I . LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết: Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát
triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên
của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp Một; hình thành và phát triển ở trẻ
em những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng,
những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa
những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và
cho việc học tập suốt đời. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục
tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non và hoạt động làm quen chữ viết ở
lớp mẫu giáo là hoạt động chính để giúp trẻ có một số kĩ năng ban đầu về việc
đọc và viết.
Thế nhưng tâm lý chung của rất nhiều phụ huynh hiện nay là thích con biết
đọc, biết viết sớm trước khi vào lớp Một. Nhiều cha mẹ đã không cân nhắc kỹ,
bắt con học sớm, chạy đua vào Một ngay từ lúc 5- 6 tuổi bằng cách cho trẻ đi
học thêm, học chương trình lớp Một trong khi đó trẻ mẫu giáo phải “chơi mà
học, học bằng chơi”. Và kết quả thực tế là trẻ học giỏi đâu chưa thấy, chỉ thấy
phổ biến tình trạng thầy cô và cha mẹ kêu trẻ chủ quan, chán học vì đã học
trước rồi, hoặc tâm lí sợ học vì thấy học căng thẳng từ bé. Mỗi ngày đi học làm
mệt mỏi cả cha mẹ và con chứ không thấy “mỗi ngày đến trường là một ngày
vui”. Làm sao để trẻ không mất cơ hội vui chơi, học hỏi các kỹ năng sống, rèn
luyện sức khỏe, sự dẻo dai, tư duy tập trung… tạo tiền đề cho việc học sau này
nhưng vẫn không thụt lùi so với các bạn đã học chữ cái sớm? Vì vậy vấn đề đặt
ra làm thế nào trẻ học chữ với một tâm trạng hào hứng, thích thú, tò mò? Trẻ
nhận biết nhanh và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt để trẻ vận dụng linh hoạt
chữ cái, để khi bước vào ngưỡng cửa của trường Tiểu học trẻ không bỡ ngỡ hay
chủ quan ỷ lại vì đã học hết rồi chương trình lớp Một. Trẻ cần được trang bị

1


những kiến thức, kỹ năng nền tảng để chuẩn bị tốt nhất cho việc vào lớp Một

chơi cho cháu. Nhà trường trang bị cho lớp tivi, thẻ chữ cái để dạy.
- Đa số cháu khỏe mạnh, nhanh nhẹn sớm quen với nề nếp lớp.
- Bản thân yêu nghề mến trẻ, có trình độ trên chuẩn về chuyên môn
nghiệp vụ nên nắm bắt được các đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ, nhiệt tình và có
nhiều năm kinh nghiệm trong công tác. Biết ứng dụng công nghệ thông tin tạo
hứng thú cho trẻ trong học tập và trong các hoạt động.
* Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi đó tôi gặp một số khó khăn như sau:
- Đa số phụ huynh là nông dân và công nhân ở các công ty đi làm cả ngày
nên ít có thời gian quan tâm, chăm sóc con cái, chưa quan tâm đến việc học của
cháu, đưa đón cháu chưa thường xuyên, chưa kịp thời trao đổi với giáo viên về
tình hình học tập của cháu.
- Nhiều cháu chưa qua lớp 3- 4 tuổi, 4- 5 tuổi. Các cháu tuy có cùng độ
tuổi nhưng nhận thức không đồng đều.
- Bên cạnh đó một số phụ huynh lại mong muốn con biết viết chữ, đọc
chữ sớm. Một số cháu chưa chú ý khi học, chưa có ý thức học tập, sự hiểu biết
về chữ cái của trẻ chưa đồng đều. Có trẻ đã được ba mẹ, người thân cho làm
quen chữ cái ở nhà, ngược lại có trẻ chưa biết gì về chữ cái.
- Còn một khó khăn nữa là học sinh trên địa bàn có cha mẹ là người gốc
Bắc nói chưa chuẩn một số từ có chứa phụ âm đầu l- n, chẳng hạn từ “cái nồi”
mà nói thành “cái lồi”, hay “gạo nếp” thành “gạo lếp”, hay “lung linh” lại nói là
“nung ninh”...
Với nhiều năm dạy lớp mẫu giáo 5- 6 tuổi, tôi nhận thấy việc cho trẻ nhận
biết và phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt không phải là việc dễ làm. Nhiều trẻ
chưa hứng thú tham gia hoạt động, nhiều trẻ chưa nhớ mặt chữ cái, còn nhầm
3


lẫn chữ nọ sang chữ kia, viết còn bị ngược. Khi phát âm nhiều trẻ còn phát âm
chưa chính xác, còn ngọng nghịu. Từ thực tế đó tôi đã cố gắng tìm kiếm những

7.
8.

theo từng chủ đề.
Biện pháp 2: Tổ chức tốt hoạt động Làm quen chữ viết
Biện pháp 3: Cô giáo phải là người phát âm chuẩn
Biện pháp 4: Tạo môi trường chữ cái trong và ngoài lớp học
Biện pháp 5: Dạy trẻ làm quen với chữ viết ở mọi lúc, mọi nơi
Biện pháp 6: Thực hiện nguyên tắc “Mưa dầm thấm lâu”
Biện pháp 7: Chú ý đến từng cá nhân trẻ
Biện pháp 8: Tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh

Cụ thể từng biện pháp như sau:
1. Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động làm quen chữ
viết theo từng chủ đề.

4


Ngay từ đầu năm học, bản thân tôi nghiên cứu kỹ các nhóm chữ để lập kế
hoạch cụ thể cho từng chủ đề. Kế hoạch này được thực hiện xuyên suốt từ nhà
trường cho đến tổ khối, đến giáo viên và đến trẻ. Việc lập kế hoạch này nhằm
giúp cho việc tổ chức các hoạt động làm quen chữ viết diễn ra tốt hơn.
1. Chủ đề “Phương tiện giao thông”(3 tuần)

Làm quen các nét cơ bản: nét ngang, nét thẳng đứng, nét xiên, nét móc
ngược, nét móc xuôi, nét móc hai đầu, nét khuyết trên, nét khuyết trên dưới, nét
cong hở phải, nét cong hở trái.
2. Chủ đề “Trường mầm non”(2 tuần)


11. Chủ đề: “Trường tiểu học” (2 tuần)

Ôn các nhóm chữ cái.
2. Biện pháp 2: Tổ chức tốt hoạt động Làm quen chữ viết
Đây là hoạt động chính nhằm giúp trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái
tiếng Việt. Để dạy tốt hoạt động này theo hướng đổi mới hiện nay đòi hỏi người
giáo viên mầm non phải tự suy nghĩ để tìm tòi ra biện pháp giúp trẻ học tốt hoạt
động làm quen chữ viết. Trẻ mầm non “chơi mà học, học bằng chơi” và theo
nguyên tắc lấy trẻ làm trung tâm. Do đó trước khi lên hoạt động, tôi đã xây
dựng kế hoạch cụ thể, tìm tòi phương pháp phù hợp, chuẩn bị đồ dùng giáo cụ
với tiêu chí bền, rẻ, đẹp; giúp thu hút sự chú ý của trẻ, tạo hứng thú cho trẻ học
làm quen chữ viết. Cụ thể như sau:
Đầu tiên tôi phải nắm vững nội dung, phương pháp dạy, hình thức đổi mới
của hoạt động này. Việc dạy chữ cái không chỉ đơn thuần là dạy nhận biết 29
chữ cái mà còn giúp trẻ nhận ra chữ cái đó có trong từ theo từng chủ đề. Do vậy
khi cho trẻ làm quen chữ cái mới, tôi thường thu hút trẻ bằng hình ảnh. Sau đó
đố trẻ hình ảnh gì, cô giới thiệu băng từ của hình ảnh đó, cho trẻ đồng thanh
băng từ và tìm chữ cái đã học, cô giới thiệu chữ cái mới sẽ học. Ví dụ hoạt động
làm quen chữ cái p, q trong chủ đề Nước và các hiện tượng thiên nhiên:
Ổn định tổ chức: Tôi cho trẻ xem một đoạn phim ngắn chiếu cảnh mưa, sấm
chớp.
Cho trẻ kể về đoạn phim vừa xem: có mây đen kéo đến, mưa, sấm chớp
Sau đó cho trẻ xem hình ảnh tia chớp, nói cho trẻ biết chớp là một hiện
tượng thiên nhiên xuất hiện khi có trời mưa.
- Cô giới thiệu băng từ “tia chớp”
+ Cô đọc từ, cả lớp đọc từ
6


- Trong băng từ “tia chớp” có mấy tiếng? ( 2 tiếng) Mấy chữ cái? (7 chữ cái)

+ Giống nhau: Cùng có 1 nét thẳng đứng.
+ Khác nhau: ngoài nét thẳng đứng, chữ h có thêm 1 nét móc xuôi, còn chữ k có
thêm 2 nét xiên ngắn ở phía bên phải.
Để giúp trẻ khắc sâu các chữ cái vừa học thì trò chơi là công cụ hữu hiệu
nhất. Tôi luôn tìm tòi, suy nghĩ các trò chơi mới phù hợp với độ tuổi, với nhận
biết của trẻ và tham khảo thêm đồng nghiệp hay tìm trên mạng Internet các trò
chơi với chữ cái để tổ chức cho trẻ chơi. Tôi luôn tổ chức trò chơi phù hợp với
chủ đề đang học để ôn luyện củng cố kiến thức cho trẻ.
Ví dụ: Chủ đề gia đình: Cho trẻ chọn đồ dùng trong gia đình có gắn chữ
cái vừa học. Đội 1 chọn đồ dùng phục vụ cho việc ăn có chữ cái e. Đội 2 chọn
đồ dùng phục vụ cho việc uống có chữ cái ê.
Chủ đề Thế giới thực vật: trò chơi Gắn lá cho cành: những chiếc lá có chữ cái
vừa học (u, ư); hay trò chơi xếp bông hoa thành hình chữ cái vừa học; chọn rau
ăn lá có chữ cái i, rau ăn củ có chữ cái t và rau ăn quả có chữ cái c.…

8


Chủ đề Thế giới động vật: trò chơi Gà con tìm mẹ: mỗi cháu đội mũ làm chú gà
con, trên mỗi chiếc mũ có gắn chữ cái vừa học (chữ l, hoặc chữ n, hoặc chữ m).
Cô đặt xung quanh lớp 3 con gà mẹ có chữ cái lần lượt l, n, m. Chú gà con đi
kiếm thức ăn, khi cô giả tiếng kêu của gà mẹ làm hiệu lệnh: “tục tục... tục tục...”
thì các chú gà con phải nhanh chóng chạy về tìm gà mẹ có chữ cái giống với
chữ cái của gà con.
Hoặc chủ đề Ngành nghề: trò chơi Gánh lương thực về nhà: chia lớp làm 2 đội
thi đua đi trên ván kê dốc lên chọn sản phẩm của nghề nông như bắp, khoai
lang, khoai mì, lúa có gắn chữ cái s, x. Đội 1: chọn lương thực có chữ cái s. Đội
2: chọn lương thực có chữ cái x.
Hay chủ đề Thế giới động vật: trò chơi Thi xem đội nào nhanh: 3 đội thi đua lần
lượt bật xa lên chọn các con vật sống trong rừng có chữ cái vừa học (b, d, đ)

Hôm sau đến hoạt động làm quen chữ viết, giới thiệu cho cháu chữ cái mới sẽ
học trong băng từ “bánh chưng” có chữ cái g, “bánh dày” có chữ cái y. Với cách
làm này tôi nhận thấy trẻ rất hào hứng, thích thú tham gia học, nhận biết chữ cái
tốt hơn.

10


Hình 3: Cô và trẻ cùng làm đồ dùng chuẩn bị cho hoạt động học ngày hôm
sau
3. Biện pháp 3: Cô giáo phải là người phát âm chuẩn
Cô giáo là người hướng dẫn, làm mẫu để trẻ quan sát bắt chước. Bởi cô giáo
là người dạy trẻ từ lúc còn thơ bé, lúc trẻ học ăn học nói, bi bô từng câu từng từ.
Giai đoạn mầm non, đặc biệt là khi trẻ 5- 6 tuổi cũng là bước chuẩn bị cho trẻ
bước vào trường tiểu học nên Giáo viên mầm non có ảnh hưởng rất lớn đến
tương lai của trẻ. Do đó khi dạy trẻ chữ cái mới, để giúp trẻ phát âm đúng thì
trước tiên giáo viên phải luyện phát âm thật chuẩn xác, nhất là đối với những
chữ cái như x- s, hay l –n, hay b- p, v- r. Khi cô phát âm mẫu cho trẻ nghe, cần
hướng trẻ lắng nghe thật kỹ để đoán xem cách phát âm của cô như thế nào.
Ví dụ: Khi phát âm chữ cái p: cô phát âm bằng môi: Hai môi cô bật mạnh
phát âm “p”, đồng thời cho trẻ phân biệt với cách phát âm chữ b. Hoặc khi phát
âm chữ q: miệng của cô hơi tròn và nhọn phát âm “q”. Còn chữ l: cô uốn cong
lưỡi rồi bật mạnh lưỡi khi đọc; chữ n: để lưỡi giữa hai hàm răng và thẳng lưỡi,
khi phát âm n nhẹ nhàng.

11


Để cho trẻ nhận biết và phát âm đúng 29 chữ cái, tôi luôn cố gắng gọi nhiều
trẻ phát âm để tôi sửa sai cho trẻ kịp thời, nhất là những chữ cái mà dân địa

động và hình ảnh minh hoạ của góc. Trong hoạt động học làm quen chữ viết tôi
cho trẻ tìm chữ cái vừa học có trên mảng trường xung quanh lớp. Điều này giúp
khả năng quan sát nhạy bén hơn. Ngoài ra trong các giờ chơi trẻ tới từng góc
đọc chữ cái đã học hoặc đố nhau chữ gì?

Hình 4: Trẻ cùng nhau ôn luyện chữ cái
Tôi tạo cho lớp góc thư viện bằng những quyển truyện tranh do trẻ đóng góp
để trẻ xem tranh, đọc chữ cái hoặc cho trẻ đọc thơ với tranh chữ to. Lúc này trẻ
chưa thể đọc truyện, thơ được nhưng với vốn chữ cái đã học, trẻ tự ghép chữ để
ôn chữ cái hoặc tự kể truyện theo tranh...

13


Hình 5: Trẻ “đọc” sách truyện tranh ở góc thư viện lớp
Ở góc thiên nhiên ngoài lớp học, tôi gắn tên cây cảnh, tên hoa, tên loại rau
trong vườn trường.Việc làm này không những giúp cho trẻ hiểu về thế giới các
loài cây, loài hoa, mà còn giúp trẻ biết tên, chữ, từ, của cây đó, tập "đọc" tên các
cây trong sân trường, góc thiên nhiên. Tôi luôn khuyến khích trẻ đọc các chữ cái
đã học trong các từ dán ở trong và ngoài lớp.

14


Hình 6: Môi trường ngoài lớp
5. Biện pháp 5: Dạy trẻ làm quen với chữ viết ở mọi lúc, mọi nơi
Để giúp trẻ nhận biết 29 chữ cái tiếng học bằng chơi Việt, tôi luôn cố gắng
tranh thủ các hoạt động trong ngày mọi lúc mọi nơi để cho trẻ làm quen chữ viết
một cách hợp lí:
+ Hoạt động đón, trả trẻ: có thể gắn ảnh có tên của trẻ vào góc bé đến lớp,



Hình 8: Trẻ vẽ, tô màu, xếp chữ, nặn chữ cái vừa học
6. Biện pháp 6: Thực hiện nguyên tắc “Mưa dầm thấm lâu”
Trẻ mầm non dễ nhớ nhưng lại mau quên. Mới chỉ buổi sáng, chiều cô hỏi lại
trẻ không nhớ nữa. Do đó cần thực hiện nguyên tắc Mưa dầm thấm lâu. Đối với
những trẻ chưa nhận biết, phát âm chưa đúng các chữ cái đã học, tôi tổ chức cho
trẻ ôn luyện mọi lúc mọi nơi, giờ chơi, giờ đón- trả trẻ. Có câu “Học thầy không
tày học bạn” nên tôi cho những bạn giỏi đã thuộc chữ cái kèm thêm cho bạn
chưa thuộc chữ cái. Bạn cùng trang lứa chỉ giúp cho nhau khi cùng học cùng
chơi tôi thấy rất hiệu quả.

17


Hình 9: Trẻ thuộc chữ chỉ cho bạn chưa thuộc chữ
Mỗi tuần tôi đều lên kế hoạch ôn chữ cái đã học cho trẻ vào hoạt động theo ý
thích. Ví dụ ôn nhóm chữ o, ô, ơ, tôi tiến hành như sau: Tôi chuẩn bị mỗi trẻ
một rổ đựng thẻ chữ cái o, ô, ơ và một số chữ cái khác. Tôi đọc bài vè liên quan
đến chữ cái nào thì trẻ tìm chữ cái đó đưa lên cao và đồng thanh.
* Chữ o:
Ve vẻ vè ve...
Nghe vè tôi kể
Hương thơm ngào ngạt
Là hoa ngọc lan
Màu trắng dịu dàng
Cánh dài nho nhỏ
Chữ o, chữ o ấy mà chữ o...
18


con biết đọc biết viết trước khi vào lớp một nên nôn nóng, ép con học chữ sớm.
Bên cạnh đó có những phụ huynh hiểu được việc học ở trường mầm non là hình
thành cho trẻ những kĩ năng để chuẩn bị cho trẻ vào học lớp Một… Vì vậy, khi
cho trẻ làm quen chữ viết, tôi luôn chú ý đến tính giáo dục cá nhân, khắc phục
những mặt hạn chế cũng như phát huy những điểm mạnh của trẻ, củng cố, bổ
sung các kiến thức, kĩ năng, cách phát âm, nhận mặt chữ cho trẻ.
Cách thực hiện như sau: đối với những trẻ nhút nhát, tôi thường quan tâm,
trò chuyện hỏi han trẻ, giờ học tôi động viên, khuyến khích cháu để giúp cháu
đó mạnh dạn tham gia vào các hoạt động, mạnh dạn phát âm các chữ cái khi cô
hỏi, luôn khen ngợi cháu kịp thời. Trong giờ học, tôi gọi các cháu còn yếu phát
âm, tuyên dương cháu kịp thời khi cháu phát âm to, rõ và chính xác. Còn với
những cháu đã nhận biết chữ cái, khi cho làm quen chữ cái mới, tôi thường đố
cháu đây là chữ gì để khơi gợi vốn kiến thức của trẻ. Tôi cũng trao đổi hằng
ngày với phụ huynh để họ hiểu trẻ cần học theo đúng độ tuổi, không nôn nóng
ép trẻ học trước khiến cháu không còn hứng thú trong hoạt động làm quen chữ
viết nữa. Tôi dẫn chứng cho phụ huynh xem những bài báo về tác hại của việc
học chữ sớm. Với những phụ huynh có smart phone, tôi gởi họ những bài viết
đó để họ đọc.

20


Hình 10:
Đối với trẻ hiếu động thường nghịch ngợm và không chú ý trong các giờ học
khi cô giáo giảng bài nên không nhớ được chữ cái, cấu tạo chữ, cách phát âm
chữ, tôi phải luôn quan tâm chú ý đến và tìm những hình thức thu hút sự chú ý
của trẻ. Sau mỗi hoạt động học, tôi ghi chép đánh giá trẻ vào sổ nhật ký lớp,
những trẻ đạt hay chưa đạt để rèn luyện thêm ngoài giờ cho trẻ, đồng thời trao
đổi với phụ huynh cho kịp thời. Qua thời quan thực hiện biện pháp trên tôi
nhận thấy trẻ có sự tiến bộ rõ nét, hứng thú nhận biết và phát âm chữ cái tiếng

KẾT QUẢ

Đầu năm
Số lượng Tỉ lệ
Trẻ nhận biết và phân biệt
15/30
50 %

Cuối năm
Số lượng Tỉ lệ
29/30
96,7%

được các chữ cái đã học
Trẻ phát âm chuẩn, chính xác

18/30

60 %

28/30

93,3%

các chữ cái đã học

- Về phía phụ huynh: Các bậc phụ huynh đã dành thời gian quan tâm đến việc
học của con, nhất là đối với hoạt động làm quen chữ viết, cụ thể là nhận biết và
phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt, giúp trẻ ôn luyện ở nhà. Phụ huynh không
còn nôn nóng ép trẻ học chữ theo khuôn khổ như ở trường Tiểu học mà biết tạo

chữ cái.
- Thường xuyên tuyên truyền phối hợp với phụ huynh trong mọi thời điểm để
giúp trẻ nhận biết và phát âm chữ cái tốt hơn.
Trên đây là một số giải pháp hữu ích giúp trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi nhận
biết, phát âm đúng 29 chữ cái tiếng Việt mà tôi đã triển khai thực hiện và đạt
hiệu quả ở lớp. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của Hội đồng khoa
học để giải pháp hữu ích của tôi được hoàn thiện hơn.
Đức Tín, ngày 23 tháng 12 năm 2017
Người viết

Nguyễn Thụy Linh Quyên

24


Nhận xét của hội đồng khoa học nhà trường
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………