ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

ĐẶNG NAM

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA ĐỒNG TIỀN ẢO BITCOIN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý
CHO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Hà Nội – 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

ĐẶNG NAM

SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
CỦA ĐỒNG TIỀN ẢO BITCOIN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý
CHO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH
HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Nguyễn Thị Vũ Hà cùng toàn thể thầy cô Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc
tế, trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả cũng xin trân
trọng cảm ơn trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ phận sau
đại học, phòng đào tạo, các anh/chị chuyên viên văn phòng Khoa Kinh tế và
Kinh doanh quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả trong suốt quá
trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................. i
DANH MỤC BẢNG ........................................................................................ ii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ .................................................................................. iii
DANH MỤC HÌNH VẼ ................................................................................. iv
PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ
KHOA HỌC VỀ ĐỒNG TIỀN ẢO BITCOIN............................................. 7
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ................................................................ 7
1.2. Cơ sở khoa học về đồng tiền ảo Bitcoin .................................................. 10
1.2.1. Khái niệm .............................................................................................. 10
1.2.2. Cơ chế giao dịch .................................................................................... 19
1.2.3. Ưu và nhược điểm ................................................................................. 21
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .............................................................................. 25
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................ 26
2.1. Thiết kế nghiên cứu .................................................................................. 26
2.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp......................................................... 28
2.3. Phương pháp kế thừa................................................................................ 30
2.4. Phương pháp so sánh................................................................................ 30
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .............................................................................. 32



DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

TT

Nguyên nghĩa

Từ viết tắt

1

AML

2

BSA

3

BTC

4

CTR

5

FinCEN


(Sở thuế vụ)
Moneytary Authority of Singapore
(Ngân hàng trung ương Singapore)
Money Service Business
(Công ty dịch vụ tiền tệ)
Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam
Suspicious Activity Reporting
(Báo cáo về hành vi đáng ngờ)

i


DANH MỤC BẢNG

TT

Bảng

Nội dung

1

Bảng 1.1

2

Bảng 3.1

Các loại thuế liên quan đến Bitcoin tại Mỹ



Biểu đồ 1.1 theo khối lượng giao dịch (thời điểm tháng

18

7/2018)
2

Biểu đồ 4.1

3

Biểu đồ 4.2

4

Biểu đồ 4.3

5

Biểu đồ 4.4

6

Biểu đồ 4.5

7

Biểu đồ 4.6


DANH MỤC HÌNH VẼ

TT

Hình

Nội dung

Trang

1

Hình 2.1 Quy trình nghiên cứu

2

Hình 3.1

3

Hình 4.1 Quy trình sử dụng tài khoản VTC

61

4

Hình 4.2 Mô hình hệ thống tài khoản VTC

62


vượt bậc trong lĩnh vực công nghệ thông tin và mạng lưới viễn thông, nhiều
hình thái tiền tệ mới đã xuất hiện như tiền tín dụng (credit money), tiền điện
tử (electric money) hay tiền ảo. Trong đó, phải kể đến sự phát triển mạnh mẽ
của tiền ảo trong những năm gần đây. Với những ưu điểm nổi bật về chi phí,
thời gian giao dịch, khả năng thanh khoản, tính tiện dụng, gọn nhẹ và dễ dàng

1


sử dụng, tiền ảo đang ngày càng chứng minh ưu thế của mình so với tiền giấy
truyền thống và hứa hẹn sẽ là đồng tiền của tương lai.
Ra đời vào năm 2009, đến nay Bitcoin được cho là đồng tiền ảo điện tử
có giá trị nhất trên thế giới. Trước đó, một vài đồng tiền ảo cũng đã xuất hiện
như đồng Linden của Second life hay thậm chí Vcoin của VTC (một nhà phát
hành game online ở Việt Nam)…., tuy nhiên Bitcoin đã cho thấy một sự phát
triển vượt bậc đáng ngạc nhiên mặc dù lịch sử hình thành và phát triển không
dài. Giá trị của đồng tiền ảo này đã tăng gấp nhiều lần, kể từ khi mới ra đời
năm 2009 với giá chưa đến 1USD, cơn sốt Bitcoin bùng nổ vào tháng 12 năm
2013 khi giá 1 Bitcoin lên đến 1200USD. Sau đó là hàng loạt nhưng đợt biến
động liên tiếp khi mà cả thế giới đã để ý đến Bitcoin. Tính đến tháng 7/2018,
với tình hình còn nhiều biến động, giá Bitcoin giao động trong khoảng trên
dưới 6800USD (theo Coinmarketcap.com). Gần 20 quốc gia gồm Mỹ, Đức,
Canada, c, Brazil, Singapore,… đã chấp nhận Bitcoin như một phương thức
thanh toán hợp lệ.

Việt Nam, trong giai đoạn ngày càng hội nhập sâu rộng

với nền kinh tế thế giới, không thể không quan tâm đến sự phát triển của đồng
tiền này nhất là khi Bitcoin đã bắt đầu du nhập vào Việt Nam. Thực tế cho
thấy, Việt Nam đã hình thành cộng đồng những người chơi Bitcoin và phát

tiền ảo Bitcoin để làm luận cứ cho việc đề xuất các chính sách quản lý đồng
tiền này. Các nghiên cứu về đồng tiền ảo Bitcoin ở Việt Nam mới chỉ nghiên
cứu một số khía cạnh của Bitcoin như sự ra đời; ưu, nhược điểm của Bitcoin;
tính rủi ro của Bitcoin,…. cũng như tập trung chủ yếu ở các bài báo mà ít thấy
xuất hiện trong các công trình nghiên cứu quy mô lớn hơn. Mặt khác, tại Việt
Nam hiện nay, chưa có một quy định hay khung pháp lý nào về việc quản lý
Bitcoin và các giao dịch Bitcoin, cũng như chưa có quy định cụ thể nào về
tiền ảo. Vì vậy, việc nghiên cứu về sự hình thành và phát triển của đồng tiền

3


ảo Bitcoin và một số hàm ý cho Việt Nam là hết sức quan trọng và cấp thiết
trong bối cảnh hiện nay.
Xuất phát từ yêu cầu trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Sự hình thành và
phát triển của đồng tiền ảo Bitcoin và một số hàm ý cho Việt Nam trong bối
cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” để làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ
của mình. Do lĩnh vực này chưa được phân tích chuyên sâu trong các nghiên
cứu tại Việt Nam, cũng như sự khác biệt về cơ chế giao dịch của đồng Bitcoin
và các rủi ro đi kèm, tác giả cũng đã mạnh dạn đề xuất một cách tiếp cận khác
về Bitcoin ở Việt Nam, từ đó khuyến nghị các biện pháp quản lý nhằm giúp
khắc phục các khó khăn, tận dụng lợi ích của đồng Bitcoin và đảm bảo sự ổn
định thị trường tài chính Việt Nam.
2. Câu hỏi nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tác giả sẽ trả lời các câu hỏi sau:
- Cơ sở lý luận về tiền ảo, quá trình hình thành và phát triển, đặc điểm,
ưu điểm và nhược điểm của đồng tiền ảo Bitcoin là gì?
- Thực trạng phát triển, quản lý đồng tiền ảo Bitcoin tại một số nước và
khả năng áp dụng vào Việt Nam như thế nào?
- Việt Nam cần giải pháp gì để quản lý và đảm bảo sự phát triển bền

nước có quan điểm khá tích cực trong việc chấp nhận Bitcoin và Iceland là
nước đã cấm sử dụng Bitcoin. Từ đó, luận văn đưa ra một số khuyến nghị về
chính sách quản lý tiền ảo Bitcoin tại Việt Nam.
- Về thời gian: Luận văn nghiên cứu từ khi đồng tiền ảo Bitcoin được tạo
thành vào năm 2009 đến tháng 10/2018.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo; nội
dung chính của luận văn được kết cấu gồm bốn chương, cụ thể như sau:

5


Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở khoa học về đồng tiền
ảo Bitcoin
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng phát triển và quản lý đồng tiền ảo Bitcoin trên thế giới
Chương 4: Một số hàm ý cho Việt Nam

6


Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ
KHOA HỌC VỀ ĐỒNG TIỀN ẢO BITCOIN
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Mô hình đồng tiền ảo Bitcoin lần đầu tiên được miêu tả bởi tác giả có
bí danh Satoshi Nakamoto (2008) với bài nghiên cứu “Bitcoin: A Peer-toPeer Electronic Cash System”. Satoshi Nakamoto được coi là một nhân vật
hoặc tổ chức ẩn danh đã sáng tạo ra Bitcoin và đã khởi tạo ra phần mềm mã
nguồn mở Bitcoin Core (tên trước đây là Bitcoin-Qt) để công chúng sử dụng
được Bitcoin (theo vi.wikipedia.org/wiki/Satoshi_Nakamoto). Trong quá trình
mạng lưới tiền tệ này phát triển, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên

Về phía các nghiên cứu bằng tiếng Việt, các nghiên cứu về đồng tiền ảo
Bitcoin ở Việt Nam là khá hiếm do đây là chủ đề nghiên cứu khá mới. Có thể
kể đến một số nghiên cứu tiêu biểu như bài viết: “Tiền ảo, rủi ro rửa tiền và
tài trợ khủng bố” của Phan Hoài Dương, đăng trên Tạp chí Ngân hàng số 3,
tháng 2 năm 2014. Bài viết đã đưa ra cái nhìn tổng quan về tiền ảo như định
nghĩa và phân loại tiền ảo, đề cập đến một vài vấn đề liên quan đến tiền ảo
như rủi ro rửa tiền và tài trợ khủng bố (cơ chế, nguyên nhân..), đồng thời đề ra
cách tiếp cận và hướng quản lý trước mắt. Tác giả cho rằng nên chấp nhận các
đồng tiền ảo có khả năng chuyển đổi và cần thiết xây dựng khung pháp lý để
quản lý và điều chỉnh hoạt động của các đồng tiền này. Tiếp đó, cũng trên Tạp
chí Ngân hàng, số 10, tác giả Đậu Thị Mai Hương có bài viết: “Một số vấn đề
pháp lý về tiền ảo và khuyến nghị”. Trong đó, các vấn đề liên quan đến tính
pháp lý của tiền ảo cũng được đào sâu hơn cùng với các khuyến nghị. Tháng
1 năm 2014, trên báo Thị trường Tài chính Tiền tệ có bài: “Quá trình phát
triển của đồng Bitcoin và những vấn đề đặt ra” của tác giả Trang Ngọc, đề cập
đến lịch sự hình thành và phát triển của Bitcoin và đánh giá chung thị trường
Bitcoin trên thế giới. Qua đó, tác giả nhận thấy rằng thị trường Bitcoin đang

8


phát triển mạnh mẽ và chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trên thế giới cũng như ở
Việt Nam.
Ngoài một số bài báo khoa học kể trên, thông tin về Bitcoin chủ yếu là từ
các bài báo trên mạng internet. Theo nhóm tác giả trên thoibaonganhang.vn, tổng
hợp từ ý kiến của ông Đoàn Thái Sơn – Vụ trưởng Vụ Pháp chế Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam qua bài: “Bitcoin, rủi ro khôn lường” thì với đặc điểm dễ
giao dịch, nhanh chóng, trực tiếp, không bị kiểm soát và có tính ẩn danh cao,
Bitcoin dễ trở thành công cụ hấp dẫn cho giới tội phạm sử dụng để buôn bán
ma túy, rửa tiền, buôn bán các loại thuốc bất hợp pháp và vũ khí trên thị

vậy, qua luận văn này, tác giả muốn đưa một bức tranh tổng quát về quá trình
hình thành và phát triền của đồng tiền ảo Bitcoin, phân tích sự phát triển của
Bitcoin tại một số nước. Từ đó, luận văn đưa ra một số hàm ý về chính sách
quản lý và sử dụng Bitcoin cho Việt Nam.
1.2. Cơ sở khoa học về đồng tiền ảo Bitcoin
1.2.1. Khái niệm
Bitcoin là một loại tiền mã hóa, có thể được trao đổi trực tiếp bằng thiết
bị kết nối Internet mà không cần thông qua một tổ chức tài chính trung gian
nào. (“Tiền mã hóa là một tài sản kỹ thuật số được thiết kế để làm việc như
là một trung gian trao đổi sử dụng mật mã để đảm bảo các giao dịch của nó,
để kiểm soát việc tạo ra các đơn vị bổ sung và để xác minh việc chuyển giao
tài sản. Tiền ảo được phân loại như là một tập con của các loại tiền kỹ thuật
số và cũng được phân loại là một tập con của tiền mã hóa”(nguồn:
/>Bitcoin có cách hoạt động khác hẳn so với các loại tiền tệ điển hình:
Không có một ngân hàng trung ương nào quản lý nó và hệ thống hoạt động
dựa trên một giao thức mạng ngang hàng trên Internet. Sự cung ứng Bitcoin là
tự động, hạn chế, được phân chia theo lịch trình định sẵn dựa trên các thuật
toán. Bitcoin được cấp tới các máy tính "đào" Bitcoin để trả công cho việc

10


xác minh giao dịch Bitcoin và ghi chúng vào cuốn sổ cái được phân tán trong
mạng ngang hàng - được gọi là blockchain. Cuốn sổ cái này sử dụng Bitcoin
là đơn vị kế toán. Mỗi Bitcoin có thể được chia nhỏ tới 100 triệu đơn vị nhỏ
hơn gọi là satoshi.
Đối với những cộng đồng chấp nhận Bitcoin, người dùng Bitcoin có thể
thực hiện mọi giao dịch, trao đổi giữa Bitcoin với tiền thực và với các hàng
hóa, dịch vụ thực và ảo khác. Nói cách khác, Bitcoin có cả những đặc điểm và
chức năng của tiền tệ, cũng như một loại tài sản (gần giống như vàng).

chất của nó (giống như bất động sản gồm nhà cửa, đất đai) mà dựa vào các
quan hệ trên thị trường. Nó bao gồm các công cụ tài chính như cổ phiếu, trái
phiếu, tiền gửi ngân hàng, tiền tệ và các giấy tờ có giá khác. Người chấp nhận
thanh toán các tài sản tài chính trong tương lai gọi là người phát hành (thường
là chính phủ, các tổ chức và công ty). Người sở hữu các tài sản tài chính gọi
là nhà đầu tư. Giá trị của tài sản tài chính gọi là vốn tài chính.
Tài sản tài chính tạo thuận lợi cho việc chuyển vốn nhàn rỗi từ người
có vốn (nhà đầu tư) sang người không đủ vốn (người phát hành).
Tài sản tài chính có 2 chức năng kinh tế chủ yếu:
- Là công cụ để chuyển vốn từ những người có vốn nhàn rỗi đến những
người cần vốn để đầu tư vào tài sản hữu hình;
- Bằng một phương thức chuyển vốn nào đó từ người có vốn sang
người cần vốn đã làm phân bổ lại những rủi ro không thể tránh khỏi do dòng
tiền mà tài sản hữu hình tạo ra giữa người gọi vốn và người cung cấp vốn.
Căn cứ vào khái niệm cũng như chức năng của tiền tệ và tài sản, có thể
thấy đồng tiền ảo Bitcoin vẫn có sự khác biệt so với tài sản (cụ thể là vàng) và
tiền tệ truyền thống về tính khan hiếm, lâu bền, tiện dụng, khả năng chia nhỏ,
xác minh, lưu trữ, trao đổi... (bảng 1.1).

12


Bảng 1.1. So sánh đồng tiền ảo Bitcoin với vàng và tiền tệ truyền thống
Đặc
điểm

Bitcoin

Sẽ không bao giờ có
Tính

lâu
hạt nhân diễn ra. Với 2,856°C (5,127°F).
hỏng vẫn có thể thay
bền
tiền Bitcoin, khi chúng
thế được mà không bị
ta sao lưu (backup)
mất giá trị
đúng cách, nó sẽ tồn tại
mãi mãi.
Vận chuyển tiền truyền
thống cũng khá dễ
dàng với số lượng tiền
Vàng lại khá “nặng nề”
vừa phải (ví dụ: ví
và phải mất nhiều
tiền), tuy nhiên muốn
phương tiện để vận
Miễn có thể kết nối
chuyển một lượng lớn
chuyển. Nếu muốn vận
Internet, bất kỳ lượng
tiền phổ thông, chúng
chuyển một lượng lớn
ta cần có sự hỗ trợ của
Tính Bitcoin nào cũng được
vàng đi đâu đó, chúng ta
thiết bị chuyên dụng
tiện chuyển đi một cách dễ
cần phải chuẩn bị nhiều

đƣợc cách dễ dàn
xu.
thể bị chia ra ở mức độ
cực nhỏ được.
13


Bitcoin chắc chắn phải
Tính được nhận dạng trên
xác cuốn sổ cái công khai
minh bởi phần mềm máy
đƣợc tính, vì nó là sản phẩm
kỹ thuật số
Khóa riêng (private
key) là thứ xác định
quyền sở hữu của ai
đó đối với đồng
Lƣu bitcoin. Chúng ta có
trữ thể lưu trữ khóa riêng
bằng cách viết nó ra
dễ
dàng giấy và cất giữ ở một
nơi an toàn, hoặc đơn
giản chỉ cần ghi nhớ
nó trong đầu, hoặc lưu
nó vào USB

Trao
đổi
đƣợc

trao đổi, tuy nhiên,
rộng
càng ngày càng có
rãi
nhiều tổ chức và nhà

muốn biết vàng là thật
hay giả, hoặc chúng ta
cần phải có con mắt quan
sát tinh tường, hoặc là
phải qua kiểm tra hóa
học mới xác minh được.

Tiền truyền thống có
thể nhận diện được
nhưng để xác minh thì
cần phải có công cụ
nhận biết.

Trong khi đó, cần phải
có cơ sở hạ tầng đủ phức
tạp để có thể trữ một
lượng lớn vàng (ví dụ
hầm chứa vàng, két bạc).

Với tiền truyền thống,
bạn chỉ có thể tự cất
giữ được đến một mức
nào đó, trước khi cần
đến sự trợ giúp của


14

Đặc điểm này thì tiền
truyền thống giống vơi
Bitcoin.

Tiền truyền thống vẫn
luôn phải đối mặt với
vấn nạn làm giả trong
nhiều năm qua.

Tiền truyền thống được
lưu thông dưới sự bảo
trợ của chính phủ. Do
đó, chúng ta buộc phải
chấp nhận nó và đóng
thuế khi sử dụng.


đầu tư cá nhân chuyên dùng cho ngành trang
nghiệp đã bắt đầu sức và các ngành công
thêm Bitcoin vào danh nghiệp ứng dụng khác
mục đầu tư của họ.
Bitcoin cũng được
chấp nhận thanh toán
ở nhiều nơi trên thế
giới.

Nguồn: />Đối với các đồng tiền ảo khác, điều đặc biệt khiến Bitcoin trở nên ưu