MỤC LỤC

Nội dung
Lí do chọn đề tài
Mục đích nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Những điểm mới của SKKN
Nội dung SKKN
Cơ sở lí luận của SKKN
Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Kết quả đạt được
Những kết luận về vấn đề ngiên cứu – kiến

Trang
1
2
2
3
3
3
3
4
4
4
5
10
11

nghị

Lý do chọn đề tài

Nghị quyết 29 của BCH trung ương Đảng khóa XI kỳ họp thứ 8 về công tác đổi
mới giáo dục đã chỉ rõ : “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị
kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học “ [ 1] với mục
1


tiêu là xây dựng nội dung chương trình và phương pháp giáo dục toàn diện cho thế hệ
trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước , phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận
trình độ giáo dục ở các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới.
Để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục người giáo viên cần có sự hiểu biết và nắm bắt
chắc chắn những sự thay đổi về nội dung và phương pháp giảng dạy cũng như những
yêu cầu trong công tác đổi mới phương pháp đó chính là lấy học trò làm trung tâm ,
phát huy tính tích cực học tập của học sinh.
Đối với bộ môn hóa học thì đây là một môn khoa học thực nghiệm , học sinh cần
nghiên cứu các kiến thức trên cơ sở các thí nghiệm biểu diễn, thí nghiệm thực hành
v.v. Qua đó học sinh phải biết tổng hợp kiến thức đồng thời vận dụng các kiến thức
đã học vào giải các dạng bài tập là một vấn đề hết sức quan trọng . Thông qua việc
giải các bài tập ấy nhằm giúp học sinh cũng cố các kiến thức đã học một cách có hệ
thống.
Môn hóa học là một môn học mới đối với học sinh THCS, đặc biệt chương trình
hóa học lớp 8 là chương trình hóa học đại cương, nhiều các khái niệm, định luật, các
đơn vị kién thức khá mới mẻ, trừu tượng. Vì vậy rất nhiều học sinh có tâm lí sợ học
bộ môn hóa học. Nhiều học sinh đã phải rất vất vả để ghi nhớ kiến thức nhưng kết
quả mang lại chưa cao. Thực tế cho thấy một số HS học rất chăm chỉ nhưng vẫn học
kém, các em này thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước
và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học

Giúp các em học sinh tự tổng hợp được kiến thức trọng tâm của từng chương
trong bộ môn hóa 8 và ghi nhớ một cách sáng tạo có hệ thống, từ đó để vận dụng kiến
thức vào giải các bài tập định tính, định lượng đặc biệt là các bài tập mang tính chất
tổng hợp kiến thức như: Toán nhận biết các chất, tách các chật, viét các PTHH thực
hiện dãy chuyển đổi hóa học ... Và các bài tập giải thích các hiện tượng thực tế.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
Chương trình môn hóa học sách giáo khoa lớp 9. Sử dụng sơ đồ tư duy để tổng hợp
kiến thức trọng tâm cơ bản từng chương một cách sáng tạo có hệ thống để học sinh
dễ hiểu, dễ nhớ.
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu lý luận:
GV nghiên cứu tài liệu có liên quan đến việc giúp học sinh biết cách dung sơ đồ tư
duy để hệ thống hóa, ghi nhớ một cách đầy đủ kiến thức đã học.
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục:
GV tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp về phương pháp hướng dẫn học sinh ôn
tập chương.
Qua kinh nghiệm giảng dạy môn Hóa học của bản thân nhiều năm liền và hiệu quả
đạt được qua các năm.
Phương pháp thu thập thông tin:
GV thu thập thông tin phản hồi từ phía học sinh cũng như thông qua kết quả học
tập môn Hóa học từng tháng để điều chỉnh phương pháp sử dụng cho phù hợp.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Giúp học sinh biết căn cứ vào nội dung của cả chương đã học để vẽ được sơ đồ tư
duy hệ thống hóa kiến thức một chương theo cách hiểu và sáng tạo của riêng bản
thân mình.
1.5. Những điểm mới của SKKN
Việc sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy học đã được nhiều các giáo viên nghiên cứu , áp
dụng ở nhiều các bộ môn: Toán, Lí, Ngữ văn, ... và cả bộ môn hóa học. Tuy nhiên
theo bản thân tôi tìm hiểu và ở huyện nơi tôi đang công tác thì chưa có một sáng kiến
nào đi sâu nghiên cứu và áp dụng vào thực tế giảng dạy bộ môn hóa học lớp 9.

học, các kỹ thuật dạy học tích cực vào bộ môn trong những năm qua đã góp phần
nâng cao chất lượng học tập bộ môn hóa học rõ rệt. Tuy nhiên qua kinh nghiệm giảng
dạy và tham gia dự giờ của nhiều các đồng chí giáo viên trong nhà trường và các
trường khác tôi nhận thấy đối với đa số học sinh trong huyện thì các em vẫn còn lúng
túng trong việc tìm ra phương pháp học tập bộ môn một cách hiệu quả nhất, đặc biệt
việc ghi nhở kiến thưc để có thể áp dụng lý thuyết vào việc làm các bài tập vận dụng
tổng hợp kiến thức và giái quyết các bài toán giải thích các hiện tượng thực tế trong
cuộc sống. Một phần nữa là do nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy
học theo kiểu truyền thụ kiến thức hoặc gợi mở vấn đáp ... mà chưa chú trọng nhiều
đến việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để các em tự tìm tòi kiến thức,
một bộ phân không nhỏ HS không biết ghi chép kiến thức. Các em chỉ trong chờ GV
đọc hoặc viết lên bảng rồi từ đó mới viết vào vở. Các em không biết ghi nhận kiến
thức theo cách hiểu của mình mà chỉ ghi chép một cách thụ động dẫn đến một số học
sinh ỷ lại, lười suy nghĩ, trong giờ học lơ là không tập trung, làm kiến thức bị thiếu
hụt mất dần lâu dần thành chán học từ đó bị hổng về kiến thức nên đâm ra sợ bộ
môn.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giảo quyết vấn đề.
Trong quá trình giảng dạy tôi đã sử dụng sơ đồ tư duy trong việc dạy bài mới, trong
giờ luyện tập, giờ ôn tập, giờ thực hành.. đồng thời hướng dẫn các em biết cách sử
dụng sơ đồ tư duy trong việc ghi nhớ kiến thức sao cho hiệu quả nhất.
Trước khi áp dụng đề tài vào giảng dạy lớp 9B3 trường THCS Nguyễn Du năm học
2017 – 2018, tôi dành một buổi ngoại khóa để giơi thiệu cho các em về sơ đồ tư duy:
4


Cơ chể hoạt động, cách ghi chép , cách sử dụng sơ đồ tư duy để các em hiểu rõ về
công cụ mà các em có thể áp dụng vào học tập. Cụ thể:
Cơ chế hoạt động của SĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới
liên tưởng (các nhánh). SĐTD là công cụ đồ họa nối các hình ảnh có liên hệ với
nhau vì vậy có thể vận dụng SĐTD vào hỗ trợ dạy học kiến thức mới, củng cố kiến

cầu đặt ra là không chỉ kiểm tra “phần nhớ” mà cần chú trọng đến “phần hiểu”. Cách
làm này vừa tránh được việc học vẹt, vừa đánh giá chính xác HS, đồng thời nâng cao
chất lượng học tập.
VD: Kiểm tra bài cũ phần muối giáo viên có thể yêu cầu học sinh điền các thông tin
vào sơ đồ sau:

6


Giáo viên có thể gọi một học sinh lên bảng trình bày, các em ở dưới cùng làm , sau đó
thu kết quả để đánh giá mức độ tiếp thu và việc học bài của học sinh ở nhà của cả lớp
để có giải pháp kịp thời trong những tiết học tiếp theo.
2.3.3 Sử dụng SĐTD trong việc củng cố kiến thức bài học:
Phù hợp với mục đích củng cố kiến thức cho HS sau bài học thì dạng bài tập thích
hợp là điền thông tin còn thiếu vào SĐTD. Các thông tin còn thiếu này sẽ bao trùm
nội dung toàn bài để một lần nữa nhằm khắc sâu kiến thức và lưu ý đến trọng tâm của
bài học.
Ví dụ: Sau khi học xong bài: “ Tính chất hóa học của oxit, khái quát về sự phân loại
oxit” , GV cho vẽ SĐTD để củng cố kiến thức hoặc giáo viên có thể yêu cầu học sinh
nhắc lại những kiến thức trọng tâm của bài học và giáo viên dùng sơ đồ tư duy để chốt
lại kiến thức.

7


.
2.3.4. Sử dụng SĐTD trong giờ ôn tập
Giờ ôn tập thường là tổng hợp lại kiến thức của một chương, vì vậy giáo viên có thể
dùng sơ đồ tư duy để hệ thống lại những kiến thức trọng tâm của chương để học sinh
có thể nắm vững hơn những lượng kiến thức cần phải dùng để vận dụng làm bài tập.

Trong bài này chúng ta học các nội dung gì? HS trả lời và đồng thời giáo viên
hướng dẫn các em vẽ các nhánh, mỗi nhánh ứng với một đơn vị kiến thức các em
vừa trả lời.
- Công thức cấu tạo của rượu etylic thế nào?
- Đặc điểm cấu tạo phân tử là gì?
- Có những tính chất hóa học nào?
- Điều chế như thế nào?
Với đối tượng học sinh khá, giỏi : Các em có thể sử dụng SĐTD để tổng hợp
kiến thức của cả một chuyên đề:
VD: Chuyên đề “ Phân loại và phương pháp giải các bài toán nhận biết các
chất”
Hoặc có thể dung SĐTD để vạch ra hướng giải quyết các bài toán về điều chế
các chất, tách các chất ra khỏi một hỗn hợp … Với cách ghi theo SĐTD này các em
có thể hình dung được tổng thể hướng giải quyết bài tập phức tạp.
Ngoài việc vẽ SĐTD trong học tập, nên cho các em có thể sử dụng SĐTD tự ghi
tóm lược nội dung chính của cuốn sách khi các em đọc sách. Hoặc gợi ý cho các
em lập kế hoạch học tập, vạch kế hoạch cho bản thân để biến ước mơ thành hiện
thực trong tương lai, các kế hoạch này có thể được bổ sung dần dần theo năm tháng
bằng cách vẽ thêm nhánh khi mỗi người có sự điều chỉnh kế hoạch. Khuyến khích
HS ôn luyện bài, học bài ở nhà, hoặc ở lớp hoạt động nhóm bằng SĐTD.
2.4.Kết quả đạt được :
Đề tài này đã được tôi áp dụng, thử nghiệm với đối tượng học sinh khối lớp 9 của
trường trong một số năm gần đây.
Trong năm học 2017 – 2018 tôi đã áp dụng đề tài vào 2 lớp 9B3 và 9B4 các em
không những không thấy khó khăn mà còn rất hứng thú. Qua bài kiểm tra khảo sát
của lớp 9B3 và lớp 9B4 qua 2 bài kiểm tra số 1 và số 2 . Lần 1 chưa áp dụng đề tài,
làn 2 đã áp dụng đề tài. Kết quả cho thấy :
Lần 1 : Khi chưa áp dụng nội dung và biện pháp trên

10

37% 16

%
SL
45,7% 6

%
Sl
17,3% 0

40% 17

42,5% 7

17,5% 0

Kém
%

Sl
0
0

Lần 2: Sau khi áp dụng nội dung và các biện pháp trên :

11

%



43% 0

60% 16

40% 0

Yếu
%

Sl
0

Kém
%

Sl
0

0

Sở dĩ kết quả và chất lượng học sịnh được nâng lên rõ rệt, là do học sinh đã chủ
động trong việc ghi chép kiến thức trọng tâm , biết cách dùng SĐTD vào việc học bài
cũ, tổng hợp kiến thức của từng chương. Đặc biệt các em đã hình thành được kỹ năng
giải bài tập, biết phân tích bài toán. Tuy nhiên việc áp dụng từng nội dung của đề tài
tuỳ thuộc vào đối tựơng học sinh. Đối với các lớp đại trà tôi chỉ rèn luyện cho các
em dạng bài tập đơn giản, với lớp ôn thi học sinh giỏi thì phải khắc sâu giúp học sinh
hiểu được bản chất của vấn đề, hướng dẫn các em sử dụng SĐTD vào phân tích các
đề bài phức tạp mang tính tổng quát giúp các em hình thành kỹ năng giải bài toán
phức tạp cần vận dụng lượng kiến thức tổng hợp..
3. NHỮNG KẾT LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU – KIẾN NGHỊ



giảng dạy nhằm phát huy tính tích cực học tập bộ môn của học sinh. Từ đó hình
thành ở các em kỹ năng lĩnh hội kiến thức phù hợp với đặc trưng của bộ môn.
Ngoài ra còn rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức để làm các bài tập . Song song
với việc trang bị cho các em về những kiến thức cơ bản của bộ môn thì việc ôn
luyện để nâng cao kiến thức là một vấn đề hết sức quan trọng nhằm nâng cao chất
lượng mũi nhọn . Muốn vậy đòi hỏi ở người thầy cần phải có kiến thức, có phương
pháp để dẫn dắt các em tìm tòi nghiên cứu , đồng thời cũng hình thành ở các em
thói quen tự học tự nghiên cứu và có sự sáng tạo trên cơ sở những hướng dẫn của
thầy để tự mình lĩnh hội kiến thức.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đẫ đúc rút được qua nhiều năm làm công
tác giáng dạy, bồi dưỡng học sinh giỏi và chỉ đạo chuyên môn ở nhà trường, tôi hy
vọng rằng đề tài này có thể giúp được phần nào cho giáo viên đang trực tiếp giảng
dạy bộ môn hoá. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện chắc chắn không trách khỏi
những thiếu sót, vì vậy tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp
để đề tài được tốt hơn
3.2. Kiến nghị.
Bộ môn Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm , vì thế chúng tôi mong muốn
các nhà trường được trang bị đầy đủ hơn các thiết bị, hóa chất, dụng cụ và các điều
kiện cần thiết để các em học sinh được thưc hành nhiều hơn.
Những sáng kiến có chất lượng sẽ được công bố rộng rãi để giáo viên trực tiếp
giảng dạy có thể nghiên cứu và áp dụng vào giảng dạy
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG

Thanh hóa, ngày 20 tháng 04 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.


xếp loại
(

Năm học
đánh giá
xếp loại

1.

Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi phần

Cấp tỉnh

B

2008 - 2009

2.

oxit môn hóa học lớp 9
Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi phần

Cấp tỉnh

B

2010 - 2011

3.