TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON
******

BÙI THỊ DUNG

GIÁO DỤC DINH DƢỠNG
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA
MỘT SỐ TRÒ CHƠI HỌC TẬP TẠI TRƢỜNG MẦM NON VĂN KHÊ,
XÃ VĂN KHÊ, HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Dinh dƣỡng học trẻ em

HÀ NỘI, 2019


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON
******

BÙI THỊ DUNG

GIÁO DỤC DINH DƢỠNG
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA
MỘT SỐ TRÒ CHƠI HỌC TẬP TẠI TRƢỜNG MẦM NON VĂN KHÊ,
XÃ VĂN KHÊ, HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Dinh dƣỡng học trẻ em
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:

cứu chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào khác.
Hà Nội, tháng 05 năm 2019
Sinh viên

Bùi Thị Dung


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn .......................................................... 2
3.1. Ý nghĩa khoa học........................................................................................... 2
3.2. Ý nghĩa thực tiễn ........................................................................................... 2
NỘI DUNG........................................................................................................... 3
Chƣơng 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .............................. 3
1.1. Lịch sử nghiên cứu ....................................................................................... 3
1.1.1. Những công trình nghiên cứu về giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo
............................................................................................................................... 3
1.1.2. Những công trình nghiên cứu về việc sử dụng trò chơi học tập để giáo
dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo........................................................................ 5
1.2. Dinh dƣỡng ................................................................................................... 6
1.2.1. Khái niệm dinh dưỡng................................................................................6
1.2.2. Tầm quan trọng của dinh dưỡng đối với trẻ mầm non ............................ 7
1.3. Giáo dục dinh dƣỡng.................................................................................... 7
1.3.1. Khái niệm giáo dục dinh dưỡng............................................................7
1.3.2. Nguyên tắc giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi.................. 7
1.3.3. Ý nghĩa của hoạt động giáo dục dinh dưỡng đối với trẻ mầm non 5 - 6
tuổi......................................................................................................................... 8
1.4. Trò chơi học tập............................................................................................ 9

mầm non Văn Khê............................................................................................. 20
3.4. Đề xuất một số trò chơi học tập phù hợp để giáo dục dinh dƣỡng cho
trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi tại trƣờng mầm non Văn Khê .................................... 23
3.4.1. Trò chơi 1: Đội chơi thông thái ............................................................... 23
3.4.2. Trò chơi 2: Hộp quà bí mật ..................................................................... 26
3.4.3. Trò chơi 3: Xếp đúng thứ tự .................................................................... 29
3.4.4. Trò chơi 4: Bé đi chợ................................................................................ 30
3.5. So sánh nhận thức về dinh dƣỡng mà trẻ lĩnh hội đƣợc trƣớc và sau
thực nghiệm........................................................................................................ 31
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 34
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 36
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TTN: Trước thực nghiệm
STN: Sau thực nghiệm
n

: Số lượng trẻ/giáo viên/cán bộ


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Nội dung giáo viên thường giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo
5 - 6 tuổi tại trường mầm non Văn Khê………………………....……………..16
Bảng 3.2. Đánh giá tiêu chí kiến thức dinh dưỡng của trẻ mẫu giáo tại
lớp 5TA1………………………………………………………………….…….17
Bảng 3.3. Đánh giá tiêu chí kỹ năng dinh dưỡng của trẻ mẫu giáo tại
lớp 5TA1……………………………………………………………………….18
Bảng 3.4. Đánh giá tiêu chí thái độ dinh dưỡng của trẻ mẫu giáo tại

trường mầm non Văn Khê …………...............................................………28
Ảnh 9: Tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “Hộp quà bí mật”tại lớp mẫu giáo 5TA1,
trường mầm non Văn Khê ……………………………………….............…29


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sức khỏe có thể coi là yếu tố tiên quyết để một con người tồn tại và
hoạt động trong cuộc sống. Và dinh dưỡng là một trong những thành tố quan
trọng để con người có một cơ thể khỏe mạnh, hoạt bát. Dinh dưỡng đối với trẻ
mầm non lại rất quan trọng bởi độ tuổi này là thời kỳ đạt tới tốc độ phát triển
cao về mọi mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, thẩm mĩ và tình cảm xã hội.
Ở lứa tuổi mầm non, trẻ vẫn nhận được sự chăm sóc chu đáo của bố
mẹ, giáo viên từ bữa ăn đến giấc ngủ. Tuy nhiên song song với việc chăm sóc
trẻ, chúng ta cũng cần trang bị cho trẻ những kiến thức về dinh dưỡng một
cách sở đẳng nhất để trẻ biết trẻ được ăn gì, được uống gì, những thứ đó chứa
chất gì, nó tốt hay không tốt, nó có đảm bảo vệ sinh hay không; khi trẻ ốm,
mệt chúng cần bổ sung thức ăn, đồ uống gì,… Vì vậy, vấn đề giáo dục dinh
dưỡng cho trẻ tại trường mầm non hiện nay đang rất được quan tâm.
Quá trình hình thành, củng cố và phát triển kiến thức về dinh dưỡng
cho trẻ mầm non được thiết kế dưới nhiều hoạt động, thực hiện bằng nhiều
cách, nhiều phương pháp, phương tiện khác nhau, trong đó có hoạt động vui
chơi (là hoạt động chủ đạo của trẻ). Dù ở độ tuổi nào trẻ vẫn thích được chơi
và trò chơi là một trong ba thành tố của hoạt động vui chơi. Trò chơi học tập
đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục và phát triển nhân cách của
trẻ, đồng thời đó cũng là phương pháp dạy học hiệu quả để phát triển tối đa tư
duy, khả năng ghi nhớ cho trẻ, đặc biệt là đối với trẻ 5 - 6 tuổi.
Trò chơi học tập không chỉ là phương tiện giúp củng cố và làm giàu tri
thức cho trẻ mà nó còn giúp giáo viên giải quyết nhiệm vụ dạy học một cách
hiệu quả, không khô khan, chán nản, hơn thế còn khơi dậy ở trẻ sự hứng thú,

2


NỘI DUNG
Chƣơng 1
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Lịch sử nghiên cứu
1.1.1. Những công trình nghiên cứu về giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu
giáo
Hơn một năm sau khi cách mạng tháng Tám thành công, tháng 12 năm
1946 kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Lúc này vấn đề về dinh dưỡng và vệ
sinh an toàn thực phẩm đã được quan tâm và trở thành vấn đề bức xúc trong
toàn xã hội nhằm đảm bảo sức khỏe cho toàn dân, toàn quân Việt Nam.
“Cũng trong thời gian này đã xuất hiện khá nhiều những công trình nghiên
cứu về hình thái và thể lực của trẻ em như các công trình nghiên cứu khoa
học của Lê Thị Hợp (1981 - 1984), Trịnh Hữu Vách (1987), Nguyễn Thu
Nhạn (1987 - 1989), Nguyễn Công Khanh, Trần Đình Long, Lê Nam Trà và
nhiều cộng sự (1995). Trong đó vấn đề về giáo dục dinh dưỡng được quan
tâm và triển khai ở nhiều cấp, ngành với nhiều đối tượng khác nhau” [8].
Thế kỷ XXI, đứng trước những thách thức và đòi hỏi về sự phát triển
nước ta đã đưa ra những chiến lược về dinh dưỡng và coi đó là một trong
những thành tố quan trọng của chiến lược phát triển bền vững. Giai đoạn
2001 - 2010, chiến lược quốc gia về dinh dưỡng là việc tiếp tục của kế hoạch
hành động quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 1996 - 2000. Trong đó nội dung
giáo dục dinh dưỡng được đưa vào nhà trường đặc biệt là bậc học mầm non
với nhiệm vụ “Hoàn thiện mục tiêu chương trình giáo dục dinh dưỡng ở các
cấp từ mầm non đến đại học”.
Như vậy, ngay sau thắng lợi cách mạng tháng Tám 1945 vấn đề giáo
dục dinh dưỡng đã được Đảng và nhà nước quan tâm, triển khai đến cả bậc
học mầm non. Kế thừa nhận thức đó nên ở những năm tiếp theo đã xuất hiện

vitamin” [8].

4


Bước sang thế kỷ XX, nhiều viện nghiên cứu, các ban ngành về nhân
học đã được thành lập và có rất nhiều các công trình nghiên cứu về dinh
dưỡng và giáo dục dinh dưỡng. Các công trình nghiên cứu này đã vượt xa các
công trình nghiên cứu trước đó cả về chất lượng và số lượng. Trong các
nghiên cứu đó rất quan tâm đến sự ảnh hưởng của điều kiện xã hội đối với sự
tăng trưởng và phát triển của cơ thể, đặc biệt là cơ thể trẻ nhỏ.
Như vậy, từ xa xưa vấn đề dinh dưỡng và giáo dục dinh dưỡng đã được
nhà nước, các ban, ngành, đoàn thể; các nhà giáo dục nói chung và các nhà
nghiên cứu nói riêng quan tâm một cách đúng đắn, kịp thời; giáo dục dinh
dưỡng đã trở thành một trong nhiều thành tố quan trọng trong mọi kế hoạch
và trong các chiến lược phát triển ở từng quốc gia.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu về việc sử dụng trò chơi học tập để
giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo
Nhiều nhà giáo dục nổi tiếng như J. Rútxô (1712 - 1778), I.A.
Kômenxki (1592 - 1670) ngay từ thế kỷ XVII - XVIII đã xem trò chơi như
một phương tiện nhằm mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh cho trẻ trong
đó nguyên tắc sử dụng trò chơi phải là vừa sức, phù hợp, trực quan với đặc
điểm phát triển từng lứa tuổi của trẻ. Trong khi chơi trẻ được tự mình trải
nghiệm bằng nhiều tri giác và cảm giác với những đồ vật trực quan. Các nhà
khoa học cho rằng trò chơi học tập là một dạng trò chơi trí tuệ nghiêm túc,
đây là nơi mà mọi khả năng của trẻ được phát huy, phát triển một cách tối đa,
các biểu tượng về thế giới xung quanh trẻ được mở rộng và phong phú, đa
dạng hơn rất nhiều. Họ cũng cho rằng trò chơi chính là niềm vui sướng của
mỗi đứa trẻ, là phương tiện để phát triển toàn diện cho trẻ.
Một số nhà giáo dục khác như K.Đ. Usinki, E.I Chikhiêva… xem trò

cần dinh dưỡng để duy trì sự sống và làm việc. Dinh dưỡng là nhu cầu sống
hàng ngày, cũng là nhu cầu bức thiết không thể không có của mỗi con người,
mỗi sinh vật trên trái đất” [1,7].

6


1.2.2. Tầm quan trọng của dinh dưỡng đối với trẻ mầm non
Một đứa trẻ sinh ra khỏe mạnh, lành lặn đã là một thực thể sống nhưng
sự sống của đứa trẻ có thể tồn tại hay không thì phần lớn dựa vào yếu tố dinh
dưỡng.
Chúng ta đều nhận thấy việc ăn uống hay việc cung cấp dinh dưỡng cho
một cơ thể người đóng vai trò quan trọng trong quá trình sinh trưởng và phát
triển của họ. Đây là nhu cầu hàng ngày, một nhu cầu bức thiết của con người,
nó không chỉ giải quyết cảm giác đói mà quan trọng hơn là thông qua hoạt
động ăn uống, xử lý, hấp thu các chất… cơ thể được cung cấp một lượng chất
dinh dưỡng như lipit, protein, gluxit, vitamin, chất khoáng… vừa đủ và hợp lý
nhằm duy trì, phát triển các tế bào, các tổ chức cơ thể. Điều này càng quan
trọng hơn đối với trẻ mầm non vì trẻ ở độ tuổi này có nhu cầu dinh dưỡng cao
và khẩu phần dinh dưỡng yêu cầu phải hợp lý, đầy đủ.
Tóm lại, dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội nói
chung và trong trường mầm non nói riêng. Một đứa trẻ có sức khỏe tốt là nền
tảng vững chắc cho việc phát triển các lĩnh vực khác như: nhận thức, ngôn
ngữ, thẩm mỹ, tình cảm và kỹ năng xã hội.
1.3. Giáo dục dinh dƣỡng
1.3.1. Khái niệm giáo dục dinh dưỡng
Giáo dục dinh dưỡng là việc đưa ra những kiến thức về dinh dưỡng, về
nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể truyền đạt lại cho người học dưới nhiều hình
thức khác nhau, từ đó hình thành kiến thức dinh dưỡng và giúp người học
phát triển khỏe mạnh.

giáo 5 - 6 tuổi là lứa tuổi lớn nhất trong bậc học giáo dục mầm non, trong độ
tuổi này trẻ được trang bị nhiều kiến thức về văn học, làm quen với toán,
khám phá khoa học… Trong đó nội dung giáo dục dinh dưỡng là vấn đề cần
thiết đối với trẻ. Trẻ được dạy về 1 số loại thực phẩm gần gũi như rau xanh,
trứng, cá, thịt và các dưỡng chất chính trong các thực phẩm đó; trẻ được học
8


về tác dụng của các loại thực phẩm đó đối với sức khỏe bản thân; trẻ biết
được rằng thông qua việc ăn uống những thực phẩm đó trẻ được lớn lên, phát
triển một cách khỏe mạnh, có sức khỏe tốt trẻ sẽ học tập và vui chơi thoải
mái, hết mình… Giáo dục dinh dưỡng là nội dung dạy học quan trọng đối với
trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, giáo viên hãy trang bị cho trẻ một lượng kiến thức cơ
bản để trẻ có thể tự chăm sóc bản thân, tự lập trong ăn uống trước khi bước
vào bậc học tiểu học [3,4].
1.4. Trò chơi học tập
1.4.1. Khái niệm trò chơi học tập
“Trò chơi là một hoạt động vui chơi mang một nội dung, một chủ đề
nhất định và có những quy định yêu cầu người tham gia phải tuân thủ” [9].
Nếu vui chơi chỉ là một dạng hoạt động giải trí tự nguyện, tạo sự sảng
khoái, vui vẻ, thư giãn cho mọi người thì trò chơi là sự vui chơi có nội dung
và mục đích rõ ràng, trong đó có sự tham gia của người quản trò và người
chơi, có những quy định, luật lệ mà người chơi phải thực hiện theo.
Trò chơi học tập có thể cho là một hoạt động vui chơi được thiết kế
theo một nội dung đã cho trước và sau khi kết thúc hoạt động vui chơi đó
người chơi sẽ nhận thức, học hỏi, đúc rút ra được bài học, kiến thức cần thiết,
đó gọi là mục đích của trò chơi học tập.
Tóm lại, trò chơi học tập là một bài học, một phần kiến thức được thiết
kế dưới dạng một trò chơi, trong trò chơi đó có nội dung, mục đích, số người
chơi, luật chơi, cách chơi… rõ ràng và yêu cầu người chơi phải tuân theo.

vào mục đích, nội dung chơi hay sự phát triển của thời đại. Giáo viên là người
thiết kế những trò chơi học tập nên linh động trong việc lựa chọn và phân loại
trò chơi để trẻ được tham gia trò chơi một cách tự do, thoải mái nhưng vẫn
đảm bảo những mục đích giáo dục nhất định.

10


1.4.3. Cấu trúc trò chơi học tập
Trò chơi học tập mang bản chất là một hoạt động học đồng thời cũng là
một hoạt động vui chơi. Vì vậy có thể chia cấu trúc trò chơi học tập thành 3
phần như sau:
- “Nhiệm vụ nhận thức: Là thành phần cơ bản trong trò chơi học tập. Nó đặt
ra cho trẻ một bài toán mà trẻ phải giải quyết dựa trên những điều kiện đã
cho. Nó khơi sự gợi hứng thú, tính tích cực, nguyện vọng chơi của trẻ. Nhiệm
vụ nhận thức của trò chơi học tập trong giáo dục dinh dưỡng cho trẻ ngoài
những điều mà trẻ học được như một trò chơi giải trí thông thường là nội
dung kiến thức dinh dưỡng mà trẻ cần lĩnh hội hoặc ôn tập, vận dụng thực
hành để tham gia trò chơi và để phát triển cá nhân còn phát triển ở trẻ tinh
thần đồng đội, tình đoàn kết, kỹ năng hợp tác…
- Luật chơi: Là những điều quy định buộc người chơi phải tuân thủ trong quá
trình tham gia trò chơi. Luật chơi xác định tính chất, cách thức các hành động
nhận thức. Luật chơi chỉ ra con đường để hoàn thành nhiệm vụ nhận thức của
trẻ. Luật chơi cũng là căn cứ để xác định hành động chơi đúng hay sai. Trong
luật chơi còn bao hàm cả luật cấm mà nếu người chơi vi phạm thì phải làm lại
hoặc thua cuộc.
- Hành động chơi: Là hành động mà trẻ thực hiện trong khi chơi. Hành động
chơi bao gồm nhiều thao tác, chủ yếu là thao tác trí óc, nhằm thực hiện nhiệm
vụ nhận thức mà trò chơi đặt ra nhưng mặt khác phải đảm bảo được những
yêu cầu mà luật chơi đề ra. Trò chơi học tập hiện nay thường được các giáo

chơi học tập sẽ là con đường truyền đạt kiến thức nhanh gọn, dễ hiểu nhưng
lại không khô khan, căng thẳng như tiết học thông thường. Không khí học tập
trong trò chơi luôn sôi động, vui vẻ, tạo hứng thú, hấp dẫn đối với trẻ, cho trẻ
một tâm thế thoải mái khi bước vào bài học. Đây là một trong nhiều yếu tố
quan trọng giúp trẻ lĩnh hội kiến thức nhanh chóng, không áp lực, căng thẳng.
Ngoài ra, trẻ mẫu giáo đang ở lứa tuổi hiếu động, nghịch ngợm nên việc tổ
chức trò chơi học tập phần nào thỏa mãn nhu cầu vui chơi, hoạt động chân tay
12


của trẻ. Vì vậy, khi tinh thần thoải mái, tâm thế sẵn sàng thì kiến thức sẽ dễ
dàng ăn sâu vào trí nhớ trẻ, giúp quá trình lĩnh hội tri thức diễn ra thuận lợi,
hiệu quả hơn.
1.4.6. Vai trò của giáo viên trong quá trình tổ chức trò chơi học tập nhằm
giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi
Việc sử dụng trò chơi học tập trong tiết dạy trên lớp giống như một
hình thức dạy học thông thường. Tuy nhiên, giáo viên giảng dạy trực tiếp tại
lớp mẫu giáo là người hiểu rõ tâm lý, sở thích, tình trạng sức khỏe và các ưu
điểm, hạn chế của trẻ lớp mình nên người thiết kế trò chơi học tập phải là giáo
viên đã theo dõi, giảng dạy trẻ một thời nhất định tại lớp. Trò chơi được thiết
kế phải đảm bảo phù hợp với tất cả các đặc điểm nêu trên của trẻ, vì vậy giáo
viên đóng vai trò quan trọng từ việc lên ý tưởng, thiết kế trò chơi cho đến việc
tổ chức trò chơi trên lớp.
Ngoài ra trong một số trò chơi giáo viên còn là người quản trò, là người
trọng tài, người hướng dẫn trẻ tham gia trò chơi học tập. Xuyên suốt trò chơi
từ lúc giới thiệu tên trò chơi cho đến khi trò chơi kết thúc, giáo viên không
phải là người tham gia trò chơi nhưng lại là người đóng vai trò quan trọng để
đảm bảo trò chơi có được tiếp tục hay trò chơi có thực hiện đúng các bước, có
đạt hiệu quả giáo dục hay không?
Tóm lại trong quá trình tổ chức trò chơi học tập để giáo dục dinh dưỡng

2.5.2.2. Phương pháp điều tra
Sử dụng phiếu điều tra với giáo viên, thông qua câu trả lời của giáo
viên người điều tra có cơ sở nhận xét về thái độ, nhận thức của việc sử dụng

14


trò chơi học tập để giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường
mầm non Văn Khê [5,11]
2.5.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Người phỏng vấn chuẩn bị một hệ thống những câu hỏi có liên quan
đến đề tài nghiên cứu, sau đó trực tiếp đặt câu hỏi, ghi chép lại câu trả lời của
giáo viên và trẻ. Trên cơ sở đó, người phỏng vấn nhận xét về mức độ kiến
thức dinh dưỡng của trẻ và giáo viên cũng như cách thức, quy trình sử dụng
trò chơi học tập của giáo viên trong các hoạt động giáo dục dinh dưỡng cho
trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Văn Khê [5,11]
2.5.2.4. Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia
Trao đổi với một số giáo viên giỏi và giáo viên trực tiếp giảng dạy trẻ
mẫu giáo 5 - 6 tuổi [5,11]
2.5.2.5. Phương pháp thực nghiệm
Quy trình giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua
một số trò chơi học tập tại trường mầm non Văn Khê [5,11]
2.5.3. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng toán thống kê để xử lý và phân tích kết quả nghiên cứu [5,11]

15


Chƣơng 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

20/20

100%

14/20

70%

Nhận biết đƣợc các thực phẩm có trong các nhóm chất
dinh dƣỡng chính và gọi tên đƣợc các nhóm chất dinh
dƣỡng đó
Trẻ biết lợi ích của thực phẩm đối với sức khỏe con
ngƣời và sự cần thiết của việc ăn uống dầy đủ chất
dinh dƣỡng, hợp vệ sinh
Nhận biết và làm quen với một số thao tác chế biến
món ăn đơn giản
Trẻ biết thực hiện một số công việc tự phục vụ đơn
giản ở lớp học và gia đình
Luyện tập một số thói quen tốt về giữ gìn sức khỏe để
phòng tránh bệnh tật và tìm hiểu về một số bệnh liên
quan tới ăn uống

Nhận xét:
Về cơ bản giáo viên đã thực hiện giáo dục dinh dưỡng cho trẻ mẫu giáo
5 - 6 tuổi chiếm tỷ lệ tương đối cao. Tuy nhiên, có hai nội dung đó là “Nhận
16