SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRIỆU SƠN 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT LỚP 12B4
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4

Người thực hiện: Lê Thị Phượng
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Công tác chủ nhiệm

THANH HOÁ, NĂM 2019


MỤC LỤC
Nội dung
Trang
I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lí luận
1.1. Khái niệm
1.2. Một số biểu hiện về mặt hành vi của HSCB
1.3. Tầm quan trọng của việc giáo dục HSCB
2. Thực trạng của vấn đề.

10
12
14
14
16
16
16
18
19


I. Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
Từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã xác định sự nghiệp trồng người không chỉ là
sự nghiệp của toàn nhân loại nói chung mà còn là của toàn Đảng và toàn dân ta
nói riêng. “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý
tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách,
phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc” [1]. Như Bác đã nói “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần
nhiều do giáo dục mà nên” [2]. Giáo dục là quá trình tác động tới thế hệ trẻ về
đạo đức, tư tưởng, hành vi nhằm hình thành niềm tin, lí tưởng, động cơ, thái độ,
thói quen ứng xử đúng đắn trong xã hội.
Ở các cở sở giáo dục, các trường học, các cấp học, giáo viên chủ nhiệm
(GVCN) có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức,
tác phong, lối sống cho học sinh (HS). Để thực hiện được công việc này, GVCN
cần phải có những kiến thức cơ bản về tâm lí học, giáo dục học cũng như cần có
hàng loạt các kĩ năng mềm trong sư phạm như: kĩ năng tiếp cận các đối tượng
học sinh khác nhau, nghiên cứu tâm lí lứa tuổi. Ngoài ra, GVCN cũng cần có
những nhạy cảm sư phạm để có thể dự đoán đúng, chính xác sự phát triển nhân

lượng cho lớp, cho trường và góp phần xây dựng quê hương đất nước.
Giúp các em thấy được công lao to lớn của cha mẹ - những người có công
sinh thành và nuôi dưỡng. Chỉ cho các em thấy được những vất vả mà thầy cô
từng ngày trực tiếp truyền đạt tri thức, kĩ năng sống cho các em. Từ đó, các em
có thể dần thay đổi và trở thành những người có ích cho xã hội.
Cũng qua đây, giúp cho một số ít thầy cô xóa đi những tư tưởng kì thị, phân
biệt đối xử với những học sinh chưa ngoan mà chúng ta cần xác định “ Tất cả vì
học sinh thân yêu”.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
HS cá biệt lớp 12B4 – Trường THPT Triệu Sơn 4 năm học 2018 – 2019
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích tổng hợp lí thuyết để xác định cơ sở lí luận của đề tài.
- Nghiên cứu về tâm lí, thực trạng, nguyên nhân của các học sinh cá biệt.
- Nghiên cứu thực tiễn, quan sát, trò chuyện, trao đổi với các em để hiểu thêm về
tâm tư, nguyện vọng của các em.
- Phương pháp phân tích thực tiễn để rút kinh nghiệm trong công tác giáo dục
HSCB của mình.
- Gặp gỡ, trao đổi thêm với phụ huynh để hiểu thêm về tâm lí, tính cách của các
em.
II. Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
1. Cơ sở lí luận
1.1. Khái niệm
Khái niệm về HSCB chưa được xác định một cách nhất quán trong lí luận
cũng như trong thực tiễn giáo dục. Mỗi người có quan điểm, cách lập luận khác
nhau. Tuy nhiên thuật ngữ học sinh cá biệt (HSCB) thường được dùng để chỉ

2


những HS có những nét cá tính riêng, có suy nghĩ và hành vi hoặc có những

trò chơi trên, đến trường các em thường lơ là việc học tập, không học, không
chú ý nghe giảng, ghi chép và làm bài tập, hoặc là tập trung nói chuyện về
những trò chơi mà mình tham gia mà thay vào đó là tinh thần uể oải, mệt mỏi
hoặc là ngồi gục mặt lên bàn để ngủ. Thậm chí có em còn tỏ ra là “ sành điệu”
và thích làm “ đại ca”… . Bên cạnh đó có không ít thầy cô giáo chỉ chú tâm dạy
3


chữ, kiến thức văn hóa mà sao nhãng, lơ là, thiếu biện pháp giáo dục HSCB dẫn
đến những hậu quả đáng tiếc. Thực trạng trên gây ra những băng hoại về đạo
dức, lối sống, phá hoại mọi hiệu quả của giáo dục.
- Theo thống kê (ngày 20/09/2018) từ ban nề nếp của trường, tổng số HSCB
năm học 2018 - 2019 là 35 HS, trong đó khối 10 có 13 HS; khối 11 có 12 HS và
khối 12 có10 HS với những biểu hiện hành vi cá biệt của các em được thể hiện
qua bảng sau:
Hành vi cá biệt

Khối 10

Khối 11

Khối 12

SL TL%

SL TL% SL TL%

- Vi phạm nề nếp của trường, của lớp,
mất trật tự trong giờ học, lười học bài,
đi học muộn, bỏ học, bỏ tiết ….


6

46,15

6

50

4

40

- Vi phạm pháp luật, đánh nhau, trộm
cắp, trấn lột, cờ bạc, lô đề…

5

38.46

4

33.33

3

30

- Tự ti, trầm cảm, ngại tiếp xúc với thầy
cô, bạn bè, hoang mang, sợ hãi, tiêu cực

đầu năm học. Cuối năm học, kết quả đạt được rất khả quan nên tôi xin chia sẻ
cùng bạn bè đồng nghiệp.
3. Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
3.1. Tìm hiểu tình hình HS cá biệt của lớp chủ nhiệm
3.1.1. Các cách tìm hiểu, thu thập thông tin về HS cá biệt
Để giáo dục được HSCB, người GVCN cần nắm bắt thông tin mọi mặt về
HS đó từ hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, quan hệ với mọi người xung
quanh, với bạn bè, người thân… đến sở thích, tâm tư nguyện vọng, ước mơ của
các em. Để làm được điều này tôi đã tiến hành khảo sát như sau:
- HS tự nhận thức về bản thân
1.
2.
3.
4.
5.

Những ưu/ khuyết điểm:
Sở thích:
Yêu/ghét:
Những mục tiêu, mong muốn:
Nhận xét của em về GV, bạn bè và gia đình:

Qua việc làm này HS có thể tự nhận thức về bản thân về những ưu, khuyết
điểm cần phát huy hoặc khắc phục của mình. Đồng thời GV có thể nắm được
thông tin cơ bản về cá tính của từng HS, giúp GV có cách tiếp cận phù hợp để
giáo dục các em tiến bộ.
- Tìm hiểu thông tin về HSCB qua GVCN cũ và các GVBM:
Do cô Nguyễn Thị Trang là GVCN cũ của lớp đã được cử đi học sau khi kết
thúc năm học lớp 11 của lớp B4. Lớp 12 tôi được phân công làm công tác chủ
nhiệm thay thế. Để làm tốt nhiệm vụ của mình tôi đã trò chuyện với GVCN cũ

Đối với HS nói chung và HSCB nói riêng GV cần phải biết lắng nghe. Vì
khi lắng nghe GV sẽ hiểu được những tâm tư nguyện vọng của HS. Chỉ khi thấu
hiểu thì mới trò chuyện chia sẻ được.
Bí quyết để lắng nghe và trò chuyện là GV cần phải tạo ra môi trường an
toàn, thân thiện để HS tin tưởng, cảm giác thoải mái. Để làm được như vậy GV
cần thể hiện cho HS đó thấy rằng mình muốn nghe từ cách nhìn cũng như cử
chỉ, thể hiện sự quan tâm lắng nghe để hiểu hơn là để đáp lại, tránh những việc
làm gây mất tập trung, giữ bình tĩnh và kiên nhẫn, không nóng vội, không cắt
ngang lời. Phải đặt mình vào vị trí của các em để có thể đồng cảm với các em,
tránh tranh cãi hoặc phê phán.
Để giáo dục HSCB, tôi thường hay tiến hành những cuộc nói chuyện cởi
mở với các em. Đối với những HSCB không nên thường xuyên phê bình và
dùng những lời nói nặng đến các em. Nếu làm vậy thì không những không đạt
được kết quả của mình mong muốn, mà thậm chí còn nhận được kết quả trái
ngược lại. Nếu ta cứ mãi phê bình các em ấy trước lớp thì các em ấy sẽ có
những hành động phản lại và trở nên xa lánh chúng ta.
Chính vì vậy, biết lắng nghe và trò chuyện thân mật gần gũi với các em, hiểu
được tính cách của các em nên tôi đã tạo được mối quan hệ gần gũi với các
HSCB. Tôi thực sự trở thành chỗ dựa đáng tin cậy nhất cho các em. Khi mối
quan hệ cô trò gần gũi, tốt đẹp hơn thì lúc này các em sẽ thổ lộ những tâm tư,
tình cảm riêng của mình mà không một chút ngần ngại. Lúc này tôi mới có thể
hiểu sâu sắc hơn về hoàn cảnh, tình huống các em đang gặp phải mà đưa ra
những lời khuyên hữu ích, kịp thời.
6


Ví dụ 1:
Trong lớp tôi chủ nhiệm có em Lê Văn Quang – một học sinh có ý thức học
tập còn yếu kém. Em chỉ thích đi chơi, hay giao du với bạn xấu ngoài trường,
nghiện chơi games onlie. Em thường chơi đến khuya nên mỗi sáng mai đến lớp

chỗ dựa duy nhất của em. Bố mất sớm, mẹ sớm hôm tảo tần nuôi em ăn học,
mong muốn em trở thành người tốt, người có ích cho xã hội. Bao vất vả nặng
nhọc mẹ đều gánh chịu để em có cơ hội, điều kiện học tập tốt bằng bạn, bằng
7


bè. Vậy mà em không nhận ra điều đó sao?. Gần đây cô nghe nói mẹ em bị ốm
do biết tin em không chịu học hành, lấy trộm tiền của các bạn, theo các bạn xấu
đi chơi. Thấy mẹ vậy em không thương, xót mẹ mình sao… ?”. Lúc này đây tôi
thấy mắt em đã đỏ, có thể những câu nói của tôi đã chạm vào tâm tư của em. Em
ngại với bạn với thầy cô nên không dám nói, tôi đã động viên chia sẻ với em rất
nhiều cả về vật chất lẫn tinh thần.
Thời gian dần trôi, em đã hiểu ra vấn đề và tôi cũng thường xuyên trao đổi
riêng và động viên em nhiều hơn. Em đã phần nào hiểu được những gì tôi đã
dành cho em và đã có những thay đổi đáng kể. Chính sự quan tâm giúp đỡ của
tôi đã khiến em tự tin hơn, quyết tâm học tập hơn, cuối năm học em đã đạt học
lực khá, hạnh kiểm tốt. Tuy vậy, đằng sau sự nhiệt tình, tâm huyết của GV đối
với học trò cũng rất cần có sự phối kết hợp giáo dục giữa nhà trường và gia đình.
3.2.2. Định hướng kịp thời cho HSCB.
HSCB thường là những HS không có lí tưởng sống, không có ước mơ, hoài
bão. Không chịu học tập, rèn luyện để hoàn thiện mình. Chính vì vậy GVCN cần
phải định hướng kịp cho HS dựa trên những thông tin thu thập được trong sổ
theo dõi HS để giúp các em xác định được mục tiêu của cuộc đời mình và trở
thành người hữu ích.
Ví dụ: Em Nguyễn Thị Vân AnhB là HS nữ cá biệt của lớp. Em đến lớp
nhưng không hề chú ý học bài. Em không có ước mơ gì cũng không biết sau khi
học xong lớp 12 sẽ làm gì. Bố mẹ em đã li hôn và đều có gia đình mới, em sống
với ông bà nội. Tuổi thơ thiếu thốn tình yêu thương của bố mẹ khiến em như mất
hết niềm tin vào cuộc sống. Em đi học để không làm buồn lòng ông bà mà thôi.
Qua những thông tin thu thập được về em, tôi thấy em học khá tốt môn văn

Bản thân các em HSCB cũng góp một phần không nhỏ cho thành tích đã đạt
được của lớp.
9


Kéo co nữ lớp 12B4
3.3. Giáo dục bằng tập thể lớp
Ở cấp THPT là thời điểm mà bạn bè có vị trí quan trọng trong đa số các
em, đặc biệt là đối với những học sinh cá biệt, các em lại càng coi trọng tình
bạn. Chính vì nắm bắt và hiểu được điều này nên bên cạnh giáo dục học sinh cá
biệt bằng tình cảm, bằng tâm lí tôi còn dùng biện pháp lấy tập thể ra để giáo dục
cá nhân. Khi tôi muốn tìm hiểu về những học sinh chưa ngoan của lớp mình, tôi
thường trao đổi với một số học sinh khác của lớp về các em ấy. Và tất nhiên tôi
cũng hướng dẫn các em trong lớp mình gần gũi, giúp đỡ và động viên bạn.
Hướng dẫn các em là phải tạo được mối quan hệ tốt và phải cho bạn thấy đặt
niềm tin ở nơi mình. Một khi bạn bè đã có niềm tin với nhau thì các em sẽ thoải
mái bộc lộ tâm tư với bạn mà không còn phải ngần ngại. Lúc này tôi đã thường
xuyên giữ mối liên lạc với một số học sinh khác trong lớp để biết được những
khó khăn mà các em học sinh cá biệt đang gặp phải. Từ đó hướng dẫn cho học
sinh lớp mình biết cách sẻ chia, tháo gỡ khó khăn với bạn, giúp bạn vượt lên
chính mình.
3.4. Phối hợp với các giáo viên bộ môn.
Có học sinh lại có biểu hiện cá biệt ở chỗ mối quan hệ với thầy cô của mình
chưa tốt, nhưng tôi nghĩ là chúng ta cần tạo mối quan hệ gần gũi, không quá
khắt khe, nên bao dung độ lượng, thể hiện sự quan tâm của chúng ta để các em
thấy được thầy cô như những người cha, mẹ thứ hai của mình. Luôn tạo được
10


niềm tin, dìu dắt, nâng đỡ các em khi các em vấp ngã trong học tập cũng như

3.5.1. Tạo ra các sân chơi phù hợp cho HSCB.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng HS trở nên cá biệt đó là vì
các em không có sân chơi phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân. Chính
vì thế các em không thấy trường học thú vị, các môn học không thể lôi cuốn các
em nên các em đều chán việc học ở trường và bỏ đi chơi tìm đến các thú vui
khác, có khi đó là những thú vui không lành mạnh
Để khắc phục tình trạng trên, tôi đã lên kế hoạch, phối hợp với các GVBM
và BCH Đoàn trường thành lập các câu lạc bộ như: CLB thể thao, câu lạc bộ
tiếng anh, câu lạc bộ tin học, câu lạc bộ âm nhạc, , … nhằm khơi gợi niềm đam
mê, phát huy được năng lực của bản thân HSCB, tạo niềm vui, hứng thú cho các
em mỗi khi đến trường, giúp các em HSCB có thể hòa đồng với tập thể, khẳng
định được bản thân mình.
Ngoài ra tôi cũng không bao che cho những học sinh vi phạm nề nếp trong
lớp mình, tôi thường phối hợp với đội thanh niên xung kích, đội cờ đỏ và đoàn
thanh niên bằng cách cung cấp danh sách những học sinh cá biệt của lớp mình
để kịp thời hỗ trợ theo dõi, nhắc nhở, xử lí vi phạm của các em. Phối hợp với
Ban giám hiệu nhà trường, đề xuất, xin ý kiến về biện pháp giáo dục, đề nghị
Ban giám hiệu cùng phối hợp để kịp thời phát hiện và xử lí những học sinh vi
phạm. Ngoài ra tôi còn phối kết hợp với tổ bảo vệ, nhân viên y tế, nhân viên thư
viện để giáo dục học sinh, đánh giá nhìn nhận học sinh một cách khách quan
nhất. Hơn nữa, lấy phong trào thi đua làm đòn bẩy nên biện pháp phối hợp này
luôn đạt hiệu quả cao.

Hai em nhận giấy khen của Đoàn TN nhà trường
12


3.5.2 Rèn luyện kĩ năng sống cho HSCB.
- Với tâm lí của tuổi mới lớn, thiếu kiểm soát, dễ bốc đồng, dễ bị kích động
bởi bạn bè cùng với việc thiếu những kiến thức về chuẩn mực đạo đức, kĩ năng

thay đổi và tiến bộ.
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, kết hợp với sự cố gắng nổ lực của
bản thân, tôi luôn vận dụng linh hoạt các biện pháp trên và cũng đã thu được
những kết quả khả quan. Cụ thể là lớp chủ nhiệm của tôi bây giờ đã có những
thay đổi, tiến bộ rõ nét ở năm học 2018-2019.
- 100% học sinh trong lớp tích cực tham gia các hoạt động phong trào do nhà
trường, đoàn trường tổ chức.
- Không có học sinh nào nghỉ học, bỏ học dở chừng.
- Không có học sinh nào vi phạm nội quy, nề nếp, phải đưa lên hội đồng kỉ
luật nhà trường.
- 100% học sinh trong lớp được xếp loại hạnh kiểm tốt, khá, không có em
nào bị xếp loại trung bình, yếu.
- 100% học sinh trong lớp được xếp loại học lực khá, trung bình, không có
em nào bị xếp loại yếu, kém.
- Quan hệ thầy trò ngày càng thêm gắn kết, gần gũi.
- Uy tín nhà giáo được nâng cao, tạo niềm tin cao trong học sinh và cha mẹ
học sinh
* Kết quả kiểm nghiệm:
4.1. Kết quả lớp đối chứng : Lớp 11B4 (năm học 2017-2018)
Hạnh kiểm
Học lực
Tốt
Khá
TB
Yếu
Giỏi Khá
TB
Yêú
29=

Giỏi Khá
TB
Yêú
18=
20
=
0
0
47,36% 52,63 %

GVCN trao giấy khen và phần thưởng cho những học sinh đạt HSTT cả năm,
HS Vân Anh đứng thứ hai từ trái sang phải
- Qua hai bảng thống kê học lực, hạnh kiểm của cùng một lớp ở năm học
2017 - 2018 và ở năm học 2018 - 2019 ta thấy được học sinh đã có những tiến
bộ rõ rệt ở cả hai mặt chất lượng.
- Nề nếp của lớp cũng đã thay đổi đáng kể. Ở năm học trước, lớp thường
xuyên xếp thứ 19, 20 trong xếp loại thi đua hàng tuần do đoàn trường, đội cờ đỏ
và đội thanh niên xung kích theo dõi. Tổng hợp thi đua cuối năm, lớp xếp thứ
19/20 lớp. Nhưng từ khi bước sang năm học mới 2018 – 2019, khi tôi áp dụng
các biện pháp trên, lớp tôi không tuần nào phải xếp thứ 16 trở đi nữa, mà lớp
15


chủ yếu xếp thứ 10,11,12, thậm chí đã có nhiều tuần lớp vươn lên xếp thứ 2,3,4
trên toàn trường và đã được biểu dương trong những buổi sinh hoạt dưới cờ.
Tổng kết thi đua năm học này, lớp tôi xếp thứ 11/23 lớp của toàn trường (Vượt
12 bậc so với năm học lớp 11). Để đạt được kết quả đáng khích lệ trên không thể
không kể đến những đóng góp và những tiến bộ rõ nét của các em từng được
cho là học sinh cá biệt như là Quang, Hưng, Anh, Thiện và Vân Anhb.
- Mặt khác đa số học sinh trong lớp đã có ý thức chủ động tích cực hơn trong

16


2. Kiến nghị
- Đối với nhà trường:
+ Tăng cường các tiết ngoại khóa về giáo dục đạo đức học sinh. Tạo sân chơi
lành mạnh cho học sinh bằng cách tổ chức nhiều hơn các hoạt động vui chơi,
giải trí cho các em.
+ Tăng cường công tác giáo dục kĩ năng sống cho học sinh để các em hiểu
thêm về vai trò, trách nhiệm của mình ở lứa tuổi học đường.
+ Nhà trường kết hợp với chính quyền địa phương để giáo dục học sinh cá biệt
+ Đoàn thanh niên, Ban giám hiệu, phụ huynh kết hợp với giáo viên chủ nhiệm
để cùng giáo dục các em đạt hiệu quả cao hơn.
- Đối với giáo viên: Bên cạnh công tác chuyên môn, cũng cần coi công tác chủ
nhiệm là một nhiệm vụ quan trọng và ý nghĩa của một người giáo viên. Người
giáo viên cần luôn luôn tự học, tìm tòi những phương pháp chủ nhiệm mới để áp
dụng vào quá tŕnh chủ nhiệm. Đồng thời giáo viên luôn phải học hỏi, rút kinh
nghiệm để ngày càng hoàn thiện mình hơn, làm tốt công tác chủ nhiệm hơn.
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của tôi trong quá trình chủ nhiệm
lớp. Tôi hy vọng đề tài này có thể góp thêm một phần nhỏ để nâng cao hiệu quả
của công tác chủ nhiệm trong những năm học tới . Trong phần trình bày chắc
hẳn không tránh khỏi sai sót, rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô. Xin
chân thành cảm ơn.

XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 22 tháng 05 năm 2019.
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

giá xếp loại.
Huyện /Tỉnh); Tỉnh
(A,B hoặc C)
…
Tỉnh
C

Năm học
đáng giá xếp
loại
2014 - 2015

19