ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HOÀNG THỊ NHƯ TRANG

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH
THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH
VÀ TRUYỀN HÌNH TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

HÀ NỘI – 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HOÀNG THỊ NHƯ TRANG

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH
THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH
VÀ TRUYỀN HÌNH TỈNH LẠNG SƠN

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học
Mã số: 60320101
Người hướng dẫn khoa học

Chủ tịch hội đồng

Tác giả trân trọng cảm ơn tới các đồng nghiệp Đài Phát thanh và
Truyền hình tỉnh Lạng Sơn đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả hoàn
thành luận văn.
Trong phạm vi thời gian và trình độ còn hạn chế, việc nghiên cứu
không tránh khỏi những thiếu sót, tác gải mong nhận được những đóng góp ý
kiến của các nhà khoa học trong Hội đồng chấm luận văn để công trình
nghiên cứu được hoàn thiện.
Hà Nội, ngày.....tháng.....năm 2019
Tác giả

Hoàng Thị Như Trang


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN............................................................................................iii
LỜI CẢM ƠN....................................................................................................i
MỤC LỤC.........................................................................................................1
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT...................................................................5
DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA........................................................6
MỞ ĐẦU...........................................................................................................7
1. Tính cấp thiết của đề tài.................................................................................7
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài....................................................9
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu..............................................................11
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...............................................................12
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu..................................................12
6. Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn.........................................14
7. Kết cấu của luận văn...................................................................................14
Chương 1.........................................................................................................16
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ.........................16
ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI

và Truyền hình Lạng Sơn............................................................................67
Bảng 2.4: Kết quả đánh giá chất lượng hình ảnh về đề tài và chủ đề trong
chương trình thời sự........................................................................................68
Bảng 2.5: Đánh giá về chi tiết, nhân vật, chính kiến của nhà báo thông qua
hình ảnh...........................................................................................................70
Bảng 2.6: Đánh giá về bố cục hình ảnh trong chương trình thời sự................72
Bảng 2.7: Đánh giá về tạo hình trong hình ảnh...............................................73
Bảng 2.8: Đánh giá về kỹ thuật.......................................................................74
2.4. Nguyên nhân ảnh hưởng đến vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình của Đài Phát thanh
và Truyền hình Lạng Sơn............................................................................80
2.4.1. Những nguyên nhân chủ quan...........................................................80
Tiểu kết Chương 2...........................................................................................88
Chương 3.........................................................................................................89

2


GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ VỀ VẤN ĐỀ XÂY DỰNG TIÊU CHÍ ĐÁNH
GIÁ CHẤT LƯỢNG HÌNH ẢNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ
TRUYỀN HÌNH CỦA ĐÀI PHÁT THANH..................................................89
VÀ TRUYỀN HÌNH LẠNG SƠN HIỆN NAY..............................................89
3.1. Những vấn đề đặt ra trong vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình hiện nay................89
3.2. Giải pháp vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh trong
chương trình thời sự truyền hình.................................................................91
3.3. Giải pháp về hình thức, kỹ thuật và các yếu tố hỗ trợ hình ảnh...........96
3.4. Điều kiện để xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh...........100
3.5. Một số khuyến nghị............................................................................106
Tiểu kết Chương 3.........................................................................................113

Nhà xuất bản

PT-TH
PV
PTV
TH
TS

Phát thanh - Truyền hình
Phóng viên
Phát thanh viên
Truyền hình
Thời sự

5


DANH MỤC BẢNG BIỂU, MINH HỌA
Bảng 2.1: Đội ngũ phóng viên Thời sự Đài PT-TH Lạng Sơn........................61
Bảng 2.2: Mức khoán số tin/tháng theo trình độ bằng cấp của phóng viên hợp
đồng và phóng viên biên chế...........................................................................63
Bảng 2.3: Thống kê lượng thông tin thông qua hình ảnh theo số lượng thể loại
sử dụng trong chương trình thời sự Lạng Sơn.................................................64
Bảng 2.4: Kết quả đánh giá chất lượng hình ảnh về đề tài và chủ đề trong
chương trình thời sự........................................................................................68
Bảng 2.5: Đánh giá về chi tiết, nhân vật, chính kiến của nhà báo thông qua
hình ảnh...........................................................................................................70
Bảng 2.6: Đánh giá về bố cục hình ảnh trong chương trình thời sự................72
Bảng 2.7: Đánh giá về tạo hình trong hình ảnh...............................................73
Bảng 2.8: Đánh giá về kỹ thuật.......................................................................74

7


thanh theo cảm tính và kinh nghiệm. Dẫn đến nhiều chương trình thời sự phát
sóng trên Đài Phát thanh và Truyền hình (PT-TH) toàn quốc nói chung và đài
truyền hình Lạng Sơn nói riêng không tránh khỏi một số hạn chế về hình ảnh.
Những thế mạnh của hình ảnh như: Chân thực, sắc nét, mang hơi thở của cuộc
sống, phản ánh chính xác sự kiện ở hiện trường nhiều khi chưa được khai thác
triệt để, còn thiếu linh hoạt, không phù hợp, đôi khi sai sót ảnh hưởng tới việc
tiếp nhận thông tin của khán giả. Điển hình là hình rung, mờ không sắc nét…
hoặc mùa đông dùng hình tư liệu mùa hè gây phản cảm cho người xem. Trong
truyền hình hình ảnh cung cấp 70% thông tin. Thông qua hình ảnh người làm
chương trình có thể diễn đạt được nhiều nội dung, tư tưởng, chủ đề của tác
phẩm. Trong môi trường thời sự, do tính gấp gáp, áp lực của công việc hình
ảnh trong môi trường thời sự chưa tốt so với môi trường chuyên đề, phim tài
liệu vì có thời gian xử lý hậu kỳ tốt hơn.
Do vậy, việc xử lý hình ảnh trong môi trường làm thời sự đang có nhiều
vấn đề kể cả ở Đài trung ương lẫn các đài địa phương. Nhiều thế hệ phóng
viên, biên tập viên và quay phim đã tham gia thực hiện tin bài thời sự truyền
hình nhưng chất lượng hình ảnh vẫn không được cải thiện. Chính vì vậy, việc
nghiên cứu và tìm hiểu về vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình
ảnh trong chương trình thời sự truyền hình của Đài PT-TH Lạng Sơn là một
việc làm cần thiết.
Mặt khác, cho đến nay chưa có hệ thống lý thuyết nghiên cứu một cách
bài bản về vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh trong
chương trình thời sự truyền hình. Do đó tôi chọn đề tài “Vấn đề xây dựng
tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền
hình của Đài Phát thanh và Truyền hình Lạng Sơn”. Luận văn khảo sát
Bản tin Thời sự khung giờ 6h00’; Chương trình Thời sự trưa khung giờ
11h45’; Chương trình Thời sự tổng hợp tối khung giờ 19h trong thời gian từ

9


tin, năm 2003; Chính luận truyền hình – lý thuyết và kỹ năng sáng tạo tác
phẩm của tác giả Nguyễn Ngọc Oanh, Nhà xuất bản Thông tấc, năm 2014,...
Hay như các công trình nghiên cứu của tác giả nước ngoài như Báo chí truyền
hình của tác giả G.V. Cudơnnhetxốp, X.L. Xvich, A.La. Iurốpxki, Nhà xuất
bản Thông tấn, năm 2004, Thời sự truyền hình của Victoria Mc Cullough
Carroll, Phóng sự truyền hình của tác giả Brigitte Besse, Nhà xuất bản Thông
tấn, năm 2004.
Ngoài ra còn có các luận văn, bài viết, tham luận trong tạp chí người
làm báo, hội thảo khoa học về làm truyền hình.
Về các luận văn thạc sĩ có đề cập đến vấn đề hình ảnh, sử dụng hình
ảnh đến nay đã có một số công trình nghiên cứu sau:
- Mai Thị Minh Thảo (2004), Ngôn ngữ truyền hình trong bản tin thời
sự Đài Truyền hình Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Trường ĐH KHXH & NV, Hà
Nội. Luận văn đề cập đến ngôn ngữ trên bản tin thời sự 19h của Đài Truyền
hình Việt Nam. Trên cơ sở đó, luận văn nêu ra những thực trạng còn tồn tại cả
bản tin, qua đó trình bày những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng
của bản tin trong thời gian tới.
- Trần Nguyên Minh (2015), Nâng cao chất lượng hình ảnh trong
phóng sự truyền hình của các Đài Phát thanh – truyền hình Miền Tây Nam
Bộ, Luận văn thạc sĩ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội. Luận văn đã
đề cập sâu đến vai trò của hình ảnh trong phóng sự truyển hình. Trong đó có
đề cập đến mối quan hệ giữa hình ảnh và âm thanh trong phóng sự truyền
hình.
- Thái Kim Chung (2015), Phóng sự trong chương trình thời sự Đài
truyền hình Việt Nam (Khảo sát chương trình thời sự 19h của Đài truyền hình
Việt Nam từ tháng 1/2004 đến tháng 6 năm 2015), Luận văn Thạc sỹ báo chí,
Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

11


nguyên nhân khách quan) hoặc có rồi thì đạt được những ưu điểm gì, hạn chế
gì?
- Nêu những vấn đề đặt ra, đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm
giúp cho các cơ quan báo chí nói chung, các Đài PT-TH nói riêng, đặc biệt là
Đài PT-TH Lạng Sơn cần thiết phải xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm truyền hình.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình
ảnh trong chương trình thời sự truyền hình.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn khảo sát vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình
ảnh trong chương trình thời sự truyền hình trong chương trình truyền hình của
Đài PT-TH Lạng Sơn qua Bản tin thời sự khung giờ 6h00’; Chương trình thời
sự khung giờ 11h45’; Chương trình thời sự tổng hợp khung giờ 19h45’.
Thời gian khảo sát: Từ năm 2015 đến năm 2017.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý
luận về báo chí - truyền thông nói chung, lý luận báo chí truyền hình, phương
pháp sáng tạo tác phẩm truyền hình, lý thuyết truyền thông hình ảnh, tâm lý
học báo chí, nghệ thuật tạo hình, lý thuyết lao động báo chí, lý thuyết biên tập
và xuất bản sản phẩm báo chí, lý thuyết tổ chức sản xuất chương trình truyền
hình, lý thuyết đóng khung...
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tác giả lựa chọn một số phương pháp nghiên
cứu cụ thể như sau:

13


- Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển
của chương trình thời sự Đài PT-TH Lạng Sơn.
- Phương pháp thảo luận nhóm: Thảo luận nhóm biên tập hoặc nhóm
phóng viên để bàn về tiêu chí xây dựng chất lượng hình ảnh.
Tất cả các phương pháp trên được sử dụng một cách có chọn lọc, nhằm
có đầy đủ thông tin, cơ sở lý luận và thực tiễn, để rút ra kết luận khoa học và
có tác động tích cực, hiệu quả cho luận văn.
6. Ý nghĩa lý luận và giá trị thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Luận văn là công trình khoa học có giá trị tham khảo lý luận tại các cơ
sở đào tạo, nghiên cứu báo chí - truyền thông về việc sử dụng và thực trạng xây
dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Luận văn là công trình khoa học có giá trị tham khảo thực tiễn về việc sử
dụng và thực trạng vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng hình ảnh
trong chương trình thời sự truyền hình tại các đài PT-TH nói chung, tại Đài
PT-TH Lạng Sơn nói riêng, nhất là việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn
gồm có 3 chương. Cụ thể:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về xây dựng tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình.
Chương 2: Khảo sát thực trạng vấn đề xây dựng tiêu chí đánh giá chất
lượng hình ảnh trong chương trình thời sự truyền hình của Đài Phát thanh và
Truyền hình Lạng Sơn.


sự vật quen thuộc trở thành những điều lạ lùng, và những điều tầm thường
được mang một ý nghĩa phi thường. Con người trong hình ảnh bỗng trở nên
quan trọng hơn con người trong đời thực” [33, tr.17].
Ở khía cạnh khác, hình ảnh còn được xem là ngôn ngữ biểu tượng, tức
là dùng ngôn ngữ hình ảnh để nói lên một vấn đề nào đó. Ví dụ như dùng hình
ảnh chim bồ câu trắng để nói lên khát vọng hòa bình; một cánh diều bay trong
16


gió với những chú bé chăn trâu vui đùa thể hiện sự yên bình của một làng
quê... Chính vì thế, ngôn ngữ biểu tượng là ngôn ngữ mang đầy màu sắc và
hình ảnh được xem như là một tiếng nói, một cảm xúc, một thể loại ngôn ngữ
biểu tượng, giúp cho mọi người cảm nhận được nội dung và ý đồ của tác giả
muốn phản ánh đến người xem. Hình ảnh không chỉ là dụng cụ khoa học, nó
còn là một thành phần không thể tách rời khỏi những nghi lễ và sự kiện quan
trọng trong cuộc sống.
Tóm lại, ta có hiểu về hình ảnh là những gì chúng ta thấy được qua thị
giác rồi sau đó chuyển về não giúp ta cảm nhận hình ảnh đó một cách chân
thực nhất, từ đó đưa ra những phản xạ, cảm nhận về hình ảnh mà ta vừa thu
nhận.
- Khái niệm chất lượng hình ảnh
Chất lượng là sự phù hợp với các yêu cầu hay đặc tính nhất định.
Chất lượng hình ảnh thể hiện mức độ, thước đo biểu thị giá trị sử dụng
của nó. Giá trị sử dụng làm nên tính hữu ích của hình ảnh đó và nó chính là
chất lượng của hình ảnh. Chất lượng hình ảnh là tập hợp những tính chất của
hình ảnh có khả năng thảo mãn được nhu cầu phù hợp với công dụng của hình
ảnh đó, phù hợp và thể hiện được thông tin cần được truyền tải nội dung vấn
đề qua hình ảnh, là tổng hợp thống nhất biện chứng những giá trị, những
thuộc tính đặc trưng, bản chất của hình ảnh.
Chất lượng hình ảnh phải thể hiện qua các yếu tố sau: Mang đến thông

xác thực, ghi lại những cảnh tiêu biểu của hiện thực cuộc sống, với độ chính
xác cao về mọi phương diện, nó cung cấp cho người xem một lượng thông
tin, một giá trị tư tưởng, một sự nhận định về sự kiện, vấn đề đang xảy ra cần
được thông báo.

18


1.1.2. Khái niệm chất lượng
Chất lượng là một phạm trù phức tạp, trong mỗi lĩnh vực khác nhau với
các mục đích khác nhau thì chất lượng lại được định nghĩa một cách khác. Có
khá nhiều những quan điểm khác nhau về chất lượng.
Giáo sư người Mỹ Juran cho rằng: “Chất lượng là sự phù hợp với nhu
cầu” [36].
Theo Giáo sư Crosby: “Chất lượng là sự phù hợp với các yêu cầu hay
đặc tính nhất định” [41].
Còn theo Giáo sư người Nhật - Ishikawa thì: “Chất lượng là sự thỏa
mãn nhu cầu thị trường với chi phí thấp nhất” [38].
Ngoài ra, theo quan điểm triết học của C. Mác thì chất lượng sản phẩm
là mức độ, thước đo biểu thi giá trị sử dụng của nó. Giá trị sử dụng của một
sản phẩm làm nên tính hữu ích của sản phẩm đó và nó chính là chất lượng của
sản phẩm.
Trong mỗi lĩnh vực khác nhau, với mục đích khác nhau nên có nhiều
quan điểm về chất lượng khác nhau. Tuy nhiên có một định nghĩa về chất
lượng được thừa nhận ở phạm vi quốc tế. Đó là định nghĩa của Tổ chức Tiêu
chuẩn hóa Quốc tế. Trong dự thảo DIS 9000:2000, Tổ chức Quốc tế về Tiêu
chuẩn hóa ISO đã đưa ra định nghĩa về chất lượng: “Chất lượng là khả năng
của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay quá trình để đáp
ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan” [18].
Có thể hiểu rằng, chất lượng là hệ thống đặc trưng được xác định bằng

tuân thủ các quy tắc và quy định, kết quả cuối cùng và tính bền vững của các
kết quả.
Để đánh giá đúng chất lượng của một chủ thể nào đó, ta cần xem xét
đầy đủ các tiêu chí đánh giá trong tính hệ thống. Cách đánh giá phải thật sự
khách quan, toàn diện và lịch sử cụ thể, vừa định lượng, vừa định tính, lấy
20


định lượng để định tính; xem xét toàn diện, tổng hợp tất cả các yếu tố có thể
đo.
Bất cứ đối tượng, sự vật, sự việc nào cũng có thể đo lường, đánh giá
được về chất lượng. Việc đánh giá đó thông qua các chỉ tiêu:
Thứ nhất, là chỉ tiêu nội dung: Đặc trưng cho các thuộc tính xác định
chức năng chủ yếu mà đối tượng đang xét phải thực hiện và quy định những
việc sử dụng sản phẩm đó, bao gồm:
Chỉ tiêu phân loại: Chỉ rõ đối tượng đó được xếp vào một nhóm nhất
định nào đó.
Chỉ tiêu chức năng: Đặc trưng cho hiệu quả sử dụng và tính tiên tiến
của các giải pháp kỹ thuật tạo thành nó.
Chỉ tiêu kết cấu, kích thước: Đặc trưng cho các giải pháp thiết kế cơ
bản, sự thuận tiện, khả năng tổ hợp hóa.
Thứ hai, là chỉ tiêu thẩm mỹ: Đặc trưng cho sự truyền cảm, sự hợp lý
về hình thức và sự hài hòa về kết cấu, sự hoàn thiện với sản xuất và độ ổn
định của hàng hóa.
Thứ ba, là chỉ tiêu công nghệ: Đặc trưng cho quá trình chế tạo, đảm bảo
tiết kiệm lớn nhất các chi phí.
Thứ tư, là chỉ tiêu thống nhất hóa: Đặc trưng cho mức độ sử dụng, sự
tiêu chuẩn hóa, thống nhất hóa.
Thứ năm, là chỉ tiêu về phát minh, sáng chế: Đặc trưng cho khả năng
giữ bản quyền.

ở các lứa tuổi, trình độ học vấn, giới tính… khác nhau. Với nội dung phong
phú dựa trên phương tiện chuyển tải hấp dẫn, có thể nói truyền hình thu hút
hết sức đông đảo khán giả.
Tính tức thời, trực tiếp: khán giả ngồi trước máy thu hình có cảm
giác được nhìn thấy trực tiếp sự kiện diễn ra mà không phải qua một
22