Phá sản là vấn đề hết sức phức tạp và gây những hậu quả rất nghiêm trọng cho
xã hội. Do đó, việc giải quyết phá sản phải tuân theo những trình tự, thủ tục nhất
định. Thủ tục phá sản (TTPS) là một thủ tục tư pháp đặc biệt, một cách thức chủ nợ
thực hiện quyền đòi nợ khi một doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản. Luật phá
sản 2004 (LPS) đã có bổ sung nhiều quy định mới về thủ tục phá sản của Doanh
nghiệp, Hợp tác xã so với luật phá sản doanh nghiệp 1993 (LPSDN). Trong phạm vi
bài làm dưới đây em xin tiếp cận một số nội dung mới của luật phá sản 2004 so với
luật phá sản doanh nghiệp 1993 như sau :
Thứ nhất, LPS 2004 đã dành riêng một điều luật để quy định về TTPS.
Điều 5. Thủ tục phá sản
1. Thủ tục phá sản được áp dụng đối với doanh nghiệp, HTX lâm vào tình trạng
phá sản bao gồm: Nộp đơn yêu cầu và mở TTPS; Phục hồi hoạt động kinh doanh;
Thanh lý tài sản, các khoản nợ; Tuyên bố doanh nghiệp, HTX bị phá sản....v..v…
Theo Điều 5 LPS, TTPS là một thủ tục lớn bao gồm nhiều thủ tục cấu thành và
giữa những thủ tục cấu thành đó có mối liên hệ với nhau theo những nguyên tắc
khác nhau. Tính thứ tự, nối tiếp nhau không phải là yếu tố bắt buộc giữa các thủ tục
cấu thành và giữa chúng có sự độc lập tương đối (còn LPSDN không nhìn nhận đó
là những thủ tục độc lập và mối liên hệ giữa chúng…):“Sau khi có quyết định mở
TTPS, tùy vào tình hình cụ thể của từng doanh nghiệp, HTX mà thẩm phán quyết định
áp dụng một trong hai thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh và thủ thục tục thanh lý
tài sản, các khoản nợ khác hoặc chuyển từ áp dụng thủ tục phục hồi hoạt động kinh
doanh sang thủ tục thanh lý tài sản, các khoản nợ hoặc thủ tục tuyên bố doanh
nghiệp, HTX bị phá sản” (khoản 2 Điều 5 LPS). Chính quy định về mối quan hệ đặc
thù giữa các thủ tục cấu thành trong TTPS đó cho phép Tòa án giải quyết yêu cầu
tuyên bố phá sản một cách uyển chuyển tùy thuộc vào những tình huống cụ thể. Tòa
án có thể tuyên bố phá sản mà không cần thụ lí đơn yêu cầu (K1-Đ87 LPS) hoặc sau
khi thụ lí ( K2-Đ87 LPS) hoặc đình chỉ thủ tục thanh lí tài sản( Đ86 LPS) .
- Về thủ tục phục hồi: LPS quy định bổ sung về đối tượng có quyền xây dựng
phương án phục hồi, theo đó không chỉ có doanh nghiệp, HTX lâm vào tình trạng
phá sản phải lập phương án phục hồi như LPSDN (Điều 20 LPSDN) mà bất kì chủ
nợ hay người nào nhận nhiệm vụ phục hồi đều có quyền xây dựng phương án phục

động của Doanh nghiệp, HTX. Với trình tự mới này, Doanh nghiệp bị yêu cầu tuyên
bố phá sản vẫn là một chủ thể trong quá trình thanh lí tài sản, do đó quyền lợi của
doanh nghiệp sẽ được đảm bảo và doanh nghiệp vẫn có thể tiếp tục thực hiện các
nghĩa vụ đối với chủ nợ, Tòa án có quyết định rõ ràng trong việc tuyên bố doanh
nghiệp bị phá sản.
Thứ hai, LPS đã quy định rõ, đầy đủ và hợp lý hơn về các đối tượng có quyền,
nghĩa vụ nộp đơn cũng như thủ tục, trình tự và hồ sơ yêu cầu mở TTPS:
- Mở rộng quyền nộp đơn yêu cầu mở TTPS: Ngoài những chủ thể có quyền nộp
đơn yêu cầu mở TTPS như quy định của LPSDN thì LPS bổ sung một số đối tượng
khác là: chủ sở hữu doanh nghiệp nhà nước (Điều 16-LPS),cổ đông công ty cổ phần
(Điều 17-LPS) và thành viên hợp danh trong công ty hợp danh (Điều 18-LPS).
- Đồng thời LPS cũng loại bỏ quy định về nghĩa vụ của các chủ nợ khi nộp đơn
yêu cầu mở TTPS phải cung cấp các giấy tờ, tài liệu chứng minh doanh nghiệp mất
khả năng thanh toán nợ đến hạn. Họ chỉ cần chứng minh chủ nợ đã đòi nợ nhưng
không được doanh nghiệp mắc nợ thanh toán nợ đến hạn. Cho phép người lao động
được quyền nộp đơn yêu cầu mở TTPS trong trường hợp doanh nghiệp, HTX khi họ
không được trả lương cũng như các khoản nợ khác và nhận thấy doanh nghiệp, HTX
lâm vào tình trạng phá sản mà không cần điều kiện “không trả được lương cho người
lao động trong thời hạn ba tháng” như quy định của LPSDN. Những quy định trên,
nhằm tạo điều kiện thúc đẩy việc làm đơn yêu cầu giải quyết phá sản, góp phần
chấm dứt tình trạng có doanh nghiệp thực chất đã không thể hoạt động trên thực tế
nhưng vẫn tồn tại về mặt pháp lý.
Thứ ba, LPS mở rộng thẩm quyền tiến hành TTPS của Tòa án. LPSDN quy định
chỉ có Tòa án nhân dân tỉnh (TP trực thuộc TW) mới có quyền tiến hành TTPS. Quy
2
định này không phù hợp với thực tiễn khi mà nền kinh tế ngày càng phát triển số
lượng doanh nghiệp, HTX lâm vào tình trạng phá sản rất nhiều, nếu chỉ có tòa án
cấp tỉnh giải quyết thì không thể giải quyết hết các yêu cầu tuyên bố phá sản. Do đó,
LPS đã quy định thêm thẩm quyền của Tòa án cấp huyện (quận, thị xã ) thuộc tỉnh.
Thay quy định trong quá trình thực thi công việc, nếu phát hiện Doanh nghiệp,

về tài chính để trở lại hoạt động bình thường, cũng như bảo vệ được quyền lợi của
chủ nợ, người lao động khi doanh nghiệp, HTX bị tuyên bố phá sản. Tuy nhiên, LPS
vẫn còn một số hạn chế nhất định, TTPS đúng luật vẫn chưa thực sự phù hợp với
thực tiễn nên hiện tượng “sinh dễ, tử khó” của doanh nghiệp vẫn đang diễn ra. Do
vậy, trong thời gian tới nhà làm luật cần nghiên cứu để hoàn thiện hơn các quy định
về thủ tục phá sản nói riêng và phá sản nói chung, để LPS có thể phát huy được
đúng vai trò và mục đích của nó.
3