I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì sự phát triển về kinh
tế xã hội trong những năm qua đã làm đổi mới xã hội Việt Nam. Chỉ số tăng trưởng về
kinh tế không ngừng nâng cao, tuy vậy sự phát triển về kinh tế chưa đảm bảo cân
bằng với việc bảo vệ môi trường. Vì vậy môi trường Việt Nam đã và đang xuống cấp,
nhiều nơi môi trường bị ô nhiễm trầm trọng. Mặc dù Đảng và Nhà nước ta đã đề ra
nhiều biện pháp giải quyết. tuy nhiên việc bảo vệ môi trường vẫn chưa đáp ứng được
yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Từ tình hình trên đòi hỏi mỗi cá nhân chúng ta phải có một vốn kiến thức sâu
rộng về bảo vệ môi trường, đặc biệt là tầng lớp thế hệ trẻ đang phát triển, đó là thế hệ
học sinh, sinh viên... những con người làm chủ đất nước tương lai sau này phải biết
năng động sáng tạo học tập và rèn luyện tốt để trang bị cho mình những hành trang
vững chắc bước vào thê kỷ mới.
Với môn mĩ thuật, đã giúp các em có nhiều chuyển biến tốt đẹp về nhận thức
nghệ thuật, ươm mầm và nuôi dưỡng những năng lực, phát huy năng khiếu, cùng với
nhu cầu phát triển ngày càng cao đòi hỏi con người phải phát triển toàn diện cả về
“Đức - Trí - Thể - Mĩ”. Giúp các em hiểu biết thẩm mĩ để biết cách ăn, mặc sao cho
đẹp, nói năng, xưng hô cho lễ phép và biết phải làm gì để nâng cao ý thức giữ gìn vệ
sinh môi trường.
Mục tiêu của giáo dục phổ thông nói chung là hình thành và phát triển toàn diện
nhân cách của thế hệ trẻ - Những chủ nhân tương lai của đất nước. Chính vì vậy môn
Mĩ thuật cũng là một trong những môn học có vai trò quan trọng trong việc giáo dục
nhân cách học sinh, đặc biệt là giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường ngay
từ bây giờ...
Chính vì vậy, việc giáo dục cho học sinh những hiểu biết cơ bản về môi trường
nhất là ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường là một việc làm cần thiết, có ý nghĩa to
lớn về mặt xã hội và giáo dục.
Trên tinh thần đó, là giáo viên dạy môn Mĩ thuật ở bậc THCS không đơn thuần là
dạy vẽ mà lấy hoạt động Mĩ thuật để “Dạy và học” nhằm nâng cao hiểu biết của học
sinh về nhiều mặt như: “Đức, Trí, Thể , Mĩ” do vậy Mĩ thuật có vị trí đặc biệt góp

- Phương pháp thu thập xử lý thông tin.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Hiện nay môn Mĩ thuật được xem là môn học phổ biến trong trường THCS, hầu
hết các trường trong huyện đều có giáo viên chuyên trách. Tuy nhiên tiến trình dạy
học thường áp dụng theo quy trình cũ và bài bản theo truyền thống nên dẫn đến bài
học khô khan, cứng nhắc, đơn điệu...Môn họa lúc đó trở thành “Tai họa” như câu nói
khôi hài cửa miệng mà nhiều người vẫn hay ví von.
Nhiều năm nay, với sự đổi mới về phương pháp và hình thức tổ chức “Dạy học
theo hướng phát triển năng lực của học sinh” đã giúp cho giáo viên vận dụng linh hoạt
các bước lên lớp, sự sáng tạo trong tổ chức dạy học. Sản phẩm của bài vẽ không phải
là sự sao chép gò bó mà đòi hỏi phải có cảm xúc sáng tạo từ bố cục (hình thể), đường
nét và màu sắc.
Xét theo các mục tiêu đã đặt ra, nên tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp với
từng lứa tuổi, từng đối tượng học sinh. Để giáo dục các em biết cách bảo vệ môi
trường có hiệu quả nhất.
Dạy - học môn Mĩ thuật đòi hỏi sự sáng tạo của giáo viên trong quá trình lên lớp.
Khi lên lớp giáo viên nên tạo ra bầu không khí cởi mở thoải mái, say mê. Quá trình
thực nghiệm cho thấy giáo viên cởi mở thì học sinh học tập phấn khởi hào hứng, đặc
biệt là phân môn vẽ tranh đề tài thì năng khiếu của học sinh được bộc lộ nhiều và rõ
nhất. Thông qua bài vẽ của học sinh thì giáo viên có thể thấy khả năng cảm nhận môi
trường xung quanh thông qua hình vẽ, màu sắc và cách xây dựng bố cục.Vì vậy
phong cách dạy vẽ tranh đề tài nói chung và vẽ tranh đề tài môi trường nói riêng
2


ngoài phương pháp vấn đáp, gợi mở, luyện tập, liên hệ thực tiễn cuộc sống... thì giáo
viên cần sử dụng thêm các phương tiện hỗ trợ dạy học như máy chiếu và nhiều đồ
dùng trực quan sinh động về môi trường xung quanh để tạo hứng thú giúp các em

* Về phía học sinh
- Học sinh dần dần thấy hứng thú yêu thích môn Mĩ thuật .
2.2. Khó khăn:
* Về phía Nhà trường
- Chưa có phòng học riêng cho môn Mĩ thuật, khuôn viên trường còn hạn chế diện
tích, mỗi tiết học vẫn bị gò bó về kỉ luật trật tự, gò bó về tầm nhìn, về môi trường
thẩm mĩ .
* Về nhận thức của học sinh
3


- Đa số các em bị chi phối bởi môn học chính - phụ. Sự đầu tư cho môn học chính
là chủ yếu, môn học phụ thường bị học sinh coi nhẹ.
- Học sinh chưa chuẩn bị đồ dùng học tập trước khi đến lớp.
- Trình độ tiếp thu của học sinh chưa đều. (Một vài em đọc - viết chưa tốt, tiếp thu
bài chậm).
*Về nhận thức của phụ huynh học sinh:
- Nhiều gia đình chưa thấy rõ vai trò của bộ môn trong việc bổ trợ các môn học
khác, chưa quan tâm đầu tư cho con em học môn Mĩ thuật.
- Một số em hoàn cảnh gia đình khó khăn, gia đình chưa chú ý quan tâm đến việc
học tập của các em.
* Kết quả khảo sát đầu năm học 2018-2019 của học sinh khối 7, Trường THCS
Nga Thủy về nhận thức và sự hiểu biết về giữ gìn và bảo vệ môi trường đã thu
được kết quả như sau:
TT

Lớp

1
3

TL%
34.2
37.1
35.6

Kết quả thu được cho thấy, có rất nhiều học sinh vẫn còn mơ hồ về ý thức và hành
động cụ thể trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường. Từ thực trạng trên, tôi muốn áp
dụng kinh nghiệm “Tích hợp một số hoạt động giáo dục nhằm nâng cao ý thức giữ
gìn và bảo vệ môi trường thông qua tiết học Mĩ thuật cho học sinh lớp 7, Trường
THCS Nga Thủy”. Nhằm giúp học sinh thông qua các hoạt động như: Các tiết học mĩ
thuật trên lớp, các cuộc thi vẽ tranh, các hoạt động ngoại khóa, các buổi lao động quét
dọn vệ sinh lớp học, trồng cây và chăm sóc công trình măng non của các lớp... Qua
đó các em có thể hiểu và tuyên truyền cho người thân, bạn bè việc bảo vệ giữ gìn môi
trường là một việc làm cấp bách và cần thiết.
3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề :
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của môn Mĩ thuật đồng thời giúp
các em yêu mến môi trường xung quanh cùng chung tay góp sức với cộng đồng bảo
vệ môi trường .
Để giáo dục hoc sinh một cách hiệu quả hơn, hiểu sâu sắc hơn về cái đẹp, sống
hoạt động theo qui luật của cái đẹp, biết chăm sóc và bảo vệ cái đẹp xung quanh mình
và thể hiện cái đẹp đó bằng sự hiểu biết, bằng cảm xúc trên các bức tranh của mình,
bản thân tôi đã đề xuất và phối hợp với Ban giám hiệu Nhà trường, phối hợp với
Đoàn, Đội tổ chức các hoạt động thiết thực, bổ ích nhằm giáo dục cho các em học
sinh hiểu vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc giữ gìn và bảo vệ môi
trường. Cụ thể các hoạt động đó là:
4


3.1. Tổ chức các cuộc thi vẽ tranh nhằm khơi gợi ý tưởng và những sáng kiến độc
đáo của học sinh trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường.

một trong những trường tiêu biểu trong Huyện.

Giáo viên và học sinh tham gia lao động vào sáng thứ hai
3.4. Thông qua các tiết dạy học Mĩ thuật trên lớp nhằm khơi nguồn và phát huy
tính độc đáo và sáng tạo của mỗi học sinh trong việc “Chung tay bảo vệ môi
trường “

7


Thông qua tiết học Mĩ thuật mong muốn học sinh vẽ được một bức tranh về bảo
vệ môi trường, trước hết giáo viên phải phân tích môi trường quan trọng như thế nào
đối với đời sống của chúng ta. Vì vậy là giáo viên dạy Mĩ thuật ở trường THCS thông
qua các tiết dạy vẽ tranh tôi sẽ giáo dục cho các em biết giữ gìn và bảo vệ môi trường.
Muốn tiết học đạt hiệu quả thì khâu chuẩn bị là rất quan trọng
* Về phía giáo viên:
Ngoài việc chuẩn bị giáo án, phương pháp dạy học thì một điều không thể thiếu
đó là đồ dùng trực quan (Tranh, ảnh) minh họa vì ở lứa tuổi trẻ em thì tranh, ảnh có
tác dụng rất mạnh đến thị giác và trí nhớ của các em, do vậy cần phải có đồ dùng trực
quan phong phú và phải biết sử dụng đúng lúc.
Khi sọan giáo án cần soạn kĩ, biết chắt lọc những lời thoại, câu hỏi chính và câu
hỏi gợi mở phải rõ ràng, dễ hiểu nhằm tạo hứng thú và sôi nổi trong từng đối tượng
học sinh. Nên tránh những câu hỏi dài khó hiểu và câu hỏi lửng.
* Về phía học sinh:
Học sinh cũng phải có sự chuẩn bị đầy đủ , sách vở, giấy vẽ, màu, chì, tẩy những
đồ dùng học tập cần thiết, ngoài ra phải tìm hiểu và quan sát tham khảo những hoạt
động Giáo viên phải phân tích kĩ các bước tiến hành một bài vẽ tranh đề tài, phải thực
hiện theo những bước nào? Những bước đó là gì và kết hợp đồ dùng minh họa và
minh họa trực tiếp lên bảng để học sinh dễ nhớ, dễ nắm bắt và đưa một số bài vẽ của
học sinh năm trước để các em có thể thấy được mức độ thể hiện bài, tham khảo tranh

gắng sưu tầm nhiều tranh, ảnh minh họa đẹp (phong phú về thể loại) để nhằm làm rõ
lí luận về nội dung và bố cục.
Việc giúp học sinh phát huy tính tích cực của mình các em sẽ nhớ lâu, vừa nghe
vừa quan sát đặt câu hỏi giúp các em rút ngắn khoảng cách giữa học sinh yếu và học
sinh khá, giỏi. Câu hỏi gợi mở giúp các em có thể liên hệ được với thực tế và nắm
được kiến thức khác ngoài nhà trường . Giúp cho học sinh biết cách bảo vệ môi
trường thông qua tiết học mĩ thuật.
Ví dụ 1:
Muốn cho các em hiểu làm thế nào để giữ gìn và bảo vệ bảo vệ môi trường “xanh
- sạch - đẹp” tôi sử dụng phương pháp liên hệ thực tiễn cuộc sống để học sinh nhớ và
liên tưởng đến những cảnh vật ở xung quanh mình như: “Vệ sinh môi trường nơi các
em ở, đường làng ngõ xóm, trường học... Trồng, chăm sóc và bảo vệ cây xanh, khai
thông cống rãnh, diệt côn trùng gây bệnh, thu gom rác thải, chống ô nhiễm nguồn
nước, tổ chức mít tinh bảo vệ môi trường... Khi hướng dẫn cho học sinh chúng ta nên
dùng phương pháp gợi mở giúp mỗi em tự tìm cho mình giải pháp riêng theo cách
nghĩ, với mỗi bài của từng em giáo viên cần phân tích, so sánh kĩ, tập cho từng em
cách làm quen dần với cách độc lập suy nghĩ và tư duy sáng tạo.
Ví dụ: ? Em hãy kể tên những hình ảnh về môi trường ở xung quanh em.
- Giáo viên đưa một số tranh mẫu về đề tài môi trường nhưng có nhiều cách thể
hiện khác nhau để thu hút sự chú ý của học sinh.

9


Một số bức tranh chụp những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường
? Các bức tranh trên nói về môi trường bị ô nhiễm, vậy theo em nguyên nhân là do
đâu?.
a/ Do con người
b/ Do chất thải nhà máy
c/ Do thiên nhiên

trên tranh vẽ của mình?
Giáo viên liên hệ một số đề tài về ô nhiễm môi trường đang được cả xã hội quan
tâm như: ô nhiễm môi trường đất, ô nhiễm môi trường không khí, ô nhiễm nguồn
nước…Điển hình nhất là công ty VEDAN xả nước thải làm ô nhiễm sông thị vải ,
công ty vimosan Hà Tĩnh xả thải ra biển làm cá chết hàng loạt…chúng ta phải làm gì
để bảo vệ nguồn nước đó. Chính vì vậy thông qua bài học hôm nay các em hãy vẽ lên
thành các bức tranh để tham dự các cuộc thi giữ gìn và bảo vệ môi trường đó chính là
tiếng nói của các em đã gióp phần nhỏ vào tiếng nói chung của cộng đồng về giữ gìn
và bảo vệ môi trường xanh sạch đẹp
Ví dụ 5 :
Thông qua tiết học tạo dáng và trang trí lọ hoa, giáo viên hướng dẫn học sinh
muốn bảo vệ môi trường trong sạch bằng việc làm thiết thực của mình các em hãy tận
dụng những vật dụng phế liệu như ống hút, vỏ chai, chậu nhựa hỏng, hộp nhựa, hộp
xốp… để tạo thành những lọ hoa, chậu hoa đẹp với nhiều kiểu dáng khác nhau để sử
dụng trồng các chậu cảnh mini vừa làm đẹp cho ngôi nhà, vừa tạo cho môi trường
xanh và sạch
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân,
đồng nghiệp và nhà trường
Thông qua tiết dạy Mĩ thuật giúp các em hiểu rõ hơn về cách giữ gìn và bảo vệ
môi trường là giáo viên đã không ngừng trau dồi kiến thức, tìm tòi học hỏi, đồng thời
bổ sung tinh thần yêu nghề, mến trẻ thể hiện sự nhiệt huyết của bản thân với nghành
nghề mình đã chọn. Mĩ thuật là loại hình nghệ thuật tạo ra cái đẹp vì vậy dạy bộ môn
Mĩ thuật nói chung và dạy vẽ tranh đề tài nói riêng, giáo viên cần phải làm cho học
sinh phấn khởi mong muốn vẽ đẹp, thể hiện cảm xúc của mình qua bài vẽ.
Mỗi giáo viên đều là một nhà môi trường trong giảng dạy lĩnh vực chuyên môn
của mình.
Phân môn vẽ tranh hoạt động thực hành là chủ yếu vì vậy cần luyện tập nhiều
bài. Trong khi học sinh làm bài, giáo viên cần bao quát lớp để theo dõi giúp đỡ gợi ý,
điều chỉnh bổ sung những gì cần thiết .
Sau khi áp dụng phương pháp “Tích hợp một số hoạt động giáo dục nhằm

TT

Lớp

Số HS

12


rất quan trọng. Đồng thời các em đã tích cực chung tay xây dựng, hành động, góp
phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường học tập ở Nhà trường, môi trường sống
của các em ngày càng “Xanh, sạch, đẹp”.
Một số bài vẽ đề tài Môi trường của học sinh trường THCS Nga Thủy

Qua quá trình thực hiện một số tiết dạy, tôi đã rút ra cho mình một vài kinh
nghiệm sau:
13


Để nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí, ngoài những kiến thức cơ
bản, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, khả năng sư phạm, người giáo viên giảng dạy mĩ
thuật cần phải biết vận dụng khoa học, linh hoạt những phương pháp dạy học trong
một tiết học vẽ trang trí. Vì không có phương pháp dạy học nào là tối ưu mà cần phải
có sự kết hợp và sử dụng hợp lí, nhuần nhuyễn các phương pháp trong một tiết dạy.
Tích hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực trên kết hợp với kĩ năng vẽ bảng của
giáo viên trong một tiết dạy, thầy (cô) sẽ hoàn thành tốt tiết dạy, phát huy được tính
tích cực học tập của học sinh, bài vẽ của các em ngày càng tốt hơn.
Giáo viên giảng dạy môn mĩ thuật cần phải đầu tư nhiều hơn về các phương tiện
hiện đại (máy tính, máy ảnh), tự trau đồi trình độ tin học. Các tiết dạy ứng dụng công
nghệ thông tin sẽ đạt hiệu quả cao vì Giáo viên không mất nhiều thời gian để treo



cùng kiến thức đến với người học một cách dễ dàng, nhanh và sâu sắc. Muốn vậy,
phải giáo dục học sinh có cách nhìn nhận và cách làm mới qua môn học và những
kinh nghiệm từ thực tế, để tìm hiểu, nghiên cứu về chuyên môn.
Đa số các em chưa hiểu rõ tầm quan trọng của môn mĩ thụât và cho rằng môn mĩ
thuật không liên quan đến các môn học khác. Vì thế các em có sự phân biệt giữa các
môn chính phụ. Và như vậy, hiệu quả học tập chưa cao. Một số em cho rằng học mĩ
thuật chỉ là giải trí, ở trên lớp chỉ cần nghe giảng, ghi chép và làm theo hướng dẫn của
giáo viên.Vì vậy, các em không chuẩn bị đồ dùng học tập, không tự giác làm bài ở
lớp.
Để tạo môi trường thuận lợi, đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về
nhận thức “chân – thiện – mĩ”. Giáo viên cần vận dụng tốt các phương pháp nêu trên
trong hoạt động dạy học. Giúp các em nhận thức được vị trí của môn học và ứng dụng
mĩ thuật trong cuộc sống, môn mĩ thuật có liên quan đến các môn học khác. Vì vậy,
giáo viên phải có sự đầu tư tài liệu, chuẩn bị chu đáo về đồ dùng dạy học, gây hưng
phấn và kích thích sự tìm tòi sáng tạo của học sinh. Như thế, các em mới tự giác học
tập và chất lượng giảng dạy mới đạt kết quả.
2. Kiến nghị:
Do đồ dùng học tập cung cấp còn thiếu, tranh, ảnh minh họa trong sách giáo khoa
sơ sài, nhiều màu còn sai sót. Vì vậy, cần cung cấp tranh, ảnh minh họa với số lượng
đầy đủ để đáp ứng nhu cầu, tạo điều kiện cho giáo viên giảng dạy ngày càng tốt hơn.
Nhất là những bài vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh và thường thức mĩ thuật.
Đối với các cấp lãnh đạo, các ban ngành cần quan tâm nhiều hơn nữa về cơ sở vật
chất để tiến tới các trường đều có phòng học bộ môn và điều quan trọng là cần tổ chức
các buổi trao đổi kinh nghiệm hàng tháng giữa các nhóm trong huyện. Khuyến khích
động viên các giáo viên tích cực tham gia vào diễn đàn trao đổi về giáo án điện tử và
sáng kiến kinh nghiệm thông qua hệ thống tác nghiệp của phòng giáo dục.
Giáo viên cần chịu khó tìm tòi nghiên cứu các phương pháp, các ý tưởng mới cho
việc giảng dạy vì trong một bài dạy dù người giáo viên có sử dụng phương pháp

1. Sách giáo khoa, sách giáo viên mĩ thuật 7
16


2. Thực hành mĩ thuật 7 NXB GD (2006)
3. Sách con người và môi trường. NXB trẻ TP. HCM (2000)
4. Môi trường và ô nhiễm. NXB GD (1995)
5. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Mĩ thuật trung học cơ sở
Đàm Luyện, Bạch Ngọc Diệp, Nguyễn Quốc Toản - NXB Giáo dục - 2008.
6. Phương pháp giảng dạy mĩ thuật - Nguyễn Quốc Toản - NXB Giáo dục, 1999

DANH MỤC

17


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM NGHÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP
CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Mai Thị Liêm
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Nga Thủy

TT

1
2
3

4

Thủy.

Kết quả Năm học
đánh
đánh giá
giá xếp
xếp loại
loại
(A,B,C)
C
2007-2008
B

2011-2012

B

2013-2014

C

2015-2016

A

2018-2019

18