ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----***-----

LÊ QUÝ DƢƠNG

RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ
TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

Hà Nội, 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----***-----

LÊ QUÝ DƢƠNG

RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ
TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN HÀ NỘI
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60310106

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Hà Văn Hội
XÁC NHẬN CỦA
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã động viên và giúp đỡ tôi
hoàn thành chương trình học tập và thực hiện Luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn!.


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.......................................................................... i
DANH MỤC BẢNG BIỂU ............................................................................ ii
DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ .................................................................. iii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................. 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ ......................... 4
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ............................................................. 4
1.1.1. Nội dung tổng quan ................................................................................ 4
1.1.2. Đánh giá các công trình nghiên cứu đã tổng quan ............................... 13
1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về rủi ro trong thanh toán quốc tế ................. 13
1.2.1. Khái quát về thanh toán quốc tế ........................................................... 13
1.2.2. Khái quát về rủi ro trong thanh toán quốc tế ....................................... 18
CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................... 311
2.1. Phương pháp phân tích tổng hợp cách thức luận văn sử dụng ............. 311
2.2. Phương pháp thống kê cách thức luận văn sử dụngError! Bookmark not
defined.
2.3. Phương pháp so sánh cách thức luận văn sử dụng................................ 322
2.4. Phương pháp case study ........................................................................ 325
CHƢƠNG 3. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ CÁC BIỆN PHÁP
PHÒNG CHỐNG RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI
NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN HÀ NỘI ............................................... 344
3.1. Khái quát chung về hoạt động kinh doanh quốc tế của SHB Ngân hàng

4.2.2. Các giải pháp cụ thể ............................................................................. 88
4.3. Một số kiến nghị.................................................................................... 911
4.3.1 Đối với chính phủ ............................................................................... 911


4.3.2. Đối với Ngân hàng nhà nước. ............................................................ 955
4.3.3. Kiến nghị đối với Doanh nghiệp XNK ................................................ 97
4.3.4. Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội .................... 1011
KẾT LUẬN ............................................................................................... 1033
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................... 1055


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT

Từ viêt tắt

Nguyên nghĩa

1

CIC

2

CN

Trung tâm thông tin phòng ngừa rủi ro và xử lý
rủi ro của Ngân hàng Nhà nước

NHTB

Ngân hang thong báo

9

NK

10

OFAC

11

SHB

Một thành viên
Ngân hàng

Nhập khẩu
Danh sách đen của Văn phòng kiểm soát tài sản
nước ngoài (Office of Foreign Asset Control –
OFAC), Bộ Tài chính
Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Hà Nội

12

SWIFT

13

18

XK

19

WTO

Quy tắc thực hành tín dụng chứng từ - Uniform
Customs and Pratice for Documentary
Credits.
Xuất khẩu
Tổ chức thương mại thế giới

i


DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT

Bảng

1

Bảng 3.1

2

Bảng 3.2


Hình

Nội dung

Hình 3.1 Trình độ thực hiện nghiệp vụ thanh toán ghi sổ
Sơ đồ

Nội dung

Sơ đồ 3.1 Mô hình tác nghiệp TTQT tại SHB

iii

Trang
58

Trang
78


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Từ ngày 1/1/2011, theo cam kết gia nhập tổ chức thương mại thế giới
(WTO), Việt Nam sẽ cho phép ngân hàng nước ngoài cung cấp các dịch vụ,
sản phẩm như ngân hàng trong nước. Như vậy, từ năm 2011, ngân hàng nước
ngoài và ngân hàng trong nước sẽ có cùng một sân chơi sòng phẳng. Các ngân
hàng nội địa không những phải cạnh tranh với nhau mà còn phải cạnh tranh
với các ngân hàng nước ngoài để chiếm giữ thị phần. Trong xu hướng đó,
ngành tài chính ngân hàng Việt Nam đang có những điều chỉnh căn bản nhằm

Để nghiên cứu chi tiết nội dung đề tài “Rủi ro trong hoạt động thanh
toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội” cần giải quyết nội dung
các câu hỏi sau:
Hoạt động TTQT từ năm 2014 đến năm 2017 tại Ngân hàng TMCP Sài
Gòn Hà Nội diễn ra như thế nào? Đã gặp phải những rủi ro gì?
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội đã phòng ngừa rủi ro đó như thế
nào? Biện pháp phòng ngừa rủi ro trong thời gian tới như thế nào?
4. Đối tƣợng và Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro trong hoạt động thanh toán quốc tế tại
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội.
Phạm vi nghiên cứu: Tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội từ năm
2014 đến năm 2017.
5. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 4 chương:
Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về rủi ro
trong thanh toán quốc tế.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
2


Chƣơng 3: Thực trạng rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng
TMCP Sài Gòn Hà Nội.
Chƣơng 4: Giải pháp nhằm hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại
Ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội.

3


CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ

Việt Nam. Tác giả nghiên cứu, phân tích về lý thuyết những rủi ro thường xảy
ra trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của Việt Nam. Đánh giá các rủi
ro đã từng phát sinh trong khi thực hiện hợp đồng mua bán quốc tế của một số
doanh nghiệp Việt Nam, đưa ra nguyên nhân những rủi ro đó. Từ đó, nêu kiến
nghị đối với nhà nước về đổi mới hoàn thiện chính sách quản lý và cơ chế
điều hành kinh doanh xuất nhập khẩu, phát triển thị trường bảo hiểm mạnh và
cạnh tranh cao. Đồng thời, đề xuất một số biện pháp phòng ngừa, hạn chế rủi
ro trong quá trình thực hiện hợp đồng xuất nhập khẩu.
Bài nghiên cứu của tác giả Võ Thị Thúy Anh, 2009, Trường Đại học
Kinh tế - Đại học Đà Nẵng, tạp chí khoa học và công nghệ Đại học Đà Nẵng
– Số 2(31). Quản lý rủi ro hối đoái giao dịch trong kinh doanh quốc tế. Bài
viết này trình bày các chiến lược quản lý rủi ro hối đoái giao dịch trong kinh
doanh quốc tế như chiến lược kỹ thuật hoạt động, chiến lược hợp đồng tài
chính, cách thức vận dụng các chiến lược này cũng như đánh giá ưu, nhược
điểm của từng chiến lược. Hơn nữa, bài viết nêu rõ rằng doanh nghiệp nên tự
bảo vệ mình khỏi rủi ro hối đoái giao dịch trong kinh doanh quốc tế thông qua
bảo hiểm khi thị trường tài chính không hoàn hảo hay khi tỷ giá hối đoái biến
động lớn. Nếu thực hiện bảo hiểm, đầu tư kết hợp quyền chọn hay quyền
chọn là công cụ tài chính tốt nhất, hợp đồng kỳ hạn là sự lựa chọn tốt thứ hai
của các doanh nghiệp kinh doanh quốc tế.
1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu về rủi ro trong thanh toán quốc tế trên thế giới
Rủi ro trong thanh toán quốc tế là vấn đề quan tâm chung của tất cả các
quốc gia thế giới. Nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài đã nghiên cứu rủi ro
trong thanh toán quốc tế trên nhiều khía cạnh và đưa ra những biện pháp quản
5


lý rủi ro đối với nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu và đối với ngân hàng. Có thể
kể đến những bài nghiên cứu tiêu biểu sau:
Joshua Abor, 2005. Quản lý rủi ro hối đoái của các doanh nghiệp Anh.

những khó khăn lớn nhất trong việc thanh toán qua biên giới mà người sử
dụng dịch vụ của công ty của họ phải đối mặt là: thời gian cần cho các quỹ để
xóa, sự hòa giải thanh toán (payment reconciliation), việc theo dõi tiến độ
thanh toán (tracking payment progress), và thiếu minh bạch về phí trao đổi
ngoại hối (lack of foreign exchange fee transparency). Thêm vào đó, theo kết
quả của cuộc điều tra của các ngân hàng và đối tượng cung cấp dịch vụ,
nghiên cứu cũng đã tiết lộ ra 3 đặc điểm quan trọng trong việc thanh toán
xuyên biên giới là độ tin cậy, tốc độ hay tính kịp thời và sự an toàn. Do vậy,
nó đã đem đến những gợi ý về việc cải tiến hệ thống nhằm tập trung nâng cao
3 đặc điểm trên. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, những thách thức đối với thanh
toán quốc tế không chỉ đơn giản là những kết quả đến từ việc sự gia tăng
không ngừng của khối lượng giao dịch. Một số yếu tố về kinh tế, chính trị, và
kỹ thuật cũng gây ra những áp lực không nhỏ cho các hoạt động này. Tuy
nhiên, hầu hết những câu trả lời trong khảo sát của nghiên cứu đến từ những
ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ thanh toán quốc tế tại Hoa Kì nên những
đánh giá rút ra không được xem như mang tính đại diện cho toàn cầu. Công
trình nghiên cứu cũng đưa ra một số nhận định về sự rườm rà, dễ gây lỗi, và
tốn kém trong quá trình thực hiện thanh toán quốc tế. Quá trình tăng trưởng
trong nền kinh tế thế giới và toàn cầu hóa đã kéo theo sự lộn xộn trong quá
trình thanh toán. Một phần nguyên nhân được đưa ra là việc duy trình hệ
thống thanh toán cũ (đã được lập từ nhiều thập kỷ trước) vẫn được tiếp tục sử
dụng, và chúng sẽ được cải tiến thêm để đáp ứng các nhu cầu của doanh
nghiệp hiện đại. Trên những kết quả thu được từ cuộc khảo sát, nhóm nghiên
cứu cũng đã đưa ra một số những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và tính
7


hiệu của thanh toán quốc tế. Đối với người sử dụng của các hệ thống thanh
toán, trên cả hai bên trả tiền và nhận được, đều có mong muốn làm thế nào để
thiết lập các quy trình tốt nhất để tối ưu hóa nhu cầu của họ.

động xuất nhập khẩu, chủ nợ và con nợ bằng đồng USD. Từ kinh nghiệm
phòng ngừa rủi ro tỷ giá của các ngân hàng thương mại trên thế giới, tác giả
đưa ra những giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong thanh toán quốc tế cho
các ngân hàng thương mại, nhà xuất khẩu, nhập khẩu trong bối cảnh kinh tế
tại Việt Nam.
Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Thị Phương Liên, Đại học Kinh tế
Quốc Dân: “ Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế của các Ngân
hàng thương mại Việt Nam” 2008. Bài nghiên cứu đã hệ thống hóa một cách
chi tiết những vấn đề lý luận cơ bản về thanh toán quốc tế; trên cơ sở thực
tiễn hoạt động TTQT của NHTM Việt Nam trong thời gian từ năm 20032008, luận án đã đi vào nghiên cứu một cách toàn diện về hoạt động TTQT
của NHTM Việt Nam và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu của
quả hoạt động TTQT của NHTM. Trong phần phụ lục 4, tác giả đề cập thẳng
đến các rủi ro phát sinh, chỉ ra nguyên nhân cơ bản, nhưng mới chỉ dừng ở
mức đề cập. Chưa đánh giá một cách chuyên sâu hơn về rủi ro và tác động
của nó lên phương thức thanh toán đó.
Rủi ro pháp lý trong hoạt động thanh toán quốc tế của Việt Nam – Tạp
chí khoa học và đào tạo ngân hàng, số 61, tháng 06/2007, Nguyễn Thị Hồng
Hải. Bài viết nhấn mạnh đến rủi ro pháp lý trong hoạt động TTQT tại Việt
Nam. Xuất phát từ các vấn đề liên quan đến rủi ro pháp lý trong TTQT như:
pháp luật và chính sách liên quan đến hoạt động TTQT, thông lệ quốc tế về
TTQT, các rào cản hoạt động thương mại, tác giả đưa ra những nguyên nhân
dẫn đến rủi ro pháp lý trong TTQT của Việt Nam. Đặc biệt bài viết đưa ra
những giải pháp hữu ích nhằm giảm rủi ro pháp lý trong hoạt động TTQT của
Việt Nam.

9


Bài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Nam Hải, năm 2008, Trường Đại học
Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế với đề tài nghiên cứu – "Các rủi ro

trường của một số ngân hàng thương mại Việt Nam, bao gồm rủi ro lãi suất
và rủi ro tỷ giá. Theo kết quả nghiên cứu, các ngân hàng thương mại đã nhận
thức rõ và đang dần chuẩn hóa mô hình tổ chức quản lý rủi ro. Xây dựng và
áp dụng mô hình đánh giá khả năng chịu đựng rủi ro thị trường của ngân hàng
thương mại Việt Nam. Đề xuất khuyến nghị áp dụng mô hình đánh giá khả
năng chịu đựng rủi ro thị trường đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu cho thấy về cơ bản các NHTM đã tiếp cận phương pháp
quản trị rủi ro hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế và có chiến lược kinh doanh
khá phù hợp, vì vậy đã giảm thiểu đáng kể nguy cơ rủi ro.
Bài nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Như Thủy, năm 2014, Trường Đại
Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng với đề
tài nghiên cứu - "Quản trị rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng
Thương mại Cổ phần Đầu tư và phát triển Việt Nam". Sự phát triển mạnh mẽ
quan hệ kinh tế quốc tế không những về chiều rộng mà còn về chiều sâu.Tích
cực hội nhập kinh tế quốc tế đem lại nhiều cơ hội kinh tế như hàng hoá xuất
khẩu có thể tiếp cận thị trường tốt hơn, thu hút được nhiều vốn đầu tư
nước ngoài hơn và nhiều lợi ích gián tiếp khác. Điều đó đồng nghĩa với việc
các doanh nghiệp sẽ tăng cường thương mại quốc tế.Và không phải lúc nào
các nhà xuất nhập khẩu cũng có thể thanh toán tiền hàng trực tiếp cho nhau
mà thường phải sử dụng kênh trung gian là hệ thống ngân hàng thương
mại.Với tốc độ nhanh,độ chính xác cao cùng với việc hỗ trợ, tư vấn tốt cho
các khách hàng là mục tiêu hàng đầu của ngân hàng trong thanh toán quốc tế.
Tuy nhiên hoạt động thanh toán quốc tế cũng giống như các hoạt động khác
của ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro vì sự đa dạng, phức tạp của yếu tố quốc tế
mang lại. Vì vậy việc nghiên cứu một cách có hệ thống các rủi ro xuất hiện
12


trong thanh toán quốc tế nâng cao hiệu quả thanh toán quốc tế cho ngân hàng
là cần thiết. Từ những thực tế nghiên cứu, tác giả cũng đã đưa ra được những

các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với
các tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế,
thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan”.
b) Đặc điểm của thanh toán quốc tế
Thanh toán quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc
tế, có những đặc điểm sau:
Thứ nhất, thanh toán quốc tế được thực hiện chủ yếu bằng hình thức
thanh toán không dùng tiền mặt, thông qua mạng lưới các ngân hàng trong
nước và quốc tế và sự liên kết giữa hệ thống ngân hàng của các nước và các tổ
chức tài chính quốc tế.
Thứ hai, thanh toán quốc tế được tiến hành bằng các phương thức thanh
toán tiên tiến và hiện đại trên cơ sở phát triển của công nghệ ngân hàng và
công nghệ thông tin hiện đại, đảm bảo độ tin cậy và chính xác cao độ.
Thứ ba, đồng tiền trong thanh toán quốc tế có thể là ngoại tệ đối với một
trong hai bên hoặc là ngoại tệ đối với cả hai bên.
Thứ tư, thanh toán quốc tế diễn trong trong bối cảnh có sự khác biệt về
luật pháp, tập quán, ngôn ngữ giữa các quốc gia.
1.2.1.2. Các chủ thể trong thanh toán quốc tế
- Người trả tiền hay người yêu cầu chuyển tiền: (Remitter) đó chính là
người mua, người đầu tư, người chuyển kinh phí ra ngoài nước, kiều bào
chuyển tiền về nước..): Là người yêu cầu ngân hàng chuyển tiền ra nước ngoài.
-

Người hưởng: (Beneficiary) là người xuất khẩu, chủ nợ, người tiếp

nhận vốn đầu tư hoặc là người nào đó đo người chuyển tiền chỉ định.
- Ngân hàng nhận ủy nhiệm chuyển tiền: (Remitting Bank) là ngân hàng
phục vụ cho người chuyển tiền, thực hiện lệnh của người yêu cầu chuyển tiền,
thường là ngân hàng ở nước người yêu cầu chuyển tiền.
14

15