MỤC LỤC
Chương mục
MỤC LỤC
I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
2. Thực trạng
3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học
4. Kết quả đạt được
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
2. Kiến nghị
Danh mục SKKN đã được Hội đồng Khoa học ngành xếp loại

Trang
1
2
2
3
3
3
4
4
4
6
11
12

có sử dụng đồ dùng dạy học trong tiết dạy nhưng còn rất ít, một số đồ dùng dạy
học chuẩn bị còn chưa được phù hợp như: đồ dùng quá nhỏ hoặc quá to chưa
phù hợp với yêu cầu của nội dung kiến thức, đồ dùng chưa đảm bảo tính mĩ
quan…, sử dụng còn chưa hợp lý trong bài dạy như: treo đồ dùng nhưng khi sử
dụng xong lại cất quá muộn hay vị trí treo, đặt đồ dùng chưa hợp lý, có tiết giáo
viên nghiên cứu cách sử dụng đồ dùng trong tiết dạy chưa kỹ nên khi sử dụng
còn lúng túng, thậm trí bị rối… nên cũng ảnh hưởng đến chất lượng tiết dạy.
Thực tế thì giáo viên chưa được tập huấn nhiều về kỹ năng sử dụng đồ
dùng dạy học, nhân viên phụ trách thiết bị cũng chưa được tập huấn chuyên sâu
về nghiệp vụ, một bộ phận giáo viên chưa nhận thấy hết vai trò của đồ dùng dạy
học nên ít sử dụng và khi sử dụng thì do công tác chuẩn bị chưa chu đáo nên
hiệu quả sử dụng chưa cao.
Trong quá trình dạy - học, học sinh tiếp thu nội dung bài học dưới sự tổ chức,
dẫn dắt của giáo viên và minh họa cụ thể của đồ dùng dạy học. Theo các chuyên
gia của Hiệp hội nghe nhìn quốc tế thì khi nghe, con người chỉ tiếp nhận và lưu giữ
được 10% – 30% nội dung thông tin. Khi nhìn, thì đạt được 20% - 40%. Nhưng
nếu kết hợp cả nghe và nhìn thì hiệu quả sẽ đạt tới 60 % - 80%. Chính vì vậy việc
sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học vào dạy học là tất yếu. Nó giúp các em quan sát
sự vật, hiện tượng một cách trực quan, học sinh nhận thức sâu hơn nội dung bài
học, giúp cho học sinh hứng thú học tập, làm cho hoạt động dạy của giáo viên trở
nên hấp dẫn, nhẹ nhàng hơn, hình thành tốt kỹ năng thực hành.
Xác định đúng tầm quan trọng của đồ dùng dạy học trong quá trình hình
thành tri thức cho học sinh, nên Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội nước
ta về đổi mới chương trình Giáo dục phổ thông đã nêu rõ: “Đổi mới nội dung,
chương trình, sách giáo khoa, phương pháp phải thực hiện đồng bộ với việc
nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học” (Trích Nghị quyết 40/2000/QH10).
Vậy, làm thế nào để nâng cao hiệu quả hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học
trong nhà trường để nâng cao chất lượng giáo dục? Đây là vấn đề làm tôi trăn
trở, suy nghĩ. Qua tìm hiểu, trao đổi với giáo viên sau khi thăm lớp dự giờ, đóng
2

sinh tự học và tự thực hiện các kỹ năng ứng dụng thực tiễn, giáo viên có kĩ năng
sử dụng đồ dùng dạy học trong dạy học trên lớp.
4.3: Phương pháp dạy thực nghiệm
Thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi của đề tài, cùng những biện pháp đề
ra giúp giáo viên thực hiện tốt hơn trong việc dạy - học, học sinh tiếp thu tốt hơn
các kiến thức, kỹ năng trong học tập.
II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
1.1: Khái niệm về đồ dùng dạy học
Theo từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên - Trung tâm từ điển ngôn
ngữ Hà Nội, Việt Nam thì:
- Đồ: Vật do con người làm ra để dùng vào một việc cụ thể nào đó trong
đời sống hàng ngày.
- Đồ dùng: Vật do con người tạo ra để dùng trong sinh hoạt, trong hoạt
3


động hàng ngày. Ví dụ: Đồ dùng nấu ăn, đồ dùng học sinh.
- Thiết bị: Tổng thể nói chung những máy móc, dụng cụ, phụ tùng cần thiết cho
một hoạt động nào đó. Ví dụ: Thiết bị nhà máy, thiết bị của phòng thí nghiệm,
thiết bị quân sự, thiết bị điện,……
Từ các ý trên, ta có thể khái quát được: Thiết bị và đồ dùng dạy học bao
gồm những phương tiện vật chất có chứa thông tin về nội dung dạy học.
Ví dụ: Bảng cài dùng để dạy học các môn, thẻ từ dùng để dạy học tiếng
Việt, Toán, máy chiếu dùng trong trình chiếu powerpoint trong dạy học, …
1.2: Vai trò của đồ dùng dạy học
Để thành công trong dạy - học thì người giáo viên phải chuẩn bị rất là
nhiều công việc và việc chuẩn bị đồ dùng dạy học là yếu tố không thể thiếu
trong quá trình dạy học. Nếu người giáo viên chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học thì
học sinh dễ dàng hơn trong tiếp cận, khám phá, thực hành… rút ra tri thức dưới

viên về việc sử dụng đồ dùng dạy học, nhưng chưa đem lại hiệu quả cao. Đồ
4


dùng làm để sử dụng chưa có tính bền vững (thường dùng giấy A0 viết lên hoặc
giấy A4 để phô tô) những đồ dùng dạy học này chỉ phục vụ được một tiết học
sau đó bỏ đi gây tốn kém về kinh tế. Thậm chí, nhiều lúc chỉ biểu diễn trong tiết
có người dự giờ, bình thường thì dạy “chay” nên khi sử dụng đồ dùng thì cả
giáo viên và học sinh rất lúng túng. Bên cạnh đó, cán bộ quản lý, tổ chuyên môn
vận động giáo viên tự làm đồ dùng dạy học phục vụ các tiết dạy chỉ nói trên lý
thuyết, cũng chưa tư vấn sâu về nguyên vật liệu để làm, gợi dẫn ý tưởng thực
hiện, … nên hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học chưa đạt được hiệu quả như
mong muốn.
Qua những năm làm công tác quản lý, qua dự giờ các tiết giáo viên lên lớp
cũng như các tiết thao giảng, tôi nhận thấy việc sử dụng đồ dùng dạy học phục
vụ cho việc dạy - học của giáo viên và học sinh còn một số hạn chế như sau:
- Thứ nhất, đồ dùng dạy học ở Tiểu học chưa đủ cơ số cần thiết, một số đồ
dùng dạy học được cấp về chất lượng chưa cao ( lí do khách quan).
- Thứ hai, một số giáo viên chưa chủ động trong việc mượn và sử dụng đồ
dùng dạy học, kĩ năng sử dụng đồ dùng dạy học còn hạn chế.
- Thứ ba, phong trào tự làm đồ dùng dạy học trong các năm trước đây chưa
mạnh, chưa sâu rộng. Chưa biết khai thác các vật liệu sẵn có ở địa phương để
làm đồ dùng.
- Thứ tư, việc quản lí và bảo quản, sử dụng đồ dùng dạy - học của một bộ
phận giáo viên và học sinh chưa tốt, dẫn đến tình trạng thất thoát, hư hỏng đồ
dùng dạy - học.
- Thứ năm, ít sử dụng đồ dùng dạy học, thường là khi có người dự giờ thì
mới sử dụng nên trong quá trình dạy – học cả giáo viên và học sinh còn lúng
túng. Đồ dùng chỉ sử dụng được cho tiết học hôm đó,…
Nguyên nhân của thực trạng trên chủ yếu là:

Ghi chú
5


1

số GV

số tiết
dự giờ

22

44

dụng đồ
dùng

tiết sử
dụng đồ
dùng

không sử
dụng đồ
dùng

tiết không
sử dụng
đồ dùng


Tỉ lệ
số tiết
đạt
loại
Giỏi

Số
tiết
đạt
loại
Khá

Tỉ lệ số
tiết đạt
loại
Khá

Số tiết
đạt
loại
Trung
bình

Tỉ lệ số
tiết đạt
loại
Trung
bình

5

77 lượt

3,5 lượt

Ghi chú

Để khắc phục các tồn tại và khó khăn trên, nhằm nâng cao ý thức và hiệu
quả sử dụng đồ dùng dạy học của giáo viên, tôi mạnh dạn đưa ra một số giải
pháp cho các năm học tiếp theo như sau:
3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học
Trên cơ sở khảo sát, thống kê, phân tích thực trạng và từ đó đề xuất ý tưởng
chỉ đạo việc nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng dạy học của nhà trường, tôi đã
áp dụng một số giải pháp sau để chỉ đạo việc nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng
dạy học của nhà trường:
3.1: Làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức về sử
dụng đồ dùng dạy học
* Công tác tuyên truyền
Nghị quyết 40/2000/QH10, ngày 9/12/2000 của Quốc Hội khoá X nêu rõ:
“Đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải
được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học”
(Trích Nghị quyết của Quốc Hội khóa X). Đồ dùng dạy học vừa mang tính minh
họa vừa là nguồn tri thức để học sinh tìm tòi, khám phá và phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo trong học tập. Thường xuyên sử dụng đồ dùng dạy học
sẽ tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên và học sinh đa dạng hoá các hình thức tổ
chức dạy học và hoạt động học theo hướng tích cực hoá, cá thể hóa hoạt động
của người học trong hoạt động học tập và rèn luyện. Phát huy hết năng lực của
mỗi giáo viên và tiềm năng ở mỗi học sinh, và sử dụng đồ dùng dạy học sẽ tiết
kiệm được thời gian và công sức của giáo viên và học sinh.
6


a. Đồ dùng dạy học chứa các thông tin chủ yếu về: các hiện tượng, sự vật
có liên quan trong nội dung bài học của học sinh:
b. Đồ dùng dạy học làm tăng hứng thú nhận thức của học sinh:
c. Đồ dùng dạy học đảm bảo tính trực quan, tạo cho học sinh khả năng tiếp
cận nội dung bài học:
d. Đồ dùng dạy học tạo điều kiện mở rộng nội dung sách giáo khoa cho học
sinh:
e. Đồ dùng dạy học nâng cao độ khó ở mỗi bài học:
f. Đồ dùng dạy học tạo điều kiện cho học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức,
hình thành kỹ năng, kỹ xảo:
Hình thức này rất phù hợp cho hoạt động tuyên truyền của cán bộ quản lý
đối với việc sử dụng và tự làm đồ dùng dạy học của giáo viên. Nó gây hứng thú
cho người tham gia tìm hiểu, lại ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tác động đến mọi giáo
viên trong nhà trường. Ngoài ra hình thức này có thể điều chỉnh thành nội dung
thảo luận nhóm,…trong buổi sinh hoạt chuyên môn.
7


* Chuyển hóa thành thói quen, nhu cầu sử dụng đồ dùng dạy học
Khi công tác tuyên truyền vận động nâng cao nhận thức về vai trò, tầm
quan trọng của việc sử dụng đồ dùng dạy học trong quá trình dạy học đạt được
hiệu quả. Mỗi giáo viên đã nhận thức được đồ dùng dạy học là yếu tố không thể
thiếu khi dạy học. Tôi tiến hành thực hiện các hoạt động sau:
- Yêu cầu tổng hợp, thống kê, báo cáo: Tôi chỉ đạo cho nhân viên thiết bị
cập nhật thông tin thường xuyên về việc mượn và sử dụng đồ dùng dạy học của
giáo viên. Đều đặn hàng tuần nhân viên thiết bị thống kê báo cáo cho tôi nắm số
liệu và tuyên dương các giáo viên thường xuyên sử dụng và tự làm đồ dùng dạy
học. Công việc này không khó, song đòi hỏi sự chuyên cần của nhân viên phụ
trách thiết bị của nhà trường. Có như thế thì các thông tin về mượn, sử dụng đồ
dùng dạy học của giáo viên mới có tác dụng. Nó tác động đến ý thức và trách

bảng, sẽ làm cho học sinh mất tập trung vì chỉ nhìn tranh không tập trung học.
8


- Do sử dụng không đúng thao tác, không thuần thục khi sử dụng, không
tính đến an toàn khi sử dụng do giáo viên chưa được tập huấn chuyên sâu cách
sử dụng đồ dùng dạy học, thời gian tập huấn quá ít, không đủ để thực hành thí
nghiệm, nhân viên phụ trách thiết bị cũng chưa được tập huấn chuyên ngành, …
sẽ làm cho tính minh họa của đồ dùng giảm tác dụng, có khi phản tác dụng,
không đảm bảo tính khoa học.
Ví dụ: Khi dạy bài “ Dung dịch” môn khoa học lớp 5. Giáo viên cho học
sinh pha đường vào nước ở hoạt động 1 thì cần chú ý ít nước, chỉ một ít đường
để học sinh nếm, tránh cho học sinh tự do pha, uống quá nhiều. Ở hoạt động 2,
giáo viên nên thực hiện trên bàn để ở giữa lớp cho học sinh ngồi theo hình chữ
U quan sát để đảm bảo an toàn cho học sinh, nhắc các em không được hé mở để
xem, trong thời gian 5 phút vì các em tò mò muốn biết kết quả sớm.
Để khắc phục khó khăn này, không có gì khác ngoài tư vấn cho giáo viên,
hoặc chính nhân viên phụ trách thiết bị đóng vai trò trợ giảng sẽ làm thí nghiệm.
Nếu giáo viên thực hiện thì phải thử nhiều lần trước để kiểm tra tính chính xác
khoa học và độ an toàn,... Khi thuần thục rồi, giáo viên sẽ tự tin thực hiện vừa
không mất thời gian, vừa an toàn, khắc phục được hiện tượng ngại khó, ngại thất
bại của giáo viên khi sử dụng đồ dùng dạy học.
Cán bộ quản lý cũng nên tư vấn cho giáo viên cách thao tác khi sử dụng, dù
chỉ những thao tác nhỏ. Chẳng hạn, treo tranh ở đâu, vào lúc nào, cất tranh khi
nào; hay tay nào cầm đồ dùng dạy học, tay nào cầm phấn viết để tránh các thao
tác thừa, chuyển tay mất thời gian dễ làm giáo viên lúng túng khi thao tác. Đứng
ở góc nào để mỗi học sinh đều có thể quan sát được.
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh tô chữ, giáo viên không nên dùng tay trái,
không nên đứng bên phải của mẫu chữ ( trừ trường hợp hướng dẫn riêng cho
học sinh thuận tay trái).

Sưu tầm các vật dụng như: vỏ hộp, can, chai nhựa, dây thép, dây vải, đinh,…
Chọn các vật liệu sẵn có ở địa phương như gỗ, tre, nứa, rơm, đất sét,…
Sưu tầm tranh ảnh theo chủ đề về quê hương, về đất nước, núi rừng,…
Tổ chức các nhóm tổ trong lớp (đối với học sinh), trong khối (đối với giáo
viên) thi đua trưng bày sản phẩm, tập hợp sản phẩm chung của lớp, của tổ để
dạy theo chủ đề thích hợp, làm phong phú thêm nguồn đồ dùng dạy học.
Bên cạnh việc tự làm đồ dùng dạy học của giáo viên, tôi xác định: không
phải giáo viên nào cũng có đủ thời gian, điều kiện và lúc nào cũng tham gia vào
việc tìm kiếm cũng như làm được đồ dùng dạy học. Do đó, tôi vận động giáo
viên có thể cung cấp cho gia đình học sinh, cộng đồng thông tin về đồ dùng dạy
học có thể tự làm bằng cách nào, từ đó thêm một nguồn đồ dùng dạy học nhờ
vận động xã hội hóa mà có.
Sau khi làm xong đồ dùng dạy học, cho giáo viên thuyết trình trong tổ,
nhóm về đồ dùng của mình: sử dụng vào nội dung nào, cách sử dụng, bảo quản
đồ dùng… để các giáo viên khác cùng tham gia góp ý.
3.4: Quản lí và bảo quản đồ dùng dạy - học
Dựa trên cơ sở nhu cầu và khả năng phục vụ của nhân viên thiết bị, tôi tiến
hành một số nghiệp vụ quản lý cụ thể như sau:
- Yêu cầu nhân viên thiết bị làm tốt khâu tiếp nhận, bàn giao và nhanh
chóng đưa thiết bị dạy học vào sử dụng. Tham mưu với Ban giám hiệu xây dựng
kế hoạch quản lý và sử dụng thiết bị dạy học.
- Căn cứ vào số lớp, số học sinh trong từng khối, từng điểm trường yêu cầu
nhân viên thiết bị lập kế hoạch tổ chức cho giáo viên mượn. Riêng bộ đồ dùng
thực hành của học sinh thì giáo viên chủ nhiệm lớp trực tiếp mượn, phân phối
cho học sinh sử dụng và bảo quản tại lớp.
- Cùng phối hợp với tổ trưởng tổ chuyên môn và giáo viên trực tiếp đứng
lớp thảo luận chuyên đề về thiết bị dạy học từng môn đánh giá ưu điểm, hạn chế
đồ dùng dạy học hiện có, lập kế hoạch khắc phục, phát huy tối đa vai trò đồ
dùng dạy học. Chỉ đạo cho tổ trưởng chuyên môn giám sát nề nếp ý thức mượn,
trả, sử dụng thiết bị dạy học trong mỗi bài giảng, đối chiếu việc thực hiện trên sổ

sử dụng đồ dùng dạy học của trường tiểu học Trung Lý 2 tôi nhận thấy:
- Cho đến nay, việc sử dụng đồ dùng dạy học của nhà trường đã đi vào nền
nếp. Đồ dùng dạy học trong nhà trường ngày càng phong phú hơn về chủng loại
và số lượng, từng bước đáp ứng về nhu cầu phục vụ đắc lực cho việc dạy và học,
nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Giáo viên trong
nhà trường đều có ý thức sử dụng đồ dùng dạy học khi lên lớp. Tất cả giáo viên
đều có danh sách mượn, trả đồ dùng dạy học trong phòng thiết bị - thư viện của
nhà trường.
- Giáo viên tích cực tham gia phong trào tự làm đồ dùng dạy học phục vụ
tiết dạy. Họ xem đây như là một công việc thường ngày trước khi lên lớp.
- Ngoài ra, giáo viên còn hướng dẫn học sinh chuẩn bị các đồ dùng dạy
học có ở địa phương, hoặc tự làm để học tập. Từ đó hiệu quả tiết học được nâng
lên rõ rệt, các em hứng thú hơn trong học tập. Nhiều sản phẩm đồ dùng các em
tự làm các em rất là thích và biết bảo quản hơn.
* Kết quả thống kê việc thăm lớp dự giờ (không báo trước) trong vòng một
tháng (Từ 15/3/2019 đến 14/4/2019) của Ban giám hiệu đối với giáo viên thì số
lượng giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học và số lượng giáo viên không sử dụng
đồ dùng dạy học (chỉ sử dụng sách giáo khoa) so với đầu năm cụ thể như sau:
TT

Thời điểm

Tổng
số GV

Tổng Số tiết Tỉ lệ số Số tiết
số tiết
sử
tiết sử
không


25 %

33

75 %

2

Cuối năm

22

44

31

70,4 %

13

29,6 %

* Kết quả đánh giá các tiết dạy cuối năm so với đầu năm như sau:
Loại Giỏi
Tổng
Tổng
số tiết
TT
số

đạt
loại
loại
Khá
Trung
bình

Tỉ lệ số
tiết đạt
loại
Trung
bình

1

22

44

Đầu năm

5

11,4%

25

56,8%

14


Thời điểm

Tổng số
GV

Số lượt mượn đồ
dùng/1 tháng

Bình quân số lượt mượn
Ghi chú
đồ dùng/1 tháng

1

Đầu năm

22

77 lượt

3,5 lượt

2

Cuối năm

22

165 lượt

Nhiệt tình và làm tốt công tác tham mưu cho lãnh đạo nhà trường trong
việc mua sắm, theo dõi giáo viên sử dụng, mượn - trả và tự làm đồ dùng dạy
học. Học hỏi, trau dồi thêm kiến thức về cách phát huy tác dụng của thiết bị, đồ
dùng học tập và cách bảo quản trang thiết bị dạy học.
2.3: Đối với cán bộ quản lý nhà trường
Để đạt được hiệu quả phục vụ tốt, phát huy vai trò hỗ trợ trong giảng dạy
và học tập đối với giáo viên và học sinh của đồ dùng dạy học trong nhà trường,
người cán bộ quản lý cần phải:
+ Phân công, phân nhiệm gắn với trách nhiệm và quyền lợi đối với nhân
viên thiết bị của nhà trường, họ phải thật sự yêu thích công việc của mình, cần
mẫn và cẩn thận đối với công việc được phân công.
+ Trân trọng đối với những đồ dùng dạy học tự làm của giáo viên, học sinh,
của phụ huynh học sinh, dù là đồ dùng dạy học nhỏ, rẻ tiền, dễ tìm.
+ Chịu khó lắng nghe ý kiến đóng góp của giáo viên, năng động trong cách
làm, cách nghĩ; chịu khó học và tự học nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ
quản lý của mình để chỉ đạo giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ.
+ Hàng năm cần trích một phần kinh phí mua thêm trang thiết bị, đồ dùng
dạy học bổ sung vào phòng thiết bị.
+ Cuối mỗi năm học cần phải thành lập ban kiểm kê tài sản thiết bị, đồ
dùng dạy học.
+ Cần biểu dương, khen thưởng những giáo viên có nhiều ý tưởng sáng tạo
trong việc làm đồ dùng dạy học có tính bền vững và sử dụng được cho nhiều
môn học. Tuyên truyền và nhân rộng cho nhiều giáo viên khác học tập.
Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng đồ dùng dạy học ở trường Tiểu học Trung Lý 2 - huyện Mường Lát. Kinh
nghiệm này đã được áp dụng vào thực tế, đem lại hiệu quả tương đối cao mang
tính khả thi và bền vững. Rất mong quý đồng nghiệp đóng góp ý kiến để kinh
nghiệm này càng hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ