SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP
RÈN KĨ NĂNG GIAO TIẾP ỨNG XỬ CHO HỌC SINH LỚP 5
TRƯỜNG TIỂU HỌC NGỌC TRẠO, HUYỆN THẠCH THÀNH
THÔNG QUA CÁC TIẾT HỌC”

Người thực hiện: Thạch Thị Oanh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Ngọc Trạo
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): chủ nhiệm

THANH HOÁ, NĂM 2018


MỤC LỤC
Mục
1
1.1
1.2
1.3
1.4
2
2.1
2.2
2.2.1
2.2.1.

2
3
3
3
3
4
7
7

Nguyên nhân chủ quan.

7

Các biện pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.
Giải pháp 1: Rèn cho học sinh tự tin trong giao tiếp.
Giải pháp 2: Rèn cho học sinh trả lời mạch lạc, trôi chảy.
Giải pháp 3: Rèn cho học sinh biết lắng nghe, biết chia sẻ và
nhận xét.
Giải pháp 4: Rèn cho học sinh biết hợp tác.
Giải pháp 5: Rèn cho học sinh biết bày tỏ hoặc kìm chế cảm
xúc.
Giải pháp 6: Thông qua sự giúp đỡ của phụ huynh và đội
TNTPHCM.
Hiệu quả của SKKN.
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
Kết luận.
Kiến nghị.

7
8

không có sự thấu hiểu, cảm thông, chia sẻ và giúp đỡ của mọi người thì sẽ gặp
không ít khó khăn. Thầy cô giáo dù giỏi như thế nào nhưng không biết cách tổ
chức truyền đạt để học sinh hiểu bài thì chất lượng giáo dục cũng không hiệu
quả. Bởi vậy, vai trò của giao tiếp trong công việc, trong cuộc sống hàng ngày rất
quan trọng đối với mỗi người. Từ học sinh, sinh viên đến người đi làm; trong gia
đình từ ông bà, cha mẹ đến con cháu đều cần có kĩ năng giao tiếp khéo léo, ứng
xử hiệu quả trong các tình huống của cuộc sống cũng như ngoài xã hội.
Thời gian gần đây, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đến giáo dục kĩ năng
sống cũng như cách ứng xử của người Việt trong quá trình giao tiếp. Mặt trái của
nền kinh tế thị trường thời mở cửa, cạnh tranh khốc liệt trong việc kiếm kế sinh
tồn đã khiến cho đa số con người trở nên vội vã, bận rộn. Dễ nổi nóng, cáu bẳn,
nói năng cộc cằn, ứng xử thô lỗ là những đặc trưng của khá nhiều người trong
quá trình giao tiếp trong xã hội hiện nay. Đặc trưng đó, có ở mọi lứa tuổi, mọi
tầng lớp xã hội, mọi công việc, ngành nghề, mọi địa bàn cư trú ... Qua các thông
tin truyền thông cho thấy, hiện nay thái độ giao tiếp và hành vi ứng xử của một
bộ phận không nhỏ người Việt đang góp phần làm cho xã hội ngày một nóng lên.
Mối quan hệ giữa con người với con người đang nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp
cũng từ văn hóa giao tiếp... Điều nguy hại chính là hệ lụy đối với giới trẻ, đặc
biệt là với học sinh sinh viên, trong đó học sinh ở lứa tuổi bậc Tiểu học là đối
tượng phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Hiện nay, một số học sinh do thiếu kĩ năng sống nên thiếu tự tin trong cuộc
sống, không năng động sáng tạo, nhất là trong giao tiếp, ứng xử. Một bộ phận
không ít học sinh nói năng thô lỗ, tục tĩu, đánh nhau, chụp hình rồi đưa lên mạng
xã hội xem như đó là một thú vui mà không lường trước được hậu quả nghiêm
trọng của những hành vi ứng xử thiếu văn hóa đó dẫn đến những trường hợp tự
tử, bỏ học vì xấu hổ,…Tuy nhiên, đó chỉ là một bộ phận nhỏ, chiếm tỉ lệ ít nhưng


làm sao để chúng ta có thể ngăn chặn và loại bỏ được những hiện tượng đó trong
xã hội hiện nay làm cho xã hội ngày càng phát triển văn minh, hiện đại hơn? Đó

vào quá trình dạy học.
( Dạy kĩ năng giao tiếp cho học sinh nói chung là phạm vi rất rộng. Do
đó, trong phạm vi của sáng kiến này, tôi chỉ tập trung rèn kĩ năng giao tiếp
ứng xử cho học sinh với các đối tượng là học sinh với thầy cô giáo; học sinh
với học sinh; học sinh với khách đến nhưng đối tượng giao tiếp chủ yếu là
thầy cô, bạn bè trong trường, trong lớp).
1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
- Nhằm nâng cao nhận thức lí luận về giao tiếp nói chung và giao tiếp trong
trường Tiểu học nói riêng.
- Chỉ ra nguyên nhân, hạn chế trong giao tiếp ứng xử của học sinh Tiểu học.
- Tìm ra các biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giao tiếp cho học sinh
ở trường Tiểu học.
1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:


- Từ việc nắm được cơ sở lí luận của việc giao tiếp để chỉ ra những hạn chế
trong quá trình giao tiếp ứng xử. Từ đó đề ra các biện pháp giúp nâng cao chất
lượng giao tiếp ứng xử cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Ngọc trạo.
1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1.4.1. Phương pháp quan sát, đàm thoại: Quan sát trong quá trình dạy
học, trong các giờ học trên lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động vui chơi
với bạn bè, giao tiếp, ứng xử với mọi người xung quanh của học sinh…
1.4.2. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu những vấn đề lí luận
liên quan đến giáo dục kĩ năng sống; kĩ năng giao tiếp ứng xử.
1.4.3. Phương pháp điều tra: Tìm hiểu, đánh giá thực trạng của vấn đề
nghiên cứu, thu thập thông tin về kĩ năng giao tiếp, ứng xử của học sinh thông
qua bạn bè, gia đình, thầy cô giáo và các tổ chức Đoàn, Đội...
1.4.4. Phương pháp thực nghiệm: Kiểm nghiệm hiệu quả và tính khả thi
các giải pháp đưa ra trong đề tài đối với lớp học.
1.4.5. Phương pháp thống kê toán học: Nhằm xử lí số liệu và kết quả thu


sống, nhất là kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh trong tất cả các trường học
hiện nay luôn được ngành Giáo dục và xã hội đặc biệt quan tâm, chú trọng.
Kĩ năng giao tiếp là một trong những kĩ năng quan trọng của kĩ năng sống
mà các em cần phải có. Vậy trước tiên ta cần hiểu: Giao tiếp là gì? “Giao tiếp là
quá trình hoạt động trao đổi thông tin giữa người nói và người nghe nhằm đạt
được mục đích nào đó. Giao tiếp là sự truyền đạt điều muốn nói từ người này
sang người khác để đối tượng có thể hiểu những thông điệp truyền đi, Giao tiếp
là phương tiện để hiểu người khác và tác động đến người khác,…” [3]. Vậy,
muốn giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, trước tiên cần rèn cho các
em có kĩ năng giao tiếp tốt. Nếu có kĩ năng giao tiếp tốt sẽ giúp các em học sinh
tự tin phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập cũng như
trong mọi hoạt động. Để làm tốt được điều đó, giáo viên cần phải thường xuyên
tăng cường rèn luyện cho học sinh kĩ năng giao tiếp. Vì giao tiếp là nhu cầu
không thể thiếu của mỗi người chúng ta. Nhờ có giao tiếp mà tất cả chúng ta có
thể chung sống hòa đồng trong một xã hội không ngừng phát triển như hiện nay.
Đối với học sinh Tiểu học, giao tiếp giúp các em mạnh dạn trao đổi thông tin
trong học tập, rèn luyện; chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, động viên, an ủi lẫn nhau.
Nhờ có giao tiếp các em trở nên gần gũi nhau hơn, tự tin bày tỏ thái độ và quan
điểm của bản thân với gia đình, bạn bè, thầy cô giáo và mọi người. Để hoạt động
giao tiếp của các em có hiệu quả hơn, song song với việc dạy giao tiếp cần dạy
cho học sinh biết ứng xử một cách thân thiện, cởi mở khi giao tiếp. Vậy ứng xử
trong giao tiếp là gì? “Là làm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi, lời nói
thích hợp trong quan hệ giao tiếp giữa người với người, giữa người với thiên
nhiên. Như vậy, ứng xử trong giao tiếp được hiểu là sự phản ứng của con người
đối với sự tác động của cá nhân, xã hội đến mình trong một tình huống cụ thể,
nhất định” [3]. Giao tiếp ứng xử tốt sẽ giúp các em thỏa mãn nhu cầu bộc lộ thái
độ thân thiện, tự tin, cởi mở với bạn bè và mọi người xung quanh. Để đạt được
những điều đó, người giáo viên cần phải tổ chức các hoạt động giáo dục một
cách linh hoạt, sáng tạo, tạo điều kiện tốt cho các em được làm việc hợp tác,

sống đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ được
giao. 100% cán bộ giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, nghiêm túc thực hiện các
nội quy quy chế, bộ quy tắc ứng xử của đơn vị và ngành đề ra. Phần lớn giáo
viên có trách nhiệm trong công việc, tự tin trong giao tiếp. Bên cạnh đó có một
số ít giáo viên vì hạn chế về ngôn ngữ và chưa biết cách truyền đạt cho người
khác hiểu vấn đề cần trao đổi nên thiếu tự tin khi trình bày ý kiến trước tập thể
dẫn đến ngại phát biểu ý kiến xây dựng trong các cuộc họp.
Trong quá trình giáo dục, đa số các thầy cô giáo đều thương yêu học sinh
nhưng chưa biết thể hiện thái độ gần gũi, thân mật, điềm đạm với các em một
cách thường xuyên. Trong các giờ học, chưa thường xuyên đổi mới phương pháp
dạy học tạo cơ hội học tập hợp tác cho học sinh. Trong quá trình dạy học, cũng
có những trường hợp đôi khi nóng nảy, không kìm chế được cảm xúc, đã buông
những lời nói kèm theo thái độ phản ứng thiếu tế nhị, điềm đạm với học sinh làm
các em có tâm lí lo sợ, thiếu tự tin dẫn đến sự tương tác giữa thầy-trò trong quá
trình giáo dục bị hạn chế.
VD: Mỗi khi có học sinh chưa nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ học tập rèn
luyện, giáo viên đã xưng hô với học sinh là “tôi”, “anh, chị”, đôi lúc không kìm
chế được đã buột miệng gọi “thằng tê, con tê”, hoặc cau có, quát mắng.
Đối với học sinh trong toàn trường, đa số các em ngoan nhưng thiếu tự tin
trong giao tiếp, chưa biết cách thể hiện thái độ giao tiếp tự nhiên, thân mật với
thầy cô, bạn bè và nhất là khi có khách đến, các em thiếu tự nhiên, khép nép; biết
chào khách nhưng nói nhỏ. Khi nói chuyện với bạn bè, các em nói bằng tiếng
Mường pha tiếng chung, đôi khi xưng hô thiếu tế nhị như “thằng, con, hắn,..”.
Đa số các em chưa biết hợp tác trong công việc được giao; chưa biết kìm chế
cảm xúc; khi giao tiếp với thầy cô giáo và khách, thường nói thiếu chủ ngữ hoặc
vị ngữ,…
Đối với lớp chủ nhiệm, năm học 2017-2018, tôi được phân công chủ nhiệm
lớp 5A với tổng số 19 em. Trong đó, nam: 12 em, nữ: 7 em, dân tộc thiểu số: 13
em. Học sinh có hoàn cảnh khó khăn: 2 em. Các em cư trú rải rác ở 5 thôn trong
xã. Một số thôn ở xa trường, đường xá đi lại khó khăn, các em thường phải nghỉ

mối quan hệ với bạn bè, thầy cô giáo và với mọi người xung quanh của học sinh
kết hợp với việc tham khảo ý kiến của phụ huynh học sinh, thầy Tổng phụ thách
đội Thiếu niên của trường, các thầy cô giáo bộ môn và tập thể học sinh các khối
lớp; sổ theo dõi của đội cờ đỏ về các biểu hiện, thái độ ứng xử của học sinh lớp
5A. Sau khi điều tra kĩ năng giao tiếp, ứng xử của 19 em học sinh lớp 5A, tôi đã
thu được kết quả như sau:
GIAO TIẾP
ỨNG XỬ
Mạnh dạn, tự tin Thiếu tự tin, diễn Ứng xử thân Ứng xử thiếu tế
và dùng từ ngữ đạt ý chưa rõ ràng; thiện; biết biểu nhị với bạn.
xưng hô phù hợp nói chưa thành lộ được cảm xúc Chưa biết thể
với hoàn cảnh và câu, dùng từ ngữ và hợp tác với hiện thái độ hợp
đối tượng giao xưng hô chưa phù bạn bè, thầy cô. tác với thầy cô
tiếp.
hợp.
giáo và các bạn.
SL
TL
SL
TL
SL
TL
SL
TL
5 em
26,3
14 em
73,7
11 em
57,9

xuyên đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực tạo điều kiện cho các
em học tập hợp tác. Đa số giáo viên chỉ nặng về truyền tải kiến thức của bài học
cho học sinh theo yêu cầu của Chuẩn kiến thức-kĩ năng, ít chú trọng đến rèn cách
trả lời trôi chảy, mạch lạc, thành câu, rõ ý và dạy cách chú ý lắng nghe, cách
trình bày ý kiến, chia sẻ, nhận xét cho các em.
- Thứ tư: Phần lớn, các em giao tiếp ứng xử theo thói quen cảm tính bột
phát chưa biết bày tỏ thái độ, chưa biết tự kìm chế cảm xúc của bản thân với bạn
bè đúng mực; chưa biết quan tâm chú trọng đến thái độ, cảm xúc của bạn (hoặc
người được giao tiếp). Khi ứng xử với bạn, các em chưa biết đặt mình vào vị trí
của bạn để thể hiện thái độ ứng xử phù hợp, đúng mực.
- Thứ năm: Một số phụ huynh chưa thấy rõ được tầm quan trọng thực sự
của việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp ứng xử cho con em mình nên chưa quan tâm
đúng mức đến việc rèn luyện, uốn nắn cách giao tiếp, hành vi ứng xử cho các em
một cách thường xuyên, khoa học. Đó cũng là một nguyên nhân gây cản trở đến
việc giáo dục các em ở trường, ở lớp.
2.3. CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Từ những nguyên nhân trên, để rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh
có hiệu quả hơn, Trong mỗi tiết học, ngoài việc đảm bảo mục tiêu của bài dạy
theo Chuẩn kiến thức kĩ năng môn học, vận dụng tính tích hợp trong các môn
học có hiệu quả hơn, trong các giờ học, tôi luôn lồng ghép giữa dạy kiến thức
với việc rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử cho học sinh một cách linh hoạt, tự nhiên,
hài hòa, không gò bó, gượng ép thông qua các hoạt động học tập và rèn luyện


trong và ngoài giờ lên lớp…Để thuận lợi cho quá trình nghiên cứu, áp dụng của
mình, tôi đã phân thành các giải pháp sau:
2.3.1. Giải pháp 1: Rèn cho học sinh tự tin trong giao tiếp:
- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong quá trình học tập và rèn luyện,
tôi phân đều khả năng giao tiếp ứng xử của các em vào các nhóm với những khả
năng và lợi thế riêng của mỗi em như trong mỗi nhóm có cả những em học tốt,

kiến xây dựng bài. Nếu các em trả lời đúng, được khen ngợi, khích lệ các em
phát huy nhưng nếu các em trình bày sai, tuyệt đối không được thể hiện phản
ứng khó chịu mà luôn giữ thái độ nhẹ nhàng động viên học sinh để các em khỏi
bị mất bình tĩnh, dẫn đến tự ti, sợ sệt không dám phát biểu ý kiến trong những
lần sau đó.
- Thông qua các hoạt động ngoại khóa:
Để các em có được kĩ năng giao tiếp tốt, Việc làm đầu tiên là phải giúp các
em có được phẩm chất tự tin trước thầy cô giáo, tập thể lớp và trước đám đông.
Bởi vậy nên tôi thường kết hợp với nhà trường, Đoàn, Đội tổ chức cho các em


tham gia các buổi hoạt động ngoại khóa như tham quan dã ngoại, giao lưu Câu
lạc bộ Thể thao, Câu lạc bộ Năng khiếu,…Qua các hoạt động này không những
giúp học sinh rèn luyện về thể chất, nhanh nhẹn, năng động, tự tin mà còn tạo
cho các em cơ hội phát huy năng lực của bản thân. Các em biết đoàn kết, yêu
thương, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau.
Giúp học sinh mạnh mẽ, tự tin trước đám đông, tạo cơ hội để những em
nhút nhát, tự ti đưa ra ý kiến của mình với bạn bè. Tôi luôn hướng các em dùng
những từ ngữ thể hiện sự thân thiện, cởi mở để thuyết phục bạn bè. Đối với hoạt
động này, tôi chỉ gợi ý, hướng dẫn để các em nói một cách tự nhiên trong giao
tiếp ứng xử bình thường, không mang tính gò bó, áp đặt theo một khuôn mẫu
nào.
VD: Tổ chức cho học sinh đến thăm gia đình bạn cùng lớp có hoàn cảnh
khó khăn; thăm và trao quà cho học sinh trong lớp có sự tiến bộ trong học tập.
Khi đến nhà bạn, các em biết nói lời thăm hỏi một cách tự nhiên và không ngại
khi trao quà cho bạn như: “Đây là món quà nhỏ cả lớp tặng bạn. Bạn hãy cố
gắng lên, cả lớp chúng mình luôn bên bạn!…”.
Tham gia lễ kỉ niệm Ngày thành lập Chiến khu Ngọc Trạo, buổi hoạt động
ngoại khóa Thắp sáng ước mơ do Xã đoàn tổ chức, cùng với học sinh các trường
giúp các em mạnh dạn trước đám đông,… (có hình ảnh kèm theo phần phụ lục).

Khi trò chuyện, tâm sự cởi mở với học sinh như vậy, các em sẽ cảm thấy tự
tin và mạnh dạn hơn, xóa bỏ được cảm giác ngại giao tiếp với cô giáo. Dần dần,
các em tự nhiên trao đổi những vấn đề chưa hiểu của mình với thầy, cô giáo và
bạn bè trong học tập và rèn luyện hàng ngày.
Việc làm này được lặp đi, lặp lại một cách thường xuyên liên tục trong quá
trình giảng dạy đã giúp các em cảm thấy tự tin và chủ động hơn trong giao tiếp.
Các em chủ động tương tác với thầy cô và hợp tác với bạn bè một cách tích cực,
hiệu quả hơn trong quá trình học tập và rèn luyện.
VD: Trong giờ học Toán, tuần 27-bài Thời gian. Sau khi hướng dẫn học
sinh rút ra công thức tính thời gian: t = s : v, có học sinh không hiểu khi làm bài
tập đã mạnh dạn giơ tay xin hỏi “Thưa cô, em chưa hiểu bài tập 3 ạ !”. Khi đó
em ngồi cùng bàn đã giúp bạn hiểu cách tính và đã tự tìm được thời gian máy
bay bay là: 2150 : 860 = 2,5 (giờ); Đổi 2,5 giờ = 2 giờ 30 phút; Thời gian máy
bay đến nơi là: lấy thời gian máy bay khởi hành + thời gian máy bay bay (8 giờ
40 phút + 2 giờ 30 phút = 10 giờ 70 phút. Đổi 10 giờ 70 phút = 11 giờ 10 phút.
( Những trường hợp này trước đây không hiểu bài chỉ ngồi im lặng, không dám
hỏi cô hoặc hỏi bạn vì tự ti).
2.3.2. Giải pháp 2: Rèn cho học sinh trả lời mạch lạc, trôi chảy:
- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong các giờ học, rèn cho học sinh nói
to, rõ ràng khi trả lời các câu hỏi của cô giáo, thầy giáo; rèn cho các em nói, viết
thành câu, đủ và rõ ý, biết dùng các từ ngữ phù hợp khi nói, viết, không nói chắp
câu hỏi của cô… ; hướng dẫn học sinh vận dụng vốn từ ngữ đã học để trình bày
ý kiến một cách trôi chảy, rõ ràng, mạch lạc, dễ hiểu; nói ngắn gọn, không nên
lặp từ nhiều lần khi nói cũng như khi phát biểu ý kiến trong nhóm hoặc trước lớp
và duy trì một cách liên tục trong các giờ học sẽ giúp các em dần dần cải thiện
được kĩ năng giao tiếp của bản thân một cách hiệu quả hơn. Thông qua các trò
chơi sắm vai, Hướng dẫn viên du lịch, tôi luôn hướng dẫn các em thuyết trình,
thuyết minh và sắm vai nhân vật một cách tự nhiên. Trong quá trình học tập, tôi
luôn khích lệ học sinh thi đua trình bày miệng một cách lưu loát, tự tin, nói to, rõ
ràng, trình bày trôi chảy. Nếu các em trình bày ấp úng, tôi hướng dẫn các em

được nhiều việc.
VD: Qua các buổi thi kể chuyện, các em tự nhiên thể hiện cảm xúc, cử chỉ,
điệu bộ, ánh mắt phù hợp với nội dung câu chuyện. Đặc biệt là nhiều em đã thể
hiện tương đối tốt giọng kể của mỗi nhân vật trong cốt truyện.
- Thông qua sinh hoạt 15 phút đầu giờ:
Trong công tác chủ nhiệm lớp, tôi thường giao cho học sinh trong tổ nhiệm
vụ luân phiên nhau kiểm tra, theo dõi việc thực hiện nội quy, nề nếp của trường,
của lớp đối với các tổ viên; kiểm tra đồ dùng sách vở học tập của các bạn trong
tổ để báo cáo với cô giáo trong 15 phút đầu giờ. Để giúp các em trình bày mạch
lạc kết quả kiểm tra, tôi luôn hướng cho các em cách trình bày.
VD: Báo cáo về những ưu điểm chung của tổ trước rồi mới nêu hạn chế của
tổ viên trong tổ. Trình bày lần lượt từng nội dung rõ ràng, dứt điểm, không nói ê
a, dài dòng, không trình bày lộn xộn ý.
Từ những việc làm thường xuyên đó không những giúp các em sống có kỉ
luật, nề nếp mà còn giúp các em rèn kĩ năng trình bày vấn đề một cách có trình
tự, trôi chảy, mạch lạc; khả năng đánh giá giữa bạn này với bạn khác, giữa đội
này với đội khác,…
2.3.3. Giải pháp 3: Rèn cho học sinh biết lắng nghe, chia sẻ và nhận
xét:
- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong các giờ học, quán triệt các em
trong lớp cần nêu cao ý thức thực hiện tốt nội quy của lớp như giữ trật tự, biết
chăm chú quan sát, lắng nghe thầy cô giảng bài, các bạn phát biểu hay trình bày
ý kiến trước lớp để nêu ý kiến nhận xét, góp ý, bổ sung cho bạn; phải biết lắng
nghe một cách nghiêm túc mới hiểu bạn đang nói gì? Bạn nói đã đúng hay chưa
đúng yêu cầu? Mình cần bổ sung hay góp ý những gì?...Sau mỗi lần học sinh
phát biểu, nhận xét dù đúng, sai, giáo viên đều nhẹ nhàng khen hoặc động viên
khích lệ để tránh làm cho học sinh mất tự tin, xấu hổ với cô giáo và các bạn vì
mình trả lời chưa chính xác. Việc khuyến khích, động viên các em học sinh biết



Trong quá trình giáo dục, tôi thường xuyên sử dụng biện pháp khen thưởng
động viên nhanh chóng, kịp thời vì đó là cách rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử tốt.
Những lời khen ngợi, sự động viên khích lệ, thái độ mềm mỏng nhẹ nhàng, ánh
mắt yêu thương trìu mến của cô giáo, thầy giáo sẽ có sức mạnh rất lớn để tạo nên
kết quả học tập và rèn luyện tích cực ở học sinh.
- Thông qua sinh hoạt 15 phút đầu giờ và giờ ra chơi:
Một số học sinh trong lớp có hoàn cảnh khó khăn, khi đã tự tin trong giao
tiếp thì thường có nhu cầu tâm sự, chia sẻ với bạn, với thầy cô giáo. Tôi luôn tạo
sự gần gũi để các em mở lòng. Tôi cũng đã hướng cho học sinh trong lớp biết
lắng nghe để chia xẻ, động viên an ủi bạn mỗi khi bạn có niềm vui, nỗi buồn. Từ
đó tạo nên sự gắn kết về tình bạn của các em ngày thêm bền chặt. Phân tích để
các em thấy được mình không biết lắng nghe bạn nói nghĩa là mình thiếu sự tôn
trọng bạn và sẽ không thể hiểu bạn được…qua đó, các em biết để hiểu và thể
hiện sự tôn trọng người khác thì cần phải biết lắng nghe người khác nói một cách
nghiêm túc.


2.3.4. Giải pháp 4: Rèn cho học sinh biết hợp tác.
- Thông qua các tiết học trên lớp: Trong mỗi tiết học, tùy theo nội dung
kiến thức của bài, tôi cũng thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học với các
hình thức tổ chức linh hoạt, như tổ chức cho các em thảo luận theo nhóm, tổ, đội,
…(có hình ảnh kèm theo phần phụ lục) để các em có nhiều cơ hội được học hỏi,
trao đổi, hợp tác với nhau. Trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao của tổ,
nhóm,… các em làm việc cùng nhau, được tự nhiên bày tỏ quan điểm, ý kiến của
bản thân rồi cùng nhau giải quyết, thống nhất vấn đề theo yêu cầu của giáo viên.
Qua đó giúp các em được thể hiện các kĩ năng của bản thân một cách tự nhiên có
hiệu quả.
VD: Khi được tham gia hoạt động tập thể, các em trong nhóm dược làm
việc cùng nhau, đưa ra ý kiến trao đổi, tranh luận nên làm thế nào, vì sao lại làm
như vậy,… tổng hợp rồi chắt lọc ý kiến mới đi đến thống nhất nội dung và nhắc

người xung quanh, trong khi tham gia các trò chơi, tôi giúp các em biết kìm chế
cảm xúc để các em tự ý thức được bản thân phải luôn luôn biết làm chủ cảm xúc


của mình; Không nên để mình bị kích động sẽ dẫn đến việc hành xử thiếu văn
hóa như chửi tục hay gây gổ đánh nhau với bạn bè gây mất đoàn kết…
Bên cạnh đó, Được tham gia giao lưu nhóm, chơi các trò chơi tập thể sẽ
giúp cho các em tiếp thu được những kĩ năng giao tiếp, các hành vi ứng xử cơ
bản trong nhóm bạn, giúp các em có kĩ năng hợp tác, tự kiểm soát, tự tin và từ đó
các em sẽ tiếp thu bài một cách hiệu quả hơn. Qua đó, rèn cho các em khả năng
thấu hiểu bạn, thấu hiểu người khác một cách tích cực,…
Thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp, học sinh được thực hành, trải
nghiệm và rèn luyện kĩ năng ứng xử hợp lí với các tình huống xảy ra trong cuộc
sống hàng ngày của các em.
VD: Các em biết kìm chế, làm chủ cảm xúc; biết cảm thông, nhường nhịn
bạn bè; nói năng từ tốn, biết hợp tác, chia sẻ với nhau về công việc, trò chơi, khi
thắng không quá khích, khi thua không tức giận, luôn luôn bình tĩnh,..
- Thông qua sinh hoạt 15 phút đầu giờ và giờ ra chơi:
Trong những tiết sinh hoạt 15 phút đầu giờ, kiểm tra nề nếp lớp học đồng
thời giải tỏa những thắc mắc, mâu thuẫn giữa học sinh với học sinh trong lớp, tôi
luôn lưu ý cho các em khi giao tiếp bằng ngôn ngữ lời nói thì cần phải sử dụng
các từ ngữ chính sác, rõ ràng, ngắn gọn; tránh dùng các từ, các câu có thể làm
cho người khác hiểu lầm; cần chú ý khắc phục nói dài, nói dai; nhắc các em cẩn
trọng trong việc lựa chọn từ ngữ, cách diễn đạt sao cho thể hiện được ý muốn
của mình và cũng sẽ tránh làm người khác bị tổn thương, khó chịu, vì “ Lời nói
không mất tiền mua. Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.
VD: Bạn có hiểu bài nhưng câu trả lời của bạn chưa chính xác (thay vì nhận
xét là bạn dốt, không hiều bài nên trả lời sai hết,..)
Tôi thường nhắc nhở các em khi tham gia các hoạt động giáo dục, nên đoàn
kết, biết yêu thương, nhường nhịn nhau. Mỗi khi có tình huống có vấn đề xảy ra

Ngoài ra, trong các buổi họp phụ huynh của lớp, bên cạnh chất lượng về
học tập, tôi cũng trao đổi với phụ huynh học sinh về một số biện pháp giúp các
em rèn kĩ năng giao tiếp ứng xử một cách có hiệu quả để phụ huynh tự nhận thấy
rằng: Trong gia đình, mọi cá nhân cũng cần trang bị cho mình kĩ năng giao tiếp
ứng xử tốt (dù nói tiếng phổ thông hay tiếng Mường). Vì giao tiếp, ứng xử trong
gia đình cũng có sức ảnh hưởng trực tiếp rất lớn đối với con trẻ trong nhà. Các
em thường nhìn Ông bà, cha mẹ, anh chị trong nhà làm tấm gương soi để bắt
chước làm theo. Giao tiếp ứng xử trong gia đình có hiệu quả đòi hỏi mọi người
phải biết lắng nghe tốt, biết truyền tải thông điệp đến với nhau một cách vui vẻ,
hòa thuận; dùng những lời lẽ xưng hô thân mật, đúng ngôi thứ. Con cái cần có kĩ
năng giao tiếp ứng xử tốt để thấu hiểu tâm trạng của những người thân trong gia
đình và có thể giao tiếp cởi mở; dễ dàng trao đổi cảm xúc với người thân một các
đúng mực. Ngoài ra, ông bà, cha mẹ, anh chị cũng cần biết lắng nghe để hiểu và
thông cảm, định hướng tốt cho các em, giúp các em tự tin, mạnh mẽ, ứng xử có
văn hóa và sống chan hòa với mọi người hơn. Điều quan trọng trong giao tiếp
giữa phụ huynh và học sinh là người lớn phải luôn luôn mẫu mưc, làm gương
trong mọi cử chỉ hành động cũng như lời ăn, tiếng nói. Ông bà ta có câu: "Trẻ
lên ba cả nhà học nói" .
Tôi giao nhiệm vụ cho các em giúp bạn ở nhà (theo cụm dân cư) có sự giám
sát, giúp đỡ của phụ huynh. Tôi thường xuyên trao đổi, kết hợp với phụ huynh
giúp các em mạnh dạn, tự tin, thân thiện hơn trong giao tiếp ở mọi lúc, mọi nơi;
thường xuyên nhắc nhở các em nói năng lễ phép, khiêm tốn; Cư xử đúng mực
với ông bà, cha mẹ, bạn bè, thầy cô và mọi người xung quanh,…
Để việc rèn kĩ năng giao tiếp, ứng xử cho học sinh đạt hiệu quả cao, ngoài
việc phối hợp với phụ huynh học sinh, tôi luôn duy trì với Đội Thiếu niên, các
thầy, cô giáo trong trường cùng quan tâm rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh một
cách thường xuyên, liên tục, xuyên xuốt trong quá trình giáo dục ở mọi lúc, mọi
nơi và luôn khen, khích lệ, động viên kịp thời những sự tiến bộ của các em (dù
rất nhỏ), nhắc nhở tế nhị những em chậm tiến bộ, hay mắc lỗi. Tránh để các em
xem thường nhau, chia rẽ mất đoàn kết giữa học sinh trong lớp với nhau và với

TL
SL
TL
SL
TL
SL
TL
18 em
94,74
1 em
5,26
19
100
0 em
0
Sau gần một năm học, áp dụng những giải pháp nêu trên vào quá trình dạy
học, học sinh lớp 5A trường Tiểu học Ngọc Trạo đã có sự chuyển biến tích cực
về kĩ năng giao tiếp ứng xử. Đa số các em thích giơ tay phát biểu ý kiến xây
dựng bài; Mạnh dạn đưa ra ý kiến nhận xét trước lớp. Đáng chú ý nhất là phần
lớn học sinh trong lớp nhanh nhẹn, nói to, rõ ràng khi chào thầy cô giáo và
khách; biết dùng từ ngữ xưng hô đúng ngôi thứ, biểu lộ được cảm xúc với thầy,
cô, bạn bè, và mọi người xung quanh một cách gần gũi, tình cảm. Học sinh cư xử
với nhau thân thiện hơn thể hiện qua những cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt và lời nói
phù hợp với mọi tình huống giao tiếp. Các em luôn luôn ứng xử với nhau thân
thiện, tế nhị; không còn có trường hợp nào trêu chọc, quậy phá bạn bè cùng khối
và học sinh các lớp khác. Các em biết sống đoàn kết, thương yêu; biết lắng nghe,
chia sẻ thân thiện với nhau. Đặc biệt là đa số các em học sinh trong lớp đoàn kết,
kỉ luật và quý mến nhau; biết hợp tác, chia sẻ, vị tha và không cố chấp nên trong
lớp không còn có hiện tượng tố cáo lẫn nhau. Các em thân mật, vui vẻ và sống
hòa đồng với các bạn cùng khối lớp; thương yêu, nhường nhịn các em lớp dưới.

quả của các giải pháp trên, ta cùng quan sát vào bảng kết quả sau:
Kết quả khảo sát cuối năm học:
GIAO TIẾP
ỨNG XỬ
Mạnh dạn, tự tin Thiếu tự tin, diễn Ứng xử thân Ứng xử thiếu tế
và dùng từ ngữ đạt ý chưa rõ ràng; thiện; biết biểu nhị với bạn. Chưa
xưng hô phù hợp nói chưa thành lộ được cảm biết thể hiện thái
với hoàn cảnh và câu, dùng từ ngữ xúc, hợp tác với độ hợp tác với
đối tượng giao xưng hô chưa phù bạn bè, thầy cô. thầy cô giáo và
tiếp.
hợp.
các bạn.
SL
TL
SL
TL
SL
TL
SL
TL
18 em
94,74
1 em
5,26
19
100
0 em
0
Quan sát kết qủa trên, ta dễ dàng nhận thấy: Đầu năm học chỉ có 5 em
mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, nói to, rõ ràng, diễn đạt ý trôi chảy mạch lạc;

động viên kịp thời của giáo viên giúp học sinh tự tin tương tác với thầy cô và bạn
bè trong quá trình học tập và rèn luyện tạo động lực vô cùng lớn cho các em thi
đua tích cực trong quá trình học tập, rèn luyện.
Đối với những học sinh chậm, thiếu tự tin, thường mắc lỗi, Giáo viên tuyệt
đối không được thể hiện thái độ phản ứng chê trách, khó chịu với các em; phải
biết kìm chế, lắng nghe, thấu hiểu, bình tĩnh, nhẹ nhàng động viên các em cố
gắng hơn. Việc động viên khích lệ kịp thời, đúng lúc, đúng chỗ như vậy sẽ giúp
học sinh tự tin, thoải mái hơn trước thầy giáo, cô giáo và cả lớp. Việc làm này
cần được lặp đi, lặp lại một cách thường xuyên, liên tục trong các tiết học, mọi
lúc, mọi nơi sẽ giúp các em tự tin và chủ động hơn rất nhiều trong học tập, rèn
luyện và trong giao tiếp ứng xử. Ngoài ra, giáo viên cần giúp cho các em biết
cách sử dụng linh hoạt lời nói, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ của mình khi nói chuyện
hay trao đổi với mọi người một cách phù hợp, tế nhị; giúp các em ứng xử, đối
thoại với người lớn, bạn bè và mọi người xung quanh một cách lịch sự, có văn
hóa. Cần giúp học sinh phát triển kĩ năng nghe, nói, trao lời và đáp lời, thái độ cư
xử đúng đắn đối với ông bà, cha mẹ, bạn bè, thầy cô giáo và với tất cả những
người xung quanh.
Giáo viên kết hợp với Tổng phụ trách đội TNTPHCM thường xuyên theo
dõi nề nếp học tập, rèn luyện; hành vi ứng xử của học sinh lớp mình kết hợp với
giáo viên trực ban hàng tuần, đội Cờ đỏ. Việc theo dõi, kiểm tra phải được tiến
hành hàng ngày. Việc nhận xét tình hình thực hiện nề nếp phải làm thường
xuyên, chặt chẽ để kịp thời nhắc nhở uốn nắn các em.
Bên cạnh đó, giáo viên nên kết hợp với phụ huynh học sinh, giúp cho phụ
huynh hiểu được tầm quan trọng của kĩ năng sống đối với trẻ trong xã hội không
ngừng phát triển như hiện nay; tư vấn cho phụ huynh luôn biết lắng nghe con trẻ,
tạo cơ hội cho các con được nói lên những điều muốn nói; luôn là tấm gương
cho trẻ noi theo. Để từ đó mới thấu hiểu được tâm tư nguyện vọng của các em để
động viên, an ủi hay định hướng cho các em một cách đúng đắn và phù hợp.



trong nhà trường, cụ thể như: Học tập chăm chỉ, chuyên cần, học và làm bài đầy
đủ, tham gia các hoạt động ngoại khóa, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đầy
đủ, ứng xử thân thiện, sống hòa đồng với tất cả các bạn trong toàn trường và mọi
người; lễ phép, kính trọng ông bà, cha mẹ, thầy cô và người lớn tuổi,… Những
quy định về học ở trường, về khen thưởng, kỷ luật, chấp hành nội quy nề nếp học
tập, quy định về hành vi ứng xử,.... Thường xuyên gần gũi, thương yêu và hiểu
học sinh; luôn vận dụng các phương pháp đổi mới trong dạy học với nhiều hình
thức tổ chức dạy học đa dạng, phong phú, phù hợp với mục tiêu, nội dung bài
học tạo điều kiện cho các em được học tập hợp tác; chú ý đến nguyên tắc tích
hợp trong các môn học để thường xuyên rèn luyện kĩ năng giao tiếp ứng xử cho
các em lồng ghép trong các tiết học, tạo sự tương tác tích cực giữa cô-trò một
cách hiệu quả nhất trong quá trình dạy-học. Đặc biệt là giáo viên nên thường
xuyên khen, khích lệ động viên học sinh với thái độ mềm mỏng nhẹ nhàng, tạo
cho các em cảm giác tự tin, gần gũi,….


- Với phụ huynh cần quan tâm hơn đến rèn kĩ năng sống cho con em mình
đúng cách; luôn phối kết hợp với giáo viên và nhà trường trong việc giáo dục các
em, tạo chỗ dựa vững chắc để các em được tự tin chia sẻ, bày tỏ những vấn đề
các em có nhu cầu trao đổi.
Bên cạnh đó, giáo viên chủ nhiệm cần phối hợp với Tổng phụ trách Đội,
phụ huynh học sinh tổ chức Họp phụ huynh học sinh đầu năm, giữa năm để bàn
về phương pháp phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong quản lý hoạt động
học tập, rèn luyện hành vi ứng xử cho học sinh; phối hợp với phụ huynh học sinh
tạo điều kiện cho các em về thời gian học tập, về môi trường giao tiếp, về cách
ứng xử có văn hóa, về các điều kiện khác khi ở nhà.
- Đối với các cấp ủy Đảng, các đoàn thể và chính quyền địa phương, đặc
biệt là Hội đồng đội xã luôn phối hợp cùng với các nhà trường, thường xuyên
theo dõi, nhắc nhở việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp ứng xử của các em; tạo ra các
sân chơi lành mạnh cho các em trên địa bàn toàn xã.

PHỤ LỤC

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP
RÈN KĨ NĂNG GIAO TIẾP ỨNG XỬ CHO HỌC SINH LỚP 5
TRƯỜNG TIỂU HỌC NGỌC TRẠO, HUYỆN THẠCH THÀNH
THÔNG QUA CÁC TIẾT HỌC”

Người thực hiện: Thạch Thị Oanh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Ngọc Trạo
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): chủ nhiệm

THANH HOÁ, NĂM 2018


Tập thể lớp 5A Trường Tiểu học Ngọc Trạo thăm, động viên và trao quà cho học sinh Bùi Tuấn
Anh
(Vượt khó, vươn lên trong học tập)

Tập thể học sinh lớp 5A trường Tiểu học Ngọc Trạo
tham gia dọn vệ sinh Tượng đài và Nghĩa trang liệt sĩ Chiến khu du kích Ngọc Trạo.

.

Học sinh trường Tiểu học Ngọc Trạo
tham gia buổi hoạt động ngoại khóa Thắp sáng ước mơ do Đoàn xã tổ chức.

25