NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
------------------------------------

ĐẶNG DUY HOÀI VŨ

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG
TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
- CHI NHÁNH BÌNH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018


NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
------------------------------------

ĐẶNG DUY HOÀI VŨ

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỚNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG
TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
- CHI NHÁNH BÌNH THUẬN


............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................
Tp. HCM, ngày …… tháng …… năm 20…
Chủ tịch Hội đồng xét duyệt


i

TÓM TẮT
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi
ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận trong giai đọan 2013-2017. Từ đó gợi ý các
giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận.
Trên cơ sở lý thuyết và tham khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước về nhân
tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, tác giả đưa ra mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 6 biến
độc lập được cho là có ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận, đó
là: Khả năng tài chính của người vay, Tài sản đảm bảo nợ vay, Kinh nghiệm kinh doanh
của khách hàng vay, Sử dụng vốn vay, Lịch sử vay nợ, Lĩnh vực chính tạo ra thu nhập
để trả nợ và 1 yếu tố phụ thuộc là Rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận.

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2018.
Học viên

Đặng Duy Hoài Vũ


iii

LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn, tôi đã nhận được rất nhiều sự
giúp đỡ và động viên từ gia đình, quý Thầy Cô và các bạn bè. Vì vậy, tôi xin phép được
gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến:
- TS. Lê Thanh Ngọc, người đã tận tình giúp đỡ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình
tìm kiếm tài liệu, thực hiện đề cương đến khi hoàn tất luận văn.
- Quý Thầy Cô giáo đã truyền đạt cho tôi rất nhiều kiến thức và kinh nghiệm quý
giá trong thời gian theo học tại trường.
- Gia đình, bạn bè, anh chị đồng nghiệp đã nhiệt tình hỗ trợ và động viên tôi trong
quá trình học tập cũng như giai đoạn thực hiện luận văn.
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2018.
Học viên

Đặng Duy Hoài Vũ


iv

MỤC LỤC
TÓM TẮT ................................................................................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................................................... ii

2.3.2 Nghiên cứu nước ngoài ........................................................................................................22
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2......................................................................................................................24
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP LUẬN ...............................................................................................25
3.1 Quy trình nghiên cứu ..................................................................................................................25
3.2 Mô hình nghiên cứu và các biến ................................................................................................27
3.2.1 Mô hình nghiên cứu .............................................................................................................27
3.2.2 Cơ sở lựa chọn và đo lường các biến ..................................................................................29
3.2.2.1 Cơ sở lựa chọn các biến ................................................................................................29
3.2.2.2 Đo lường các biến ..........................................................................................................34
3.3 Giả thuyết nghiên cứu.................................................................................................................34
3.4. Dữ liệu nghiên cứu .....................................................................................................................35
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3......................................................................................................................35
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU............................................................................................36
4.1 Kết quả thống kê mô tả...............................................................................................................36
4.1.1 Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo kinh nghiệm của khách hàng vay ......................................37
4.1.2 Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo khả năng tài chính của Khách hàng .................................38
4.1.3 Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo tỷ lệ vốn vay/ TSBĐ ............................................................39
4.1.4 Cơ cấu mẫu nghiên cứu theo uy tín sử dụng vốn ..............................................................40
4.2 Kết quả phân tích hồi quy ..........................................................................................................40
4.2.1 Kết quả ước lượng hồi quy Logistic ...................................................................................40
4.2.2 Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình...........................................................................42
4.2.3 Kiểm định mức độ giải thích của mô hình .........................................................................43
4.2.4. Kiểm định mức độ dự báo chính xác của mô hình ...........................................................43
4.3. Thảo luận kết quả hồi quy .........................................................................................................44
4.4 Dự báo xác suất khả năng xảy ra rủi ro tín dụng.....................................................................47
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4......................................................................................................................50
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý .................................................................................................51
5.1 Kết luận ........................................................................................................................................51
5.2 Gợi ý .............................................................................................................................................51



Thương mại cổ phần

TSĐB

Tài sản đảm bảo

NHNN

Ngân hàng nhà nước

RRTD

Rủi ro tín dụng

NHTM

Ngân hàng thương mại

CIC
TCTD
ĐB SCL
Cty TNHH
QLRR
KH
CB CNV

Trung tâm thông tin tín dụng
Tổ chức tín dụng
Đồng Bằng Sông Cưu Long


DANH MỤC BẢNG BIỂU
TT

THỨ TỰ

TÊN BẢNG

BẢNG

TRANG

1

2.1

Các dấu hiệu cảnh báo rủi ro tín dụng

10

2

4.1

Kết quả thống kê mẫu

36

3


7

4.6

Kết quả ước lượng hệ số hồi quy

40

8

4.7

Kết quả Omnibus Tests of Model Coefficients

42

9

4.8

Kết quả Model Summary

43

10

4.9

Kết quả Dự báo


Kết quả Dự báo Khả năng xảy ra rủi ro tín dụng

50


x

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
THỨ TỰ
TT

SƠ ĐỒ,

NỘI DUNG

TRANG

HÌNH VẼ
1

2.1

Các hình thức rủi ro tín dụng

9

2

3.1


Để làm được điều đó, vấn đề cơ bản cần giải quyết trước tiên là hiểu được các nhân tố
nào đang có ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng.
Cho đến nay đã có nhiều bài viết, bài nghiên cứu khoa học về các nhân tố ảnh
hưởng đến rủi ro tín dụng trên các tạp chí kinh tế nổi tiếng như Tạp chí Ngân hàng, Tạp
chí Kinh tế và Phát triển... Tuy nhiên thực tế hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng
thương mại vẫn tiếp tục đặt ra các yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu sâu thêm về các nhân
tố ảnh hưởng mới, và thiết lập hệ thống kiểm soát hiệu quả, nâng cao chất lượng công
tác quản trị rủi ro tín dụng. Bởi trong điều kiện hội nhập, tính cạnh tranh trên thị trường
vốn - tín dụng trở nên gay gắt hơn, để giữ chân khách hàng và đảm bảo lợi nhuận hoạt
động, ngân hàng thương mại thường đáp ứng nhu cầu tín dụng cho khách hàng ở mức
độ tăng trưởng tín dụng cao hơn mức cho phép. Song song với điều đó, vì đề cao khía
cạnh chăm sóc và phục vụ khách hàng, ngân hàng thương mại bỏ qua hoặc hạ chuẩn một


2

vài điều kiện tín dụng, làm suy giảm chất lượng dẫn đến các rủi ro tín dụng. Thực tế cho
thấy, để đi đến mỗi quyết định cấp tín dụng được ban hành ra, là hàng loạt các tác động
thẩm tra của con người được tiến hành theo từng hệ quy chiếu riêng, phù hợp với khẩu
vị rủi ro khác nhau của từng ngân hàng thương mại. Mục tiêu cuối cùng mà hệ thống
ngân hàng mong muốn vẫn là hiệu quả tín dụng, là phải đảm bảo quản trị được rủi ro,
đảm bảo sự cân bằng giữa lợi nhuận dự kiến mà khoản tín dụng đem lại so với rủi ro có
thể chấp nhận được của hoạt động tín dụng ấy. Qua các báo cáo truyền thông hiện nay
về ảnh hưởng của các khoản tín dụng không có khả năng thu hồi gây ra đối với nền kinh
tế nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng, ta thấy rằng việc quản trị rủi ro tín dụng
trong các Ngân hàng thương mại là thực sự cần thiết nhằm hạn chế những tác động to
lớn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế và vì chính sự phát triển bền vững của
các ngân hàng thương mại.
Thực tiễn hoạt động kinh doanh, Vietcombank Bình Thuận được cấp trên giao chỉ
tiêu hàng năm gồm kế hoạch dư nợ, chất lượng tín dụng, huy động vốn và lợi nhuận trên

khoản tín dụng nào. Do vậy, theo quan điểm của tác giả thì việc phòng ngừa rủi ro tín
dụng là điều rất quan trọng.
Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín
dụng tại Vietcombank Bình Thuận để làm đề tài nghiên cứu. Từ các kết luận của nghiên
cứu, tác giả đề xuất một số giải pháp cho Ban lãnh đạo Vietcombank Bình Thuận để thực
thi các chiến lược quản trị giảm thiểu rủi ro tín dụng một cách hiệu quả, nhằm nâng cao
chất lượng hoạt động tín dụng, mang lại lợi ích thiết thực cho Vietcombank Bình Thuận.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu tổng quát
Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này là nhận diện các nhân
tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận trong giai đọan 20132017. Từ đó gợi ý các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình
Thuận.


4

1.2.2 Mục tiêu cụ thể
(1) Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình
Thuận giai đoạn 2013-2017.
(2) Đánh giá xu hướng và mức độ tác động cuả các nhân tố đó đến rủi ro tín dụng
tại Vietcombank Bình Thuận.
(3) Đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình
Thuận trong thời gian tới.

1.3 Câu hỏi nghiên cứu
(1) Những nhân tố nào có ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình
Thuận trong giai đoạn 2013 – 2017, từ phía khách hàng hay từ phía Ngân hàng?
(2) Các nhân tố đó có xu hướng và mức độ tác động như thế nào?
(3) Giải pháp nào giúp hạn chế rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bình Thuận trong

tín dụng hiện đại. Qua đó, tác giả có đề cập một số dấu hiệu cảnh báo sớm rủi ro tín
dụng.
Về mặt thực tiễn: việc nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng
tại Vietcombank Bình Thuận sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp cho Ban lãnh đạo
xác định được các nhân tố gây ra rủi ro tín dụng tại đây. Từ đó xác định đúng phương
hướng, mục tiêu trong công tác tín dụng, hoạch định chính sách cải tiến phù hợp góp
phần giảm thiểu và ngăn ngừa rủi ro trong quá trình cho vay khách hàng, quản lý chặt
chẽ khoản tín dụng trước trong và sau khi cho vay.

1.7 Kết cấu luận văn
Luận văn có kết cấu 5 chương:
Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý thuyết


6

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu
Chương 5: Kết luận và Gợi ý


7

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG
2.1 Tổng quan về rủi ro tín dụng
2.1.1 Khái niệm và bản chất của rủi ro tín dụng
Rủi ro hàm nghĩa là khả năng xảy ra tổn thất và có thể diễn ra đối với tất cả các
lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là lĩnh vực tài chính. Theo Bùi Diệu Anh
(2013), rủi ro có thể xuất hiện bất ngờ không được dự báo trước và gây tổn thất lớn tới

doanh ngân hàng vì các khoản tín dụng thường chiếm quá nửa giá trị tổng tài sản và tạo
ra tỷ lệ lớn thu nhập cho ngân hàng (Bhattacharya & Roy, 2008). Rủi ro tín dụng cũng
là loại rủi ro phức tạp nhất, quản lý và phòng ngừa khó khăn nhất, đòi hỏi ngân hàng
phải có những giải pháp đồng bộ, hữu hiệu để ngăn ngừa, hạn chế và giảm thiểu tối đa
những thiệt hại có thể xảy ra.

2.1.2 Phân loại rủi ro tín dụng
Theo Trần Huy Hoàng (2011), căn cứ vào nguyên nhân phát sinh rủi ro, rủi ro tín
dụng được phân chia như sau:
Rủi ro giao dịch: là những rủi ro phát sinh do những hạn chế, sơ sót trong quá
trình xét duyệt giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng. Rủi ro giao dịch có
ba bộ phận chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ.
+ Rủi ro lựa chọn: là rủi ro liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng,
khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay
(Có hai sai lầm thường gặp đó là quyết định cho vay đối với dự án không tốt và quyết
định không cho vay đối với dự án tốt).
+Rủi ro bảo đảm: Phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm tiền vay như các điều
khoản trong hợp đồng cho vay, hợp đồng bảo đảm tài sản, các loại tài sản đảm bảo, chủ
thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên tài sản đảm bảo.
+ Rủi ro nghiệp vụ: Là rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt
động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các
khoản vay có vấn đề.


9

Rủi ro danh mục: là những rủi ro phát sinh do những hạn chế trong quản lý danh
mục cho vay của ngân hàng. Rủi ro danh mục được chia làm hai loại: rủi ro nội tại và rủi
ro tập trung.
+ Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố mang tính riêng biệt bên trong của mỗi

băng
-Miễn giảm lãi

Không thu đủ
vốn

-Nợ không có
khả năng thu
hồi
-Xóa nợ

Nguồn: Quản trị ngân hàng thương mại (Trần Huy Hoàng, 2011)


10

Rủi ro tín dụng tồn tại dưới nhiều hình thức, các hình thức đó luôn chuyển biến
cho nhau mà mức độ cuối cùng là nợ không có khả năng thu hồi. Khi nghiên cứu rủi ro
tín dụng người ta thường chú trọng vào các nguy cơ xảy ra rủi ro, còn lãi treo đóng băng
và nợ không có khả năng thu hồi được coi là các tình huống rủi ro để giải quyết hậu quả
và rút ra bài học.

2.1.3 Các dấu hiệu cảnh báo sớm rủi ro tín dụng
Nhận diện đúng rủi ro tín dụng để từ đó có những giải pháp phù hợp nhằm phòng
ngừa và xử lý các khoản tín dụng có rủi ro, là động tác quan trọng quyết định đến hiệu
quả kinh doanh của ngân hàng. Theo các báo cáo kiểm soát nội bộ Ngân hàng, CBTD
luôn phải theo dõi, giám sát khoản vay để nhận diện rủi ro thông qua các dấu hiệu cảnh
báo sau:
Bảng 2.1: Các dấu hiệu cảnh báo rủi ro tín dụng



giữa

thuyết phục

ngân hàng

Mức độ vay gia tăng, yêu cầu cấp tín dụng vượt quá nhu

với khách

cầu dự kiến, tìm kiếm thêm nhiều nguồn tài trợ vốn lưu

hàng:

2

động từ nhiều kênh khác như vay nặng lãi hoặc từ các
TCTD khác, đề nghị cơ cấu nợ nhiều lần không rõ lý do
hoặc thiếu các căn cứ thuyết phục mang tính khách quan


11

Có sự sụt giảm bất thường số dư tài khoản thanh
3

toán/doanh số ghi có tại Ngân hàng, dùng nguồn thu nhập
khác không phải từ hoạt động sản xuất chính để thực hiện
các nghĩa vụ thanh toán nợ


3

nghiệp:

chủ sở hữu, lợi nhuận, rút vốn ra khỏi doanh nghiệp bằng
cách mua lại vốn góp của cổ đông với giá cao...)

bên ngoài
doanh

cao, hạch toán khống các khoản mục (hàng tồn kho, vốn

4

Ðầu tư dàn trải ngoài lĩnh vực kinh doanh chính của
doanh nghiệp
Yếu tố chuyển giá: giao dịch với công ty con hoặc công

5

ty của người có liên quan điều chỉnh giá nhằm đẩy chi phí
tăng cao chuyển lợi nhuận cho cá nhân, công ty con
Các tác động có ảnh hưởng tiêu cực khác từ môi trường

6

bên ngoài: thị hiếu tiêu dùng của khách hàng thay đổi;
thay đổi chính sách về thuế quan, trợ cấp, chống bán phá