BỘGIÁO DUCC̣ VÀĐÀO TAO
TRƯỜNG ĐẠI HOCC̣ CÔNG NGHỆTP.HCM

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG
DỊCH VỤ KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM
TOÁN ĐỘC LẬP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kế toán
Mã số ngành: 60340301

TP. HồChiM
́ inh tháng

năm 2017


BỘGIÁO DUCC̣ VÀ ĐÀO TAO
TRƯỜNG ĐẠI HOCC̣ CÔNG NGHỆTP.HCM

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG
DỊCH VỤ KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM
TOÁN ĐỘC LẬP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Tôi xin gửi đến quý Thầy Cô ở khoa Kế toán – Tài chính – Ngân hàng;
Phòng Quản lý khoa học và Đào tạo sau đại học – Trường Đại học Công nghệ
Tp.HCM; tất cả quý Thầy Cô đã cùng với tri thức và tâm huyết của mình để truyền
đạt vốn kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt
thời gian học tập tại trường.
Tôi chân thành cảm ơn PGS.TS. Trần Phước đã tận tâm hướng dẫn tôi trong
suốt thời gian thực hiện đề tài luận văn. Nếu không có những lời hướng dẫn tận tình
của thầy thì tôi rất khó hoàn thiện được luận văn này.
Mặc dù, tôi đã cố gắng rất nhiều trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện
luận văn. Nhưng do hạn chế về mặt thời gian cùng với việc thiếu kinh nghiệm trong
nghiên cứu nên đề tài luận văn chắc chắn còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Tôi rất
mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô để luận văn của
tôi được hoàn thiện hơn nữa.
TP. HồChíMinh, tháng

năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Phương Thảo


iii

TÓM TẮT
Hiện nay ở Việt Nam, hoạt động kiểm toán nhìn chung đã được đổi mới, tuy
nhiên vẫn còn mang tính kinh nghiệm và chưa đảm bảo tính thống nhất. Do vậy,
chất lượng dịch vụ kiểm toán còn nhiều hạn chế, độ tin cậy không cao. Chất lượng
dịch vụ kiểm toán cũng được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và đề cập
trong các giáo trình, đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết đăng tạp chí,…nhưng

are many differences.
Prior to that situation, the study of factors affecting quality audit and
assessing the impact of these factors on quality audit to develop solutions to
improve quality audit is very necessary, especially In TP. Ho Chi Minh - the
economic center of Vietnam, where many companies use and provides audit
services, the study of the factors affecting the quality of this service is more urgent.
Synthesizing the theories, inheriting the results from the previous studies
directly and indirectly related to the topic, the author initially formed the scale of
selection factors affect the quality of service. Auditing of small and medium
independent auditing firms in Ho Chi Minh City consists of 5 factors: (1) firm size,
(2) auditing fee, (3) internal quality control, (4) professional competence, (5)
professional ethics.
Among these five factors, the most significant influence on the quality of
auditing services of small and medium independent auditing firms in Ho Chi Minh
City was the firm size (β = 0.352), followed by The cost factor (β = 0,312), intrinsic
quality control (β = 0.272), professional competence (β = 0.264), and finally
professional ethics (β = 0.214) .
From the above results, the author has proposed some solutions that have
direct impact on the factors affecting the quality of auditing services of small and
medium independent audit firms in Ho Chi Minh City.


v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................................ii
TÓM TẮT.............................................................................................................................iii
ABSTRACT..........................................................................................................................iv
MỤC LỤC............................................................................................................................. v

Kết cấu đề tài..............................................................................................................4

CHƯƠNG 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU............................................... 5

1.1.

Đề tài nghiên cứu nước ngoài..................................................................................5

1.2.

Các nghiên cứu trong nước......................................................................................7

1.3.

Nhận xét về các công trình nghiên cứu................................................................... 9

KẾT LUẬN CHƯƠNG I.....................................................................................................11
CHƯƠNG 2.
2.1.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT................................................................................. 12

Tổng quan dịch vụ kiểm toán................................................................................12

2.1.1.

Khái niệm chất lượng dịch vụ và đặc điểm của dịch vụ................................ 12




vi

2.2.2. Nội dung kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán ........................................24
2.2.3. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng kiểm toán ................................................... 25
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng chất lượng dịch vụ kiểm toán .......................................... 28
2.3.1. Quy mô của DNKT ........................................................................................28
2.3.2. Giá phí kiểm toán ...........................................................................................29
2.3.3. Kiểm soát chất lượng từ bên trong ................................................................. 30
2.3.4. Đạo đức nghề nghiệp .....................................................................................31
2.3.5. Năng lực chuyên môn ....................................................................................33
2.4. Mô hình nghiên cứu ..............................................................................................35
2.5. Lý thuyết nền .........................................................................................................36
2.5.1. Lý thuyết hành động hợp lý (TRA) ............................................................... 36
2.5.1.1.

Nội dung lý thuyết ..................................................................................36

2.5.2. Lý thuyết hành vi dự định (TPB) ................................................................... 37
2.5.2.1.

Nội dung lý thuyết ..................................................................................37

CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............................................................. 39
3.1. Thiết kế nghiên cứu ...............................................................................................39
3.1.1.

Nguồn dữ liệu ................................................................................................ 39


49
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .................................................................................................... 50
CHƯƠNG 4.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................................51


vii

4.1. Thực trạng chất lượng dịch vụ kiểm toán của các doanh nghiệp kiểm toán nhỏ và
vừa trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh........................................................................ 51
4.2.

Phân tích và đánh giá độ tin cậy của thang đo:..................................................... 53

4.2.1.

Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's alpha:..........................54

4.2.1.1. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Giá phí
kiểm toán”................................................................................................................54
4.2.1.2. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Kiểm soát
chất lượng từ bên trong”.......................................................................................... 55
4.2.1.3. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Đạo đức
nghề nghiệp”............................................................................................................ 56
4.2.1.4. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Năng lực
chuyên môn kiểm toán viên”................................................................................... 56
4.2.1.5. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Quy mô
doanh nghiệp kiểm toán”.........................................................................................57
4.2.2.

Kiểm định về phân phối chuẩn của phần dư.................................................. 67

4.4.4.

Kiểm định về tính độc lập của phần dư..........................................................68

4.5.

Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy bội........................................................... 68

4.5.1.

Kiểm định giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi....................69

4.5.2.

Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn....................................... 69

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.................................................................................................... 72
CHƯƠNG 5.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ....................................................................73

5.1.

Kết luận..................................................................................................................73

5.2.

Kiến nghị về phía các công ty cung cấp dịch vụ kiểm toán.................................. 73

PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI KHẢO SÁT
PHỤ LỤC 2: KẾT QUẢ CHẠY MÔ HÌNH


ix

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DN

Doanh nghiệp

KTV

Kiểm toán viên

BCTC

Báo cáo tài chính

KT

Kiểm toán

KTĐL

Kiểm toán độc lập

TP HCM

Thành phố Hồ Chí Minh


Chất lượng kiểm toán

BCKT

Báo cáo kiểm toán

GPKT

Giá phí kiểm toán

KSCLBT

Kiểm soát chất lượng từ bên trong

DDNN

Đạo đức nghề nghiệp

NLCM

Năng lực chuyên môn

QM

Quy mô

UBCKNN

Ủy Ban Chứng Khoán Nhà Nước

Hình 2.1. Thuyết hành động hợp lý (TRA).................................................................................36
Hình 2.2. Mô hình lý thuyết hành vi dự định TPB..................................................................... 37
Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu.................................................................................................. 41
Hình 4.1: Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư từ hồi quy....................................... 69
Hình 4.2: Đồ thị P-P Plot của phần dư – đã chuẩn hóa...............................................................70
Hình 4.3: Đồ thị Histogram của phần dư – đã chuẩn hóa...........................................................71


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hoạt động kiểm toán đã có lịch sử phát triển lâu dài và gắn liền với quá trình
phát triển kinh tế - xã hội của loài người. Để phục vụ cho nhu cầu đa dạng của xã
hội, những lĩnh vực và loại hình kiểm toán khác nhau đã lần lượt hình thành, trong
đó hoạt động KTĐL là một trong những hoạt động rất phát triển trong nền kinh tế
thị trường.
Hiện nay ở Việt Nam, hoạt động kiểm toán nhìn chung đã được đổi mới, tuy
nhiên vẫn còn mang tính kinh nghiệm và chưa đảm bảo tính thống nhất. Do vậy,
chất lượng dịch vụ kiểm toán còn nhiều hạn chế, độ tin cậy không cao. Nhiều rủi ro
lớn thực tế đã xảy ra nhưcác vụ bê bối tài chính liên quan đến kiểm toán như Gỗ
Trường Thành, Vinashin, Bông Bạch Tuyết, Dược Viễn Đông,…ảnh hưởng lớn đến
sự tín nhiệm của xã hội đối với nghề nghiệp kiểm toán.. Điều đó làm mất lòng tin
của các nhà đầu tư cũng như các đối tượng sử dụng thông tin qua kiểm toán để đưa
ra các quyết định kinh tế mà những hiện tượng này xảy ra một phần là do những
hạn chế còn tồn tại trong chất lượng các cuộc kiểm toán.
Chất lượng dịch vụ kiểm toán cũng được các nhà khoa học quan tâm nghiên
cứu và đề cập trong các giáo trình, đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết đăng tạp
chí,…nhưng đến nay số lượng vẫn còn khá khiêm tốn và còn nhiều điểm khá khác
biệt.

-Đối tượng nghiên cứu là các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán
của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Đề tài nghiên tại các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại
thành phố Hồ Chí Minh.
+ Về thời gian khảo sát được tiến hành từ tháng 06/2016 đến tháng 12/2016.
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng hỗn hợp kết hợp giữa phương pháp định tính với định lượng.


3

- Để giải quyết vấn đề: xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ
kiểm toán, tác giả sử dụng phương pháp so sánh, tiếp cận hệ thống các lý thuyết nền
về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa. Từ đó, áp dụng phương pháp tư duy, tổng hợp để chọn ra
một quan điểm phù hợp các yếu tố tác động đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của
các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh.
- Đề xuất mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán
của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh, luận văn
sử dụng phương pháp nghiên cứu suy diễn – định tính. Do hiện nay các nghiên cứu
trực tiếp về xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của
các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa chưa có nên luận văn phải thừa kế những
kết quả của các nghiên cứu khác trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài đồng
thời suy diễn thêm một số nhân tố sao cho phù hợp với đặc điểm các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh để nhận diện các yếu tố ảnh
hưởng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán tại các các công ty kiểm toán
độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh.
- Để đo lường mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch
vụ kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

-

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận.

-

Chương 5: Kết luận vàkiến nghi.C̣


5

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1.
Đề tài nghiên cứu nước ngoài
Tính đến nay, các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm
toán là không nhiều, chủ yếu là do các nhà nghiên cứu nước ngoài thực hiện. Theo
tìm hiểu của tác giả, trong nước ít có một nghiên cứu chính thức nào về chủ đề này,
mà chỉ được đề cập trong các nghiên cứu về kiểm toán BCTC và các vấn đề có liên
quan. Trong các nghiên cứu từ nước ngoài, với quan điểm chất lượng kiểm toán
được hiểu là khả năng KTV phát hiện và báo cáo về những sai phạm trọng yếu trong
việc trình bày và công bố các BCTC của các khách hàng được kiểm toán (quan
điểm của DeAgelo (1981), Palmrose, Z. (1988), Bradshaw (2001) và đa số các
nghiên cứu khoa học về kiểm toán). Theo đó, khi đánh giá về các nhân tố ảnh hưởng
đến chất lượng kiểm toán, kết quả chỉ ra rằng, khả năng các KTV phát hiện được
các sai phạm trọng yếu phụ thuộc vào nhiều nhân tố, đặc biệt là năng lực nghề
nghiệp của KTV; còn khả năng báo cáo sai phạm phụ thuộc vào tính độc lập của
KTV (trong đó có sức ép từ phía khách hàng được kiểm toán…) (Lam and Chang,
1994). Nhiều nghiên cứu điển hình khác ở nước ngoài về các nhân tố ảnh hưởng tới
chất lượng kiểm toán được thực hiện bởi Mock & Samet (1982); Schroeder và cộng

rộng với nhan đề “Audit service quality in compulsorry audit tendering- Preparer
perceptions and satisfaction”, đã xác định 14 nhân tố thuộc về KTV và công ty kiểm
toán như kinh nghiệm, khả năng chuyên sâu, ý thức, cam kết chất lượng của công ty,
qui mô công ty,…đồng thời đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này tới chất
lượng kiểm toán, qua đó đưa đến một kết luận quan trọng, nếu các nhân tố ảnh
hưởng đến chất lượng kiểm toán được đảm bảo thì cũng đảm bảo sự hài lòng của
người sử dụng đối với chất lượng kiểm toán.
Nghiên cứu của Jong Hag Choi và cộng sự (2010), “Audit Office Size, Audit
Quality, and Audit Pricing” (A Journal of Practice & Theory, Vol. 29, No.1, May,
pp

73-79). Nghiên cứu này điều tra về mối quan hệ của quy mô của DNKT và giá

phí kiểm toán đến CLKT. Tác giả đã sử dụng dữ liệu khảo sát được thu thập từ một
mẫu lớn khách hàng của các DNKT từ năm 2000-2005. Kết quả khảo sát cho thấy
quy mô của DNKT có ảnh hưởng đáng kể đến CLKT và giá phí kiểm toán. Bên


7

cạnh đó, nghiên cứu cũng cho rằng giá phí kiểm toán phụ thuộc vào quy mô công ty
khách hàng, tính phức tạp và rủi ro của quá trình kiểm toán.
Bài báo “Nghiên cứu kinh nghiệm về kiểm toán độc lập của Serbia”, (Biljana
Jovković; Snežana Ljubisavljević; Vladimir Obradović, ECONOMIC ANNALS,
Volume LVII, No. 194 / July – September 2012, UDC: 3.33 ISSN: 0013-3264,
DOI:10.2298/EKA1294041J). Bài báo đã nghiên cứu về các vấn đề như: Các dịch
vụ tổ chức kiểm toán độc lập cung cấp dịch vụ kiểm toán; Các lý do cần thiết phải
kiểm toán độc lập; Các cơ quan có ảnh hưởng đến chất lượng của kiểm toán độc lập;
Các lợi ích kinh tế của kiểm toán độc lập và những hạn chế vốn có của kiểm toán
độc lập. Từ đó, nhóm tác giả cũng đưa ra các gợi ý để bổ sung trong lý thuyết và

thái tích cực để có thể có đủ NLCT nhằm đạt mục tiêu tồn tại và phát triển bền
vững.
Luận án Tiến sĩ: “Xây dựng cơ chế KSCL cho hoạt động KTĐL tại Việt Nam”
- Trần Khánh Lâm (2011) - Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh. Đây là một trong
những nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực kiểm soát CLKT tại Việt Nam. Nghiên
cứu được thực hiện trong bối cảnh tại Việt Nam và trên thế giới phát sinh nhiều sự
kiện gây mất lòng tin đối với hoạt động kiểm toán như: Sự kiện Bông Bạch Tuyết,
Dược Viễn Đông, Vinashin... tại Việt Nam, Enron và Worldcom tại Mỹ, Parmalat ở
Châu Âu. Theo các Tác giả, một trong những nguyên nhân chủ yếu do thiếu cơ chế
và thực thi về kiểm soát của cơ quan quản lý về CLKT. Trên cơ sở hệ thống hóa các
vấn đề lý luận kết hợp với kinh nghiệm tại các quốc gia có nền KTĐL phát triển,
bằng phương pháp nghiên cứu định lượng Tác giả đã thực hiện để khảo sát các KTV
và BGĐ của các DNKT, để đưa ra các giải pháp xây dựng cơ chế KSCL phù hợp
với đặc điểm riêng của Việt Nam.
Luận văn thạc sĩ “Ảnh hưởng của việc luân chuyển KTV đến chất lượng hoạt
động kiểm toán BCTC tại VN” - Lâm Huỳnh Phương (2013) - Trường Đại học Kinh
tế TP.HCM.
Luận văn nghiên cứu mối quan hệ tuyến tính giữa CLKT BCTC (được đại
diện bằng giá trị DA) và biến nhiệm kỳ của KTV, các biến kiểm soát như loại KTV,
tỷ số nợ trên tổng tài sản của công ty năm đó, tốc độ tăng trưởng về quy mô và dòng
tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của công ty trong năm nghiên cứu. Số liệu dùng


9

để phân tích được thu thập từ BCTC của 39 công ty hiện đang niêm yết trên Sàn
chứng khoán TP.HCM (HoSE) và Hà Nội (HNX) từ năm 2000 đến năm 2012 và
được tổng hợp vào phần mềm Excel, sau đó được phân tích thống kê bằng phần
mềm SPSS. Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho thấy nhiệm kỳ kiểm
toán không có mối quan hệ với CLKT. Bên cạnh đó, kết quả kiểm chứng về khoản

thực hiện điều tra, khảo sát, cũng như địa điểm và bối cảnh thời gian của nghiêncứu.
Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán đã được bàn luận và đánh giá từ
nhiều đối tượng khác nhau, như từ chính các kiểm toán viên (chủ thể kiểm toán),
công ty khách hàng được kiểm toán (khách thể kiểm toán) hoặc từ phía những người
sử dụng kết quả kiểm toán (những người quan tâm).
Đối với các nghiên cứu ngoài nước, thì chưa có nghiên cứu nào có bằng
chứng thực nghiệm tại Việt Nam. Còn đối với các nghiên cứu trong nước, măcC̣ dù đa
̃có những nghiên cứu vềảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng dịch vụ kiểm
toán, tuy nhiên chưa cónhững nghiên cứu sử dungC̣ phương pháp nghiên cứu đinḥ
lươngC̣ với độ tin câỵ cao, cótính khách quan về ảnh hưởng của các nhân tố đến chất
lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa trên địa bàn
thành phố Hồ Chí Minh.
Trên quan điểm kế thừa và tiếp tục phát triển những công trình nghiên cứu
trước đây, tác giả đã nghiên cứu theo hướng định tính kết hợp với định lượng đề tài:
“Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ kiểm toán của các công ty kiểm
toán độc lập nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần nâng cao chất
lượng dịch vụ kiểm toán và mở rộng thị trường dịch vụ kiểm toán tại thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung.


11

KẾT LUẬN CHƯƠNG I
Chương này trình bày tổng quan về vấn đề nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng
đến chất lượng dịch vụ kiểm toán qua những nghiên cứu liên quan trên thế giới và ở
Việt Nam từ đó làm cơ sở xây dựng mô hình nghiên cứu và đưa ra các giả thuyết
nghiên cứu đồng thời giúp cho người đọc nắm được bức tranh toàn cảnh về các
công trình nghiên cứu của các tác giả khác đối với các vấn đề có liên quan trực tiếp
cũng như gián tiếp đến đề tài mà tác giả thực hiện. Từ các nghiên cứu trước đây đã
chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ