CPTPP

Comprehensive and Progressive
Agreement for Trans-Pacific
Partnership

Hiệp định đối tác toàn diện và tiến
bộ xuyên Thái Bình Dƣơng

EPA

Economic Partnership Agreement

Hiệp định đối tác kinh tế

FDI

Foreign Direct Investment

Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài

FTA

Free Trade Agreement

Hiệp định thƣơng mại tự do

GDP


WTO

World Trade Organization

Tổ chức thƣơng mại thế giới

VJEPA

Vietnam – Japan Economic
Partnership Agreement

Hiệp định đối tác kinh tế Việt
Nam – Nhật Bản

VKFTA

Vietnam – Korea Free Trade
Agreement

Hiệp định thƣơng mại tự do Việt
Nam – Hàn Quốc


vii

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Số liệu KT-XH cơ bản của một số quốc gia khu vực Đông Á.................66
Bảng 2.2. Lợi thế so sánh hàng xuất khẩu của Việt Nam qua chỉ số RCA ..............75
Bảng 2.3. Thứ hạng thị trƣờng Đông Á xếp theo giá trị xuất khẩu, nhập khẩu trong