Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

LỜI NÓI ĐẦU
Loài người đang đứng trước những thử thách lớn: các nguồn tài nguyên trên
Trái Đất có hạn. Nhiều tài nguyên bị cạn kiệt, môi trường sinh thái bị ô nhiễm
và suy thoái nghiêm trọng. Các nhà khoa học đã báo động về nguy cơ mất cân
bằng sinh thái, về khủng hoảng môi trường. Vì vậy việc bảo vệ thiên nhiên và
môi trường là vấn đề mang tính toàn cầu. Trong mấy chục năm trở lại đây do sự
phát triển kinh tế ồ ạt dưới tác động của các cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật
và sự gia tăng dân số quá nhanh làm cho môi trường bị biến đổi chưa từng thấy.
Môi trường lâm vào khủng hoảng , trở thành nguy cơ thực sự đối với cuộc sống
hiện đại và sự tồn vong của xã hội trong tương lai.
Để bảo vê cái nôi sinh thành của mình, con người phải thực hiện hàng loạt
các vấn đề, trong đó có vấn đề giáo dục môi trường. Cũng vì thế, ngày mùng 5
tháng 6 hàng năm trở thành “Ngày môi trường thế giới”.
Ở nước ta ngày 15/11/2004 Bộ chính trị đã ra nghị quyết 41/NQ/ TƯ về bảo
vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Nghị quyết đã xác định: “Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống
còn của nhân loại; là yếu tố bảo đảm sức khỏe và chất lượng cuộc sống của nhân
dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị,
an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta”. Một trong
những giải pháp hàng đầu, đó là: Thường xuyên giáo dục, tuyên truyền, xây
dựng thói quen, nếp sống và các phong trào quần chúng, bảo vệ môi trường.
Việc giáo dục môi trường ở nhà trường phổ thông là một quá trình nhận thức
giúp các em hiểu biết về thiên nhiên và môi trường, từ đó giáo dục cho các em ý
thức quan tâm thường xuyên đến môi trường, dần dần hình thành ở các em lòng
yêu thích tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, phong cảnh đẹp, các di
tích văn hoá lịch sử của đất nước.

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng



Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

2


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

II. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1. Mục đích.
Giáo dục môi trường trong nhà trường nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là
các em được trang bị những kiến thức về môi trường và từ đó nhận thức được ý
nghĩa của việc xây dựng môi trường trong sạch, tốt đẹp. Có những hành động
thiết thực nhất để bảo vệ môi trường sống xung quanh các em.
2. Nhiệm vụ
- Nghiên cứu lí luận của việc dạy tích hợp vấn đề bảo vệ môi trường trong các
giờ học như thế nào cho có hiệu quả cao nhất.
- Nghiên cứu sách giáo khoa xem bài nào có thể tích hợp được, và tích hợp
vào nội dung nào cho phù hợp.
- Sưu tầm tranh ảnh, video về các vấn đề môi trường.
- Đề ra những giải pháp đề nhằm nâng cao việc dạy tích hợp các nội dung bảo
vệ môi trường vào các bài giảng.
- Từ đó rút ra kết luận và đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm giúp việc chỉ đạo
dạy tích hợp các nội dung mới hiện nay như vấn đề bảo vệ môi trường, tài
nguyên thiên nhiên, môi trường biển đảo..... có hiệu quả.
- Thông kê các kết quả đạt được khi thực nghiệm.
III. KẾT QUẢ CẦN ĐẠT ĐƯỢC
- Giáo dục học sinh có lòng yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ môi trường tự
nhiên, môi trường sống của chúng ta..
- Nhận thức rõ và hiểu đúng những vấn đề đang diễn ra trên thế giới như: Dân

ứng xử thích nghi thông minh với môi trường.
- Tích hợp là sự hòa trộn nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào nội dung bộ
môn thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau
- Khi tích hợp không làm biến tính đặc trưng môn học, không biến bài học Địa
Lí thành bài giáo dục môi trường.

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

4


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

- Khai thác nội dung giáo dục môi trường có chọn lọc, có tính tập trung vào
những chương, mục nhất định, không tràn lan, tùy tiện.
- Phát huy cao độ các hoạt động tích cực nhận thức của học sinh và các kinh
nghiệm thực tế các em đã có, tận dụng tối đa mọi khả năng để học sinh tiếp xúc
trực tiếp với môi trường.
Trong khi dạy tích hợp các nội dung giáo dục bảo vệ môi trường ta có thể xem
các mức độ có thể tích hợp vào bài dạy như thế nào cho phù hợp với nội dung,
kiến thức bài học của học sinh như:
- Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung bài học trùng hợp phần lớn hay hoàn
toàn với nội dung giáo dục bảo vệ môi trường.
- Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần bài học có nội dung giáo dục bảo vệ môi
trường:
- Mức độ liên hệ: Các kiến thức về giáo dục bảo vệ môi trường không được nêu
rõ trong sách giáo khoa nhưng dựa vào kiến thức bài học, giáo viên có thể bổ
sung, liên hệ và giáo dục học sinh.
- Về phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường cũng khá đa dạng, mỗi phương
pháp có ưu, nhược điểm riêng. Tuy nhiên tùy theo đặc trưng của mỗi bài để có

ảnh, băng hình, khai thác các khía cạnh khác nhau của tranh ảnh, băng hình liên
quan đến nội dung giáo dục bảo vệ môi trường sẽ có tác động mạnh tới tâm tư,
tình cảm và hình thành thái độ đúng cho học sinh trước những hành vi gây tổn
hại hoặc cải tạo môi trường.
Khi hướng dẫn học sinh quan sát, trước hết giáo viên cần xác định mục
đích, yêu cầu của việc quan sát tranh. Sau đó yêu cầu học sinh nêu tên của bức
tranh để xác định xem bức tranh đó thể hiện tượng gì? vấn đề gì? ở đâu và mô
tả.
b. Một số ứng dụng cụ thể.
Trong chương trình Địa Lí 10 ban cơ bản trong các năm dạy tôi đã chủ
động dạy tích hợp giáo dục kiến thức bảo vệ môi trường vào trong các bài dạy
cụ thể sau: Tôi xin trình bày mong các đồng nghiệp chia sẻ và góp ý.

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

6


Tớch hp giỏo dc bo v mụi trng trong mt s bi dy a Lớ 10

Bi 18: Sinh quyn, cỏc nhõn t nh hng ti s phỏt trin
v phõn b sinh quyn
- a ch tớch hp: Mục II: Cỏc nhõn t nh hng ti s phỏt trin v phõn b
sinh vt ( tp trung vo phn 5. con ngi)
- Kiến thức: Vic tỏc ng ca con ngi cú nh hng ln ti s phõn b sinh
vt. Bờn cnh nhng tỏc ng tớch cc, con ngi ó v ang gõy nờn s thu hp
din tớch rng t nhiờn, lm mt ni sinh sng v tuyt chng nhiu loi ng,
thc vt hoang dó.
- Kỹ năng: Phân tích thông tin để hiểu rõ tác động tiờu cc ca con ngi ti
sinh vt.

- Địa chỉ tích hợp: Mục II- Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí
( tập trung vào phần ý nghĩa thực tiễn của quy luật)
- Kiến thức: Những hậu quả xấu do tác động của con người gây ra với môi
trường tự nhiên.
- Kü n¨ng: Ph©n tÝch th«ng tin ®Ó hiÓu râ t¸c ®éng tiêu cực của con người tới
môi trường tự nhiên.
- Thái độ: Tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.
GV: Cho học sinh xem một số đoạn phim ngắn sau: “ Phá rừng nhiệt đới”;
“Lũ lụt miền Trung”; “ Lũ quét ở Hà Giang”; “Giáo dục môi trường”; hay
“ Thảm họa thiên tai”; “ Bão Lớn”; “Hà Nội ngập lut”
Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

9


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

- GVH: 1.Từ đoạn phim trên học sinh cho biết những hậu quả xấu do tác động
của con người gây ra đối với môi trường tự nhiên?
2. Việc phá rừng đầu nguồn có ảnh hưởng như thế nào đến đời sống và
môi trường tự nhiên của chúng ta?
3. Các hành động mà các em có thể làm để bảo vệ môi trường?
Bài 22: Dân số và sự gia tăng dân số.
- Địa chỉ tích hợp: Mục II – Gia tăng dân số ( tập trung vào phần d. Ảnh hưởng
của tình hình tăng dân số đối với sự phát triển kinh tế- xã hội và môi trường)
- Kiến thức: Hậu quả của sự gia tăng dân số quá nhanh và sự phát triển dân số
không hợp lí của các nước đang phát triển có ảnh hưởng rất lớn tới môi trường
tự nhiên.
- Kĩ năng: Phân tích mối quan hệ giữa dân số với môi trường tự nhiên.
GV: - Cho học sinh xem các hình ảnh sau.

- Kỹ năng: Phân tích thông tin để hiểu rõ tác động ụ th húa tới mụi trng,
đặc biệt là ở các nớc đang phát triển.
GV: Cho HS quan sỏt hỡnh nh

.

Nguyn Th Cm Diu - THPT Lờ Quý ụn - Hi Phũng

12


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

- GVH: Qua hình ảnh trên hãy nêu ảnh hưởng của đô thị hoá đến môi trường?
- HS: Trả lời...
GV: Qua quan sát hình ảnh để thấy được lượng rác thải, nguồn nước thải từ khu
dân cư và khói bụi từ phương tiện giao thông, các khu công nghiệp tác động
không nhỏ đến môi trường sống.
- GVH: Làm thế nào để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường ở các đô thị?
- GV: Cho học sinh quan sát các hình ảnh sau

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

13


Tớch hp giỏo dc bo v mụi trng trong mt s bi dy a Lớ 10

- Hc sinh d dng tr li:
+ V sinh sch s mi ngừ ngỏch, cỏc ng ph

+ Các chất thải công nghiệp có ảnh hởng rất lớn đến môi trờng.
+ Một số ngành công nghiệp sử dụng nhiều tài nguyên và có nguy cơ gây ô
nhiễm môi trờng cao.
- Kỹ năng: Nhận biết các ngành công nghiệp gây ảnh hởng lớn đến môi trờng.
GV: cho HS xem mt s hỡnh nh sau, hoc cho HS xem on video ngn ễ
nhim khụng khớ, ễ nhim mụi trng do nc thi t hot ng cụng
nghip

Nguyn Th Cm Diu - THPT Lờ Quý ụn - Hi Phũng

15


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

- GV: Các hình ảnh trên nói lên điều gì?

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

16


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

- HS: Thấy được rõ ràng hoạt động công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm môi
trường rất cao.
- GV: Hậu quả của nó không chỉ ảnh hưởng đến các sinh vật sống dưới nước
mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến tính mạng của con người. Ô nhiễm nước, ô
nhiễm không khí là nguyên nhân gây ra xấp xỉ 14.000 cái chết mỗi ngày trên thế
giới, chủ yếu là do ăn, uống bằng nước bẩn chưa được xử lí. Tràn dầu có thể gây


Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

18


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

19


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

GVH: Nêu những nguyên nhân chính làm môi trường bị ô nhiễm ở các nước
phát triển và các nước đang phát triển.
HS: trả lời
GV: Cho học sinh xem tiếp đoạn video ngắn: “ Phá rừng nhiệt đới”; “Hậu quả
của biến đổi khí hậu” và “ Biến đổi khí hậu – có giải pháp”; “ Các thảm họa,
thiên tai”; “ Bão lũ”; “ Lỗ thủng Ôzôn”
GVH: Hậu quả của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường là gì? Nêu các giải
pháp mà các em có thể thực hiện ngay trong cuộc sống, nhà trường và gia đình
để bảo vệ môi trường.
HS: trả lời
4. Kết quả thực hiện.
Kết quả: Sau khi tiến hành tích hợp giáo dục môi trường ở một số bài trên, để có
cơ sở khách quan trong việc đánh giá hiệu quả của chuyên đề tôi đã tiến hành
thực nghiệm để đối chiếu so sánh phương pháp này với phương pháp khác bằng
câu hỏi kiểm tra 15 phút ở tiết học tiếp theo sau Bài 20, đối với hai lớp và có kết

Khá

TB

10 C7 (Phương pháp đàm thoại gợi mở, không 20%

60%

20%

50%

4%

sử dụng tranh ảnh, video)
10 C8 (Phương pháp sử dụng tranh ảnh, video

46%

Địa Lí)
Qua kết quả trên ta có thể khẳng định việc giáo dục bảo vệ môi trường
được giáo viên chú ý đúng mức và chuẩn bị chu đáo tranh ảnh, video thì kết quả
giáo viên thu được tốt hơn rất nhiều
PHẦN III – KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận.
GDBVMT thông qua môn Địa lý là một việc làm thiết thực và có ý nghĩa.
Nó không chỉ giúp học sinh xác lập được mối quan hệ giữa tự nhiên với phát
triển kinh tế, giữa tự nhiên với con người và giữa tự nhiên, kinh tế với con người
mà còn giáo dục được cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường và tài nguyên ở
xung quanh.

được xem là nhiệm vụ và trách nhiệm của mỗi người giáo viên trước sự biến đổi
về khí hậu toàn cầu và môi trường ô nhiễm như hiện nay.
2. Các khuyến nghị.
Trên thế giới trẻ em chiếm tới gần một nửa dân số do đó các em có vai trò tích
cực trong việc bảo vệ môi trường cũng vì lẽ đó mà việc giáo dục môi trường
trong trường học nói chung và môn Địa Lí nói riêng đã trở nên cấp bách hơn bao
giờ hết.
- Đối với các trường học:
+ Vấn đề thiết thực nhất là vấn đề “xanh hoá nhà trường” và hiểu đầy đủ đó là
xanh - sạch - đẹp trong nhà trường phổ thông. Vận động các em tham gia xây
dựng bảo vệ trường lớp, vườn trường, vườn hoa, công viên, cảnh quan nơi các
Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

22


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

em ở. Có ý thức bảo vệ và vận động mọi người cùng bảo vệ môi trường. Đồng
thời hình thành ở các em lòng yêu quê hương, đất nước, yêu thích thiên nhiên,
có ý thức bảo vệ thiên nhiên môi trường xung quanh mình
+ Hàng tháng có một buổi cố định cho học sinh ra quân đề dọn sạch học đường
và các khu vực lân cận.
+ Đưa chương trình giáo dục về môi trường, tình yêu thiên nhiên vào các lớp
học chính khoá và ngoại khoá.
+ Đầu tư cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy của giáo
viên được thuận lợi.
+ Có các buổi ngoại khóa hay thành lập các câu lạc bộ về giáo dục bảo vệ môi
trường ngay trong các trường học.
- Trong lĩnh vực giáo dục: Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường cần được


Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

24


Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong một số bài dạy Địa Lí 10

MỤC LỤC
Nội dung
LỜI NÓI ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang
1

1. Lí do.

2

2. Mục đích nghiên cứu.

3

3. Kết quả cần đạt.

3

4. Đối tượng, phạm vi và kế hoạch nghiên cứu.
II. NỘI DUNG

Nguyễn Thị Cẩm Diệu - THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng

25