MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm.
2.3. Các giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1. Các địa chỉ tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong
môn địa lí 9 phần Địa lí kinh tế
2.3.2. Nguyên tắc, phương thức, phương pháp giáo dục bảo vệ

Trang
2
2
3
4
4
5
5
5
6
6
7

môi trường trong trường THCS
a. Nguyên tắc giáo dục
b. Phương thức giáo dục

loài người. Chính vì vậy, bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại và

1


của mỗi quốc gia. Các nhà khoa học và quản lí đã xác định một trong những
nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý
thức của con người. Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp
hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện
mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đất nước. Thông qua giáo
dục, từng người và cộng đồng được trang bị kiến thức về môi trường, ý thức bảo
vệ môi trường, năng lực phát hiện và xử lí các vấn đề về môi trường. Giáo dục
bảo vệ môi trường còn góp phần hình thành nhân cách người lao động mới,
người chủ tương lai của đất nước-người lao động, người chủ có thái độ thân
thiện với môi trường, phát triển kinh tế hài hòa với bảo vệ môi trường, đảm bảo
nhu cầu của hôm nay mà không phương hại đến các thế hệ mai sau. Giáo dục
bảo vệ môi trường là vấn đề có tính chiến lược của mỗi quốc gia và toàn cầu.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong công cuộc
xây dựng và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta chủ trương phát triển
kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội - đảm bảo phát triển
bền vững quốc gia. Nhiều văn bản đã được ban hành nhằm thể chế hóa công tác
bảo vệ môi trường, trong đó có công tác giáo dục bảo vệ môi trường. Nghị quyết
số 41/NQ-TƯ ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính trị về tăng cường công
tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước.
Cụ thể hóa và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước,
ngày 31 tháng 1 năm 2005, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị “Về
việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường”. Chỉ thị đã xác định
nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ
năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng hình thức phù hợp trong các

trong dạy học địa lý 9 phần “ Địa lý kinh tế”. Qua bài viết này tôi mong muốn
được trao đổi cùng các đồng nghiệp một số kinh nghiệm tôi đã áp dụng thành
công trong quá trình giảng dạy môn địa lý lớp 9.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
Việc giáo dục môi trường không chỉ cho hôm nay mà cho cả ngày mai.
Nhằm xây dựng một môi trường “ xanh, sạch, đẹp” và một xã hội trong lành.
3


Giáo dục bảo vệ môi trường nhằm giúp cho học sinh có kiến thức về ô nhiễm
môi trường, bảo vệ môi trường. Giáo viên phải là người làm gương cho học
sinh, luôn có ý thức hướng dẫn và nhắc nhở học sinh kiên trì thực hiện những
việc làm hằng ngày có ý nghĩa bảo vệ môi trường và giáo dục học sinh biết yêu
quí gần gũi với môi trường. Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên về giáo dục
bảo vệ môi trường trong nhà trường.
Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh kỹ năng biết giữ vệ sinh không
những ở gia đình mà còn ở mọi nơi, biết trở thành một tuyên truyền viên và có
hành động đúng đắn góp phần bảo vệ môi trường …. Hình thành cho học sinh
thái độ thiện cảm bảo vệ môi trường, đồng thời có phản ứng đối với các hành vi
xấu như: xả rác bừa bãi nơi công cộng, chặt phá rừng….Đó là mục đích nghiên
cứu của đề tài này.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
- Thực trạng của vấn đề bảo vệ môi trường nói chung và đối với học sinh nói
riêng.
- Các giải pháp để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường đối với học sinh trong
trường THCS.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
Để thực hiện đề tài này bản thân tôi đã sử dụng những phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra qua những tiết dự giờ đồng nghiệp cùng bộ môn, điều
tra mức độ tiếp thu bài của học sinh và đánh giá kết của từng tiết dạy.

lý lứa tuổi. Hệ thống kiến thức và kĩ năng được triển khai qua các môn học và
các hoạt động theo hướng tích hợp nội dung qua các môn học, thông qua chương
trình dạy học chính khoá và các hoạt động ngoại khoá, đặc biệt coi trọng việc
đưa vào chương trình môn hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục và Đào tạo đã có nhiều chủ trương về
công tác giáo dục bảo vệ môi trường:
- Nghị quyết số 41/NQ-TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ chính trị về
tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước.
- Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2001 của thủ tướng
chính phủ về việc phê duyệt đề án: “ Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào
hệ thống giáo dục quốc dân”.
- Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày 02 tháng 12 năm 2003 của Thủ
tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến
năm 2010 và định hướng đến năm 2020.
- Chỉ thị “Về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường” ngày 31
tháng 1 năm 2005 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. [1]
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế- xã hội trong những năm
qua đã làm mới đổi xã hội Việt Nam. Chỉ số tăng trưởng kinh tế không ngừng
2. Ở mục 2.1 đoạn từ” Môi trường... Đào tạo” tác giả tham khảo từ TLTK số 1

5


được nâng cao. Tuy vậy, sự phát triển kinh tế chưa đảm bảo với việc bảo vệ môi
trường. Vì vậy, môi trường Việt Nam đã xuống cấp, nhiều nơi môi trường đã bị
ô nhiễm nghiêm trọng. Đảng và nhà nước đã đề ra nhiều chủ trương, biện pháp
nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường. Hoạt động bảo vệ môi trường được
các cấp, các ngành và đông đảo tầng lớp nhân dân quan tâm và bước đầu thu

thách thức; mức độ tích hợp: liên hệ.
- Bài 7: Các nhân tố ảnh hưởng đến dự phát triển và phân bố nông nghiệp:
Mục I: Các nhân tố tự nhiên; mức độ tích hợp: bộ phận.

6


- Bài 8: Sự phát triển và phân bố nông nghiệp: Mục I/2: Cây công nghiệp; mức
độ tích hợp: liên hệ.
- Bài 9: Sự phát triển và phân bố Lâm nghiệp, Thủy sản: Mục I/1: Tài nguyên
rừng và Mục II/1: Nguồn lợi thủy sản; mức độ tích hợp: bộ phận.
- Bài 11: Các nhân tố ảnh hưởng đến dự phát triển và phân bố công nghiệp:
Mục I: Các nhân tố tự nhiên; mức độ tích hợp: bộ phận.
- Bài 12: Sự phát triển và phân bố công nghiệp: Mục II: Các ngành công nghiệp
trọng điểm; mức độ tích hợp: liên hệ.
2.3.2. Nguyên tắc, phương thức, phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường
trong trường THCS:
a. Nguyên tắc giáo dục:
- Giáo dục bảo vệ môi trường là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, tích hợp vào
các môn và các hoạt động. Giáo dục bảo vệ môi trường không phải là ghép thêm
vào chương trình giáo dục như là một bộ môn riêng biệt hay một chủ đề nghiên
cứu mà nó là một hướng hội nhập vào chương trình. Giáo dục môi trường là
cách tiếp cận xuyên bộ môn. Vì thế cần xác định mục tiêu, nội dung và phương
pháp giáo dục bảo vệ môi trường phải phù hợp với mục tiêu đào tạo của từng
cấp học, lớp học và từng độ tuổi.
- Giáo dục bảo vệ môi trường phải trang bị cho học sinh một hệ thống kiến
thức tương đối đầy đủ về môi trường và kĩ năng bảo vệ môi trường, phù hợp với
tâm lí lửa tuổi.
- Nội dung giáo dục bảo vệ môi trường phải chú ý khai thác tình hình thực tế
môi trường của từng địa phương và từng mục tiêu về kiến thức- kĩ năng của

dục bảo vệ môi trường.
+ Mức độ liên hệ thì có điều kiện liên hệ một cách logic.
- Ngoài các hoạt động trong lớp học, thì các hoạt giáo dục bảo vệ môi trường
còn được tích ngoài lớp học như câu lạc bộ về môi trường sinh hoạt theo từng
chủ đề cụ thể; hoạt động tham quan theo chủ đề; điều tra khảo sát nghiên cứu
tình hình môi trường địa phương; tổ chức thi tìm hiểu về môi trường …[1]
c. Các phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường.
Phương pháp tích hợp giáo dục môi trường trong môn địa lí về cơ bản là
những phương pháp thường được sử dụng để dạy môn học. Tuy nhiên, trong các
phương pháp đó có một số phương pháp có nhiều khả năng giáo dục môi trường
một cách hiệu quả cần quan tâm, đó là những phương pháp đòi hỏi học sinh phải
bộc lộ được nhận thức, quan điểm, ý thức, thái độ, đưa ra được những giải
pháp… trước các vấn đề của môi trường. Ví dụ như phương pháp đàm thoại,
phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan ( tranh ảnh, băng, đĩa hình có
nội dung về môi trường). phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp dạy học
phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát thực
tế, phương pháp dạy học theo dự án.
2.3.3. Phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí 9 phần địa lí kinh tế:
a. Phương pháp đàm thoại:
Đàm thoại là phương pháp dạy học có lịch sử lâu đời và được sử dụng
thường xuyên trong giảng dạy Địa lí ở trường phổ thông từ trước đến nay. Đàm
thoại về thực chất là phương pháp dạy học mà ở đó giáo viên sử dụng hệ thống
câu hỏi để dẫn dắt, hướng dẫn học sinh tìm hiểu và lĩnh hội nội dung của bài
học. Như vậy, hệ thống câu hỏi là cốt lõi của phương pháp đàm thoại.
Đối với việc liên hệ kiến thức giữa bài học chính với kiến thức môi
trường thì phương pháp đàm thoại gợi mở được sử dụng rộng rãi và phổ biến
nhất. Để mang lại hiệu quả thì hệ thống câu hỏi ở mức độ phát huy sự tìm tòi và
sáng tạo của học sinh, câu hỏi cần gắn kiến thức môn học đã biết với kiến thức
8


so sánh hai sự vật, hiện tượng địa lí đã biết; dựa vào cái đã biết để tìm ra cái
đang cần biết, để thực hiện được hai yêu cầu này học sinh phải vận dụng các
kiến thức đã học, để tìm ra kiến thức mới và để liên hệ với thực tế ở địa phương
mình, nếu hệ thống câu hỏi tốt thì tác dụng của phương pháp đàm thoại không
nhỏ: vừa thực hiện được mục đích giáo dục môi trường, vừa phát triển tư duy
học sinh, vừa giúp học sinh vận dụng được kiến thức vào thực tế của địa phương
mình.
b. Phương pháp sử dụng tranh, ảnh Địa lí:
Trong dạy học Địa lí, việc sử dụng các phương tiện trực quan có một ý
nghĩa lớn, bởi vì học sinh chỉ có thể quan sát được một số các vấn đề về môi
trường nơi các em đang sống; còn phần lớn các vấn đề môi trường ở Việt Nam
và trên thế giới thì học sinh không có điều kiện quan sát trực tiếp, mà chỉ có thể
nhận biết được trên cơ sở các phương tiện trực quan.

9


Bản chất của phương pháp trực quan là hệ thống các cách sử dụng phương
tiện trực quan để phát hiện, khai thác và lĩnh hội kiến thức.
Trong dạy học Địa lí, phương tiện trực quan rất đa dạng, song việc tích
hợp giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh bằng các tranh ảnh là dễ thực hiện
và mang lại hiệu quả cao.
Việc sử dụng tranh ảnh có nội dung về môi trường giúp học sinh dễ dàng
nhận biết được những vấn đề của môi trường như hiện tượng ô nhiễm không
khí, ô nhiễm nước, hiện tượng xói mòn đất ở những vùng đất trống, đồi trọc...
Cùng với những bức tranh trong sách giáo khoa, trong khi dạy Địa lý giáo
viên nên sử dụng những ảnh minh hoạ có nội dung phù hợp và sắp xếp theo từng
chủ đề.
Khi hướng dẫn học sinh quan sát, trước hết giáo viên cần xác định mục
đích, yêu cầu của việc quan sát tranh. Sau đó, yêu cầu học sinh nêu tên của bức


Tranh ảnh các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng [2]
3. Chúng ta phải làm gì để bảo vệ rừng? Là học sinh đang ngồi trên ghế nhà
trường em có suy nghĩ gì để góp phần nhỏ bé của mình vào bảo vệ môi trường?
Tương tự, ở mục II phần 1: Nguồn lợi thuỷ sản, sau khi học sinh đã biết được
nước ta có nhiều điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên thuận lợi để phát
triển khai thác và nuôi trồng thuỷ sản, biết thực trạng của tài nguyên và môi
trường biển nước ta: môi trường nhiều vùng ven biển bị suy thoái, nguồn lợi
thuỷ sản giảm sút nhanh, giáo viên sử dụng một số tranh ảnh về sự suy giảm tài
nguyên và môi trường nguồn nước cùng hệ thống các câu hỏi để tích hợp giáo
dục bảo vệ môi trường như:
6, Tranh ảnh tham khảo từ TLTK số 2, nguồn: .

12


Tranh ảnh về nguyên nhân ô nhiễm môi trường nước [2]
1. Quan sát tranh và dựa vào những hiểu biết của mình, em hãy cho biết những
nguyên nhân nào làm cho nguồn lợi thuỷ sản giảm sút nhanh chóng và môi
trường nguồn nước bị ô nhiễm?
2. Sự suy giảm nguồn lợi thuỷ sản và môi trường nguồn nước bị ô nhiễm sẽ
dẫn đến những hậu quả gì?
3. Chúng ta phải làm gì để bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản và bảo vệ môi trường?
Ngoài ra, giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh, băng hình, đĩa CD làm phương
tiện trực quan, để minh hoạ cho học sinh những hiện tượng tàn phá môi trường,
ô nhiễm môi trường như đốt phá rừng, nước thải, chất thải công nghiệp ở các
thành phố…, hoặc những hậu quả do tàn phá môi trường gây ra như lũ lụt, hạn
hán, bệnh tật… và cả những hành động bảo vệ môi trường như các khu rừng
cấm, các công viên thiên nhiên, các công nghệ xử lí chất thải…Tất cả những
hình ảnh trực quan đó đều gây một ấn tượng sâu sắc đối với học sinh, nó sẽ giúp


Ví dụ: Khi dạy bài 7: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố
nông nghiệp, tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường mục I: Các nhân tố tự nhiên.
- Vấn đề thảo luận: Những nguyên nhân làm suy giảm các nguồn tài nguyên
đất, khí hậu, nước, sinh vật? Các biện pháp để không làm ô nhiễm, suy giảm,
suy thoái các nguồn tài nguyên này?
- Học sinh thảo luận theo nhóm.
- Mục tiêu cần đạt được:
+ Những nguyên nhân làm ô nhiễm, suy giảm các nguồn tài nguyên đất,
khí hậu, nước, sinh vật: Khai thác quá mức, sử dụng không hợp lí, các chất
thải...
+ Các biện pháp: cần sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên, không làm ô
nhiễm, suy giảm, suy thoái các tài nguyên.
d. Phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát thực địa:
Phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát thực địa không chỉ là phương
pháp dạy học đặc trưng của bộ môn Địa lí, mà còn là phương pháp hiệu quả nhất
trong giáo dục môi trường. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh kiểm
nghiệm các kiến thức đã học trên lớp, mà còn phát triển kĩ năng quan sát và rèn
luyện hành vi ứng xử phù hợp với môi trường. Việc tham quan, khảo sát thực địa
giúp học sinh cảm nhận được sự phong phú, đa dạng, vẻ đẹp của tự nhiên, đồng
thời thấy được hiện trạng cũng như một số vấn đề của môi trường, nguyên nhân
và hậu quả của sự suy giảm, suy thoái và ô nhiễm môi trường.
Trong thực tế giảng dạy môn Địa lí lớp 9 ở trường THCS Lộc Thịnh, việc sử
dụng phương pháp tham quan, điều tra, khảo sát thực địa trong việc tích hợp
giáo dục bảo vệ môi trường được tôi tiến hành dưới hình thức: Tổ chức cho các
nhóm học sinh điều tra khảo sát tình hình môi trường của địa phương; các nhóm
có nhiệm vụ điều tra, tìm hiểu tình hình môi trường ở khu vực các em khảo sát,
sau đó viết báo cáo (kết quả khảo sát, phương án cải thiện môi trường).
Cùng với việc áp dụng các phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi
trường trong các bài học, tôi còn thường xuyên giáo dục đạo đức, hình thành

như sau:
Lớp
9

Số
HS
28

Giỏi
SL
4

%
14,3

Khá
SL
9

%
32,1

Trung
bình
SL
%
15 53,6

Yếu
SL

thành thói quen, kĩ năng bảo vệ môi trường.
Trên đây là những kinh nghiệm mà tôi đã tìm tòi và đúc rút ra được qua
quá trình dạy học. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện đề tài, chắc chắn không
tránh khỏi sự thiếu sót, có thể sau khi tham khảo đề tài của cá nhân tôi, các bạn
đồng nghiệp chưa thấy được sức thuyết phục cao và tầm quan trọng của đề tài,
nhưng tôi tin rằng các đồng nghiệp sẽ nhận thấy mục đích của các vấn đề được
thể hiện trong đề tài mà bản thân tôi muốn gửi đến các đồng nghiệp, để ngày
một nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, đồng thời góp phần
nho nhỏ để bảo vệ bầu không khí trong lành. Rất mong nhận được sự góp ý chân
thành từ các đồng nghiệp để đề tài của tôi được hoàn thiện, tạo ra một chuyên đề
sâu hơn và được áp dụng rộng rãi. Rất chân thành cảm ơn, mong được sự bổ
sung góp ý của các bạn đồng nghiệp!
3.2. Kiến nghị
- Để công tác giáo dục môi trường đạt hiệu quả cao, ngoài tích hợp vào các
môn học. Bộ Giáo dục - Đào tạo cùng các bộ ngành có liên quan nên có kế
hoạch xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn và SGK cho môn học môi trường riêng,
để công tác tuyên truyền giáo dục bảo vệ môi trường được sâu hơn, hiệu quả cao
hơn.
- Đề nghị sở GD-ĐT, phòng GD-ĐT quan tâm nhiều hơn đến môn học, cung
cấp thêm tư liệu dạy học cho môn Địa lý, nhiều tranh ảnh về giáo dục bảo vệ
môi trường. Tài liệu mới nhất về Địa lí địa phương; Tổ chức nhiều chuyên đề để
giáo viên học hỏi thêm, chuyên sâu về môn học.
- Về phía nhà trường: Liên đội nên tổ chức thành lập câu lạc bộ về môi trường
để kết nạp các thành viên, hỗ trợ thêm cho đội cờ đỏ trong việc kiểm tra vệ sinh
trong và ngoài lớp học. Phối hợp với các tổ chuyên môn tổ chức các sân chơi
học tập tìm hiểu về môi trường và hành động vì môi trường xanh - sạch - đẹp.

16



TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu giáo dục bảo vệ môi trường trong môn địa lí trung học cơ sở - Nhà
xuất bản giáo dục.
2. Tham khảo một số tài liệu trên mạng internet.

18


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC
CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Lê Xuân Dũng
Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên trường THCS Lộc Thịnh - Ngọc Lặc

TT

1

2

Tên đề tài SKKN
Sử dụng biểu đồ và tranh ảnh
trong dạy học Địa lí 9 phần Địa
lí kinh tế
Tích hợp giáo dục bảo vệ môi
trường trong dạy học Địa lí 9 phần Địa lí kinh tế ở trường
THCS Ngọc Sơn - Ngọc Lặc.

Kết quả