MỤC LỤC

TT

Nội dung

Trang

1

I. MỞ ĐẦU

2

2

1. Lí do chọn đề tài

2

3

2. Mục đích nghiên cứu

2

4

3. Đối tượng nghiên cứu

2


10 4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

11

11

12

III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

12 1. Kết luận

12

13 2. Kiến nghị

13

14 Tài liệu tham khảo

14

15 Danh mục sáng kiến kinh nghiệm đã được xếp loại

15


I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:

kinh nghiệm rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ Địa Lý cho học sinh lớp 9 trường
THCS Cẩm Quý”
2. Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh lớp 9 giúp cho
giáo viên và học sinh có những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả
giảng dạy và học tập môn Địa lí nói chung, đồng thời củng cố, nâng cao việc rèn
luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh nói riêng.
2


3. Đối tượng nghiên cứu:
Kỹ năng vẽ biểu đồ địa lí của học sinh
4. Các phương pháp nghiên cứu:
Đối với đề tài này tôi sử dụng các phương pháp.
1- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề
tài.
2- Phương pháp quan sát: nhằm tìm hiểu việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ
của học sinh trong giờ học.
3- Phương pháp điều tra: nhằm đánh giá thực trạng có bao nhiêu học sinh
còn yếu - kém khi thực hành kỹ năng vẽ biểu đồ.
4- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động:
- Thông qua kết quả các bài kiểm tra có thể đánh giá chất lượng và hiệu quả
các bài tập về kỹ năng vẽ biểu đồ của học sinh.
II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
1.1. Thế nào là biểu đồ? Biểu đồ để làm gì ?
- Biểu đồ là một hình vẽ cho phép mô tả một cách dễ dàng động thái phát
triển của một hiện tượng (như sự tăng dân số của một quốc gia hay của một
vùng nào đó qua các năm hay từng thời kỳ), mối tương quan về độ lớn giữa các
đại lượng (như so sánh sản lượng lương thực giữa các vùng…) hoặc cơ cấu

Sau khi vẽ xong phải có chú giải, giải thích các ký hiệu sủ dụng trên biểu đồ.
c)Vẽ đồ đường (hay đường biểu diễn)
Đồ thị (đường biểu diễn) thường được sử dụng để thể hiện tiến trình, động
thái phát triển của một hiện tượng qua thời gian.
Khi vẽ đồ thị (đường biểu diễn) cần chú ý những điểm sau:
Đường biểu diễn được vẽ trên hệ trục tọa độ vuông góc mà trục đứng thể
hiện độ lớn của đại lượng (số người, sản lượng, tỉ lệ…) còn trục hoành nằm
ngang thể hiện các năm.
Cần xác định tỉ lệ thích hợp ở cả 2 trục sao cho biểu đồ phù hợp với khổ
giấy, cân đối và thể hiện rõ yêu cầu của chủ đề.
Khi vẽ cần chia khoảng cách các năm trên trục ngang cho đúng tỉ lệ.
Nếu đề bài yêu cầu thể hiện 2 đường biểu diễn có đại lượng khác nhau (ví
dụ: một đường thể hiện số dân, một đường thể hiện sản lượng lúa) thì vẽ 2 trục
đứng ở 2 bên biểu đồ, mỗi trục thể hiện một đại lượng.
Nếu biểu đồ có nhiều đường biểu diễn, cần chọn tỉ lệ hợp lí để các đường
biểu đồ khơi trùng lên nhau hoặc nằm quá sát nhau. Mỗi đường biểu diễn phải
được thể hiện bằng một ký hiệu riêng, sau khi vẽ, cần có chú giải để giải thích
các ký hiệu trên biểu đồ.
d)Vẽ biểu đồ miền:
Biểu đồ miền được sử dụng để thể hiện đồng thời cả 2 mặt cơ cấu và động
thái phát triển của đối tượng.
Khi vẽ biểu đồ miền cần chú ý:
Ranh giới các miền được vẽ như khi vẽ các đường biểu diễn (đồ thị).
Giá trị của đại lượng trên trục đứng là tỉ lệ % (nếu để kiểm tra cho số liệu
thô thì trước khi vẽ phải xử lí sang tỉ lệ %.
e)Vẽ biểu đồ kết hợp:
Biểu đồ kết hợp thường gồm một biểu đồ hình cột và một đường biểu diễn,
để thể hiện động lực phát triển và tương quan về độ lớn giữa các đại lượng.
4


Thông qua các bài tập thực hành về vẽ biểu đồ học sinh cũng có cơ hội để
thể hiện khả năng của mình, các em không chỉ biết ghi nhớ, củng cố kiến thức lý
thuyết đã học mà còn biết mô hình hóa các kiến thức đó thông qua cấc bài tập
biểu đồ.
Bản thân người giáo viên giảng dạy môn địa lý khi thiết kế những bài tập
thực hành về vẽ biểu đồ cho học sinh cũng nhẹ nhàng hơn, bới không nặng nề về
nội dung kiến thức lý thuyết mà chủ yếu đi sâu về các bước tiến hành, dẫn dắt
học sinh các thao tác để các em hoàn thành được bài tập của mình.
Thông qua các bài thực hành về vẽ biểu đồ, giáo viên có cơ hội để đánh giá
về việc rèn luyện kỹ năng địa lí của học sinh, phát hiện ra những học sinh có kỹ
5


năng thực hiện tốt hoặc thực hiện còn yếu để kịp thời có biện pháp điều chỉnh
khắc phục nhằm nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn này.
2.2. Những khó khăn:
Với học sinh các trường ở vùng kinh tế đặc biệt khó khăn như trường
THCS Cẩm Quý thì việc rèn luyện kỹ năng thực hành Địa lí cho các em trong
một bài học gặp không ít khó khăn: ví dụ với mọt bài tập thực hành vẽ biểu đồ
có yêu cầu phải sử lí số liệu, thì đa phần các em thực hiện vẫn còn chậm, mất
nhiều thời gian do máy tính cầm tay không có, hoặc còn ít trong một lớp học,
khiến cho việc so sánh, đánh giá kết quả giữa các tổ, nhóm hoặc cá nhân với
nhau còn rất hạn chế. Từ đó cũng ảnh hưởng nhiều tới thời gian hoàn thành bài
tập của học sinh, bởi thông thường sau khi vẽ biểu đồ, học sinh còn phải nhận
xét, đánh giá các sự vật, hiện tượng địa lí từ biểu đồ đã vẽ.
- Nhiều em chưa có ý thức chuẩn bị tốt các đồ dùng học tập chuẩn bị cho
bài thực hành như thước kẻ, bút chì, compa, hộp màu… còn coi nhẹ yêu cầu của
bài thực hành nên cũng ảnh hưởng nhiều tới các bài tập về vẽ biểu đồ như: hình
vẽ chưa đẹp, vẽ chưa chuẩn xác.
- Khi giáo viên hướng dẫn các bước tiến hành, một số học sinh vẫn chưa

(Một biến thể của biểu đồ hình cột)… lỗi này nếu giáo viên giảng dạy bộ môn
phát hiện và sửa chữa kịp thời thì lần sau học sinh sẽ không mắc phải.
+ Một số học sinh thường quên ghi đơn vị, hoặc tên biểu đồ thể hiện cái gì?
lỗi này cũng làm mất đi một phần điểm của học sinh.
+ Có một số bài tập sau yêu cầu học sinh sau khi vẽ biểu đồ phải rút ra
nhận xét sự thay đổi của các đại lượng hoặc sự vật, hiện tượng địa lí đã vẽ, song
một số em vẫn chưa coi trọng, hoặc chỉ nhận xét sơ sài thì cũng sẽ mất điểm
hoặc không được điểm tối đa vì thế bước nhận xét sau khi vẽ biểu đồ cũng rất
quan trọng.
- Nếu người giáo viên bộ môn nào thực hiện được tốt các công việc dẫn
dắt, chỉ đạo các bước tiến hành cho học sinh và học sinh thực hiện tốt thì bài
thực hành rèn kỹ năng vẽ biểu đồ sẽ đạt kết quả cao.
3. Các giải pháp đã được sử dụng để giải quyết vấn đề:
- Giáo viên phải giúp học sinh nắm rõ mục đích, yêu cầu của bài tập và kỹ
năng chính phải rèn luyện.
- Học sinh phải có sự chuẩn bị đầy đủ về đồ dùng học tập cho bài thực
hành.
- Giáo viên cần chuẩn bị một số phương pháp dạy học cần thiết như
phương pháp thực hành kết hợp với nêu - giải quyết vấn đề, phương pháp kiểm
tra đánh giá trực tiếp trên lớp nhằm giúp học sinh nhận ra ưu - nhược điểm trong
bài tập của mình để sửa chữa
- Các bước vẽ biểu đồ cần được tiến hành theo tuần tự.
- Giáo viên có thể kết hợp nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau như:
cá nhân, theo cặp, theo nhóm; khuyến khích các em tự kiểm tra đánh giá bài làm
của nhau,từ đó giúp học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động trong học
tập.
- Giáo viên bộ môn cũng có thể sử dụng một số thiết bị, đồ dùng cho bài
tập vẽ biểu đồ như bảng số liệu đã sử lí sẵn, biểu đồ đã hoàn thành đưa ra trước
học sinh để các em đối chiếu so sánh với kết quả của mình.
- Giáo viên cũng có thể áp dụng công nghệ thông tin để rèn kỹ năng vẽ biểu

9040,0
6474,6
1199,3
1366,1

12831,4
8320,3
2337,3
2173,8

Vẽ biểu đồ hình tròn thể hiện cơ cấu diện tích gieo trồng các nhóm cây. Biểu đồ
năm 1990 có bán kính là 20mm; biểu đồ năm 2002 có bán kính là 24mm
Hoạt động 2 ( Hoạt động cá nhân)
+ Bước 1:
- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách xử lý số liệu:
- Giáo viên nêu mục tiêu, yêu cầu bài thực hành: chú ý vẽ đúng, vẽ đẹp.
Từ bảng số liệu đã cho, tính toán chuyển thành bảng số liệu Phần trăm:
cách làm: lấy diện tích của mỗi nhóm chia tổng diẹn tích nhân với 100% (theo
năm), chú ý làm tròn số sao cho tổng các thành phần phải đúng 100%.
- Sau khi hướng dẫn của giáo viên mỗi học sinh phải tự tính toán cho bảng
số liệu
+ Bước 2: từ bảng số liệu đề bài đã cho chuyển thành bảng đo độ tương
ứng, cách làm: lấy số liệu % ở bảng nhân với 3,60 ( vì 1% ứng 3,60)
Năm
Các nhóm cây
Tổng số
Cây lương thục
Cây công nghiệp
Cây thực phẩm, cây ăn quả, cây khác


thể hiện trên biểu đồ thì chú giải sao cho từng nội dung trên biểu đồ có kí hiệu
khác nhau, tránh nhầm lẫn giữa các nội dung với nhau.

9


* Hoạt động 3: Hoạt động theo nhóm
+ Bước 1: Học sinh (theo nhóm 5 - 6 em) thảo luận, quan sát biểu đồ, kết
hợp với bảng số liệu, rút ra nhận xét về sự thay đổi qui mô diện tích và tỷ trọng
gieo trồng của các nhóm cây.
+ Bước2: đại diện 1 nhóm trình bày kết quat làm việc của nhóm mình, các
nhóm khác nhận xét, bổ sung, giáo viên kết luận kiến thức đúng - các nhóm tự
đánh giá kết quả bài làmcủa mình.
- Cuối cùng giáo viên đánh giá bài thực hành của học sinh.
Bài tập 2:
Ví dụ 1: Vẽ biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng đàn gia súc, gia cầm qua các
năm 1990 đến 2002.
- Trong bài này giáo viên lưu ý học sinh lấy gốc của hệ trục tọa độ là 100%
+ Khoảng cách các năm phải đều, đúng
- Mỗi năm có thể kẻ một đường chì mờ thẳng lên để dễ dàng đánh dấu số liệu
như trong bảng đã cho.

Ví dụ 2: Vẽ biểu đồ cột thể hiện diện tích nuôi trồng thủy sản ở các tỉnh,
thành phố của vùng duyên hải Nam trung Bộ năm 2002 và nêu nhận xét.
(BT2/SGK - tr 99)
- Khi học sinh làm bài tập này giáo viên cần lưu ý cho học sinh:
+ Cần dựa vào bảng số liệu đã cho, xem số liệu thấp nhất là bao nhiêu? (0,8
nghìn ha); cao nhất là bao nhiêu? (6,0 nghìn ha)  Như vậy học sinh có thể chia
cột đơn vị từ 0  6 nghìn ha.
10

+ Đặc biệt là kỹ năng tư duy trong mỗi dạng biểu đồ của học sinh tiến bộ rõ rệt.
Các em không còn thói chờ sẵn và chép lại biểu đồ.
Kết quả cụ thể: Với cùng một bài kiểm tra kỹ năng vẽ biểu đồ của học sinh,
tôi áp dụng đối với hai lớp dạy, một lớp có áp dụng các biện pháp trên và một
lớp không áp dụng các biện pháp trên, được kết quả như sau:

Lớp

Sĩ số
HS

Lớp 9A không
áp dụng SKKN

30

Lớp 9B có áp
dụng SKKN

32

Điểm giỏi

Điểm khá

Điểm TB

Điểm yếu

SL


10

31,3

14

43,8

8

25,0

0

0

III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Từ những giải pháp, việc làm cụ thể và kết quả nêu trên, bản thân tôi rút
ra được kinh nghiệm bước đầu về rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh
THCS đặc biệt là học sinh lớp 9.
1.1. Ở bước chuẩn bị:
+ Phải nắm vững qui trình của mỗi bước kỹ năng vẽ.
+ Phải xác định rõ mục tiêu kỹ năng vẽ trong mỗi bài tập.
+ Phải dự kiến chính xác thời gian hoạt động.
+ Thầy và trò phải chuẩn bị đủ điều kiện, phương tiện, thiết bị phục vụ cho hoạt
động.
+ Phải cho học sinh nắm được những nhiệm vụ cụ thể khi làm việc và thấy được
lợi ích của nó để học sinh có hứng thú tham gia hoạt động.

- Có những phương pháp dạy học phù hợp: hướng dẫn các bước, các thao
tác sao cho học sinh dễ hiểu và dễ thực hiện.
- Ngoài thời gian chính khóa những giờ tự chọn theo chủ đề: giáo viên có
thể dành hẳn một chuyên đề về rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh để các
em nắm được các dạng biểu đồ thường gặp.
- Không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, đặc biệt học tập bồi
dưỡng về ứng dụng công nghệ thông tin trong bài giảng và trong việc rèn luyện
kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh.
2.3. Đối với nhà trường:
- Có những biện pháp thiết thực động viên, giúp đỡ những học sinh nghèo,
khó khăn có đủ đồ dùng học tập.
- Tổ chức các chuyên đề dạy học rèn kỹ năng vẽ biểu đồ cho học sinh.
- Yêu cầu giáo viên bộ môn kiểm tra, đánh giá thường xuyên để thấy được
sự tiến bộ của học sinh.

XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
P.HIỆU TRƯỞNG

Cẩm Qúy, ngày 17 tháng 03 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
NGƯỜI VIẾT

Lưu Xuân Hà

Nguyễn Tiến Thắng

13

giá xếp
xếp loại (Phòng,
loại (A,
Sở, Tỉnh...)
B, hoặc
C)

Năm học
đánh giá
xếp loại

1.
.

ĐÁNH GIÁ,XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG SKKN CẤP TRƯỜNG
15


.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................................................

18


SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI KINH NGHIỆM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VẼ BIỂU