VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ HẰNG NGA

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÔN GIÁO
CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ HẰNG NGA

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÔN GIÁO
CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
TỪ THỰC TIỄN TỈNH QUẢNG BÌNH

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. ĐỖ THỊ KIM ĐỊNH

HÀ NỘI - 2019


tại tỉnh Quảng Bình ......................................................................................... 39
Chương 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ
NƯỚC VỀ TÔN GIÁO CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TẠI
TỈNH QUẢNG BÌNH ................................................................................... 46
3.1. Quan điểm về nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về tôn giáo của ủy ban
nhân dân cấp huyện ......................................................................................... 46


3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về tôn giáo của Uỷ ban
nhân dân cấp huyện tại tỉnh Quảng Bình ........................................................ 52
KẾT LUẬN .................................................................................................... 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 64


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CB,CC, VC

Cán bộ, công chức, viên chức

KT-XH

Kinh tế - xã hội

QLNN

Quản lý nhà nước

TW


ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của chính sách tôn giáo, từ trước đến nay
Đảng và Nhà nước ta đã thông qua và tổ chức thực hiện nhiều chính sách và
văn bản pháp luật nhằm đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân
dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về các hoạt động tôn giáo,
tín ngưỡng. Những chính sách và văn bản pháp luật hiện hành về vấn đề này
1


đã phát huy tác dụng trong thực tế; tuy nhiên vẫn cần tiếp tục nghiên cứu
sửa đổi, bổ sung để đáp ứng những yêu cầu của tình hình mới khi đất nước
hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Quảng Bình có 02 tôn giáo chính được Nhà nước công nhận là đạo
Công giáo và đạo Phật giáo. Trong đó: Đạo Công giáo có trên 102.000 tín đồ,
chiếm gần 12% dân số toàn tỉnh, phân bố trên 68 đơn vị hành chính cấp xã và
06 đơn vị hành chính cấp huyện. Phật giáo có khoảng trên 3.100 tín đồ, phân
bố trên địa bàn 42 xã, phường, thị trấn của 07 huyện, thị xã, thành phố. Tuy
tỉnh Quảng Bình không nhiều tôn giáo nhưng Quảng Bình là địa phương có vị
trí địa lý không thuận lợi, thường chịu ảnh hưởng của thiên tai, bão lũ hằng
năm, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, cùng với tác động từ mặt trái
của nền kinh tế thị trường, cũng như âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế
lực thù địch có lúc đã làm cho tình hình tôn giáo ở Quảng Bình trở nên phức
tạp. Hoạt động QLNN về tôn giáo đôi khi còn lúng túng và để xảy ra một số
hạn chế, bất cập nhất định đã ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu lực và hiệu quả
của QLNN về tôn giáo như: việc triển khai Luật tín ngưỡng, tôn giáo và các
văn bản quy phạm pháp luật ở một số địa phương vẫn còn lúng túng; công tác
nắm tình hình về tôn giáo tại một số địa phương, cơ sở có lúc chưa kịp thời,
việc đấu tranh với các hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo một số nơi còn
thiếu kiên quyết, chưa dứt điểm, một số vụ việc vi phạm pháp luật còn để kéo

Những công trình trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của
vấn đề tôn giáo và quản lý nhà nước về tôn giáo ở nước ta. Đây là nguồn tài
liệu trực tiếp cho đề tài luận văn này của tác giả. Mặc dù vậy, các công trình
nghiên cứu hiện có đều chưa tập trung phân tích toàn diện và chuyên sâu về
tình hình quản lý nhà nước về tôn giáo ở cấp độ cơ sở. Vì vậy, đề tài mà học
3


viên lựa chọn sẽ góp phần sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận, thực tiễn trong
lĩnh vực này thông qua UBND cấp huyện ở tỉnh Quảng Bình.
Trên tinh thần kế thừa và phát triển những kết quả nghiên cứu đã có;
luận văn chú trọng phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về tôn
giáo ở tỉnh Quảng Bình, từ đó đề xuất các giải pháp hữu hiệu trong công tác
QLNN về tôn giáo ở nước ta nói chung và tỉnh Quảng Bình nói riêng trong
thời gian tới, việc lựa chọn đề tài của luận văn là phù hợp và đảm bảo không
có sự trùng lặp.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý nhà nước về tôn giáo của
UBND cấp huyện từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình, làm rõ tình hình quản lý nhà
nước về tôn giáo của UBND cấp huyện khi thực hiện theo quy định pháp luật
của nhà nước, qua đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
nhà nước về tôn giáo trên địa bàn, đồng thời góp phần làm rõ những vấn đề lý
luận, thực tiễn trong chính sách, pháp luật hiện hành về tôn giáo của nước ta từ
cấp độ cơ sở.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nêu và phân tích cơ sở lý luận vấn đề quản lý nhà nước về tôn giáo và
các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về tôn giáo của UBND cấp
huyện.
- Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về tôn giáo trong tình hình hiện

giá việc thực hiện cũng như nêu ra những vấn đề cần khắc phục trong quá
5


trình thực hiện pháp luật của nhà nước đối với cơ quan quản lý cũng như
người làm công tác quản lý nhà nước về tôn giáo.
6. Ý nghĩa của luận văn
Qua những phân tích về thực trạng quản lý nhà nước về tôn giáo của
UBND cấp huyện từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình, luận văn đã làm rõ thêm một
số vấn đề lý luận, thực tiễn về quản lý nhà nước về tôn giáo từ cấp độ cơ sở.
Luận văn cũng làm sáng tỏ một số vấn đề cấp bách đang đặt ra trong
quản lý nhà nước về tôn giáo của UBND cấp huyện tại tỉnh Quảng Bình, đồng
thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về
tôn giáo ở địa phương trong thời gian tới.
Với những điểm mới như trên, luận văn có thể được dùng làm tài liệu
tham khảo cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý nhà nước về tôn
giáo, đồng thời có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu,
giảng dạy và bồi dưỡng cán bộ làm công tác tôn giáo trên địa tỉnh Quảng
Bình nói riêng và cả nước nói chung.
7. Kết cấu của luận văn
Luận văn được chia làm 3 chương, cụ thể:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về tôn giáo và quản lý nhà nước về tôn giáo
của Uỷ ban nhân dân cấp huyện.
- Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về tôn giáo của Uỷ ban nhân
dân cấp huyện tại tỉnh Quảng Bình.
- Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà
nước về tôn giáo của Uỷ ban nhân dân cấp huyện từ thực tiễn tỉnh Quảng
Bình.

6


tố tích cực, khắc phục những hạn chế của tôn giáo, Nhà nước cần thiết phải
quản lý các hoạt động này, đảm bảo cho các hoạt động tôn giáo thực hiện theo
đúng quy định, phù hợp với tình hình phát triển chung của xã hội.
Hoạt động tôn giáo là hoạt động truyền bá tôn giáo, sinh hoạt tôn giáo
và quản lý tổ chức của tôn giáo (Khoản 11, Điều 2, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo
năm 2016).
Như vậy, có thể hiểu QLNN về tôn giáo là quá trình quản lý bảo đảm
việc chấp hành pháp luật về tổ chức hoạt động của các tổ chức cơ sở tôn giáo
diễn ra theo quy định của pháp luật.
Từ khái niệm về tôn giáo nêu trên cũng cần phân biệt sự khác nhau
giữa tín ngưỡng và tôn giáo, mặc dù tôn giáo và tín ngưỡng đều thuộc về lĩnh
vực văn hóa tâm linh. Tôn giáo có giáo chủ, giáo lý, có hệ thống từ trung
ương đến tận cơ sở; còn tín ngưỡng thờ đa thần, không có giáo chủ, giáo lý và
hệ thống tổ chức. Tôn giáo thường quan tâm đến nguồn gốc con người và
cuộc sống sau khi chết, còn tín ngưỡng quan tâm đến cuộc sống hiện hữu của
con người được thần thánh hóa.
1.1.2. Khái niệm quản lý nhà nước về tôn giáo của Ủy ban nhân dân
cấp huyện
QLNN về tôn giáo của UBND cấp huyện là quá trình các cơ quan trong
bộ máy hành pháp cấp huyện tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng,
chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo và công tác tôn giáo tại địa
phương của mình.
UBND cấp huyện thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về tôn giáo
trên địa bàn theo phân cấp của UBND tỉnh và theo quy định của pháp luật.

8


1.1.3. Đặc điểm của quản lý nhà nước về tôn giáo của Ủy ban nhân

các ban ngành khác như Công an huyện, Ban Tuyên giáo Huyện ủy, Ban Dân
vận Huyện ủy, Mặt trận Tổ quốc huyện…để cùng thống nhất quan điểm trong
giải quyết vấn đề tôn giáo.
Thứ hai, đối tượng quản lý của Nhà nước về tôn giáo của UBND cấp
huyện gồm có: về cá nhân có tín đồ, nhà tu hành, chức sắc; về tổ chức tôn
giáo có cơ sở vật chất (nhà thờ, nhà chùa, thánh đường…) phục vụ cho các
hoạt động tôn giáo và các sinh hoạt tôn giáo.
Trong công tác quản lý nhà nước về tôn giáo, việc nắm bắt từng đặc
điểm của đối tượng quản lý là rất quan trọng, nhằm tìm ra những nét đặc
trưng của đối tượng, thông qua đó giúp cho bộ phận làm công tác tôn giáo sử
dụng các phương pháp quản lý thích hợp theo từng lĩnh vực khác nhau, đồng
thời việc nắm bắt các đặc điểm này rất quan trọng trong công tác vận động
quần chúng, đặc biệt là các chức sắc. Điều này quyết định đến chính sách tôn
giáo, bởi vì chức sắc các tôn giáo là bộ phận đầu não nên tư duy, thái độ,
tiếng nói của các vị này tác động rất lớn đến các tín đồ của tôn giáo.
Đối với tín đồ, phải chú ý trên hai phương diện: công dân và tín đồ. Với
tư cách công dân họ có quyền và lợi ích hợp pháp như những công dân khác,
phần lớn họ là người nông dân lao động cần cù chịu khó và có tinh thần yêu
nước. Còn tín đồ có niềm tin tôn giáo, có những quyền và nghĩa vụ đối với
giáo hội. Trên thực tế ở mỗi tín đồ tôn giáo đều có sự thống nhất giữa hai
phương diện trên, tuy nhiên do trình độ nhận thức và do hoàn cảnh sống, ở
mỗi người sẽ khác nhau. Tín đồ các tôn giáo với các lối sống đạo khác nhau
nhưng nhìn chung đều có tình cảm và niềm tin tôn giáo sâu sắc.

10


Đối với chức sắc tôn giáo, họ cũng là tín đồ, nhưng họ được đào tạo,
được tấn phong vào các chức vị trong tổ chức tôn giáo và có thẩm quyền nhất
định về mặt tôn giáo trong tổ chức tôn giáo đó. Mặt khác, chức sắc tôn giáo,

Thứ tư, mục tiêu của quản lý nhà nước về tôn giáo của UBND cấp
huyện là phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển trên địa bàn.
QLNN về tôn giáo của UBND cấp huyện phát huy tính khoan dung, hòa đồng
giữa các tôn giáo nhằm đoàn kết các tôn giáo để đảm bảo ổn định chính trị xã hội, đồng thời chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào có đạo,
thực hiện có hiệu quả chính sách xóa đói giảm nghèo ở nông thôn, vùng sâu,
vùng xa, vùng đông đồng bào tín đồ tôn giáo đang gặp nhiều khó khăn trong
cuộc sống. Đồng thời, bên cạnh việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn
giáo, phải luôn chủ động đề cao cảnh giác chống những âm mưu lợi dụng tôn
giáo của các thế lực thù địch.
1.1.4. Vai trò của quản lý nhà nước về tôn giáo của Ủy ban nhân dân
cấp huyện
Công tác quản lý nhà nước về tôn giáo của UBND cấp huyện có vai trò
rất quan trọng.
Một là, quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo của UBND cấp
huyện luôn giữ vai trò quan trọng trong thực hiện chính sách tôn giáo của
Đảng, Nhà nước; góp phần củng cố, phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc;
giữ vững an ninh quốc phòng, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là của
mọi công dân Việt Nam, dù ở trong nước hay đang sinh sống, học tập ở nước
ngoài.
Hai là, quản lý nhà nước về tôn giáo của UBND cấp huyện giúp phát
triển kinh tế - xã hội của địa phương, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần,
12


nâng cao dân trí cho nhân dân, trong đó có tín đồ các tôn giáo; tạo ra mối
quan hệ tốt giữa quần chúng với Đảng và Nhà nước; phát huy dân chủ, tiếp
thu những nhu cầu, nguyện vọng chính đáng của chức sắc, tín đồ các tôn giáo
để đề ra những chủ trương, chính sách phù hợp với tình hình thực tế của địa
phương, góp phần tạo ra sự ổn định chính trị xã hội, phát huy tinh thần đoàn
kết trong nhân dân.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ quản lý nhà nước về tôn giáo. Theo Khoản 1, Điều 1,
Quyết định số 32/2018/QĐ-TTg ngày 03/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ
quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Ban Tôn giáo
Chính phủ trực thuộc Bộ Nội vụ cho thấy: “Ban Tôn giáo Chính phủ là cơ
quan tương đương Tổng cục trực thuộc Bộ Nội vụ, có chức năng tham mưu
giúp Bộ trưởng Bộ Nội vụ quản lý nhà nước về lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo
và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trong phạm
vi cả nước; thực hiện các dịch vụ công thuộc lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo
theo quy định của pháp luật”.
Các Bộ, ngành khác có liên quan phối hợp với Bộ Nội vụ trong quản lý
nhà nước về tôn giáo (Bộ Công an, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Mặt
trận Tổ quốc Việt Nam…) và UBND các cấp thực hiện chức năng quản lý nhà
nước đối với hoạt động tôn giáo ở địa phương.
1.2.2. Quy định chủ thể quản lý nhà nước về tôn giáo của Uỷ ban
nhân dân cấp huyện
UBND cấp huyện có Phòng Nội vụ giúp UBND thực hiện nhiệm vụ
QLNN về tôn giáo ở địa phương.

14


Phòng Nội vụ phân công các chuyên viên phụ trách theo từng lĩnh vực
như theo dõi về hoạt động của Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Tin Lành, và
các tôn giáo khác nhằm kịp thời nắm bắt nguyện vọng, tư tưởng, của các tín
đồ, chức sắc về hoạt động của các tôn giáo trên địa bàn.
1.3. Nội dung quản lý nhà nước về tôn giáo của Uỷ ban nhân dân
cấp huyện
1.3.1. Tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tôn giáo Ủy ban
nhân dân cấp huyện
Tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tôn giáo được thể hiện ở hệ

của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật tín
ngưỡng, tôn giáo; Chỉ thị số 1940/CT-TTg ngày 31/12/2008 của Thủ tướng
Chính phủ về nhà, đất liên quan đến tôn giáo; Thông tư liên tịch số
04/2014/TTLT-BVHTTDL-BNV ngày 30/5/2014 giữa Bộ Văn hóa, thể thao
và Du lịch và Bộ Nội vụ hướng dẫn việc thực hiện nếp sống văn minh tại các
cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo, cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật
khác như Luật Hình sự, Luật Tố tụng Hình sự, Bộ luật Dân sự, Luật Đất
đai,…
Trên cơ sở các chủ trương, chính sách của Đảng, các văn bản quy phạm
pháp luật của Nhà nước, của địa phương, UBND cấp huyện đã căn cứ tình
hình thực tiễn để cụ thể hóa, triển khai thực hiện ở từng địa bàn, đáp ứng yêu
cầu của cải cách hành chính trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.
Việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về tôn giáo của UBND
cấp huyện tập trung vào một số nội dung sau:
Thứ nhất, đảm bảo và tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của công dân.

16


Thứ hai, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, gắn bó đồng bào tôn giáo
và không theo tôn giáo cùng dựng xây đất nước.
Thứ ba, hoạt động tín ngưỡng tôn giáo phải tuân thủ theo các quy định
của pháp luật.
Thứ tư, những hành vi lợi dụng hoạt động tôn giáo để gây rối, phá hoại
tình hình an ninh trật tự, chống phá Nhà nước Việt Nam đều bị xử lý theo
pháp luật. Hoạt động mê tín dị đoan bị phê phán và loại bỏ.
1.3.2. Phổ biến, giáo dục pháp luật về tôn giáo của Ủy ban nhân dân
cấp huyện
Trong công cuộc đổi mới của đất nước ta hiện nay, công tác tuyên
truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật ngày càng có vai trò quan trọng và luôn

hạn chế quyền công dân cũng được sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo, người
nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam được tạo điều kiện thuận lợi hơn
trong sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo.
Các thủ tục hành chính về hoạt động tôn giáo được cắt giảm và giải
quyết nhanh gọn hơn, theo hướng tăng cường công tác hậu kiểm của cơ quan
nhà nước có thẩm quyền, không gây mất thời gian của các tổ chức và cá nhân
tôn giáo. Cùng với việc Nhà nước mở rộng quyền và tạo điều kiện hơn cho
các tổ chức, cá nhân tôn giáo hoạt động, nhiều loại hình và hoạt động tín
ngưỡng cũng được phục hồi, phát triển. Bên cạnh những mặt tích cực về giá
trị đạo đức, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt, hoạt động của các loại
hình tín ngưỡng có lúc, có nơi vẫn còn mang tính tự phát, chưa được quản lý;
một số nội dung hoạt động tín ngưỡng bị biến dạng, phản văn hóa, với mục
đích trục lợi, gây mất an ninh, trật tự ở một số địa phương.

18


Từ những vấn đề nêu trên đặt ra cho những nhà quản lý về tôn giáo
những yêu cầu bức thiết trong việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm
công tác tôn giáo trong tình hình mới hiện nay. Để có thể triển khai thực hiện
chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đối
với tôn giáo trong đời sống xã hội nói chung, trong các tổ chức tôn giáo và
đồng bào có đạo nói riêng, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của các tổ
chức, cá nhân liên quan đến tôn giáo được thực hiện đầy đủ và hiệu quả; đồng
thời đấu tranh với các thế lực thù địch, thiếu thiện chí lợi dụng niềm tin tín
ngưỡng, tôn giáo của một bộ phận đồng bào có đạo để tuyên truyền xuyên tạc
chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với tín ngưỡng, tôn giáo,
kích động gây rối, làm ảnh hưởng đến đoàn kết nội bộ tôn giáo, đến mối quan
hệ đạo - đời, làm phương hại đến cuộc sống ổn định của người dân..., Đảng và
Nhà nước rất quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo, nhất là