MỤC LỤC
Lời cảm ơn.................................................................................................................i
Mục lục.....................................................................................................................ii

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá rất cao vai trò của thanh niên đối
với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Người cho rằng: “Thanh niên là người
chủ tương lai của nước nhà”. Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một
phần lớn là do các thanh niên” [9, tr. 185] Trước lúc đi xa người cũng không quên
căn dặn Đảng ta “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan
trọng và cần thiết” [10, tr. 510]
Lời di huấn của chủ tịch Hồ Chí Minh, trở thành tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt
đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước ta. Nghị quyết lần thứ tư,
Ban chấp hành trung ương khóa VII (1993) đã khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới có
thành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội
chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên” [ 8, tr. 82].
Hiện nay, giáo dục thanh niên trở thành những người vừa có tài, vừa có đức, để gìn
giữ thành quả cách mạng, xây dựng và phát triển tương lai của đất nước, vẫn luôn
được xác định là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành giáo dục.
Bộ môn lịch sử có vai trò vô cùng to lớn trong việc giáo dục lòng yêu quê
hương đất nước, trân trọng những truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đặc biệt trong
xu thế hội nhập hiện nay thì việc giáo dục cho thế hệ trẻ thấm nhuần những giá trị
truyền thống, những phẩm chất cao quý tốt đẹp của dân tộc càng trở nên có ý nghĩa
hơn bao giờ hết. Một trong những truyền thống quý báu của dân tộc Việt nam mà

1


thế hệ trẻ cần trân trọng, kế thừa và phát huy đó là truyền thống yêu nước, đánh


2


ý thức công dân với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo tổ quốc. Ở các trường trung
học phổ thông, đa số giáo viên lịch sử đã nhận thức được tầm quan trọng của việc
đưa nội dung giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc vào giảng dạy. Tuy nội
dung giáo dục chủ quyền biển đảo tổ quốc không có trong chương trình sách giáo
khoa, nhưng các nguồn tư liệu về chủ quyền biển đảo thì rất phong phú, giáo viên
có thể dễ dàng sưu tầm và sử dụng trong công tác giảng dạy. Gần đây Bộ giáo dục
cũng đã kịp thời có kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn về nội dung giáo dục chủ quyền
biển đảo tổ quốc trong nhà trường, đây cũng là một thuận lợi đối với giáo viên lịch
sử trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục chủ quyền biển đảo. Nhưng nhìn chung
là vẫn chưa có một tài liệu nào về giáo dục chủ quyền biển đảo được biên soạn chi
tiết về cả nội dung và phương pháp dành cho giáo viên. Chính vì vậy để đạt hiệu
quả cao trong giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học sinh, vẫn rất cần
ở người giáo viên lịch sử sự tận tâm với nghề. Giáo viên cần không ngừng tìm tòi,
nghiên cứu các phương pháp dạy học, vận dụng linh hoạt và sáng tạo các phương
pháp dạy học khi sử dụng nguồn tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy
học lịch sử, nhất là dạy học lịch sử ở nhà trường trung học phổ thông.
Xuất phát từ yêu cầu nâng cao hiệu quả giáo dục lịch sử nói chung và giáo
dục ý thức chủ quyền biển đảo nói riêng trong các nhà trường trung học phổ thông,
chúng tôi chọn vấn đề : Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy
học lịch sử ở trường trung học phổ thông, làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên
ngành lí luận và phương pháp dạy học bộ môn lịch sử
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Dạy học Lịch sử nói chung và dạy học về vấn đề chủ quyền biển, đảo tổ quốc
nói riêng ở trường trung học phổ thông đã và đang được các nhà lý luận dạy học,
các chuyên gia, các nhà sử học, cùng nhiều giáo viên trong và ngoài nước quan tâm
nghiên cứu. Dưới đây là một số tài liệu có liên quan đến đề tài mà chúng tôi tiếp cận

hiểu và nghiên cứu một góc nhìn hệ thống về biển đảo Việt Nam ngày nay.
- Tác giả Trần Công Trục (2011) trong cuốn “Dấu Ấn Việt Nam trên Biển Đông” đã
nhấn mạnh vị trí vai trò của Biển Đông trong lịch sử dân tộc, đồng thờicung cấp
thông tin chính xác về tình hình biển, đảo đến với người dân. Cuốn sách còn chuyển
tải những quan điểm, quy định đúng đắn, khách quan của nhà nước Việt Nam, phù
hợp với Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc 1982 về các vấn đề tranh chấp trên
Biển Đông cũng như việc thực hiện nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam trước cộng
đồng quốc tế.
- Tiếp tục khẳng định về chủ quyền biển, đảo Việt Nam, “Người Việt với biển” của
tác giả Nguyễn Văn Kim (2011) đã tập trung khai thác và lý giải mối quan hệ giữa

4


đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam với thế giới bên ngoài qua con đường biển.
Tác giả nhấn mạnh: Chủ quyền và an ninh biển là chủ đề được quan tâm xuyên suốt
theo dòng chảy của lịch sử đất nước… Việc bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, phát
triển kinh tế biển là nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài.
- Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành cuốn “Tài liệu hướng dẫn dạy học nội dung
giáo dục tài nguyên và môi trường biển, đảo cho học sinh Trung học phổ
thông”(2011) nhằm bổ sung thêm thông tin và giáo dục cho học sinh những hiểu
biết cần thiết về tiềm năng của biển, về việc khai thác hợp lí tài nguyên thiên
nhiên và bảo vệ môi trường biển, đảo, đặc biệt là vấn đề bảo vệ chủ quyền biển,
đảo Tổ quốc. Tài liệu cũng đưa ra những cách thức tổ chức hoạt động ngoại khóa
để giáo dục cho học sinh ý thức về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc trong nhà trường
phổ thông.
- Vụ giáo dục quốc phòng và chương trình phát triển Giáo dục phổ đã ban hành
cuốn “Tài liệu tập huấn giáo viên cốt cán giáo dục quốc phòng- an ninh” (2012).
Các tác giả đã khẳng định về chủ quyền biển, đảo của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam trên cơ sở những văn bản của Đảng, Nhà nước về biển, đảo và các

biển, đảo Tổ quốc.
- Cuối năm 2013, Tài liệu giảng dạy và học tập Lịch sử Khánh Hòa ở trường THCS,
THPT ở Khánh Hòa do TS. Nguyễn Thị Kim Hoa chủ biên đã được Sở GD&ĐT
xuất bản, trong đó, nhiều bài học phản ánh tiềm năng thế mạnh của biển, đảo Khánh
Hòa. Tài liệu có bài ngoại khóa về lịch sử chủ quyền biển, đảo - Trường Sa, Hoàng
Sa tạo điều kiện thuận lợi cho GV phổ thông trong tỉnh khi dạy học những nội dung
về chủ quyền biển, đảo. Những công trình nghiên cứu nêu trên chính là nguồn tài
liệu tham khảo quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện đề tài Luận văn này.
- Trong bài viết “ Chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam về kết hợp phát
triển kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền biển, đảo (1986- 2007)”.Tác giả Vũ Quang
Hiển đã nhấn mạnh đến những giá trị chiến lược của biển đảo Việt Nam. Tác giả
đưa ra những chủ trương lớn của Đảng Cộng Sản Việt Nam trong việc tổ chức tốt
việc bảo vệ chủ quyền, và giữ vững an ninh các tuyến biên giới, vùng trời, vùng
biển, hải đảo.
- Trong cuốn “Hoàng Sa, Trường Sa hỏi và đáp” của tác giả Trần Nam Tiến, do
Nhà xuất bản trẻ phát hành năm 2012, đã giải đáp rất nhiều những vấn đề về chủ
quyền biển đảo tổ quốc thông qua những câu hỏi cụ thể.
- Đầu tháng 6/ 2014, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu đã công bố cuốn sách “Chủ
quyền Việt Nam trên Biển Đông và Hoàng Sa, Trường Sa”, gồm 8 chương, dày 367
trang khổ lớn, tập hợp những chứng liệu lịch sử và hơn 200 bản đồ cổ khẳng định

6


Việt Nam đã làm chủ phần lớn Biển Đông từ hàng trăm năm trước. Nói về cuốn
sách này, PGS. TS Phan Thanh Bình, Giám đốc Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh
nhấn mạnh: Với sự công phu, phân tích chính xác những văn bản cổ, bút ký, họa đồ,
hải đồ, cuốn sách của nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu cho công chúng có cái nhìn
chân thực hơn, toàn diện hơn về chủ quyền Tổ quốc. Đây là những bằng chứng mà
các nước phương Tây cũng như chính Trung Hoa ghi nhận về chủ quyền của Việt

tế, nghiên cứu tại những nơi xảy ra các sự kiện lịch sử là một trong những điều kiện
hiện có của hoạt động dạy và học để hình thành tư duy tự lập và tính tự lập của học
sinh. Ông cũng đưa ra một sơ đồ, có thể được coi như kim chỉ nam cho người GV
Lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư liệu để làm rõ kiến thức cơ bản trong SGK.
- I.Ia.Lecne, nhà giáo dục Liên Xô trước đây, trong cuốn “Phát triển tư học sinh
trong dạy học Lịch sử” (tài liệu dịch thư viện trường ĐHSP Hà Nội, 1981), tác giả
đặc biệt nhấn mạnh đến con đường, biện pháp trong dạy học Lịch sử nhằm phát
triển tư duy cho học sinh như: Dạy học nêu vấn đề, dạy học trực quan. Ông chỉ rõ
các biện pháp kích thích năng lực sáng tạo, tính tích cực nhận thức của HS để nâng
cao chất lượng của giờ học Lịch sử.
- A.A.Vaghin, nhà nghiên cứu phương pháp dạy học Liên Xô trước đây, trong cuốn
“Phương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông” đã đề cập đến các biện pháp
nâng cao chất lượng dạy học lịch sử như vai trò của đồ trực quan, ý nghĩa của việc
sử dụng SGK và tài liệu kiến thức lịch sử.
* Tài liệu giáo dục học và giáo dục lịch sử trong nước
- Tài liệu giáo dục học:
+ Giáo trình “Giáo dục học” của Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt (Tập 1, Nxb GD,
1987) có đề cập đến các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phát huy tính tích
cực của học sinh.
+ Bài viết “Phương pháp dạy học tích cực” của GS Trần Bá Hoành (Tạp chí nghiên
cứu Giáo dục số 4/ 2000) đã vẽ bức tranh tổng quát về phương pháp dạy học tích
cực
+ TS Đặng Thành Hưng trong cuốn “Dạy học hiện đại: lí luận - biện pháp – kĩ
thuật” (Nxb ĐHQG, 2002) đề cập đến nhiều lí luận dạy học hiện đại, đặc biệt là
những lí luận, biện pháp, kĩ thuật phát huy tính tích cực của học sinh. Đây là những
vấn đề lí luận rất quan trọng.
Ngoài ra còn rất nhiều các tài liệu giáo dục của các tác giả trong và ngoài
nước khác. Nguồn tài liệu giáo dục tuy không đề cập trực tiếp đến vấn đề sử dụng
tư liệu biển đảo trong dạy học lịch sử nhưng có vai trò định hướng trong nghiên


phải chú trọng ở tính hiệu quả, phải xuất phát từ nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ nói
chung, từ mục tiêu đào tạo của nhà trường, nội dung, chức năng, nhiệm vụ bộ môn
để lựa chọn các biện pháp sư phạm có hiệu quả giáo dục cao.

9


Bên cạnh đó cũng có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu,
bài viết tổng hợp về các vấn đề liên quan đến giáo dục lịch sử nói chung và liên
quan đến đề tài nói riêng được đăng trên các Tạp chí nghiên cứu giáo dục, Tạp chí
nghiên cứu Lịch sử ; một số Luận án, Luận văn của nghiên cứu sinh, học viên cao
học các trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Vinh
đã đề cập đến nội dung của đề tài như: Luận văn Thạc sĩ của Vũ Thị Hiền với đề tài:
"Tổ chức hoạt động ngoại khóa về chủ quyền biển, đảo Việt Nam trong dạy học
Lịch sử ở trường phổ thông" (năm 2014; luận văn thạc sĩ của Đậu Thị Hải Vân với
đề tài “Giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học sinh trong dạy học lịch
sử Việt Nam lớp 10, trung học phổ thông chương trình chuẩn (2012)… tạo điều
kiện thuận lợi trong quá trình thực hiện đề tài. Tóm lại, tất cả những tài liệu nêu trên
có ý nghĩa hết sức quan trọng và đáng tin cậy. Cùng với sự giúp đỡ của thầy TS
Nguyễn Văn Ninh, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu, sưu tầm, khai thác tài liệu để
thực hiện đề tài khoa học sư phạm “ Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc
trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông”
3. Đối tượng nghiên cứu: Quá trình sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc
trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
4. Mục đích và nhiệm vụ đề tài
4.1. Mục đích
Đề tài không chỉ nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức về chủ quyền biển đảo tổ
quốc cho học sinh trung học phổ thông nói riêng mà còn góp phần nâng cao chất
lượng bộ môn lịch sử ở trường phổ thông nói chung.
4.2. Nhiệm vụ:

- Quan sát, điều tra thực trạng giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học
sinh nói chung và thực trạng sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo trong dạy học
lịch sử ở trường trung học phổ thông nói riêng.
- Sưu tầm các tài liệu có liên quan đến đề tài.
- Thực nghiệm sư phạm
7. Giả thuyết khoa học
Trong quá trình dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, việc sử dụng tư
liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học, vận dụng sáng tạo, linh hoạt các
phương pháp dạy học lịch sử, phù hợp với điều kiện thực tế tại các trường trung học
phổ thông thì sẽ nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo tổ quốc cho
học sinh nói riêng và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn nói chung.
8. Ý nghĩa của luận văn

11


- Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu đề tài góp phần làm phong phú về mặt lí
luận, khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tư liệu về chủ quyền biển, đảo tổ
quốc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
- Ý nghĩa thực tiễn:
+ Giúp bản thân nâng cao hiệu quả sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc
trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
+ Là nguồn tài liệu tham khảo đối với các đồng nghiệp, đối với sinh viên ngành sư
phạm lịch sử.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung
luận văn được trình bày trong 2 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng tư liệu về chủ quyền biển
đảo tổ quốc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
Chương 2: Các biện pháp sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy

pháp luật mỗi nước, trong văn bản pháp lí quốc tế, là nguyên tắc cơ bản cần tuân
theo”.
Vì vậy, “ Chủ quyền lãnh thổ quốc gia” là quyền tối cao tuyệt đối, hoàn toàn và
riêng biệt của quốc gia đối với lãnh thổ và trên lãnh thổ của mình. Quyền tối cao
của quốc gia đối với lãnh thổ là quyền quyết định mọi vấn đề của quốc gia đối với
lãnh thổ, đó là quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Mỗi quốc gia có quyền đặt ra
quy chế pháp lí đối với lãnh thổ. Với tư cách là chủ sở hữu, Nhà nước có quyền
chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với lãnh thổ thông qua hoạt động của các cơ
quan nhà nước như hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Theo hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: “ Nước cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập có chủ quyền thống nhất và
toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, các hải đảo, vùng biển và vùng trời”.
- Một số khái nằm trong khái niệm chủ quyền biển đảo tổ quốc.
+ Lãnh hải của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam rộng 12 hải lý, ở phía
ngoài đường cơ sở nối liền các điểm nhô ra nhất của bờ biển và các điểm ngoài
cùng của các đảo ven bờ của Việt Nam. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
thực hiện chủ quyền đầy đủ và toàn vẹn đối với lãnh hải của mình cũng như đối với
vùng trời, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển của lãnh hãi.
+ Vùng tiếp giáp lãnh hải của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là vùng
biển tiếp liền phía ngoài lãnh hải Việt Nam có chiều rộng là 12 hải lý hợp với lãnh
hải Việt Nam thành một vùng biển rộng 24 hải lý kể từ đường cơ sở dùng để tính
chiều rộng lãnh hải Việt Nam. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam thực hiện sự kiểm soát cần thiết trong vùng tiếp giáp lãnh hải của mình, nhằm
bảo vệ an ninh, bảo vệ các quyền lợi về hải quan, thuế khóa, đảm bảo sự tôn trọng
các quy định về y tế, về di cư, nhập cư trên lãnh thổ hoặc trong lãnh hải Việt Nam.
+ Vùng đặc quyền kinh tế của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tiếp liền
lãnh hải Việt Nam và hợp với lãnh hải Việt Nam thành một vùng biển rộng 200 hải
lý kể từ đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam. Nước Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam có chủ quyền hoàn toàn về việc thăm dò, khai thác, bảo vệ
và quản lý tất cả các tài nguyên thiên nhiên, sinh vật và không sinh vật ở vùng

với Việt Nam, đặt ra những yêu cầu mới trong việc giáo dục truyền thống văn hóa
dân tộc và tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại.
Trước những yêu cầu của thời đại, Đảng ta đã đề ra mục tiêu phát triển văn
hóa dân tộc đến năm 2020: “ …tiếp tục đẩy mạnh công tác bảo tồn, kế thừa và phát
huy các giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc, vừa phát huy mạnh mẽ tính đa dạng, bản
sắc độc đáo của văn hóa các dân tộc anh em, vừa kiên trì củng cố và nâng cao tính

15


thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam, tập trung xây dựng những giá trị
văn hóa mới, đi đôi với việc mở rộng và chủ động trong giao lưu quốc tế, tiếp nhận
có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới, làm phong phú thêm nền văn hóa dân tộc, bắt
kịp sự phát triển của thời đại” [12, tr 15 – 16]
Trên cơ sở mục tiêu phát triển văn hóa chung của đất nước, chương trình lịch
sử ở trường phổ thông cũng đã xác định mục tiêu của bộ môn: “…góp phần hình
thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước,
truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ
ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” [23, tr 206]
Từ mục tiêu bộ môn lịch sử ở trường phổ thông, cho thấy việc sử dụng tư
liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ
thông là thực sự cần thiết. Qua sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo trong dạy học
lịch sử sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức chính xác, cụ thể về chủ quyền biển
đảo tổ quốc, qua đó giúp các em nhận thức sâu sắc vai trò, giá trị của biển đảo đối
với nhiệm vụ phát triển đất nước trong lịch sử cũng như trong hiện tại và tương lai.
Nắm vững những kiến thức về chủ quyền biển đảo, là cơ sở để học sinh tự hào về
truyền thống yêu nước, bảo vệ chủ quyền đất nước của nhân dân ta, học sinh ý thức
được trách nhiệm công dân trong việc bảo vệ sự toàn vẹn các vùng lãnh thổ tổ quốc.
1.1.2.2. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học phổ
thông.

vào nhiệm vụ giáo dục, bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, giáo dục ý thức về
sự toàn vẹn lãnh thổ tổ quốc cho thế hệ trẻ.
1.1.2.3. Đặc điểm nhân cách học sinh trung học phổ thông
- Sự phát triển của tự ý thức:
Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học sinh
THPT, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này. Biểu hiện
của sự tự ý thức là nhu cầu tìm hiểu và tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình
theo chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống… Điều
đó khiến các em quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách
và năng lực riêng. Các em không chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình mà còn
nhận thức về vị trí của mình trong xã hội tương lai. Các em không chỉ chú ý đến vẻ
bên ngoài mà còn đặc biệt chú trọng tới phẩm chất bên trong. Các em có khuynh
hướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập dù có thể có sai lầm
khi đánh giá. Ý thức làm người lớn khiến các em có nhu cầu khẳng định mình,
muốn thể hiện cá tính của mình một cách độc đáo, muốn người khác quan tâm, chú
ý đến mình…

17


Nhìn chung, ở lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (từ 15 đến 18 tuổi), các em
đã có thể tự đánh giá bản thân một cách sâu sắc, nhưng đôi khi vẫn chưa đúng đắn,
vẫn có những sai lầm, phiến diện, rất cần sự định hướng và giúp đỡ kịp thời từ
người lớn.
- Hình thành thế giới quan:
Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu trong tâm lý thanh niên vì các em sắp
bước vào cuộc sống xã hội, các em có nhu cầu tìm hiểu khám phá để có quan điểm
về tự nhiên, xã hội, về các nguyên tắc và quy tắc ứng xử, những định hướng giá trị
về con người. Các em quan tâm đến nhiều vấn đề như: thói quen đạo đức, cái xấu
cái đẹp, cái thiện cái ác, quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữa cống hiến với hưởng

1.1.2.4. Tầm quan trọng của việc trang bị cho học sinh trung học phổ thông kiến
thức về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong bối cảnh hiện nay.
Từ đặc điểm nhân cách chủ yếu ở học sinh trung học phổ thông, có thể thấy
đây là một giai đoạn vô cùng quan trọng trong việc hoàn thiện nhân cách ở mỗi
người trước khi bước vào cuộc sống tự lập thực sự. Ở lứa tuổi này, học sinh đã biết
tự ý thức, tự đánh giá bản thân và các sự vật, sự việc trong tự nhiên và xã hội. Các
em ưa khám phá, tìm tòi, sáng tạo, các em muốn khẳng định mình bằng những suy
nghĩ, hành động độc lập. Tuy chưa hoàn toàn là người lớn, nhưng học sinh trung
học phổ thông cũng không còn là trẻ con, các em đã có thể bày tỏ quan điểm riêng,
thể hiện hành động thiết thực trước những vấn đề thực tế đời sống xã hội. Chính
điều này đòi hỏi nhà trường phải nỗ lực trang bị cho các em nền tảng tri thức, đạo
đức, văn hóa chuẩn mực, hình thành ở các em thế giới quan đúng đắn, để các em trở
thành những công dân có trách nhiệm.
Việc trang bị cho học sinh trung học phổ thông những kiến thức về chủ
quyền biển đảo tổ quốc là một nhiệm vụ giáo dục quan trọng, nhất là trong bối cảnh
hiện nay khi tình hình Biển Đông có nhiều diễn biến phức tạp. Thế hệ trẻ Việt Nam
cần phải được trang bị kiến thức để tự tin khẳng định với thế giới chủ quyền tổ quốc
nói chung và chủ quyền biển đảo tổ quốc nói riêng. Hiểu sâu sắc tầm quan trọng của
biển trong sự phát triển kinh tế đất nước, hiểu sâu sắc những hy sinh của cha ông
trong việc gìn giữ biển trời tổ quốc…từ đó học sinh nhận thức sâu sắc vai trò của
thế hệ trẻ đối với bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ tổ quốc.
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tư liệu về chủ quyền biển, đảo tổ quốc
trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
Sử dụng tư liệu về chủ quyền biển đảo tổ quốc trong dạy học lịch sử ở trường
trung học phổ thông là hướng tới những nội dung giáo dục cụ thể:

19


- Giáo dục học sinh nhận thức vai trò của biển đảo trong lịch sử dựng nước, giữ

20


Biển, đảo là chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc, cùng với đất liền đã tạo ra môi
trường sinh tồn và phát triển đời đời của dân tộc Việt Nam. Lấn biển để dựng nước
và thông qua biển để giữ nước là một nét độc đáo trong lịch sử dựng nước và giữ
nước hàng ngàn năm của dân tộc. Đây cũng là nét độc đáo của bản sắc văn hóa Việt
cần giữ vững và tiếp tục phát huy trong thời đại mới, thời đại toàn cầu hóa và hội
nhập quốc tế.
- Giáo dục học sinh nhận thức được giá trị, tiềm năng kinh tế- xã hội của biển, đảo
trong công cuộc xây dựng phát triển đất nước.
Biển, đảo ngay từ xa xưa đã luôn gắn liền với đời sống con người Việt
Nam. Không phải ngẫu nhiên mà các triền sông, cửa biển từ rất sớm trong lịch sử đã
là địa bàn tập trung dân cư đông đúc, hình thành lên các trung tâm kinh tế, văn hóa,
chính trị quan trọng của đất nước. Biển gắn bó mật thiết, ảnh hưởng đến sự phát
triển kinh tế- xã hội, đến bảo vệ an ninh, quốc phòng, bảo vệ môi trường của mọi
miền đất nước. Vùng biển và ven biển Việt Nam có nguồn tài nguyên phong phú, lại
nằm án ngữ trên các tuyến hàng hải và hàng không huyết mạch thông thương giữa
Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, giữa châu Âu, Trung Cận Đông với Trung
Quốc, Nhật Bản và các nước trong khu vực. Biển Đông đóng vai trò là “ Cầu nối”
cực kì quan trọng, là điều kiện rất thuận lợi để giao lưu kinh tế, hội nhập và hợp tác
giữa nước ta với các nước trên thế giới, đặc biệt là với các nước trong khu vực Châu
Á- Thái Bình Dương, khu vực có nền kinh tế năng động bậc nhất thế giới với nhiều
trung tâm kinh tế lớn. Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay thì phát triển kinh tế
biển, gắn liền với bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển là chủ trương lớn
và mang tầm chiến lược của Đảng ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc
Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa.
- Giáo dục cho học sinh nhận thức được mối quan hệ giữa Việt Nam với các nước
trong khu vực và thế giới về vấn đề xác lập chủ quyền và khai thác nguồn lợi từ
biển Đông.

thế giới đều cần nghiêm khắc lên án những hành động đó.
- Cung cấp những cứ liệu lịch sử sát thực về chủ quyền biển đảo tổ quốc. Giúp học
sinh nhận thức sâu sắc trách nhiệm công dân trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo
tổ quốc.
Như đã nói ở trên thì hiện nay ở khu vực Biển Đông đang tồn tại hai loại
tranh chấp, đó là tranh chấp liên quan đến các Đảo, Quần Đảo; tranh chấp ranh giới
vùng biển và thềm lục địa chồng lấn giữa các quốc gia có bờ biển đối diện hoặc liền
kề. Những tranh chấp có liên quan đến Việt Nam chủ yếu nhất vẫn là những tranh
chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc về chủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và

22


Trường Sa. Đây là tranh chấp nổi bật và đã bắt đầu từ đầu thế kỉ XX cho đến tận
hiện tại thì những tranh chấp của hai bên về quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa vẫn là
một điểm nóng ở vùng Biển Đông.
Biển Đông là biển chung của nhiều quốc gia, biển có nhiều tiềm năng kinh
tế- chính trị do vậy không thể tránh khỏi những tranh chấp, xung đột giữa các quốc
gia. Để bảo vệ vững chắc chủ quyền và những nguồn lợi từ Biển, Đảo tổ quốc đòi
hỏi thế hệ trẻ Việt Nam phải được trang bị đầy đủ những kiến thức về Biển, Đảo.
Đáng lưu tâm nhất trong số các kiến thức cần trang bị cho các em chính là những cứ
liệu lịch sử sát thực về chủ quyền Biển Đảo tổ quốc, đặc biệt là cứ liệu lịch sử về
chủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Những cứ liệu lịch sử sát thực
về chủ quyền Biển đảo sẽ giúp các em tự tin khẳng định chủ quyền và tranh thủ sự
đồng tình ủng hộ của nhân dân tiến bộ thế giới trong việc bảo vệ chủ quyền thiêng
liêng và hợp pháp của tổ quốc.
Bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo Việt Nam là trách nhiệm thiêng liêng của
mỗi công dân Việt Nam đối với lịch sử dân tộc, là nhân tố quan trọng bảo đảm cho
dân tộc ta phát triển bền vững. Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng chỉ rõ:
“Mục tiêu, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền,

ta; Tài nguyên và môi trường biển, hải đảo; Chủ quyền biển, hải đảo Việt Nam; Vai
trò của biển, hải đảo đối với an ninh quốc phòng, đối với sự phát triển kinh tế - xã
hội và đời sống nhân dân; Tình hình khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên và bảo
vệ môi trường biển, hải đảo, các biện pháp khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên
môi trường biển, hải đảo; Giáo dục ý thức về vấn đề bảo vệ chủ quyền biển, hải đảo
của Tổ quốc; ý thức bảo vệ tài nguyên môi trường biển, hải đảo…Bên cạnh tài liệu
tập huấn mang tính khái quát của Bộ thì hiện nay có rất nhiều nguồn tài liệu khác
nhau về tài nguyên, môi trường biển đảo, chủ quyền biển đảo tổ quốc mà giáo viên
lịch sử, địa lý có thể tham khảo, khai thác, sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả các giờ
học về chủ quyền biển đảo tổ quốc…
Bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông có vài trò trực tiếp nhất
trong giáo dục ý thức về chủ quyền biển đảo tổ quốc cho học sinh. Trên cơ sở các
nguồn tài liệu khác nhau về chủ quyền biển đảo tổ quốc thì đòi hỏi giáo viên lịch sử
phải biết lựa chọn kiến thức cơ bản, phù hợp, và vận dụng linh hoạt các phương
pháp dạy học để đạt hiệu quả giáo dục cao nhất về ý thức bảo vệ chủ quyền biển

24


đảo tổ quốc. Tuy nhiên trong thực tế thì mỗi trường, mỗi giáo viên lịch sử lại có
những cách thức và mức độ khai thác, sử dụng nguồn tài liệu về chủ quyền biển đảo
tổ quốc khác nhau vì thế hiệu quả giáo dục đạt được cũng không giống nhau.
Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài này, chúng tôi tiến hành điều tra,
khảo sát tại 03 trường trung học phổ thông và 01 trung tâm giáo dục thường xuyên
trên địa bàn huyện Cẩm Giàng – Tỉnh Hải Dương: Trường THPT Cẩm Giàng 1,
Trường THPT Cẩm Giàng 2, Trường THPT Tuệ Tĩnh và trung tâm giáo dục thường
xuyên huyện Cẩm Giàng (Có giảng dạy môn lịch sử) . Chúng tôi tiến hành phát
phiếu thăm dò đối với 40 giáo viên (Trong đó có 15 giáo viên lịch sử) và 400 học
sinh, ngoài ra còn tiến hành phỏng vấn trực tiếp đối với một số giáo viên và học
sinh. Nội dung điều tra, khảo sát xoay quanh các vấn đề cơ bản: